Özenle yazdığım bir yorum oldu. Kitabın ince olması keyifsiz veya heyecansız olacağı anlamına gelmesin. Anlatılar derin ve hızlı geçişler barındırıyor. Yazarın; Tanrı, dinler, şiddet ve kutsal konular arasındaki bağlar ile yitirilen kimliklerin ve davranışların gizemini size yansıtmayı amaçlıyor olması gözden kaçmıyor ve siz okudukça daha da belirgin hale geliyor. Şöyle bir yorum yapmak istiyorum; Mösyö İbrahim karakteri kendisini Sufi olarak tanıtır; ancak kitapta anlatılan tasavvuf anlayışı klasik İslam öğretisini birebir açıklayan bir din anlatısı değil, daha çok insan sevgisi, hoşgörü ve iç huzura vurgu yapan sembolik bir bilgelik yaklaşımıdır. Elli beş sayfayı özetlersek bu kadar diyebilirim. Bir müslüman olarak iyimser yaklaşımlar sergilemesi tabi ki çok hoş. Karşıdaki insan, o bireyin islami karakterini nasıl görürse, müslümanlığa bakış açısı o kadar değişecek. Mösyö İbrâhim bunun tabi ki farkında. Gelgelelim Momo’nun ergenlik meraklarına karşı onu utandırmaması, katı ve yasaklayıcı dini kurallara göre bir irade sergilemeyip, özellikle Momo'nun "Cennet sokak'ta ki meslek erbablarından faydalanıp (tecrübeli fahişelerden bahsediyor) ilk seferlerde profesyonellere ne kadar öncelik verilmesi gerektiğini, bu konuda mesleğini iyi bilen kadınlardan elde edeceği tecrübeyi o şekilde aktarıp sonra zaten amatörlerle yetineceksin." demesi ve kendini iyi hissetmesi Momo'ya, hayatın gerçeklerini yargılamadan anlatması ve insanların kusurlarını büyütmemesi tasavvufta görülen insanı kırmama ve anlayışla yaklaşma düşüncesini çağrıştırmış gibi görünüyor. Yoksa bununla birlikte İslam’da bazı davranışların yanlış kabul edildiği çok açıktır; bu yüzden Mösyö İbrahim’in tavrı daha çok edebi bir karakterin insani yaklaşımı olarak görülmelidir. Yani konulara bakış açınız bu olursa ancak o şekilde lezzetli şeyler uyandırabilir zihninizde. Ben ilk başta; " Ne diyor bu adam ?" Hem, " Ben hiçbir şey bilmiyorum, ben sadece Kuran'ımın içindekini biliyorum diyor." hem de Mavi sokak olsun, Kelebek sokak olsun işte ne bileyim Cennet sokak olsun burada ki fahişelerin güzelleme yapılıp Momo'nun seks kacamaklarını farklı anlatması bende kafa karışıklığına ve eleştirel bakış açısıyla okumama yol açtı. Hani Kuran'ımın içindekini biliyorum demesi üzerine bunları söylemesi kitabın yazarının neyi amaçladığını sorgulattı ben de. Sonra biraz dindirdim kendimi. Kitaptaki “mutluluğun sırrı yavaşlıktır” sözü etkiledi beni. Hayatı acele etmeden ve fark ederek yaşama fikrini; farklı ibadethanelerin kokularını ayırt ettikleri sahne ise dinlerin dış biçimlerinden çok insanların ortaklığına ve tevazuya vurgu yapıyor. Yoksa eleştirel bir bakış açısı ile okudum o bölümü. Camideki “insan kokusu”nu küçümsemek yerine bunun insanın kendini ve başkalarını hatırlamasını sağlaması gerektiğini söylemesi de kimsenin kimseden üstün olmadığı düşüncesini anlatıyor. Tekkeye gidip raks etmek istemesi ise tasavvufta görülen sema ve zikir gibi manevi coşku yollarına bir gönderme yapar; kalbin Allah’a uçmak isteyen bir kuş gibi tasvir edilmesi de tasavvufun ruhsal özgürlük ve ilahi sevgi anlayışını simgeliyor bence de. Bayıldım diyebilirim bu söze. Tekrar alıntı yapalım; " İnsanın yüreği beden kafesine kapatılmış bir kuş gibidir. Raks ettiğinde, yüreğin Allah'a ulaşmayı dileyen bir kuş gibi şakıyıp coşar." diyordu Mösyö İbrahim. Yorumumun sonuç kısmına gelecek olursak; romandaki Mösyö İbrahim, dini kuralları öğreten bir din adamından çok, tasavvuftan esinlenen bir bilge karakterdir; hümanist yaklasımı ve batılı tasavvuf yorumu esintileri var. Bunu, öğrendiğim islami kurallar ve manevi hislerimi bir kenara bırakıp Mösyö İbrahim'in ne yapmaya çalıştığını anlamaya çalışmakla algılayabildim ancak. Katı bir din adamı görmeyecek, hayat filozofu gibi davranan, hoşgörülü, her olaya pozitif ve ders almayı öğrenen bir bakış açısıyla yaklaşan, Momo'ya dinin sevgi yönünü gösteren bir Mösyö İbrahim ile tanışmış olduk. Popol ise benim için hiçlikte kalan bir karakter oldu ve unutuldu. İlk başta dediğim gibi yazar özellikle bu karakter (Mösyö İbrahim) aracılığıyla dinin sevgi, tevazu, yavaşlık ve insanı anlamaya çalışan yönünü öne çıkarırken okuyucuya da din, insanlık ve hoşgörü üzerine düşünme imkânı sunmuş oldu. Aman aman bir kitap değil tabi fakat okumak isteyenlere keyifli okumalar diliyorum.