muhtemelen birçoğumuz adını bile duymadı, gazap üzümleri'ni hepimiz biliyoruz ama. bu tarz o kadar çok kitap var ki adını dünya nüfusunun çok azının duyduğu ancak insana sert tokatlar atabilecek kitaplar. neden gazap üzümleri dedim? ona benziyor çünkü. mücadele aynı, yoksulluk aynı, aileler benzer şeyleri yaşıyor ve sistem aynı... ben gözüm yaşlı ve boğazım düğümlü okudum upton sinclair'in bu kitabını. gazap üzümleri'nin yanında biraz da demir ökçe tadı alacağınız çok sağlam bir kitaptır. sinclair, kapitalist düzenin derinlerine inerek yaptığı araştırmalar sonucu ortaya böyle şahane bir eser çıkarmıştır. okuduktan ve hakkında yaptığım bazı araştırmalardan sonra bu muhteşem kitabın bu kadar az bilinmesi beni çok şaşırtmıştı. her neyse. sayfalar arasında ilerledikçe, yoksulluğun getirdiği çaresizlik en derinlerinize işliyor. ailenin maruz kaldığı çalışma şartlarına hem ağlıyor, hem öfkeleniyorsunuz. hem de suratınıza tokat gibi inen bu gerçekler karşısında mideniz bulanıyor. bu kitap, hayatta kalma, karnını doyurma ve barınma gereksinimi uğruna köle gibi çalışmak zorunda kalan insanların ne hallere düştüklerinin hikayesidir; aslında hepimizin hikayesidir. çok azımızın düşündüğü ve aklına getirdiği, ücra köşelerde yaşam mücadelesi veren ve asla sahip olmak istemeyeceğimiz türden hayatlar yaşayan o insanların hikayesi... hâlâ çok fazla savunucusu olan ve sosyal mecralarda devamlı güzellemesi yapılan kapitalist düzenin ve bu düzenin sömürücü patronlarının daha çok zenginleşmek uğruna insanları nasıl sömürdüğünün ve o insanların tek derdi hayatta kalmak ve karınlarını doyurmak olduğu için de bu düzeni sorgulayamamalarının hikâyesidir. en sonunda aç ve açıkta kalınca isyan edenlerin ve isyan ettikleri için acımasızca yok edilenlerin hikayesi. yani aslında bizim hikayemiz. kitabın nasıl bir etkisinin olduğunu, yazıldıktan 6 ay sonra amerika'da gıda reformuna gidilmesinden anlıyoruz. upton sinclair, şikago mezbahaları'nı sistemin çarklarına öylesine sert ve acımasızca indirmiştir ki, böyle yenilikler yapmak zorunda kalmışlardır. herkesin okuması gereken bir eser. üzen, öfkelendiren, içinizi parçalayan, karnınızı ağrıtan bir kitap olsa da, ufkunuzu açacaktır. "ne tür kitap okumalıyız?" sorusuna da fran kafka şöyle cevap vermiştir: "yaralayan, darbe vuran kitap okumalıyız. okuduğun kitap yumruk gibi inmiyorsa kafana, neden okuyorsun ki? felaketler gibi, canınızdan çok sevdiğinizin ölümü, sevdiklerinizden koparılmanın sürgünü gibi olmalı kitap... kitap, içimizdeki buzulları parçalayacak balta olmalı." bu kitap da içinizdeki buzulları parçalayacak, kafanızdaki doğru bildiğinizi sandığınız yanlışları yıkacak ve gerçeğe yeni bir bakış açısıyla yaklaşmanızı sağlayacaktır. paylaşacağım bazı alıntılar, kitap hakkında daha çok fikir sahibi olmanızı sağlayacaktır: - "ekonomiyi sahipler yönettiği sürece halkın gitgide daha çok çalışacağını, köleleşeceğini, kazancının sürekli azalacağını göremiyorlardı! tek düşünceleri, elde edebilecekleri azami kârı elde etmek olan sömürgelerin insafına kalmış maaşlı birer köleydi hepsi; bir de kalkmış bunu savunuyor, bu düzen bozulacak diye kaygılanıyorlardı! böyle bir argümanı dinlemek bile insanın sabrını sınayan bir şey değil miydi? ama daha da kötüsü vardı. otuz yıldır aynı dükkanda çalışıp beş para biriktirememiş bir zavallıyla konuşmaya başlıyordunuz; her sabah altıda evden çıkıp bir makinenin başına geçmiş ve gece döndüğünde yorgunluktan üstündekileri bile çıkaramamış; hayatında bir haftalık tatil yapmamış, seyahat etmemiş, macera yaşamamış, hiçbir şey öğrenmemiş, umut etmemiş biriyle - adama sosyalizmi anlatmaya başladığınızda burnunu çekip diyordu ki: 'beni ilgilendirmez, ben bireyciyim.' sonra da tutup size sosyalizmin 'vesayetçilik' ve başarılı olduğu takdirde dünyadaki ilerlemenin duracağını söylüyordu. böyle bir lafı duyan katırlar bile gülerdi; ama ortada gülünecek bir şey olmadığını çok geçmeden anlıyordunuz; çünkü hayatları kapitalizm tarafından esir alınmış ve artık özgürlüğün ne demek olduğunu bilmeyen böyle milyonlarca kandırılmış zavallı enkaz vardı. milyonlarca kişinin koyun sürüsü gibi toplaşıp bir büyükbaşın emrine itaat etmesini, adama milyonlarca dolarlık servet kazandırmasını, sonra da adamın kütüphaneler yaptırıp onları uyutmasına izin vermesini cidden de bireycilik sanıyorlardı; ama sanayiyi ele geçirip istedikleri gibi kullanırlar ve kendi kütüphanelerini kendileri yaparlarsa bunun adı 'vesayetçilik' oluyordu." - "adalet diye, hak diye bir şey yoktu; yalnızca güç, zorbalık, kayıtsız ve kontrolsüz bir keyfilik vardı." - "yapabilecekleri hiçbir şey yoktu, elleri kolları bağlanmıştı; toplumun işleyiş biçimi tamamen başlarındaki zalime hizmet ediyordu. onlara karşı ellerini bile kaldıracak olsalar, gerisingeri vahşi hayvan kafesine gönderilirlerdi." - "vaiz, 'günah ve kurtuluş', tanrı'nın sonsuz lütfu ve insani zaafları affedişi üzerine konuşuyordu. gayet ağırbaşlı, gayet iyi biriydi ama jurgis onu dinlerken ruhunun nefretle dolduğunu hissetti. bu adam günah ve acı hakkında ne biliyordu ki; karnı tok, sırtı pekti. bir de kalkmış ölüm kalım savaşı veren, açlık ve soğuk gibi şeytani güçlerin ölümcül kıskacındaki adamlara vaaz veriyordu! jurgis haksızlık ediyordu tabii; ama bu adamların söz ettikleri hayat hakkında bir şey bilmediklerini, hayati sorunları çözebilecek türden insanlar olmadıklarını düşünüyordu; hayır, onlar da sorunun bir parçasıydı; insanları ezen ve baskı altında tutan düzenin bir parçasıydılar! onlar da galip ve küstah sahip sınıfındandı; sıcacık bir salonları, yiyecekleri, giysileri, paraları vardı ki aç olanlara vaaz verebilsinler, açlar da boyunlarını büküp onları dinlesin! yoksulların ruhlarını kurtarmaya çalışıyorlardı; kendi ruhlarındaki sorunsa bedenleri için dürüst bir varoluş şekli bulamamış olmalarıydı, bunu ancak bir aptal göremezdi."