Skip to content
AmadeusMovie · 1984

Posts

"Tanrım, beni bunun için mi yarattın? Bir dehanın doğuşuna tanıklık edip kendi sıradanlığımda boğulayım diye mi?" Amadeus, aynı adı taşıyan, Peter Shaffer'ın 1979 yılında sahnelenen tiyatro oyununun bir uyarlamasıymış. Ama asıl ilham kaynağı, Aleksandr Puşkin'in 1830 yılında yazdığı 'Mozart ve Salieri' adlı kısa oyuna dayanıyor. Peter Shaffer, hem bu kısa oyundan hem de 19. yüzyılda Viyana'da Salieri'nin Mozart'ı zehirlediğine dair çıkan asılsız dedikodulardan yola çıkarak Amadeus'u kaleme almış. Sonrasında yönetmen Miloš Forman ve Peter Shaffer bir araya gelerek ortak bir çalışmayla bu eseri sinemaya uyarlamışlar. Öncelikle şunu bilmek gerekiyor: İzlediğimiz şey birebir bir biyografi filmi değil; tarihi gerçeklerin çarpıcı bir kurguyla harmanlandığı, insan psikolojisine odaklanan, tutku ve kıskançlığa dair bir drama. İzlerken ister istemez "Acaba olaylar böyle mi yaşandı?" veya "Bir kısmı da olsa doğruluk payı var mıdır?" diye meraklanmamak elde değil. Film biter bitmez araştırmaya koştum. Komplo teorileri dinlemeyi ve kurmayı da seven bir insan olduğum için elime böyle bir hikayenin geçmesi beni heyecanlandırdı. Fakat araştırdıkça fark ettim ki filmin etkileyiciliği zihnimde Salieri'yi çoktan etiketlemiş bile ve ona büyük haksızlık ediyorum. Oysa tarihe baktığımızda bambaşka bir tabloyla karşılaşıyoruz: Salieri, Beethoven gibi devlere hocalık yapacak kadar kendi döneminin en başarılı isimlerinden biri. Öyle ki Avrupa'nın en prestijli müzik pozisyonu olan "Kapellmeister" —Avusturya İmparatorluk Sarayı Başbestecisi ve Müzik Direktörü— görevini 36 yıl boyunca elinde tutmuş. Operaları defalarca sahnelenir, biletleri günler öncesinde tükenirmiş. Saraydan aldığı maaş ve soylu ailelerin çocuklarına verdiği derslerle beraber belli ki oldulça yüksek bir gelire de sahipti. İkisinin de hayatta olup kariyerlerini sürdürdüğü dönemi ele alıyorsak, Salieri'nin Mozart'tan daha popüler, saygın ve zengin bir besteci olduğunu söylemek kesinlikle yanlış olmaz. Ancak işin ironisi şudur ki; Mozart'ın asıl değeri 35 yaşındaki erken ölümünden sonra anlaşılmış. Hayattayken ne kadar sevilen, ünlü bir müzisyen olsa da müziğinin yer yer karmaşık ve zor bulunması nedeniyle yaşadığı dönemin en büyük efsanesi olarak görülmemiş. Ölümünden çok kısa bir süre sonra Avrupa'da romantizm akımının yayılmasının etkisiyle de beraber büyük bir sükse yapmış; eserleri hızla basılmış, adına anıtlar dikilmiş ve tarihin en büyük müzik dehası olarak görülmeye başlanmış. 74 yaşına kadar yaşayan Salieri ise kendi eserleri yavaş yavaş unutulurken, eski dostu ve rakibinin ölümsüzleşmesine bizzat en ön sıradan şahit olmuş. Mozart’ın ölümüyle ilgili tarih boyunca 100’den fazla teori üretilmiş; zehirlenme şüphesi de en başından beri hep köşede duran ve konuşulan bir dedikoduymuş. Zamanla bu dedikoduların yönü Salieri’ye doğru çevrilmiş. Sanırım bunun arkasında filmde de biraz işlenen Alman-İtalyan müzik rekabeti ve birtakım siyasi sebepler yatıyor. Yaşlılığında bunama (demans) hastalığı sebebiyle hastaneye yatırılmasının ardından intihara da teşebbüs edince, "Mozart’ı ben zehirledim" diye sayıkladığına dair iddialar zaten var olan bu kuruntuyu iyice alevlendirmiş. Zaman içinde sanatın ve edebiyatın da bu hikayeyi beslemesiyle, bu leke Salieri’nin tüm itirazlarına rağmen üzerine yapışmış. Hatta bu hikaye ve filmin kültürel etkisiyle psikoloji ve edebiyatta "Salieri Sendromu" terimi bile ortaya çıkmış. Salieri Sendromu: Psikiyatride resmi bir tanı olmasa da sosyal psikoloji ve yönetim biliminde sıkça kullanılan bir kavramdır. Kendisi de oldukça yetenekli ve başarılı olan bir bireyin; kendisinden çok daha üstün, doğuştan gelen bir dehayla karşılaştığında yaşadığı yoğun kıskançlığı, aşağılık kompleksini ve rakibini gizlice sabote etme eğilimini tanımlar. Özetle; salt kusursuzluk karşısında kendi sıradanlığı ve sınırı ile yüzleşen bireyin ruhsal çöküşüdür. Bana kalırsa buradaki asıl trajedi filmde değil, bizzat gerçek hayatta yaşanmış. Tarihteki bir şahsın içinde neler yaşadığını veya kapalı evler ardındaki sırları bilemem; yine de eğer anlatılanların büyük bir kısmı hiç yaşanmamışsa Salieri’nin adının yüzyıllardır bu olayla anılması ve anılmaya da devam edecek olması çok acı. "Mozart ve Salieri"nin adının geçtiği her yerde aklıma bu film dolayısıyla bu kurgu gelecek; ne kadar durdurmayı istesem de bilinçaltımda bir portre çizildi. Bu durum filmi izleyen çoğunluk için de geçerlidir diye düşünüyorum. Dolayısıyla bu tarz bir hikaye ne kadar etik diye düşünmeden edemedim. Salieri’nin tek suçu, tarihin en büyük müzik dehası Mozart ile aynı dönemde yaşaması gibi gözüküyor. Biraz da tarihi gerçeklikten sıyrılıp filmin kurgusu ve kendi hislerimden bahsetmek istiyorum; Salieri’nin Tanrı ile olan mücadelesi bana çok tanıdık geldi. İnsan kendi içindeki terazide ağır basan tarafın kendisi olduğuna bir kere inanmışsa; ondan daha az çalışan, daha az düşünen, daha az çabalayan birisine sunulmuş fırsatları ve doğuştan gelen ayrıcalıkları kabullenemez. Bu kaçınılmaz bir sondur. İçimizden bir kere de olsa "Neden ben değil de o?" diye geçirmedik mi sanki? "Şu andan itibaren düşmanız, Sen ve ben! Çünkü Kendine enstrüman olarak kendini beğenmiş, şehvet düşkünü, ağzı bozuk, çocuksu bir oğlanı seçtin; bana ise ödül olarak sadece bu ilahi varlığı ayırt edebilme yeteneğini verdin. Çünkü adaletsizsin, insafsızsın, zalimsin! Sana engel olacağım, yemin ederim. Dünyadaki bu yaratığına bütün gücümle köstek olup zarar vereceğim." Salieri en başlarda Mozart’a karşı derin bir hayranlık besliyor, müziğinde Tanrı'nın sesini işitiyordu. Fakat bu yeteneğin vücut bulduğu beden, Salieri’nin kutsal saydığı tüm değerlerine ve inançlarına zıt bir kişilikti. Tanrı'nın sevgilisi konumuna erişebilmek için ne yapmıştı ki? Mozart’ta gördüğü her şey Tanrı'nın onunla iletişime geçme şekliydi: Tiz gülüşü Tanrı'nın alayıydı; umursamaz ve disiplinsiz halleri ise ömrünü adadığı dualarının ve sadakatinin hiçe sayılmasıydı. Bu noktadan sonra kendi içinde giriştiği savaş da Tanrı'ya karşıydı. Mozart sadece bu hesaplaşmada ulak görevi görüyordu. Filmin dini alt metnine bayıldım; verdiğim puan ne kadar beğendiğimi anlatmıştır ama tekrar ifade edeyim, çok beğendim. Üç saatlik süresi gözümü korkuttuğu için uzun zamandır erteliyordum. Oldukça sürükleyiciydi fakat süresini hissettirdi diyebilirim; yani "Ne ara bitti anlamadım" diyemem. Kostümler, dekor, sinematografi... Hepsine hayran kaldım. Oyunculuklara da değinmeden incelememi bitirmek istemiyorum. İki başrol oyuncusunun performansları da muazzamdı ama ben özellikle Tom Hulce’un Mozart’ı canlandırışını çok sevdim. Gülüşü her seferinde beni de güldürdü. Filmin en etkileyici sahnelerinden biri, ölüm döşeğinde birlikte Requiem'i bestelerken verdikleri hummalı çabaydı. Hem çok duygusal hem de büyüleyiciydi. Mozart’ın, Salieri’yi bir dost sanarak ölmesi ufaktan yıktı :/ ağlamadım ama ağlayabilirdim. Son olarak; "Dünyadaki tüm vasatlar adına konuşuyorum. Ben onların şampiyonuyum, ben onların koruyucu aziziyim. Dünyanın dört bir yanındaki vasatlar... Günahlarınızı bağışlıyorum. Sizi kutsuyorum. Hepinizi affediyorum."

8 Oscar kazanmış bir şahaser. Başka bir şey söylenemez zaten. Ancak bu film ile ilgili tek eleştirim olacak. Bu ne muhteşem oyunculuklarla ilgili ne film yönetimiyle ne kurguyla ne de görüntü kalitesiyle. Hatta filmin 3 saat gibi bir süresiyle de ilgili değil. Daha uzun olsa da muhtemelen hiç sıkılmadan izlerdim. Sadece biraz gerçeklerden uzaklaşmasıyla ve Mozart'ı tam olarak yansıtmakta eksik kalmasıyla ilgili eleştirim. Eksiklikten kastım Mozart'ın gençliğini ve döneminde yaşamış Joseph Haydn, Beethoven gibi de isimleri filmde görmek isterdim. John Bach'tan nasıl etkilendiği, ailesi ile yaşamı, Avrupa turnesi ve tabii ki en önemli eserlerinden Türk Marşı'nı nasıl yazdığını da görmek isterdim. Antonio Salieri ile gerçek hayatta daha sıkı dost oldukları yazılıyor ancak film de Mozart olmasa da Salieri bir düşman gibi daha doğrusu takıntılı bir hayran gibi lanse edilmiş. Ama herşeye rağmen çok iyi izlenmesi gereken bir yapıt.

Muhteşem bir film izlemek isteyenlere. Bir baş yapıt… Amadeus oyununa dayanan ve 18. yüzyılda Viyana’da yaşayan besteciler Wolfgang Amadeus Mozart ile Antonio Salieri’nin başından geçenleri anlatan yapım 8 dalda Oscar ödülü kazanmayı başarmıştır. Amadeus (1984), yönetmenliğini Miloš Forman’ın üstlendiği ve dahi besteci Wolfgang Amadeus Mozart ile rakibi Antonio Salieri arasındaki kurgusal gerilimi konu alan efsanevi bir dönem dramasıdır. Peter Shaffer’ın aynı adlı sahne oyunundan sinemaya uyarlanan film, sinema tarihinin en başarılı biyografik yapımlarından biri olarak kabul edilir. Filmle ilgili öne çıkan detaylar şunlardır: Konusu: 18. yüzyıl Viyana’sında geçen hikaye, yaşlı Antonio Salieri’nin itirafları üzerinden anlatılır. Salieri, Mozart’ın muazzam yeteneğini hem hayranlıkla takip eder hem de bu dehanın neden kendisi gibi dindar ve disiplinli birine değil de, “kaba ve çocuksu” gördüğü Mozart’a verildiğini sorgulayarak Tanrı’ya isyan eder. Başarıları: Film, aralarında “En İyi Film”, “En İyi Yönetmen” ve Salieri rolüyle F. Murray Abraham’ın kazandığı “En İyi Erkek Oyuncu” da dahil olmak üzere toplam 8 dalda Oscar ödülü kazanmıştır. Oyuncular: Başrollerde Mozart rolüyle Tom Hulce ve Salieri rolüyle F. Murray Abraham sergiledikleri performanslarla hafızalara kazınmıştır.Tarihsel Gerçeklik: Film her ne kadar gerçek kişilere dayansa da, Salieri ve Mozart arasındaki düşmanlık büyük ölçüde kurgusaldır. Gerçekte Salieri’nin Mozart’a hayranlık duyduğu ve eserlerini yönettiği bilinmektedir. Çekim Yerleri: 18. yüzyıl Viyana’sını en doğal haliyle yansıtabilmek için çekimlerin büyük bir kısmı Prag’da gerçekleştirilmiştir.Filmin müzikleri doğal olarak Mozart’ın en ünlü eserlerinden (Don Giovanni, Le nozze di Figaro, Requiem vb.) oluşur ve klasik müziği geniş kitlelere sevdirmesiyle bilinir.

“ᴛᴀɴʀıᴍ, ᴍᴀᴅᴇᴍ ʙᴀɴᴀ ᴍᴏᴢᴀʀᴛ’ᴅᴀᴋɪ ɢɪʙɪ ʙɪʀ ʏᴇᴛᴇɴᴇᴋ ᴠᴇʀᴍᴇᴅɪɴ, ᴏɴᴜ ᴀɴʟᴀᴍᴀᴍı sᴀɢ̆ʟᴀʏᴀᴄᴀᴋ ᴢᴇᴋᴀ̂ʏı ᴅᴀ ᴠᴇʀᴍᴇsᴇʏᴅɪɴ!” Amadeus, aynı gökyüzünü paylaşan iki ruhun, adaletle trajedi arasındaki sarsıcı çatışmasıdır. Bir yanda Tanrı’nın sesini zahmetsizce notalara döken bir deha: Mozart Diğer yanda o sesi dünyada tek anlayan ama ona asla ulaşamayacak olan adanmış bir ruh: Salieri. Mozart için müzik bir tutku değil, varoluşun doğal bir nefesidir. Beş yaşında bestelenen ilk nota bir mucize değil, mukadderatın tecellisidir. Salieri içinse müzik, tanrısal bir sevdadır; ancak zihninde filizlenen hayranlık, zamanla yerini yakıcı bir nefrete bırakır. Ve bu trajik tutku, efsaneye göre bir dehanın sonunu hazırlar. Çekoslovakya’nın tarihi dokusunda hayat bulan film; 1984 yılında 8 dalda Oscar kazanarak sinema tarihine altın harflerle kazınmıştır. Sanatın dehası ve kıskançlığın trajedisi üzerine kurulmuş büyüleyici bir eser. Keyifli seyirler.

Sıradan biri olduğunu bilmenin insana çektirdiği işkenceyi güzel anlattığını düşünüyorum. Mozart’ın yaşamı hakkında bir bilgim olmadığı için hikayenin doğruluk payı adına bir şey söyleyemeyeceğim. Salieri’e sinir olmuş insanlar onu anlamadıkları için mutlu olmalı. Gözünüzün önünde, olmak için her şeyinizi vereceğiniz mükemmellik dururken, ona hiçbir zaman ulaşamayacağını bilen bir mükemmelliyetçi olmak korkunç bir şey. Her neyse ayaklı kıskançlık ve muhteşem müzikler içeren gerçekten güzel bir film.

1984 yapımı Amadeus filmi, klasik müziğin dehası Wolfgang Amadeus Mozart'ın hayatına yer veriyor. Hayatını, kendisiyle aynı dönemde yaşamış olan Antonio Salieri'nin ağzından dinliyoruz. Salieri, kendisine hem çok hayrandır hem de çok kıskanmaktadır. Psikolojideki meşhur Salieri Kompleksi'ni filmde bol bol görüyorsunuz. Hatta film, bunun üzerine kurgulanmış desem mübalağa etmiş olmam. Mozart'ın da ölümü şaibeli olduğu için filmde Saileri "onu ben öldürdüm" diyip duruyor. Film güzeldi ama beni tatmin etmedi açıkçası. Çünkü Mozart'ın filmdeki temsili bana biraz kötü geldi. Onu çocuksu, biraz dengesiz ve aşırı egoist göstermişler. Kendini çok beğenmiş başkalarını ise aşağılayan bir tavrı var. Yani konduramadım nedense, gerçekten böyle biri miydi diye araştıracağım. Onun dışında güzel bir dönem filmi, operaya doyuyorsunuz. 3 saat sürüyor, uzun film severim derseniz bakın. İncelememi de Mozart'ın son sözleri ile bitireyim: " Ölümün tadı dudaklarımda... Bu dünyadan olmayan bir şey hissediyorum."

Züppe mozartın müziğe kafası da basıyür okey babalar? Sonra gidip saraya kapağı atınca zevk sefa karıların biri geliyür diğeri gidiyür bu hızını alamayıp karıların götünden pasta yiyor. lan bi tarafta gariban eziliyür lan baba antonio salieri gibi emekçilerin yüzü gülmüyor baba ah hayat ah hayat lan baba iyiler hep dert çile çekmiş allah da nerde züppe oçe var imkan güzellik vermiş baba okey? Başka allah olsa oraya kaçıp gidecez ama rekabet yok lan baba mamiş mamiş mamiş piskopiskopisko

Everyone has a shelf. What's on yours?

Continue with Email