eray (@lelouch)

Spoiler içeriyor Lilya 4-Ever, Doğu Blokunun varoşlarında yaşayan Lilya isimli Slav bir kızın dağılmakta olan hayatını konu alan 2002 yapımı bir film. Sovyetlerin son dönemlerinde geçen filmdeki ana odak noktasının, dağılmakta ve ardında "failed-state"ler bırakmakta olduğunu gördüğümüz Sovyetler Birliği'nin ve tarihe karışmış…devamıLilya 4-Ever, Doğu Blokunun varoşlarında yaşayan Lilya isimli Slav bir kızın dağılmakta olan hayatını konu alan 2002 yapımı bir film. Sovyetlerin son dönemlerinde geçen filmdeki ana odak noktasının, dağılmakta ve ardında "failed-state"ler bırakmakta olduğunu gördüğümüz Sovyetler Birliği'nin ve tarihe karışmış olan komünizm ideolojisinin yarattığı kayıp nesil olduğunu görüyoruz. Filmde Lilya ve Volodya karakterleri dolayısıyla bu kayıp neslin erkek ve kızlarının trajedisi aktarılıyor. Film boyunca eski ihtişamından eser kalmamış olan Sovyet binalarını, otoritesini tamamen kaybetmiş devleti, büyütüldükleri komunizm idealini ve hatta çocuklarını terk etmiş anne-babaları ve nihayetinde hayatın rastgele rüzgarları arasında savrulup duran kimsesiz çocukları görüyoruz. Kimliklerini kaybetmiş olan bu çocuklar için kendi topraklarında hayat yok. Lilya başka ülkeleri düşlerken Volodya hayatın ötesini düşlüyor, hayattan bir beklentisi veya ümit edebileceği bir şeyi yok, merhameti tanrıda görüyor ve ona kavuşmanın özlemini yaşıyor. Bu yüzden Volodya'nın filmin erken kısımlarında çoktan hayatını sonlandırma kararını vermiş olduğunu görüyoruz, ancak Lilya'ya duyduğu çocuksu aşk onu hayatta tutuyor. Öte yandan Lilya ise hayatı için mücadele etmeye devam ediyor, kendisi oldukça hırçın ve dik kafalı bir kız. Aynı Volodya'nın "hadi artık gidelim buradan" demesine rağmen oturdukları banka kazıyarak "Lilya 4-Ever" yazdığı sahnede olduğu gibi (ki özellikle bu sahne tüm filmi özetliyor), ne olursa olsun nefes almaya devam ediyor. Tam olarak bu yüzden onun yavaş yavaş enerjisini kaybettiğini görmek oldukça üzücüydü, böylesine hayat dolu ve hırçın bir kızın dağılışını ve hayatını sonlandırışını izlemek iyi hissettirmedi. Maalesef filmde gösterilenlerin büyük oranda doğruluk payı var. Özellikle Sovyetler Birliği'nin son dönemlerinde azalan devlet otoritesi ve ortaya çıkan sosyal-ekonomik problemler beraberinde çeteleşme, uyuşturucu, kumar, insan kaçakçılığı vb. problemleri getirdi. Dağılan bu medeniyetin içine doğmuş olan nesil ise tüm bu sorunlarla mücadele etmek durumunda kalan ve bu problemlerden en çok etkilenenler oldu. Örneğin çoğumuzun muhtemelen duymuş olduğu, hem gerçek hayatta hem de kurgusal dünyada yer alan ve çoğunlukla "Natasha" ismiyle stereotipleştirilen Rus hayat kadını tiplemesi, özellikle 90'lı yıllarda Rus mafyaları aracılığıyla kaçırılan Slav kızlarının diğer ülkelere kaçırılıp zorla fahişelik yaptırıldığı devasa insan kaçakçılığı trafiği dolayısıyla bu kadar bilinir hale geldi. Aynı Lilya 4-Ever filminde olduğu gibi, daha iyi bir hayat ümidiyle başka ülkelere kaçırılan kızlar, ülkelerine geri gönderilme tehditleriyle fahişelik yaptırılmaya zorlandı. Bugün Rus kadınlarının bu kadar ilgi görmesinin bir sebebi de gerçek olaylara dayanan ve özellikle medya tarafından zihinlere yerleşmiş olan bu "Natasha" tiplemesi. Maalesef arkasında pek de hoş olmayan böyle bir hikaye var. Son olarak, filmin sinematografisi yerindeydi, Moodysson'un tarzını sevdim. Bu filmi özelinde çok iyi veya çok kötü diyebileceğim bir tarafı yok, sadece her şey yerli yerinde ve uyumlu hissettirdi.

lelouch 1 month ago

Sekiz Buçuk

Federico Fellini

8 Gönderi

Bir film yönetmeni olan Guido Anselmi karakterinin son filminin çekim sürecini ve yönetmenin bu süreç etrafında şekillenen hayatını konu alan 1963 yapımı bir film olan Sekiz Buçuk, Federico Fellini'nin kendi hayatından esinlenerek oluşturduğu bir eser. Sekiz Buçuk için "kendi içinde…devamıBir film yönetmeni olan Guido Anselmi karakterinin son filminin çekim sürecini ve yönetmenin bu süreç etrafında şekillenen hayatını konu alan 1963 yapımı bir film olan Sekiz Buçuk, Federico Fellini'nin kendi hayatından esinlenerek oluşturduğu bir eser. Sekiz Buçuk için "kendi içinde kendini barındıran film" tanımlaması yapılabilir. Diğer bir deyişle Guido karakteri aslında Fellini'nin alter egosunu, karakterin yönettiği film ise Sekiz Buçuk'u ifade ediyor. Öyle ki aynı Guido karakterinin film için sürekli bir arayış içerisinde bulunuyor olması gibi, Fellini de Sekiz Buçuk için aynı sorunlarla karşılaşmış. Kendisinin açıklamalarına göre Sekiz Buçuk'un yapım aşamasında film ile alakalı tüm fikirlerini ve ilhamını yitirdikten sonra, film çekmekte olan bir yönetmen hakkında film çekmeye karar vermiş. Bu kararsızlığı filmin isminde bile görmek mümkün. Filmin isminin Sekiz Buçuk olmasının nedeni, Fellini'nin film bittikten sonra bile uygun bir isim düşünememesinden ötürü filmin kendi filmleri arasındaki kronolojik sıralamasını geçici olarak bir isim olarak kullanmaya karar vermiş olması (ortak çektiği filmler için 0.5 sayıyor). Nihayetinde ismin aslında filmin tüm temasını oluşturan "yarım kalmışlık" hissi için ne kadar uygun olduğunu fark etmiş olacak ki bu ismi kullanmaya devam etmekte karar kılmış. Modernist Sinema'nın bir örneği, belki de en güçlü örneği, olan Sekiz Buçuk'un doğrudan bir hikaye anlatma veya mesaj aktarma telaşı yok. İmgeler film boyunca çok yoğun bir şekilde kullanılıyor, bu öncelikle Guido'nun rüyaları dolayısıyla yapılırken filmin ilerleyen kısımlarında film rüya ile gerçeği ayırt edemeyeceğimiz kadar yoğuşuyor. Belirli bir noktadan sonra sanki bir lucid rüya içerisindeymişiz hissi veriyor, her şey aynı anda gerçek ve sahte hissettiriyor. Çoğu sahnede sadece rüyalarda veya buna yakın deneyimlerde hissedebileceğimiz türde bir tuhaflık hissi söz konusu. Film içgüdüsel olarak dehşete düşemeyeceğimiz kadar tanıdık, ancak tuhaf olduğunu fark edebileceğimiz kadar yabancı bir deneyim sunuyor, aynı rüyalar gibi. Fellini'nin rüyalara bu kadar takıntılı olmasına şaşırmamak gerek. Bu film vesilesiyle onun gibi bir dehanın, gerçek bir sanatçının, tam anlamıyla zihnine girebildiğimiz için şanslıyız. İmgelerin kullanıldığı pek çok sahneden bahsedilebilir, ancak ben spesifik olarak birkaçından bahsetmek istiyorum. Guido'nun bir Katolik yurdunda rahibeler tarafından büyütülmüş olması hem otorite ile hem de kadınlarla olan ilişkisi bakımından pek çok çarpıklık oluşmasına vesile oluyor. Örneğin onun için kadınlar ya anne-eş ya da fahişe, yani ya iyi ya kötü, arası yok. Ancak bu durum zamanla kırılmalar yaratıyor, Guido cinselliğini keşfediyor, hatta sadakatsiz bir yetişkin haline geliyor. Baskı altında yetişen ve anne merhametinden uzak olan karakter, yetişkin hayatında da bu merhameti aramaya devam ediyor. Rüyalarından birinde eşinin ve annesinin tek bir vücutta belirmesi veya ünlü harem rüyası aslında bunu sembolize ediyor. Diğer bir yandan mükemmellik ve çarpıklık da yine kadınlarla sembolize ediliyor. Örneğin film boyunca Claudia karakteri bekleniyor ve onunla beraber yaratıcılık ve güzellik ifade ediliyor, aynı zamanda bir fahişe olan Saraghina ile beraber günah ve çirkinlik tasvir ediliyor. Ancak ironik bir şekilde Claudia nihayet geldiğinde problemlerin hiçbiri çözülmüyor, aksine Guido çirkin ve yaşlı bir fahişe olan Saraghina'yı anıyor, onu hatırlıyor. Çünkü Saraghina ona kaybediyor olduğu benliğini ve dolayısıyla yaratıcılığını, tutunup ilhama dönüştüreceği imgelerini hatırlatıyor, öyle ya da böyle çocukluğunun bir parçasını onda görüyor. Bu yüzden sürekli onunla alakalı rüya görmeye devam ediyor. Bu rüya sahnelerinden Saraghina'nın rumba yaptığı sahne inanılmaz etkileyici, şu ana kadar izlediğim en iyi sahnelerden birisi, belirtmeden geçmek ayıp olur. Çok beğendiğim bir diğer sahne filmin final sahnesi. Karakterin hayatta olup olmadığını bile bilmediğimiz, rüya ile gerçeği tam anlamıyla ayırt edemediğimiz, filmin içindeki filmin göremediğimiz sonu yanında izliyor olduğumuz filmin de sonunu göremediğimiz, sadece saf bilinçaltının olduğu, rahatsız edici ancak bir o kadar da güzel bir sondu. Bunlar dışında Fellini'nin film boyunca, genel olarak sanatçının anlam ve ilham arayışı ile sinema sektörünün iç yüzünü anlattığını ve bu meseleleri birbiriyle ilişkili şekilde Guido karakteri üzerinden açıkladığını görüyoruz. Guido'nun yapımcı, medya, oyuncular vs. ile etkileşimi üzerinden genel bir sinema eleştirisi yaptığı da söylenilebilir. Ancak Fellini'nin bu filmdeki amacının bu olduğunu düşünmüyorum, aslında bu filmde herhangi bir amacı olduğunu da düşünmüyorum. Sekiz Buçuk, Fellini'nin hayatı onun gözünden görmemiz için sinema dünyasına hediye ettiği bir şaheser, hepsi bu. Filmin açık ara en çok sevdiğim yanı aydınlatma, gölgeleme ve renklerdeki kusursuzluktu. Siyah ve beyaz renklerinin tonları o kadar lezzetli duruyordu ki o dünyada yaşamak istedim. İzlediğim en iyi siyah-beyaz film, hatta izlediğim filmler arasında gölgelerin ve aydınlatmanın kullanımı açısından da en iyisi diyebilirim. Diğer bir yandan her sahne en ince detayına kadar, neredeyse kare kare hesaplanıp kusursuz bir biçimde tasarlanmış. Kamera hareketleri hakkında pek bir bilgi birikimim olmamasına rağmen geçişlerin pürüzsüzlüğü ve sahnelerin planlanmasındaki bazı detayları fark ettikçe mest oldum. Her bir sahne tablo gibi ve her bir diyalog yaşayan insanlara ait gibi hissettirdi. Bunun yanında oyuncular da en üst seviyeden olunca ortaya Sekiz Buçuk gibi bir şaheser çıkmış. Tek olumsuz yanı biraz dağınık bir yapıda olması ve anlaşılması için biraz çaba sarf edilmesinin gerekli olması. Ancak yine de zaman verip izlenmeye, hatta tekrar tekrar izlenmeye ve üzerinde düşünmeye değer bir eser.

lelouch 3 months ago

400 Darbe

François Truffaut

20 Gönderi

Spoiler içeriyor Fransız Yeni Dalgası'nın öncülerinden François Truffaut'un ilk uzun metrajlı filmi olan 400 Darbe (Fransızca'da haylazlık yapmak anlamına gelen bir deyim), yönetmenin kendi hayatından esinlenerek oluşturduğu Antoine Doinel karakterinin çocukluğunu konu alan 1958 yapımı yarı-otobiyografik bir eser. Eleştirileri yüzünden 1958 yılında…devamıFransız Yeni Dalgası'nın öncülerinden François Truffaut'un ilk uzun metrajlı filmi olan 400 Darbe (Fransızca'da haylazlık yapmak anlamına gelen bir deyim), yönetmenin kendi hayatından esinlenerek oluşturduğu Antoine Doinel karakterinin çocukluğunu konu alan 1958 yapımı yarı-otobiyografik bir eser. Eleştirileri yüzünden 1958 yılında Cannes'dan kovulan Truffaut'un 1959 yılında en iyi yönetmen ödülünü kazanmasını sağlayacak kadar büyük bir etki yaratan 400 Darbe, aynı zamanda sinema tarihini yeniden şekillendirecek olan Fransız Yeni Dalgası'nın ilk eserlerinden birisi olarak tüm zamanların en iyi filmleri arasında gösteriliyor. Bu eserin ve temsil ettiği auter teorisinin, daha sonraları Scorsese, Coppola, Spielberg, Kubrick gibi isimleri etkileyerek bugün hala konuşuyor olduğumuz pek çok önemli eserin oluşmasına vesile olması bakımından, sadece tek başına bir film veya akım olarak değil, sinema tarihinin tümü açısından oldukça önemli olan bir gelişme olarak değerlendirilmesi daha mantıklı gibi görünüyor. Ancak incelemenin kapsamını genişletmemek ve haddimden fazlasıyla uğraşmamak için filmi daha çok kendi içinde incelemeye ve düşüncelerimi yazmaya karar verdim. 400 Darbe'nin kendine has, özel bir deneyimi var. İzlerken sadece izliyormuş gibi değil, tanıklık ediyormuş gibi hissettiren, hayatın oldukça içinden bir film. Bir giriş, gelişme veya sonuç yok. Karakterleri tanıtmak, filmi daha basit veya kompleks yapmak, hikaye anlatmak veya bir mesaj aktarmak için herhangi bir telaş da yok. Sadece bir Paris sabahında, ortaokul sırasındaki kadın broşürünü karalayan Antoine'in hayatını izlemeye başlıyoruz. Antoine biraz haylaz bir çocuk, ancak kimseye bir zararı yok. Çöpleri döken, sofrayı toplayan, ailesinin sözüne uyan veya en azından uymaya çalışan ortalama bir çocuk. Annesi biraz soğuk bir kadın, babasıyla araları iyi. İkisi de çalışıyor ve eve geç geliyorlar, birlikte yaptıkları tek aktivite akşam yemeği yemek. İlk bakıldığında Antoine'nin bazı haylazlıkları dışında bir sorun yok gibi görünüyor. Sonrasında tanıklık ettiğimiz hayatın detaylarını öğrenmeye, öğrendikçe Antoine'in dünyasını onun gözünden görmeye ve karanlığını paylaşmaya başlıyoruz. Ailesinin tatillerde onu yalnız bırakması, annesinin babasını aldatması, babasının üvey babası olması, annesinin onu eski yaşamının bir parçası olarak görmesi, babasının onun için olan tahammülünün günden güne azalması gibi pek çok detay filmin doğal akışı boyunca bizlere aktarılıyor. Bu diğer pek çok filmdeki gibi dramatize edilerek, duygu yoğunluklu sahnelerle vs. değil, sanki önemsiz detaylarmış gibi diyalog aralarında yapılıyor. Filmin kontrastının bozulmamasını sağlayan, yani onu yaşayan bir film yapan ana etmenlerden birinin bu olduğunu düşünüyorum. Bir çocuğun acısını onun gözünden, yarattığı yıkımı anlayamadan, nedenini bile anlamlandıramadan hissedebilmek ve buna tanık olabilmek sanırım ancak bu şekilde sağlanabilirdi. Nedenlerini zamanla anlayabildiğimiz Antoine'nin çarpık kişiliği, maalesef sadece izleyici olan bizler tarafından anlamlandırılabiliyor, çevresinde kendisine yol gösterecek bir otorite yok. Bu durum hayatının giderek daha karanlık olmasına vesile oluyor, tabi bir çocuk ne kadar karanlık olabilirse o kadar. Nihayetinde bir gün Antoine'in haylazlıklarından birinde, arkadaşıyla beraber üvey babasının daktilosunu çalması, hem ailesi hem de devlet için onu toplumun dışına itmeye yeterli bir neden olarak görülüyor ve onun ıslahevine kapatılmasına karar veriliyor. Halbuki kendisinin isteği, hep sığıntı ve bir fazlaymış gibi hissettiği bu çevreden kurtulmak, bunun için para bulup kendi işini kurmak ve kendisinin deyişiyle gerçek bir erkek olmak. Ancak çevresinde bunu fark edebilecek bir otorite yok. Savaştan yeni çıkmış bir ülke, başkasının çocuğunu büyüten bir üvey baba, kendi hayatının acısıyla gittikçe soğuk ve sert bir kişiliğe bürünmüş bir anne Antoine'e sadece bir fazlalık olarak bakabiliyor. Onun çocukluğuna yer verilmiyor, bir çocuktan çocuk olmaması bekleniyor. Bu yüzden Antoine'in hep yaşından büyük davrandığını, okul okumak istemediğini, para kazanıp kendi hayatını kurmak istediğini görüyoruz. Antoine çevresindeki kimseye sinirlenmiyor bile, sorun olarak kendini görüyor ve aslında yaptığı tüm haylazlıklar bu soruna çözüm bulma mücadelesinden ibaret. Bu yüzden Antoine pek duygusal, kendisine acıyan, üzüntüsünü gösteren, dertlerini başkalarına anlatan birisi değil; sorunun kaynağını kendisi olarak görüyor, çünkü ona hep bu şekilde anlatılmış. Ancak bu bir sahnede kırılıyor. Antoine'in arabanın arkasında ıslahevine götürülmesi esnasında, anılarının geçtiği Paris sokaklarını izlerken ağladığını görüyoruz. Hayatın rastgele rüzgarları arasında öylece savrulan Antoine'in ilk defa kendi acısının farkında olması, içindeki hüznün birkaç damla yaş ile gözlerinden süzülmesi ve asla bir parçası olamadığı hayata son bir kez özlemle bakması kalp kırıcı olduğu kadar güzeldi. Bu sahne belki de tüm sinema tarihinin en üzücü sahnelerinden birisi. Filmin son kısımlarının geçtiği ıslahevinde ise pek bir değişiklik olmuyor, ne ıslahevi çalışanları ne de psikologlar Antoine için ailesinde bile hissedemediği o yuva hissini sağlayamıyor. Antoine oraya da sığamıyor, aklı hep dışarıda bir yerlerde hayal ettiği o idealde, sigarası eşliğinde düşlediği uzak şehirlerde. Ailesinin ve psikologların onu ıslahevinden çıkmaya uygun görmemesi sonucunda tamamen tek başına kalan Antoine, filmin sonunda ıslahevinden kaçmaya karar veriyor ve futbol oynadıkları bir esnada tellerin altından geçerek koşmaya başlıyor. Sonraki dakikalarda, sadece Antoine'in koşuşunu izliyoruz, nereye gittiğini bilmeden, muhtemelen kendisinin de bilmediğini düşünerek. Hiç durmaksızın koşuyor, engellerin altından geçiyor, sanki bir hedefi varmış gibi ısrarla ilerliyor. Nihayet bir tepenin başına geliyor ve bir süre manzaraya bakıyor, sonrasında koşmaya devam ediyor. Bir sahil boyunca ilerlemeye başlıyor, ancak hala nereye gittiğini göremiyoruz. Sonra kamera açısı değişiyor, nihayet onu arkasından görüyoruz, nereye gittiğini, yönünün ne olduğunu anlıyoruz. Israrla ilerlediği yer hep görmek istediği ancak göremediği, çocukluk düşlerini süsleyen deniz. Kamera denizi gösterdiği an ne hissettiğimi açıklayamam, tüm o kaosun içinde, tüm dertlerinin arasında denizin özlemi peşinde olması, bunu düşlemesindeki çocukluk masumiyeti, suya ilk değdiğindeki merakı sadece güzeldi, göz yaşartacak kadar güzeldi; daha fazlasını söylemek aşırı olur. Onun için denizin ne anlama geldiğini açıklamak, metaforları yorumlamaya çalışmak, filmin sonu için anlamlı bir kılıf bulmak bu noktada anlamsız diye düşünüyorum. Evet belki deniz onun için hiç hissedemediği anne sevgisi olabilir ki anne ile deniz kelimelerinin okunuşu Fransızca'da aynı, belki onun için kurtuluşu temsil ediyordu ve asıl özlem duyduğu çocukluğun özgürlüğüydü, belki deniz onun için ait olmak anlamına geliyordu, belki sadece denizi seviyordu kim bilir, nihayetinde bir çocuktan bahsediyoruz. Ancak bunların bir anlamı yok, çünkü filmin bu tür bir anlam aktarma telaşı yok, sadece tanık olmamızı istiyor. Bu anlamsızlığı ve kaybolmuşluğu, son sahnede karakterin kameraya baktığındaki yüz ifadesinde de görebiliyoruz. Bu ifade bizlere bir kavuşmayı ve sonu değil, sonu gelmeyen bir arayışı, ait olamamayı, bozuk bir gerçekliği ve her şeye rağmen en çok çocukluk masumiyetini gösteriyor; bizi çocukluğumuzun kaybolmuş anılarına götürüyor ve bizler için bir ayna oluyor. 400 Darbe filminin ve Antoine'in bu kadar sevilmesinin nedeni de bu zaten, bizlere kendimizi hatırlatıyor ve birden çocukluğumuzun buğulu sabahlarına geri götürüyor, tam anlamıyla bir şaheser. Antoine Doinel'in hikayesi bu filmle sınırlı kalmıyor. Truffaut, Antoine karakterini kendi hayatını perdeye aktarmak için işlemeye devam ediyor. 400 Darbe'den sonra yirmi sene içerisinde Antoine ile alakalı dört film daha çekiyor. Kronolojik olarak her bir filmde hayatının farklı bir dönemini ele alıyor. Bu filmler sırasıyla Antoine ve Colette, Çalınan Buseler, Ev Hali ve Kaçak Aşk. 400 Darbe'den sonraki filmlerde Antoine'in aşk hayatı üzerinden anlatım yapılıyor, bu bakımdan 400 Darbe'ye göre biraz daha farklı filmler. Ancak 400 Darbe'de izlediğimiz çocuğun yavaş yavaş büyümesi, ilk aşkını yaşaması, ne kadar büyürse büyüsün hep o savruk ve bağımsız çocuk olması, hiç ailesi olmamasından ötürü özellikle iyi ailelere sahip kızlara aşık olması, sevdiği kadınlarda sadece bir partner değil bir anne, abla, kız kardeş, yani bir yuva araması vs. bu filmleri birer aşk hikayesinden ziyade aşkla yaşamak durumunda olan Antoine'in gelişimini ifade eden filmler olarak görmek için yeterli diye düşünüyorum. Sadece, Truffaut kafayı biraz aşkla bozmuş bir adam, filmleri çoğunlukla aşk üzerine, hepsi bu. Bu bakımdan Antoine Doinel karakteri için 400 Darbe sonrasında yukarıdaki dört film de izlenebilir, izlemeye değer. Tabi Antoine Doinel ve François Truffaut deyince Jean-Pierre Léaud'dan bahsetmezsek olmaz. 400 Darbe'nin ve sonrasındaki dört filmin ana karakteri olan Antoine'yi canlandıran oyuncu Jean-Pierre Léaud övülmeyi sonuna kadar hak eden usta bir oyuncu. Zamanında 400 Darbe için Truffaut'a başvuru mektubu gönderen binlerce çocuktan biri olan Léaud, isyankar tavırlarıyla, zorluk yaşadığı hayatıyla ve özellikle kamera karşısındaki rahat tavırlarıyla beraber (videosu Youtube'de var) Truffaut'u oldukça etkilemiş, bunun sonucunda başrol için seçilmiş. Seçmelerde 12, film çekiminde sadece 14 yaşında olan Léaud o kadar güzel bir performans sergilemiş ki Truffaut sonraki yirmi sene boyunca pek çok filminde ona başrol rolü vermiş ve Antoine Doinel karakterini yaşatmaya devam etmiş. Sinema tarihinde hem aynı karakter hem de aynı oyuncuyla, çocukluktan erişkinliğe bu denli uzun ve kaliteli bir yönetmen-oyuncu birlikteliğinin bir benzeri daha yok. Bu birliktelik sayesinde yaratılan tüm eserleri başta Truffaut'a, sonrasında Léaud'a borçluyuz.

lelouch 4 months ago

Zamanın Ruhu

Peter Joseph

13 Gönderi

Spoiler içeriyor Zeitgeist, sırasıyla inançlar, 11 Eylül dönemi ve dünya ekonomisi konularını ele alan üç farklı bölüme sahip bir belgesel. Bu yapımı ilk izlediğimde, komplo teorilerini seven ve bu tarz fikirlere açık birisi olarak çok beğenmiştim. Ancak üzerine biraz düşündüğümde bahsettiği konuların…devamıZeitgeist, sırasıyla inançlar, 11 Eylül dönemi ve dünya ekonomisi konularını ele alan üç farklı bölüme sahip bir belgesel. Bu yapımı ilk izlediğimde, komplo teorilerini seven ve bu tarz fikirlere açık birisi olarak çok beğenmiştim. Ancak üzerine biraz düşündüğümde bahsettiği konuların genişliklerinden ötürü yapılan anlatımın biraz alakasız olduğunu fark ettim. Kurulan ilişkilendirmeler mantıklı görünüyor, ancak değil. Örneğin tüm din tarihini yarım saat içerisinde açıklamak ve nihayetinde Roma imparatorunun Hristiyanlığı sırf halkın daha kolay yönetilebilmesi için kabul ettiğini söylemek biraz bayağı bir yorum oluyor. Belki yıldızlardan kaynaklanan imgeler dolayısıyla yaratılan sembollerin İbrahimi dinler açısından ne anlam ifade ettiği üzerine konuşulup dinlerin gerçekte ne anlama geldiği sorgulanabilir, buradaki sorun bunun "bizler yönetiliyoruz, aslında her şey yalan" söylemi altında kullanılmaya çalışılması. Bu kopukluk kendini bölümler arasında da gösteriyor, birden dinler tarihinden 11 Eylül'e geçiyoruz ve yine bize her şeyin yalan olduğu anlatılıyor. Bunun birinci bölümle ilişkisi üzerine düşündüğümde hiçbir alaka bulamadım. Evet ikisinde de gerçek olduğu düşünülen ama belgesel tarafından gerçek olmadığı ifade edilen birer "hikaye" mevcut. Ancak birinde Antik Çağ diğerinde Yakın Çağ yıllarındayız. Zaman, devlet, halk, yönetim şekli, kültür, dil vs. hemen her şey farklı. Bu iki bambaşka devlet arasında kurulan ilişki yeterince temellendirilmiyor ki bunun üzerinden ana mesaj iletilebilsin. İki farklı konuyu bir araya getirip "biz aslında tarih boyunca kandırıldık, şimdi uyanma vakti" demek kulağa pek doğru gelmiyor. Ancak bölümleri kendi başlarına düşündüğümde, anlatılanların pek çoğunu mantıklı buluyorum. Bir ve ikinci bölümün konuları hakkında giriş seviyesi bilgi birikimine sahibim, bu yüzden sadece genel olarak düşündüklerimin anlatılanlarla çok benzer olduğunu söylemem daha doğru olur. Ancak üçüncü bölümden biraz bahsedebilirim. Üçüncü bölümde kısa bir şekilde merkez bankacılığının tarihinden bahsediliyor ve sonrasında Amerika özelinde Federal Reserve'in geçmişinden bahsediliyor, tüm bu sistemin nasıl işlediği anlatılıyor. Merkez bankaları bağımsız (çoğunlukla) kuruluşlar olarak, çıkardıkları tahvil senetleri dolayısıyla arzını sağladıkları para birimi cinsinden devletlere belirli bir faiz oranı karşılığında borç verirler. Bu, basılan her bir paranın belirli bir faiz oranı ve dolayısıyla belirli bir borçla beraber basıldığı anlamına gelir. Merkez bankaları, teoriye göre, bu şekilde devletin oluşturduğu açıkları finanse edebilir, paranın değeri üzerinde değişiklik yapabilir, ekonominin dengede kalmasını sağlar vs. Bu bakımdan merkez bankaları için kapital sistemin en önemli düzenliyicileri denilebilir. Dolayısıyla belgeselin de bahsettiği gibi böylesine bir gücü bağımsız olduğu düşünülen bir kuruma teslim etmek, oldukça suistimal edilebilir bir sistem ortaya çıkartıyor ve doğal olarak suistimal ediliyor. Böylece borcun borçla finanse edildiği ve tüm bu borçlanmanın ya vergiler dolayısıyla halktan ya da küresel ticaret sistemi sayesinde diğer ülkelerden sağlandığı bir sistem oluşmuş oluyor. Örneğin Amerika'nın devlet borcu 38 trilyon $, bu inanılmaz yüksek bir miktar. Ancak bu borç her bir dönem yeni devlet tahvilleriyle erteleniyor ve büyümeye devam ediyor. Bunun Amerika için sürdürülebilmesini sağlayan durum ise USD'nin rezerv para birimi olması ve dolayısıyla Amerikan tahvillerinin diğer ülkeler tarafından da satın alınması. Böylece yaratılan borcun normalde para birimi üzerinde yaratması gereken değer kaybı, diğer ülkelerden sağlanan likidite sayesinde karşılanabiliyor. Böylece borç sadece Amerika'ya değil tüm dünyaya yayılmış oluyor. Bu durum her bir ülkenin Amerika borçlanmasından ve dolayısıyla USD enflasyonundan etkilenmesine, bu ülkelerin de borçlanmasına neden oluyor. Onlar da borçlarını borçlanarak finanse etmek durumunda kalıyorlar, böylece tekrardan tahvil alıyorlar. Tüm bu borçlanma döngüsü neredeyse tüm dünyanın Amerikan tahvilleri dolayısıyla Federal Reserve'e bağımlı olmasını sağlıyor. Zamanla borçlanma da bağımlılık da artıyor. Nihayetinde sadece tahvil faizlerinin değiştirilmesi ile tüm dünya ekonomileri şekillendirilebiliyor, tarihte eşi görülmemiş bir güç. Belgeselde bu durumun eninde sonunda halkların bir nevi kölesi olduğu küresel bir sistemin oluşmasıyla sonlanacağı söyleniyor. Biraz düşününce kulağa pek de uzak bir ihtimal gibi gelmiyor. Sonuç olarak Zeitgeist için, içerisinde yaşadığımız dönem hakkında güzel tespitlerin olduğu, ancak vermek istenilen mesaj için zorlama ilişkilerin kurulduğu, komplo teorilerinin havada uçuştuğu ama bunun gayet mantıklı bakış açılarından sunulduğu bir yapım denilenilir, sevdim.

lelouch 7 months ago

Amadeus

Milos Forman

49 Gönderi

Spoiler içeriyor Klasik dönemin en ünlü bestecilerinden olan iki ismin, Wolfgang Amadeus Mozart ve Antonio Salieri'nin çekişmesini konu alan 1984 yapımı film. Avrupa çapında üne sahip saray müzisyeni Salieri, Mozart'ın yeteneğiyle tanışması sonrasında hem büyük bir hayranlık hem de derin bir kıskançlık…devamıKlasik dönemin en ünlü bestecilerinden olan iki ismin, Wolfgang Amadeus Mozart ve Antonio Salieri'nin çekişmesini konu alan 1984 yapımı film. Avrupa çapında üne sahip saray müzisyeni Salieri, Mozart'ın yeteneğiyle tanışması sonrasında hem büyük bir hayranlık hem de derin bir kıskançlık duyuyor. Film boyunca Salieri'nin bu iki duygu arasında yaşadığı gelgitleri, bu gelgitler dolayısıyla tanrıya ve kadere olan sitemini ve aynı zamanda büyük yetenek Mozart'ın hayatını ve sanatını izliyoruz. Film Salieri'nin iç çekişmesinde kıskançlığına yenilmesi ve dolayısıyla Mozart'ın ölümüne sebep olmasıyla sonlanıyor. Renkler, sahneler, kurgu, senaryo vs. açısından söylenebilecek pek bir şey yok, kusursuz denilebilir. Takıldığım tek nokta karakterlerin fazla karikatürize edilmiş olması. Belki bunun nedeni filmin Peter Shaffer'in aynı isimde olan tiyatrosundan uyarlanması olabilir, yine de bu durum can sıkıcı. Örneğin filmde Salieri gerçekte olduğundan çok daha kötü, hatta saf kötü olarak gösterilirken, Mozart neredeyse düşünme becerisine sahip olmayan birisi olarak gösterilmiş. Bunun gerçekle uzaktan yakından alakası yok. Salieri döneminin en iyi bestecilerinden, Mozart'ın çocuğu da dahil olmak üzere Beethoven ve Schubert gibi isimlere hocalık yapmış, hakkında Mozart'a bir düşmanlık yaptığına dair bir kanıtın bulunmadığı bir besteci, yani bu şekilde anılmayı hak etmeyen değerli birisi. Diğer yandan Mozart küçük yaşlardan beri iş hayatına atılmış, biraz muzip bir kişiliğe sahip olsa da ayakları yere basan ve özellikle konu işi olunca oldukça disiplinli olan bir insandı, yani filmdeki gibi aklı sürekli bir karış havada değildi. Bunun dışında eleştirebileceğim pek bir tarafı yok, zaten favori filmlerimden bir tanesi. Özellikle Mozart'ın ölümünden önce yazmaya başlayıp bitiremeden öldüğü Requiem eserinin bestelendiği sahne, izlediğim tüm sahneler arasında favorilerimden birisi. Tabi gerçekte eseri Salieri değil Mozart'ın öğrencisi olan Süssmayr tamamlıyor. Ayrıca F. Murray Abraham'ın bu filmdeki performansının verdiği tat bambaşka, aldığı Oscar'ı sonuna kadar hak etmiş.

lelouch 7 months ago

Piyanist

Michael Haneke

18 Gönderi

Spoiler içeriyor Görünüşte mükemmel bir hayata sahip olan bir piyano öğretmeninin, bir öğrencisine duyduğu aşk dolayısıyla, kendi gerçekliği ve dış gerçekliğinin bir araya gelip nasıl bir yıkımla sonuçlandığının trajik hikayesi. Karakterin geçmişi doğrudan anlatılmıyor, bu anlatımın bazı küçük sahnelerde anne karakteri dolayısıyla…devamıGörünüşte mükemmel bir hayata sahip olan bir piyano öğretmeninin, bir öğrencisine duyduğu aşk dolayısıyla, kendi gerçekliği ve dış gerçekliğinin bir araya gelip nasıl bir yıkımla sonuçlandığının trajik hikayesi. Karakterin geçmişi doğrudan anlatılmıyor, bu anlatımın bazı küçük sahnelerde anne karakteri dolayısıyla aktarıldığını görüyoruz. Anne karakterinden anladığımız kadarıyla ana karakterimiz sürekli mükemmele zorlanmış, şekillendirilmiş ve dolayısıyla baskı altında bir hayat geçirmiş orta yaşlı bir kadın. Öyle ki orta yaşlı bir kadın olmasına rağmen hâlâ annesiyle uyuyor, kariyerini onun gözetimi altında şekillendiriyor ve bir nevi yaptığı her şeyden haberi olmasını sağlıyor. Bu durumun ana karakterimiz üzerinde yarattığı pek çok çarpıklık var, bu çarpıklıklar filmde daha çok cinsellik üzerinden aktarılmış. Karakterin bu garip davranışlarıyla mükemmel görünen hayatı arasındaki uçurum, karakterin özfarkındalığıyla birleştiğinde kendisine yabancı bir kişilik ortaya çıkmasını sağlamış. Bu kendine yabancılık, karakterin kendisini toplumdan soyutlamasına ve dolayısıyla mükemmel görünen hayatı ve çarpık hayatı arasındaki denge üzerine kurulu hayatına devam etmesine sebep olmuş, ancak bu şekilde mükemmel görünen hayatına devam edebilmiş. Bu durum, yani karakterimizin mükemmellik ile çarpıklık arasındaki gelgitleri, Jung'un "Hiçbir ağaç göğe kadar uzanamaz, kökleri cehenneme ulaşmadıkça" sözünü hatırlatıyor. Ancak film ilerledikçe bu durumun, yani mükemmellik ve çarpıklık arasındaki dengenin yeni piyano öğrencisinin karakterimize gösterdiği ilgi dolayısıyla bozulduğunu görmeye başlıyoruz. Uzunca bir süre kendine çizilen ve sonrasında kendine çizdiği sınırlar içerisinde yaşamak durumunda kalan karakterimizin kendisine büyük bir tutkuyla yaklaşan genç öğrencisine karşı yavaş yavaş açılmaya başlaması oldukça trajik, bir o kadar da güzeldi. Kendisi oldukça soğuk ve kapalı bir kadın olsa da duymaya başladığı aşkın, kendi çarpıklığıyla birleşerek bu denli büyük bir tutku yaratması, bana aşkın bambaşka bir formunu gösterdi ve bu filmle alakalı en çok sevdiğim kısım bu oldu. Bu yüzden film için çok kısa bir açıklama yapacak olsam muhtemelen "Çarpık bir aşk hikayesi" derdim. Filmin ilerleyen kısımlarında ise karakterimizin kendini piyano öğrencisine yavaş yavaş açmaya, nihayetinde kabule ve sevilmeye olan ihtiyacı karşısında, öğrencisinin ilgi duyduğu kadının gerçekliğinin farkına varmasının, aralarındaki tutkunun yavaş yavaş kaybolmasına vesile olarak duygusal bir çöküşe yol açtığını izliyoruz. İlgi duyduğu genç adamın onun için sadece aşkı değil, kabulü ve sınırları kırmayı da ifade ettiğini gördüğümüz karakterin, aralarındaki tutkunun ölmemesi için verdiği trajik uğraşının da pek bir anlam ifade etmediğini izledikten sonra, nihayetinde karakterimizin final sahnesindeki kararına vardığını görüyoruz. Yukarıda bahsettiklerim dışında film hakkında sevdiğim bir başka konu, bazı sahnelerin neredeyse bir tablo kadar güzel olması. Özellikle filmin kapağında da bulunan sahne, şu ana kadar izlediklerim arasında gördüğüm en güzel sahnelerden birisi, benim için kelimelerle anlatmanın mümkün olmadığı bir tutkuyu ifade ediyor.

lelouch 7 months ago

Madoff

Raymond De Felitta

1 Gönderi

Spoiler içeriyor Bernie Madoff'un oluşturmuş olduğu özel fon aracılığıyla topladığı 17 milyar dolarlık sermaye sayesinde kurduğu ponzi sistemi, 65 milyar dolarlık hacme sahip bir skandala dönüşerek dünyanın en büyük ponzi soygunu olarak tarihe geçti. Bu belgesel tarzı içerik, bu Madoff skandalını konu…devamıBernie Madoff'un oluşturmuş olduğu özel fon aracılığıyla topladığı 17 milyar dolarlık sermaye sayesinde kurduğu ponzi sistemi, 65 milyar dolarlık hacme sahip bir skandala dönüşerek dünyanın en büyük ponzi soygunu olarak tarihe geçti. Bu belgesel tarzı içerik, bu Madoff skandalını konu alıyor. Ponzi sistemi kısaca, ortalamanın çok üstünde getirilerin vadedilmesiyle toplanan katılımcıların, var olmayan yüzdelik getiriler üzerinden para havuzuna dahil olmalarını sağlayan, kendi kendine büyüyen bir soygun zincirinin oluşmasıyla devam edip nihayetinde tüm paranın kaçırılmasıyla sonlanan bir soygun sistemi. Ponzi sistemlerinin bu kadar başarılı olmasının sebebi, vadedilen yüzdelik getirilerin bir süreliğine de olsa gerçekten katılımcılara sağlanabilmesi. Mantık şu şekilde işliyor: Katılımcıların sistemde kalmalarını sağlayan ana etmen %'lik getiri olduğundan dolayı, %'lik getirinin başlangıçta az olması hem katılımcılara verilmesi gereken parayı hem de sistem içerisinde anlık olarak paralarını geri isteyen insan sayısını azaltıyor. Bu yüzden başlangıçta havuz içerisinde bulunan katılımcılardan paralarını geri isteyen hemen herkes getirisiyle birlikte paralarını alabiliyor. Bu havuz içerisinde bulunup hâlâ çıkış yapmak istemeyen insanların paralarıyla sağlanıyor, yani bir başkasının parası bir diğerine kâr gibi gösteriliyor. Bu durum hem müşteri memnuniyetini sağlayıp tekrardan sisteme dahil olunmasını sağlıyor, hem de sistemin reklamını yapıp daha fazla insanın dahil olmasını sağlıyor. Böylece sistem ve dolayısıyla havuzdaki para büyümeye devam ediyor. Ancak her sistemde olduğu gibi ponzi sisteminde de bir sorun var. Getiri oranı yükseldikçe ve sisteme daha fazla insan dahil oldukça daha fazla yeni katılımcı sağlanması gerekiyor ki sistemden anlık olarak çekilmek istenen miktar daimi olarak sağlanabilsin. Sistem büyüdükçe hem getiri oranı hem de katılımcı sayısı bakımından artan anlık para çıkışı, sürekli olarak yeni para, üstelik daha fazla yeni para gerektiriyor. Bu bakımdan her ponzi sistemi bir tür saatli bomba gibi çalışıyor, yani nihayetinde kendi kendini çökertiyor. Sistem çökmeden bunu fark eder ve parayı kaçırmanın bir yolu bulunursa dolandırıcılık başarılı olmuş oluyor. Sistemin kendisinden kaynaklanan bu sorun dışında ponzinin farkında olup sistemi ihlal eden katılımcıların bulunması (Madoff'un ponzisinde olduğu gibi) veya kullanıcıların sistemden çıkmasına vesile olan bir olayın yaşanması gibi dış etmenler de ponzi sisteminin çöküşünü hızlandırabilir veya doğrudan sağlayabilir. Madoff'un özelliği bu sistemi neredeyse kusursuz bir şekilde yönetmiş olmasıydı ve sistemi uzunca bir süre sürdürebileceği bir iletişim ağı içerisinde bulunmasıydı. Öyle ki kendisi sadece Amerika'daki değil Avrupa'daki bankerlerle, yatırım şirketleriyle ve hatta ailelerle anlaşıp sermaye toplayarak ponzi sistemini 30+ boyunca devam ettirdi. Diğer bir deyişle, uzunca bir süre sistemi devam ettirebilmesi için gereken para girişini sağlayabildi. Bu para girişi 2008 kriziyle beraber sekteye uğrayınca ise oluşturduğu sistem çöktü ve foyası ortaya çıkmış oldu. Sonrasında hapse girdi, ailesi dağıldı, çocuğu intihar etti vs. ama 30-40 sene en yüksek derecede itibar ve zenginlik içinde yaşadığı bir hayat için bu yeterli bir bedel mi orası meçhul tabi. Her ne kadar sadece sadece Wall Street'te yaşanan havalı finansal hikayelere benziyor olsa da ülkemizde de daha önce örneğini birkaç kez gördüğümüz bir sistem Ponzi sistemi (Çiftlikbank gibi). Diğer bir deyişle çok da uzağa bakmaya gerek yok gibi, dünyada aptal insanlar oldukça bu sistemler ülke fark etmeksizin var olmaya devam edecektir.

lelouch 4 years ago

Koku: Bir Katilin Hikayesi

Tom Tykwer

133 Gönderi

Spoiler içeriyor parfüm