..
Ben Devri, Freud'dan başlayarak özelde psikanalizin daha genelde ise psikoloji disiplininin kitleleri manipüle etmek, bir tüketim toplumu yaratmak ve siyasi başarı elde etmek için nasıl kullanıldığını ve bunun nasıl toplumsal değişimlere neden olduğunu irdeliyor. Temelde hep Freud olsa da belgeselin başrolü daha çok Freud'un Amerika'daki yeğeni Edward Bernays. Bernays, Freud'un insan doğasının kötülüğü ve bilinçdışının korkutucu güçleri olan cinsellik ve şiddetin yıkıcılığı üzerine olan fikirlerini alıp Abd'de Halkla İlişkiler kavramını ilk kez kullanarak modern propaganda yöntemleri geliştiriyor. Abd başkanlarına ve şirketlere danışmanlık yapan Bernays, kitlelere güvenilemeyeceğine, insanların irrasyonel varlıklar olduğuna, bilinçdışlarının yönlendirmesiyle yaşadıklarına, kitlelerin her zaman yanlışı seçme ihtimalinin olduğuna ve onları her zaman yukarıdan yönlendirmek gerektiğine inanıyordu. Bunun için Başkan Hoover döneminde sadece ihtiyaçlarla sınırlı olan Abd halkının alışveriş alışkanlıklarını, arzuların egemenliğine geçirmeyi başardılar. Bunu ise Freud'dan aldıkları temelle yani bilinçdışının arzu ve istekleriyle nesneler arasında kurdukları bağla yaptılar. Bu sayede hem arzuları tatmin olan insanlar kendilerini iyi hissediyorlar hem de uysal vatandaşlara dönüşüyorlardı. Tüketicilik ilüzyonu insanlara kontrol hissi verirken elitlerin de onları kolaylıkla yönetmesi sağlanıyordu: "Satın aldığınız şeyleri ihtiyaçtan almadınız kendinizi nasıl gördüğünüzü başkalarına da göstermek için aldınız." Demokrasi fikrini alıp onu insanların kendilerini iyi hissedeceği ama nesnel koşulları zerre kadar değiştirmeyecek bir kavrama dönüştürdüler. İktidarı değiştirmeye yarayan bir demokrasi anlayışından iktidarı korumaya yönelik bir demokrasi anlayışa geçiş yapıldı. Başkan Roosevelt dönemine gelindiğinde ise 1929 Buhranından çıkan Abd halkı, değişen zihniyetle birlikte rasyonel varlıklar olarak kabul edilip şirketlerin aradan çıkarılmasıyla gerçek muhataplar olarak kabul gördüler. Ancak bu uzun sürmedi. Başkan ve şirketler arasındaki savaş şirketler tarafından kazanıldı. Aktif vatandaşlıktan pasif tüketiciliğe bir dönüş yaşandı. İşler insanların değil insanların arzularının kontrolünde demekti bu. 1. Dünya Savaşı patlak verince Freud bunu kendi düşüncelerinin tasdiki olarak gördü. Savaştan zaferle çıkan Abd bile o dönem askerler üzerinde yaptığı psikanaliz denemelerinde insanlardaki büyük bir duygusal patlamanın sinyallerini gördü. 2. Dünya savaşı ise Nazilerin sıradan vatandaşları nasıl birer canavara dönüştürdüğünü göstermesi bakımından Abd'yi demokrasiyi koruma ve kitleleri toplumsal düzenin içerisinde tutma gibi ideallere daha da yaklaştırdı. Abd'ye gelen Anna Freud ekseninde yeni bir zihniyet inşa edildi. Anna, kişinin tehlikeli duygularını bastırması ve toplumun genel kabullerine uyum sağlamasını önemseyen bir bakış açısı taşıyordu. Böylece bu dönemin mottosu "duygularını kontrol et" oldu. Topluma uyum sağlarsan mutlu olursun anlayışı egemen oldu. Ancak buna karşı "İnsanın elde ettiği en büyük hakikatler insanların acılarından türemiştir" fikri ortaya çıktı, mesele acıyı dünya üzerinden yok etmek değil onun sayesinde hayatımıza bilgi katmaktı. Psikanalize ve Anna Freud'a karşı oluşan muhalefet neticesinde 60'larda duygularını açıkça ifade etme üzerine yeni bir akım ortaya çıktı. Onlara göre bilinçdışının toplum tarafından bastırılması işi bozuyordu. Yani bir anlamda "bilinçdışı iyiydi de çevresi kötüydü." Yine 60'larda başlayan öğrenci hareketleri şirketlere ve onların tüketim için yaptığı manipülasyonlara karşı örgütlendiler. Ancak devletin sert tutumu onları toplumsal değil bireysel değişime yönelmeye zorladı. Bireyler tek tek değişirse toplum da değişir diye düşündüler ancak işler istedikleri gibi gitmedi. Yippie partisinin kurucularından birinin de söylediği gibi "tek kişilik sosyalizm, yani kapitalizmin ta kendisi" anlayışıyla neticelenen bu hareket de piyasada kendine tüketici olarak yer buldu: "Kapitalizm bizim yaşam felsefemizi aldı ve onunla barıştı." Daha sonra ise bireysel değişim, kendini gerçekleştirme, kendini yeniden yaratma gibi idealler etrafında birleşen kitleler, katı bir bireyselliğe saplandılar. "Farklı ol, kendini yansıt" gibi mottolarla tüketim çarklarının hedefi oldular. Piyasa, kendini tehlikede hissetmediği sürece kendine muhalefet eden unsurları bile kendine malzeme etmeyi başardı. Bu yeni devir, eski Amerika'nın kadim korkusu "talepten daha fazla arz" sorununu da ortadan kaldırdı. Yeni gelişmeler seri üretimin ancak çok sayıda üreterek elde ettiği karı, daha özelleştirilmiş ve bireysel hale getirilmiş ürünlerle de elde etmeyi başardı. Araştırmalar neticesinde yaşam tarzları ile ürünler arasında kurulan bağ insanlara bir kimlik yaratmaktan da öte bir kimlik satın alma imkanı verdi. İşte ben devri böyle sonuçlandı: Artık siz kendi kendinizin Tanrısı olabilir ve bir proje olarak kendinizi en baştan dizayn edebilirdiniz.
Ben Devri

