Puanlar
Kategoriler
Daha Fazla
- Yazar:
- Platon
- Basım Yılı:
- 2013
- Sayfa Sayısı:
- 96
- Yayınevi:
- Say Yayınları
- ISBN
- 9786050200713
Açıklama
Platon, hiç kuşku yok ki düşünce tarihinin en önemli ve etkili fi-lozoflarından biridir. Felsefenin kurumsallaşmasına ve felsefede yazılı geleneğin oluşmasına katkıda bulunmuş, iki dünyalı metafiziğiyle bütün bir Ortaçağ düşüncesini belirleyecek olan idealist felsefe geleneğinin başlatıcısı olmuştur. Hıristiyan Ortaçağ felsefesine ve İslam düşüncesine etkisi bakımından da ayrıca önem taşıyan Platon, düşünce tarihi boyunca tartışılan tüm problemleri yüzlerce yıl öncesinden ele almış ve ilk büyük felsefi sistemi inşa etmiştir.Herhangi bir konuda malumat kırıntısı olarak niteleyebileceğimiz düzeyde dahi bilgi vermeyen, sadece moral erdemler söz konusu olduğunda, insanlarla tartışıp onlara bilgisizliklerini gösteren Sokrates'i resmeden ve negatif bir biçimde sonuçlanan diyaloglardan sonra; Platon ilk kez Menon'da, pozitif bir öğreti öne sürer. Bu da, a priori olmak anlamında bilginin, ruhta örtük olarak bulunan kavram, düşünce, ilke ve hatta bilgilerin hatırlanmasından başka hiçbir şey olmadığını öne süren, meşhur anımsama kuramıdır.Diyaloğu daha önce okumamış, onunla en küçük bir tanışıklığı olmayan biri dahi, "Hani şu, Sokrates'in hiç matematik bilmeyen bir köleye bir geometri problemini çözdürdüğü diyalog" denildiğinde Menon'a gönderme yapıldığını anlar.Pek çok Sokratesçi diyalogda olduğu gibi, erdemin ne olduğu, öğretilebilir olup olmadığı konusuyla başlayan Menon, hem Platon'un yaratıcılık açısından en verimli olduğu orta dönem diyaloglarından biridir, hem de Platon'un rasyonalizminin, ötedünyacı idealizminin en parlak kanıtlarından biri kabul edilir.
Yorumlar
- Özgür
Sokrates ve Menon diyalogları, Sokrates’in soruları ve diyalogları ilginçleştirme biçimiyle; zihinde soru işaretlerine yer bırakması, sorular sorarak öğretmesi ve muhatabını kendini sorgulamaya sevk etmesi bakımından dikkat çekicidir. Bu yönleriyle Sokrates’in ne kadar büyük bir filozof olduğu ve kendisinden sonra gelen düşünürleri nasıl derinden etkilediği açıkça görülmektedir. Sokrates ve Menon diyaloglarında şu temel sorular tartışılır: Doğuştan bilgi var mıdır? Bilginin kaynağı nedir? Erdemlerimiz doğuştan mı gelir, yoksa insan özü itibarıyla iyi midir? Eylem içerisinde bilginin ve erdemin öğrenilip öğrenilemeyeceği sorgulanır. Diyaloglarda, doğuştan gelen bilginin varlığı ele alınır ve bilginin tanrısal bir kaynağın bilgisi içerisinde barındırılabileceği düşüncesi tartışmaya açılır. Bu bağlamda epistemolojiye, diyalog yöntemine ve soru sormanın felsefi gücüne dair derin bir yaklaşım sunulur; aynı zamanda metinlerde edebi bir boyut da hissedilir. Bu çerçevede söz konusu eserler, Sokrates’in nedenli, sorgulayıcı ve eleştirel bakışını gözler önüne seren; eylemin, bilginin ve erdemin birlikte ele alındığı temel metinler olarak değerlendirilebilir. 29 Aralık 2025
- dilay
"Menon", Platon'un birçok değerli diyaloğu arasından görece kısa olanlarındandır ve bu diyalogda kendisi, hocası Sokrates'i, zengin ve zor bir Trakyalı olan Menon ile karşı karşıya getirmektedir. Tartışmanın konusu ise erdemin ne olduğu ve bu kavramın öğretilebilir olup olmadığıdır. Platon'un alışkanlığına uygun olarak, Sokrates, iyi niyetle yapılan bir incelemenin gerektirdiği alçakgönüllülüğü ortaya çıkarmak adına muhataplarını şaşırtmayı sever. Bu nedenle, Sokrates, Menon'un konuşmasına izin verir ve tutarsızlıklarını bir bir açığa çıkarır. Bu sorunun arzu edilen şekilde ele alınmasının, gerçekçi bir şekilde ele alınmasından daha kolay olduğu eninde sonunda ortaya çıkar. Diyaloğun ilginç bir noktası, Sokrates'in bilmediğimiz şeyleri öğrenmemizin nasıl mümkün olduğunu açıklamak için ileri sürdüğü fikirdir ve bu soru oldukça korkunçtur: Ne aradığımızı tam olarak bilmiyorsak, onu bulup bulmadığımızı nasıl anlayabiliriz? Sokrates bu zorluğun üstesinden gelmek ve Menon'un dikkatini çekmek amacıyla metempsikoz ve doğumdan önceki anılar hakkında bir hikaye uydurur. Ancak bu kurnazlık nihayetinde bir çıkmaza yol açar. Platon, bu diyaloğun özünde "logos"u (rasyonel söylem) savunur ve bu kavramın öz farkındalık için neden bu denli gerekli olduğunu vurgular. Platon'a göre, gerçeklik hakkındaki bilgi ve doğru görüşler öğretilemez; birey tarafından keşfedilmelidir. Bazıları diyaloğu önemsizleştirerek Sokrates'in (veya Platon'un) reenkarnasyona inandığını iddia edebilir, ancak ben diyaloğu farklı yorumluyorum. Bilgi (bilimsel nesneler hakkında gerekçelendirilmiş doğru inanç) kesinlikle mümkündür, dolayısıyla zıttı olan rölativizm mümkün değildir. Bu nedenle, göreceli olmayan bir başlangıç noktası gereklidir. Sokrates, böyle bir yeri varsayar; tıpkı Kant'ın mutlak bilginin (evrensel, gerekli ve kesin) var olduğunu ve bilinebilir olduğunu göstermek için "kavram kategorileri"ni oluşturması gibi. Aslında bu diyalogla Platon'u neden bu kadar çok sevdiğimi anlamaya başladım. Kendisi bana Hegel'in "Phenomenology of Spirit"ini hatırlatıyor. Her iki yazar da dünyayı sonunda somut kavramlara bağlanan, birbirine bağlı fikirler dizisi olarak görme eğilimindedirler. Platon'da ise bu fikirler iyiliğe ve soyluluğa, dolayısıyla etik ve politik bilgiye bağlanır. (Giriş bölümünde, Augustinus'un dini amaçları için onu sahiplenmesi nedeniyle Platon'un modern okuyucular tarafından sıklıkla yanlış anlaşıldığı belirtiliyor.) Bu baskı sadece "Menon"a adanmış olup, oldukça yoğun ancak aydınlatıcı bir eleştirel bakış açısı içerir ve bilginlerin bu metni en ince ayrıntısına kadar incelerken gösterdikleri titizliği anlamak için faydalıdır. Editör ise oldukça takdir ettiğim, etimolojiyi veya politik bağlamı ihmal etmeden, güncel araştırmalara ve hâlâ daha çözülmemiş olan tartışmalara dikkat çeker; örneğin, Platon'un mitolojik unsurları diyaloglarına yerleştirirken gerçek ilham kaynaklarının ne olduğunu öğrenmek gibi. Her halükarda, bu tür metinler okuyucu için canlı ve keyif vericidir. Bazen dikkatimizi çektikleri labirentler ile rahatsızlık verebilirler, ancak bu rahatsızlık aydınlanmanın getirdiği zihin jimnastiği olduğundan, hoş görülmeli ve kabul edilmelidir. Saygılar.

