ÇEVRESEL SİNİR SİSTEMİ: 🪽 Omurilikten 31 çift, beyinden 12 çift sinir çıkar. 🪽 İç/dış uyarılar reseptörlerle algılanır. → Bu reseptörler (duyu organları ve iç organlarla bağlı olanlar), duyu sinirleri aracılığıyla bilgiyi merkezi sinir sistemine taşır. → Reseptör bir sinyal üretir,…devamıÇEVRESEL SİNİR SİSTEMİ:
🪽 Omurilikten 31 çift, beyinden 12 çift sinir çıkar.
🪽 İç/dış uyarılar reseptörlerle algılanır.
→ Bu reseptörler (duyu organları ve iç organlarla bağlı olanlar), duyu sinirleri aracılığıyla bilgiyi merkezi sinir sistemine taşır.
→ Reseptör bir sinyal üretir, duyu nöronu bu sinyali alır ve MSS’ye götürür. MSS bu bilgiyi değerlendirir.
🪽 Motor bölüm,
→ Somatik sinir sistemi (istemli)
→ Otonom sinir sistemi (istemsiz) olmak üzere ikiye ayrılır.
🪽 Otonom sinir sistemi,
→ Sempatik: korku/panik hali
→ Parasempatik: dinlenme, rahatlama hali olarak ikiye ayrılır.
⸻
🦠 SİNİR SİSTEMİ HASTALIKLARI:
🍁 MS (Multiple Skleroz):
→ Otoantikorlar, merkezi sinir sistemi nöronlarının miyelin kılıflarına saldırır.
Miyelin kılıf yalıtkan bir malzemedir; yok olduğunda iletim bozulur, diğer nöronlar da etkilenir.
MS’in belirli bir semptomu yoktur.
→ MR ile teşhis edilir, kesin tedavisi yoktur.
⸻
🍁 Parkinson:
→ Beyinde dopamin azalması sonucu oluşur.
Kesin tedavisi yoktur ama ilaç ve beyin pili ile titremeler azaltılabilir.
⸻
🍁 Alzheimer:
→ Genellikle ileri yaşlarda unutkanlıkla başlar.
→ Bilinçli davranışlar azalır, özellikle akşam saatlerinde gerginlik artar.
Amiloid plak birikimiyle ilişkilidir.
→ Bu plaklar hatalı katlanmış proteinlerdir.
⸻
🍁 Epilepsi (Sara Krizi):
→ Beyindeki elektriksel aktivite bozukluğu nedeniyle olur.
Kişi anlık bilinç kaybı yaşar ve uyanınca hiçbir şey hatırlamaz.
→ Kesin tedavisi yoktur.
⸻
⚠️ Somatik sinir sistemine giden nöronlar genellikle miyelinlidir.
⚠️ Otonom sinir sistemine giden nöronlar genellikle miyelinsizdir.
⸻
🎉 Eveeeet, sinir sistemi de bitti çok şükür.
Checkpoint yapasım var ama uparaşamam şimdi…
Okuyan varsa ve faydalı oluyorsa harika, ben gerçekten faydasını görüyorum.
🧠 OMURİLİĞİN YAPISI: ⛓️💥 Dışı ak, içi boz maddeden oluşur. BOS ile korunur, meningens denilen zarlarla çevrilidir. ⛓️💥 Duyu nöronları omuriliğe dorsal (arka kök) kısmından giriş yapar. ⛓️💥 Motor nöronlar omurilikten ventral (ön kök) kısmından çıkış yapar. ⛓️💥 Duyu nöronlarının…devamı🧠 OMURİLİĞİN YAPISI:
⛓️💥 Dışı ak, içi boz maddeden oluşur. BOS ile korunur, meningens denilen zarlarla çevrilidir.
⛓️💥 Duyu nöronları omuriliğe dorsal (arka kök) kısmından giriş yapar.
⛓️💥 Motor nöronlar omurilikten ventral (ön kök) kısmından çıkış yapar.
⛓️💥 Duyu nöronlarının gövdesi merkezi sinir sisteminin dışındadır.
→ Ama ara nöron ve motor nöronların gövdesi merkezi sinir sisteminin içindedir.
⛓️💥 Refleks gerçekleştikten sonra beyin haberdar edilir.
⛓️💥 Beyinden gelen aksonlar genellikle omurilik soğanında,
çevreden gelen aksonlar ise genellikle omurilikte çapraz yapar.
→ Yani hangi akson hangi kısma yakınsa, orada çaprazlama yapar.
⛓️💥 Omurilik, bir uyarıya karşı istemsiz ve planlanmamış tepki verir.
⛓️💥 Basit refleks yaylarında duyu → ara → motor sıralaması vardır.
→ Ancak bazı basit reflekslerde ara nöron bulunmayabilir.
⛓️💥 Doğuştan gelen reflekslere örnekler: emme, göz bebeği refleksi, ağlama
⛓️💥 Sonradan kazanılan reflekslere örnekler: bisiklet sürmek, dans etmek, örgü örmek
⸻
🔨 Normal şartlarda tendona vurulduğunda, tendonda bir gerilme oluşur.
→ Bu gerilme, kasın kopmaması için bazı mekanizmalarla omuriliğe uyarı gönderir.
🔨 Duyu nöronu, uyarıyı dorsal (arka kök) üzerinden iletir ve iki sinaps yapar:
1. sinaps → direkt motor nörona bağlanır (vurulan kasla ilgilidir).
🔨 Diz kapağı refleksinde, ara nöron her zaman görev almaz.
🧠 Orta Beyin: 📌 Ara beyin değildir. 📌 Hareketli bir cismin gözle takip edilmesinde baş-göz koordinasyonunu sağlar. 📌 Korteks ve beyincikten aldığı bilgilerle kas tonusunu sağlar. → Yani kaslarımız kasılmaya sıfırdan başlamaz; hep bir miktar kasılı hâlde dururlar. 📌 İşitme…devamı🧠 Orta Beyin:
📌 Ara beyin değildir.
📌 Hareketli bir cismin gözle takip edilmesinde baş-göz koordinasyonunu sağlar.
📌 Korteks ve beyincikten aldığı bilgilerle kas tonusunu sağlar.
→ Yani kaslarımız kasılmaya sıfırdan başlamaz; hep bir miktar kasılı hâlde dururlar.
📌 İşitme refleksi ve göz bebeği reflekslerini düzenler.
📌 Dopamin salgılar.
→ Dopamin salgılanmazsa Parkinson hastalığı oluşur.
⸻
🧠 Arka Beyin:
🌟 Beyincik:
📌 Pons ile bağlıdır. Dışı boz, içi ak maddeden oluşur. İki yarımküresi vardır.
📌 Kaslardan, eklemlerden ve deriden gelen sinyallerle dengeyi sağlar.
📌 El-göz koordinasyonunu sağlar.
⸻
🌟 Pons:
📌 Latince anlamı “köprü“dür.
📌 Omurilik soğanı ile birlikte solunum derinliğini ayarlar.
📌 Yutma, kusma gibi işlevlerde görev alır.
⸻
🌟 Omurilik Soğanı:
📌 Dışı ak, içi boz maddeden oluşur.
📌 Beyinden çıkan aksonlar genellikle burada çapraz yaparak vücuda dağılır.
→ Bu, beynin sağının vücudun solunu, solunun da vücudun sağını kontrol etmesini açıklar.
📌 Hayati sistemleri kontrol eder.
📌 Öksürme, hapşırma, hıçkırma, çiğneme, yutma, kusma gibi refleksleri yönetir.
→ Bu yüzden omurilik soğanına “hayat düğümü” denir.
📌 Kalbin kasılma gücünü ve hızını, damar çapını ayarlar.
⸻
🦚 Bitkisel hayatta ve koma hâlinde beyin sapı ve omurilik soğanı faaliyetleri devam eder.
→ Bu yüzden bitkisel hayat ile beyin ölümü karıştırılmamalıdır.
📌 Beyin ölümünde hiçbir şekilde dolaşım yoktur.
→ Beyin ölümü gerçekleşmiş bir insan hayata döndürülemez.
📌 Ama bitkisel hayatta beyin sapı hâlâ çalıştığı için kişinin uyanma ihtimali vardır.
🧠 Ön Beyin: 1- Uç beyin: ön beyin korteks / beyin kabuğu demektir. 📌 Beynin üzerinde gösterilen kıvrımlı yerler kortekstir. Dolayısıyla beynin büyük bir kısmını ön beyin oluşturur. 📌 Korteksin kıvrımlı olmasının nedeni: uç beyin diğer bölümlere göre hem daha…devamı🧠 Ön Beyin:
1- Uç beyin: ön beyin korteks / beyin kabuğu demektir.
📌 Beynin üzerinde gösterilen kıvrımlı yerler kortekstir. Dolayısıyla beynin büyük bir kısmını ön beyin oluşturur.
📌 Korteksin kıvrımlı olmasının nedeni: uç beyin diğer bölümlere göre hem daha orantısız hem de embriyonik dönemde daha hızlı büyüyüp bölündüğü için artık sığmamaya başlar. Sığmadığı için de içeri doğru kıvrılır.
📌 Beyin iki yarım küreden oluşur. Yarımküreleri birbirine bağlayan yapı nasırlı cisimdir.
📌 Kaslara gidecek emir ilk olarak frontaldeki motor korteksten çıkar.
📌 Korteksin görevleri: bilinç, hafıza, öğrenme, duyuları algılama, zaman kavramı, problem çözme
⸻
🧠 2- Ara Beyin:
🌟 Talamus: koku hariç duyusal bilgilerin toplandığı yerdir. Beyincik ve bazal çekirdeklerden primer motor kortekse bilgi iletir.
🌟 Hipotalamus: vücudun termostatıdır.
→ Kanın ozmotik basıncı (susama), cinsel yönelim, açlık-tokluk hissi, sirkadyen ritim ile ilişkilidir.
📌 Sirkadyen ritim: vücuttaki fizyolojik, biyokimyasal ya da davranışsal ritmin belli periyotlarla tekrar etmesidir.
🌟 Epitalamus: “epi” üst demektir. Epitalamus, talamusun üst bölgesidir.
📌 Epitalamus bölgesinde epifiz bezi bulunur. Epifiz bu bölgede melatonin salgılar. Melatonin hem biyolojik saatle hem de hücrelerin yenilenmesiyle ilgilidir. Çok önemli bir hormondur.
📌 Epitalamus; uyku-uykusuzluk döngüsü, sirkadyen ritim ile ilişkilidir.
🧠 BEYİN 📌Beynin dışı boz, içi aktır → dışta dendritler, içte aksonlar yoğundur. 📌 Beyin, meninges (zarlar) ile çevrilidir. 📌 Beyin Omurilik Sıvısı (BOS), örümceksi zar ile ince zar arasında bulunur. 📌 BOS, sinir sisteminin iyon dengesini sağlar, artıkları uzaklaştırır…devamı🧠 BEYİN
📌Beynin dışı boz, içi aktır → dışta dendritler, içte aksonlar yoğundur.
📌 Beyin, meninges (zarlar) ile çevrilidir.
📌 Beyin Omurilik Sıvısı (BOS), örümceksi zar ile ince zar arasında bulunur.
📌 BOS, sinir sisteminin iyon dengesini sağlar, artıkları uzaklaştırır ve beyni askıda tutar.
📌 BOS’u esas olarak koroid pleksus üretir → bu yapı, ventriküllerin tepesindeki kılcal damar yumağıdır.
📌 Ventriküller, beynin içindeki boşluklardır.
📌 Az miktarda BOS’u ependim hücreleri de üretir çünkü ventriküller bu hücrelerle çevrilidir.
⸻
🦋 Ek Bilgi:
• Beyindeki kıvrımlara girus, aralarındaki boşluklara sulkus denir.
• Frontal: ön lob | Parietal: yan lob
• Ronaldo yarığı, frontal ve parietal lobu ayıran çizgidir.
🧠 Sinir Sistemi Bölümleri: 🦋 Sinir sistemi, Merkezi Sinir Sistemi ve Çevresel Sinir Sistemi olarak ikiye ayrılır. 🦋 Merkezi Sinir Sistemi, beyin ve omurilikten oluşur. 🦋 Beyin; ön beyin, orta beyin ve arka beyin olmak üzere üçe ayrılır. 🦋 Ön…devamı🧠 Sinir Sistemi Bölümleri:
🦋 Sinir sistemi, Merkezi Sinir Sistemi ve Çevresel Sinir Sistemi olarak ikiye ayrılır.
🦋 Merkezi Sinir Sistemi, beyin ve omurilikten oluşur.
🦋 Beyin; ön beyin, orta beyin ve arka beyin olmak üzere üçe ayrılır.
🦋 Ön beyin, uç beyin ve ara beyin olarak ikiye ayrılır.
🦋 Ara beyin; epitalamus, talamus ve hipotalamus olarak üçe ayrılır.
🦋 Arka beyin; pons, omurilik soğanı ve beyincik olarak üçe ayrılır.
🦚 Çevresel Sinir Sistemi, duyu sinirleri ve motor sinirler olmak üzere ikiye ayrılır.
🦚 Motor sinirler, somatik ve otonom sinir sistemi olarak ikiye ayrılır.
🦚 Otonom sinir sistemi; sempatik ve parasempatik olarak ikiye ayrılır.
⸻
🌵 Ek Bilgiler:
🌵 Arka beyin, beyin sapı değildir.
🌵 Beyin sapı, beyincik değildir.
🌵 Beyin sapı; orta beyin, pons ve omurilik soğanından oluşur.
🧠 Sinaptik Aralık ve Nörotransmitterler 🕸️ Sinaptik aralık, iki nöronun birbiriyle bağlantı kurduğu noktadaki boşluktur. Burada presinaptik nöron, nörotransmitter maddeleri ekzositoz yoluyla aralığa salar. 🧪 Salınan nörotransmitter maddelere örnekler: • Asetilkolin • Dopamin • Serotonin • Histamin (Not: “Histomin” değil,…devamı🧠 Sinaptik Aralık ve Nörotransmitterler
🕸️ Sinaptik aralık, iki nöronun birbiriyle bağlantı kurduğu noktadaki boşluktur.
Burada presinaptik nöron, nörotransmitter maddeleri ekzositoz yoluyla aralığa salar.
🧪 Salınan nörotransmitter maddelere örnekler:
• Asetilkolin
• Dopamin
• Serotonin
• Histamin
(Not: “Histomin” değil, doğrusu “Histamin”dir.)
🕸️ Bir nörotransmitter her zaman aynı etkiyi göstermez; etkisi, bağlandığı postsinaptik reseptör türüne bağlıdır.
Yani aynı madde bir hücrede uyarıcı, başka bir hücrede engelleyici olabilir.
🕸️ Nörotransmitter maddeler, postsinaptik nöronun reseptörlerine bağlanarak etkilerini gösterir.
Etkisi sona erince bu maddeler ya enzimlerle yıkılır ya da presinaptik hücreye geri alınır (geri alım - reuptake).
🕸️ Her nörotransmitter, yalnızca belirli hücrelerde etki gösterir; her hücreyi uyaramaz.
Çünkü reseptörler özgüldür (kilit-anahtar uyumu gibi).
🕸️ Sinaptik iletim iki aşamalıdır:
☘️Elektriksel İletim: Akson boyunca gerçekleşir; Na⁺-K⁺ pompası ve iyon kanalları rol oynar.
☘️Kimyasal İletim: Sinaps bölgesinde gerçekleşir; nörotransmitterler aracılık eder.
⚡ Elektriksel iletim, kimyasal iletime göre daha hızlıdır.
🧠 Aksonda Yük Dağılımı ve İmpuls İletimi ⚡️ 1. Polarizasyon (Kutuplu Durum): • Nöronun uyarıya hazır hâlidir. • Aksonun içi negatif, dışı pozitif yüklüdür. • Bu durum, sodyum-potasyum pompası sayesinde korunur. • Pompa, 3 Na⁺ iyonunu dışarı, 2 K⁺ iyonunu…devamı🧠 Aksonda Yük Dağılımı ve İmpuls İletimi
⚡️ 1. Polarizasyon (Kutuplu Durum):
• Nöronun uyarıya hazır hâlidir.
• Aksonun içi negatif, dışı pozitif yüklüdür.
• Bu durum, sodyum-potasyum pompası sayesinde korunur.
• Pompa, 3 Na⁺ iyonunu dışarı, 2 K⁺ iyonunu içeri taşır; bu işlemde ATP harcanır.
• Bu pompa aynı zamanda hücre içi ozmotik dengeyi korur: Sodyum nereye giderse su da oraya gider.
⚡️ 2. Depolarizasyon:
• Uyarı alındığında sodyum kanalları açılır, Na⁺ iyonları hücre içine girer.
• Aksonun içi pozitif, dışı negatif hale gelir.
• Bu olayda ATP harcanmaz; iyonlar difüzyonla hareket eder.
⚡️ 3. Repolarizasyon:
• Sodyum kanalları kapanır, potasyum kanalları açılır.
• K⁺ iyonları hücre dışına çıkar, iç ortam yeniden negatifleşir.
• Ancak fazla potasyum çıkışı nedeniyle hiperpolarizasyon meydana gelir.
⚡️ 4. Yeniden Polarizasyon (Dinlenim Potansiyeline Dönüş):
• Sodyum-potasyum pompası yeniden devreye girerek iyonların yerlerini düzeltir.
• Nöron tekrar uyarılmaya hazır hâle gelir.
⸻
🧬 Ek Bilgiler:
❗️Sodyum-potasyum pompası ATP harcayan bir taşıma sistemidir.
❗️İç ortamın negatif olması, büyük oranda negatif yüklü proteinler, geçemeyen fosfat iyonları ve klor iyonlarından kaynaklanır.
‼️Dış ortamın sodyumca zengin olması, hücre zarının hemen dışının pozitif yüklü olmasına neden olur.
⚡️ Akson çapı arttıkça elektriksel direnç azalır, impuls iletim hızı artar.
⚡️ Miyelin kılıf, impuls iletimini hızlandırır (tuzaklı iletim - saltatorik iletim).
⸻
⚠️ “Ya Hep Ya Hiç” Prensibi:
👁️🗨️Bir nöron ya tam bir impuls oluşturur ya da hiç oluşturmaz.
👁️🗨️Bu nedenle bir sinir hücresinde oluşan impuls, uyarı şiddetinin büyüklüğü hakkında bilgi vermez.
👁️🗨️Ancak birden fazla nöronda farklı eşik değerleri olduğundan, sinir demetinde iletim merdiven basamağı gibi ilerleyebilir.
🧠 Görevlerine Göre Nöron Çeşitleri ⭐️ Duyu Nöronu (Afferent Nöron): Reseptörlerden aldığı uyarıyı merkezi sinir sistemine taşır. ⭐️ Ara Nöron (Internöron): Sadece merkezi sinir sisteminde bulunur; duyu ve motor nöronlar arasında bağlantı kurar. ⭐️ Motor Nöron (Efferent Nöron): Merkezi sinir…devamı🧠 Görevlerine Göre Nöron Çeşitleri
⭐️ Duyu Nöronu (Afferent Nöron): Reseptörlerden aldığı uyarıyı merkezi sinir sistemine taşır.
⭐️ Ara Nöron (Internöron): Sadece merkezi sinir sisteminde bulunur; duyu ve motor nöronlar arasında bağlantı kurar.
⭐️ Motor Nöron (Efferent Nöron): Merkezi sinir sisteminde oluşan cevabı efektör (tepki) organlara iletir.
⸻
🧠 Glia Hücreleri
Nöronlara destek olan hücrelerdir. Nöronların aksine elektriksel sinyalleri doğrudan iletmezler, ancak sinir sisteminin sağlığı ve işlevselliği için çok önemlidirler.
💗 Mikroglia: Fagositoz yaparak hasarlı dokuları ve mikroorganizmaları yok eder; bağışıklık savunmasında rol alır.
💗 Astrosit: En büyük glia hücresidir. Kan-beyin bariyerinin oluşumunu sağlar ve iyon dengesini düzenler.
💗 Ependim Hücresi: Beyin omurilik sıvısının (BOS) dolaşımını sağlar; az miktarda BOS üretir.
💗 Oligodendrosit: Merkezi sinir sistemindeki miyelin kılıfları üretir. Birden fazla aksonu sarabilir.
💗 Schwann Hücresi: Çevresel sinir sisteminde miyelin kılıf üretir. Sadece tek bir aksonu sarabilir.
❗️ Not: Glia hücreleri mitozla bölünebilirler.