dilay (@mizukideirai)

dilay (@mizukideirai)

substack.com/@chaeilay

Joined at July 2024

54 Followers 16 Following

Follow Message Statistics

Post

1,631

Movie

410

Serie

1,542

Book

mizukideirai 8 months ago

Vagabond, Volume 1

Takehiko Inoue

2 Gönderi

Spoiler içeriyor Vagabond, daha en başındayken çoğu kişiye popüler bir hikâye türü gibi, bilirkişilerin Bildungsroman olarak adlandırdığı, bir bireyin olgunlaşma sürecini konu alan klasik bir büyüme ve gelişme hikâyesi gibi görünür. İlk bakışta bir adamın büyük bir savaşçıya dönüşmesini, yokluktan gelip büyük…devamıVagabond, daha en başındayken çoğu kişiye popüler bir hikâye türü gibi, bilirkişilerin Bildungsroman olarak adlandırdığı, bir bireyin olgunlaşma sürecini konu alan klasik bir büyüme ve gelişme hikâyesi gibi görünür. İlk bakışta bir adamın büyük bir savaşçıya dönüşmesini, yokluktan gelip büyük bir kudrete ve nihayetinde kusursuzluğa, şöhrete ve yenilmezliğe ulaşmasını konu aldığı düşünülür. Fakat eserimizin babası Takehiko Inoue, bu formülü neredeyse anında reddeder. Inoue’nin anlattığı şey bir adamın, basit tabirle, “dövüşmeyi” öğrenme öyküsü değildir. Bir insanın “var olmayı” öğrenme sürecini konu eden bir efsanedir. Hikâyenin başında kahramanımız genç, öfkeli ve vahşi Shinmen Takezō, yeterince güçlü olursa, yeterince kişiyi yenerse, yeterince kişi öldürür ve kılıcını yeterince keskinleştirirse sonunda değerli biri olacağına inanır. Hem hayatta kalmak hem de önemli biri olmak adına dövüşür. Fakat her zaferden sonra gittikçe daha da boş hissetmeye başlar. Ne kadar güçlenirse o kadar kaybolmuş hisseder. Peki neden? Çünkü güç, Inoue’nin sunduğu biçimiyle, dünyanın Takezō’ya öğrettiği şey değildir. Güç, tereddüt etmeden öldürmek ya da cesetlerden oluşan bir dağın zirvesinde tek başına dikilmek değildir. Hatta “en iyi” olmak bile değildir. Gerçek güç, içsel bir olgudur. Yetenekle değil, netlikle ilgilidir. Bu anlayış, Musashi’nin ölmeden birkaç gün önce yazdığı Dokkōdō (“Yalnız Yürüme Yolu”) adlı gerçek tarihsel belgede de geçer. Musashi şöyle der: “Haz arama. Şehvet ya da aşk ile yönlendirilme. Lezzetli yiyeceklerin tadını arzulama. Artık ihtiyaç duymadığın eşyaları saklama. Geleneksel inançlara göre hareket etme.” Bunların tümü, ustalık denilen olgunun özünü özetler, ki o da “bırakmak”tır. Öyleyse ustalık ne değildir? Musashi’nin yolculuğu, ustalığın daha fazla şeye sahip olmakla ilgili olduğu anlayışını yok ederek devam eder. Daha fazla teknik, daha fazla güç, daha fazla ün… Başlangıçta çoğu insanın sandığı gibi ham güç ve irade ile savaşır. Sayısız düello kazanır, fakat korkar. Kalbi hâlâ zayıflık, başarısızlık ve unutulma korkusuna düğümlüdür. Hōzōin Tapınağı’nın ikinci üstadı Inshun’la dövüşünü ele alalım. Inshun bir çocuktur. Narin, manastır terbiyesi almış bir gençtir fakat Musashi’yi paramparça eder. Neden? Çünkü Inshun korkuyu geride bırakmıştır. Ölümle adeta dans edercesine, tamamen anda kalarak dövüşür. Özgürdür. Musashi ise kazanma arzusu ve kaybetmenin anlamı üzerine düşüncelerini bir yük gibi devamlı sırtında taşır. İşte eser tam da burada temel felsefi hamlesini yapar. Gerçek ustalık teknik mükemmelliği değil, benliği netlikten alıkoyan şeylerin ortadan kaldırılmasını gerektirir. Zen Budizmi’nde ise şöyle ifade edilir: “Okçu, ödül kazanmak adına nişan almazsa gerekli tüm yeteneklere sahiptir. Kazanmak adına nişan aldığı zaman ise var olan tüm yeteneğini kaybeder.” Musashi, kazanma arzusunu arkasında bıraktığı anda dövüşün özünü tıpkı bir yansıma olarak görmeye başlar. Peki ya ustalık? Ustalık nedir? Yenilgisinden sonra, Musashi yepyeni kılıç teknikleri çalışmaya ya da özgün bir stil geliştirme işine koyulmaz. Bunun yerine hem fiziksel hem de ruhsal mânâda dünyadan uzaklaşır. Dağlara çekilerek korkusuyla yüzleşir. Fakat bu kez kılıcını değil, kendi benliğini sorgular. Bu, oldukça radikal bir dönüşümdür. Çoğu hikâyede kahraman daha fazlası olmak üzere çalışır. Burada ise durum tam tersi. Bu durum özellikle Zen Budizmi’nde derin bir fikir olarak yer bulur. Zen’de ustalık edinilen değil, benliği (ün, korku, kıyaslama) soydukça dönülen bir gerçekliktir. Büyüklüğün ve gücün içinizde her daim var olduğunu, yalnızca çeşitli ilüzyonlarla örtülü olduğunu fark edersiniz. Zen’de aydınlanma adına kullanılan paradoksal bilmeceler, yani kōanlar, bu anlayışı örnekler. Duruma uygun, meşhur bir kōan örneği verelim: “Anne ve baban doğmadan önceki yüzün nasıldı?” Bu soruyu birkaç kez okusanız dahi anlamlandıramayabilirsiniz. Çünkü bu sorular mantıksal bir şekilde cevaplamak için değil, benlik yanılsamasını parçalamak adına oluşturulmuştur. Musashi’nin yolu da buna benzer. Dövüşmeye devam ettikçe kim olduğunu bilmediğini fark etmeye başlar ve bu farkındalık onun ilk gerçek içgörüsüdür. Şu şekilde de ifade edebiliriz: Batı geleneğinde ustalık genellikle zirve, yanı dağın tepesidir. Vagabond’da ise ustalık bir vadiye benzer. Musashi yolculuk ettikçe daha derine iner, belirsizlik, durgunluk ve içe dönüş. Artık kendini tanımlayamaz hâle gelir. Ona “Hangi stili kullanıyorsun?” diye sorulduğunda “Hiçbiri” der. Ne isim, ne okul kalır. Çünkü stiline ad koymak bile bir ayrım yaratmak anlamına gelir. Oysa kılıç yolu (ve hayat) böyle ayrımları pek takmaz. Bu durumda Vagabond, Batılı savaşçı mitolojilerinden çok Laozi’nin felsefesine yakındır. Tao Te Ching’de şöyle demiştir Laozi: “Bilge kişi biriktirmez. Başkalarına yardım ettikçe kendisine yardım eder. Başkalarına verdikçe kendisi de daha çok alır.” Musashi’nin yolu da bu yöne, boşluğa doğru kıvrılır gider. Şimdi… Gelelim Kılıç Yolu’na. Bütün bu öğrendiklerimizi göz önünde bulundurursak, Musashi bu farkındalık düzeyine ulaşmak istiyorsa, ustalığa dair bildiği her şeyi unutmalıdır diyebiliriz. Kimliğini, bir yılanın derisini dökmesi gibi defalarca sıyırıp bir kenara atmalıdır. Böylece daha kırılgan, daha insanî ama daha sahici bir varlık açığa çıkar. Kişi, tekniğe ne kadar bağlıysa, kılıcın ne olduğunu da o kadar az anlamıştır derler. Teknik bir araçtır. Ustalık ise dünyaya karşı bir tavırdır. Dikkattir, açıklıktır, korkudan etkilenmeden hareket edebilmektir. Ve bu ancak, tamamen vazgeçtiğimizde mümkün olur. Bu dönüşüm, Batı varoluşçuluğuna da paraleldir. “Zen ve Motosiklet Bakım Sanatı” adlı kitabında Robert Pirsig, ustalığı “Kalite” denen adsız bir hâl olarak tarif eder; zihin ile madde arasındaki uyumda hissedildiğini söyler. Der ki: “Zihinsel huzur, doğru değerleri; doğru değerler, doğru düşünceleri; doğru düşünceler, doğru eylemleri üretir.” Musashi zihnini sakinleştirdikçe kılıcı da “olması gereken”e değil, “olan”la uyumlu hâle gelir. Vagabond, ustalığın bir tür ölüm olduğunu söyler. Yanılsamaların, egonun ve en önemlisi, hayatı tamamen denetleyebileceğimize duyduğumuz inancın ölümüdür. Bu tip bir ölümün ardından ise çok daha bir başka olgu doğar, berraklık. Eserin aradığı ustalık işte budur, ve hiç kuşkusuz, aralarında en zor ulaşılanı berraklıktır. Devam edelim, daha yeni başlıyoruz. Eser süresince okuyucuya sessiz bir biçimde hissettirilen stoacılığa değinelim biraz da. Stoacılık, günümüzde sanılanın aksine, pasiflik ya da katı bir sabır felsefesi değildir. Baskı altında sarsılmayan berraklığın, duyumsamayı hakikat sanmamanın, gerçeği gözünü bile kırpmadan karşılamanın felsefesidir. Musashi, farkında olsun ya da olmasın, kanla, taşla ve yalnızlıkla oyulmuş bir Stoacı yolda yürür. Musashi’yi karşılaştığı savaşçılardan ayıran şey yalnızca fiziksel dayanıklılığı değil, teselli aramayı reddetmesidir. Kanlı düellolardan sonra çoğunluğun yaptığı gibi bir kadının kucağına, bir kadeh içkiye ya da anlamlı bir anlatıya geri dönmez. Dağa-taşa döner, toprağa döner, kafasında beliren sorular arasındaki uzun sessizliğe ve bekleyişe döner. Ve bu haliyle, Marcus Aurelius’un en özlü vecizelerinden birini farkında olmadan yaşar: “Zihnin üzerinde güç sahibisin, dışsal olaylar üzerinde değil. Bunu fark ettiğin vakit çoktan güçlüsündür.” (Meditasyonlar, VI.8) Musashi yaralıdır, açtır, bir hayvan gibi avlanır, aşağılanır ama her yara, bir disipline dönüşür. Her düşüş, bir düşünceye evrilir. Baskı altında kırılmaz; baskıyı absorbe eder. Dış dünya bir ocak olur; Musashi ise içindeki çelik. Şimdiye kadar gerçek stoacılığın, gerçeklikle akılcı bir etkileşim kurmak anlamına geldiğini anlamış olmalıyız. O hâlde gelelim stoacının “benlik”le savaşına. Stoacı düşünür Epiktetos, acının, olayların kendisinden değil, olaylara bakış açımızdan kaynaklandığını savunur. Vagabond’da bu dönüşüm, ağır ağır ve acımasız karelerle gözlerimizin önünde gerçekleşir. Misal, en belirgin kırılma noktası, Musashi’nin iyileşme süreci ve çiftçilikle karşılaşmasıdır. Yoshioka bölüğünde onlarca kişiyi öldürdüğü, neredeyse can verdiği ve her şeyini yitirdiği o vahşi düellodan sonra, kahramanlıkta değil, aşağılanmada sığınacak bir alan bulur. Yürüyemez. Neredeyse kıpırdayamaz bile. Gidip bir çocuğun tarlasından sebze çalar. Kılıcı, yani gururu ve kimliği, artık tamamen işe yaramaz hâle gelmiştir. Çoğu kişinin “geçiş bölümü” sandığı bu kısım, aslında çamur ve pirinçten doğan bir felsefeyi anlatır :) Bu noktada Musashi, Seneca’nın şu stoacı sözünü cidden yaşamaya başlar: “Az şeye sahip olmak insanı fakir yapmaz, fakat daha fazlasını istemek yapar.” Artık “nasıl daha güçlü olurum” diye düşünmeyi bırakır ve gözlemlemeye başlar. Bir çocuğun koşuşunu. Suyun akışını. Bitkilerin kendi kendine büyümesini izler. Bunlar savaş sanatıyla ilgili değil gibi görünse de, aslında neredeyse uhrevi içgörülerdir. Kırsal hayatın sükûnetli tekdüzeliği içinde hayatta kalmanın denge demek olduğunu idrak eder. Ve işte o zaman gerçeklik adeta bir tokat gibi çarpar… (Karakter sayısı yetmediği için son kısmı yorumlara ekledim.)

mizukideirai 9 months ago

Maymun Adam

Dev Patel

10 Gönderi

Bu filme “Hintli John Wick” diyenler utanır mı bilmem, fakat neden öyle olmadığını gayet net açıklayabilirim. 1. Jonathan’ı canlandıran ve bana sorarsanız 21. yüzyılın en yetkin aksiyon oyuncusu olan Keanu Reeves, daha bu yukarıda bahsettiğim sözü edenlerin büyükleri doğmadan önce…devamıBu filme “Hintli John Wick” diyenler utanır mı bilmem, fakat neden öyle olmadığını gayet net açıklayabilirim. 1. Jonathan’ı canlandıran ve bana sorarsanız 21. yüzyılın en yetkin aksiyon oyuncusu olan Keanu Reeves, daha bu yukarıda bahsettiğim sözü edenlerin büyükleri doğmadan önce bile karma dövüş sanatları, taktiksel saldırı teknikleri, silah kullanımı ve donanım benzeri eğitimler alıyordu. Keanu, aksiyon tarzını öyle bir noktaya taşıdı ki, tüm John Wick filmlerinde istikrarlı bir biçimde aynı stilize şiddeti izleyebiliyoruz. Karakterler çoğu zaman bu şiddet diliyle iletişim kuruyor ve yine bu şiddet her seferinde gerekçelendirilebiliyor (örneğin Jonathan’ın sürekli ajanlar tarafından takip edilmesi ya da filmin başında köpeğinin anlamsız bir sebeple öldürülmesi gibi). Fakat asıl mesele şu: John Wick’te kurgu bir kaçış yöntemi olarak kullanılırken, Monkey Man bunun tam tersine yöneliyor. Elbette kurmacadan vazgeçmiyor ama bunun seyirciyi gerçeklikten uzaklaştırmasına da izin vermiyor, aksine, bu durumu sürekli olarak engelliyor. Kurguyu daha çok acı verici bir hakikati hatırlatmak ve seyircinin yüzüne tokat gibi çarpmak adına kullanıyor. 2. Monkey Man’in aksiyon sahnelerinde kamera neredeyse daima merkezi bir konumda; bu da izleyicide, sanki kamera filmin içindeki bir karaktermiş de olaylara onun gözünden tanık oluyormuşuz hissi yaratıyor. Tüm hareketler ve duygular bize bu yolla aktarılıyor. Mesela mutfak sahnesinde, daha aksiyon başlamadan dört adet çok da gerekli olmayan ani hareket görüyoruz ve kamera o andan itibaren kendisini izleyici zihninde “pasif” bir karakter olarak konumlandırıyor. Ayrıca kameranın oyuncular etrafında daireler çizerek hareket etmesi, sahneleri hem yalın hem de duygusal anlamda daha güçlü kılıyor. John Wick’te ise durum oldukça farklı. Filmin yönetmeni ve aynı zamanda aksiyon koordinatörü olan Chad Stahelski (ki kendisi Matrix, Cehennem Melekleri, Açlık Oyunları, V for Vendetta gibi filmlerde de çalışmıştır), kamera ve kurgu bağlamında görünmez olmayı hedefliyor. Stahelski’nin sıkça kullandığı “hiding the action” terimi de buradan geliyor. Yani John Wick’te aksiyon sahnelerinin merkezinde her zaman aksiyonun kendisi vardır. Farkedenler olmuştur: John Wick izlerken, durup da özellikle dikkat etmezseniz, uzun planlarda bile kameranın tam önünüzde olduğunu fark etmezsiniz. Kamera deli gibi hareket etmez; ettiğinde ise bu hareketler oldukça harmonik ve kontrollüdür. Jonathan’ı genelde yavaş ve sade hareketlerle takip ederiz; çünkü dinamizmi kamera değil, aksiyonun kendisi sağlar. Böylece aksiyon izlenmesi kolay ve anlamlı hâle gelir; sahneler kesilse bile bütünlük korunur, izleyici bunu çoğu zaman fark etmez bile. 3. Dev Patel, Monkey Man’de, seyircinin karakterin yaşadıklarına ve içsel dünyasına odaklanmasını ister. Bu yüzden kamera genellikle karakterin arkasında konumlanır ya da doğrudan göz hizasında yer alır. Bazı sahnelerde ise karakterin bakış açısından (POV) çekimler yapılır. Buna karşın Stahelski, seyircinin dikkatini estetik kadrajlara yönlendirmek ister. Bu da genellikle geniş açılarla, tavandan ya da köşelerden yapılan çekimlerle sağlanır. John Wick, adeta bir parfüm reklamı kadar stilize ve şık görünürken, Monkey Man kirli, yalın ve kaotik görünür: tıpkı ana karakterin geçmişi gibi. Sinematografik dil ve şiddete yaklaşımları bakımından bu iki film birbirinin neredeyse zıttıdır. Yine de, geniş kitlelere hitap etmeleri amaçlanmış olmalarına rağmen önemli bir ortak özellikleri var: Yönetmenlerin bakış açıları ve otantiklikleri bu filmlerin merkezinde yer alıyor. “Kadın John Wick”, “Orta yaş bunalımı yaşayan John Wick” vb. etiketlerle pazarlanan yapay ve yüzeysel filmlerden sonra, bu denli canlı ve hakiki hissettiren bir filme hasret kalmıştık. Teşekkürler Dev Bey.

mizukideirai 10 months ago

Winx Club

Iginio Straffi

22 Gönderi

Dalga geçeceğinizi biliyorum ama ben sıkıntıdan perilerin psikolojik profillerini çıkardım 😶 Rastgele bir adli psikolog adayından okuyan herkese, keyifli okumalar dilerim. Winx Club perileri, 2000’lerin başında çocuk ve genç olan kuşak için tanrısal idollerdir. Karakterlerimiz yalnızca moda, sihir ya da…devamıDalga geçeceğinizi biliyorum ama ben sıkıntıdan perilerin psikolojik profillerini çıkardım 😶 Rastgele bir adli psikolog adayından okuyan herkese, keyifli okumalar dilerim. Winx Club perileri, 2000’lerin başında çocuk ve genç olan kuşak için tanrısal idollerdir. Karakterlerimiz yalnızca moda, sihir ya da arkadaşlıkla değil; derin psikolojik özdeşleşmelerle de şekillenir. Her biri aslında bir çocuğun iç dünyasında var olan bir ihtiyacın alegorisidir. Tıpkı Yunan mitolojisinde Persephone’nin kaçırılışı ya da Athena’nın doğuşu gibi, her peri bir içsel krizin dışavurumudur. Diğer medya karakterlerinin çoğu bir “bütünü” temsil ederken, Winx perileri bireysel özdeşleşme yolları olarak işlev görür. Kısa cevap şudur: Seçtiğiniz Winx, sizde olmayanı anlatır. Fakat uzun cevap biraz daha komplike olabilir. ❤️‍🔥Bloom Yaş Grubu: 11–13 Arketip: “Yetim/Kimsesiz” + “Seçilmiş Kahraman” + “Kurtarıcı” Gelişimsel Tema: Kimlik krizi, yalnızlık hissi, “bir gün farklı olduğum ortaya çıkacak” fantezisi Bir çocuğun Bloom’u seçmesi, çoğu zaman dünyada “yanlışlıkla” bulunduğunu hissetmesiyle ilgilidir. Bloom’un hikâyesi (başka bir gezegenden gelmiş olması, ailesinin gerçek kimliğini bilmemesi fakat buna rağmen “kurtarıcı” olması) birçok çocuk için özdeşim kurulacak ideal bir fantezidir. Özellikle ailesi tarafından yeterince görülmeyen, sessiz kalmış başarılarına karşılık duygusal destek alamayan, zaman zaman kardeş ya da akran gölgesinde kalan çocuklar, Bloom’u seçerek görünmezliklerine karşı hayali bir zafer elde ederler. “Farklı” hissetmenin çaresizliğinden, “özgür ve güçlü” olmanın telafisine geçilir. Bu peri, hiçbir yere ait olmadığını düşünen lakin yine de dünyayı kurtarmaya çalışan çocukların sembolüdür. Bloom bir aidiyetsizlik kompleksiyle büyür fakat bu onun zaafı değil, hareket alanıdır. Bloom’u seçen gençler ise çoğunlukla geç fark edilmiş yalnızlıklarının yasını tutmak yerine bu yalnızlıktan kutsal bir anlam devşirmeye çalışan bireylerdir. “Kimsesiz fakat kahraman” olmak, gerçek hayatta yaşanamayan bağlılıkların ve güvensizliklerin yerine geçen bir savunmadır. Freud’un “aşk nesnesi olarak benlik ideali” tanımı, Bloom’u seçen gençlerin içsel kahramanlığını ne sebeple büyüttüğünü açıklar. Çünkü bu kişiler, dünyada herhangi bir grup tarafından kurtarılmamışlardır; bu yüzden kendileri kurtarıcı olurlar. Bloom’un güçlerinin sürekli kontrolden çıkması, esasen onu seçen çocuğun duygusal kontrolle kurduğu çatışmalı ilişkiyi gösterir. Bir yandan dünyayı yakacak bir ateş taşıyor, bir yandan kimseyi yakmak istemiyorlar. Bu içsel çelişki, özellikle kimlik oluşumunun kırılgan olduğu yaşlarda çok tanıdıktır. Psikolojik Patolojisi: Grandiyöz fanteziler Gerçeklikten kaçış Bastırılmış öfke Mesih Kompleksi Savunma Mekanizması: İdealize edilen benlik inşası Dissosiyatif özdeşleşme 💛Stella Yaş Grubu: 7–10 Arketip: “Güneş Tanrıçası” + “Maskeli Prenses” + “Sevgili” Gelişimsel Tema: Güzellik takıntısı, ebeveyn onayı arayışı, narsistik kırılganlık Stella bir güneş prensesidir fakat onu seçen çocuklar genellikle gölgede kalmış olanlardır. Stella’nın bu ışıltılı dış görünüşü, renkli kıyafetleri ve moda tutkusu çoğu zaman sevgi eksikliğinin, duygusal görünürlük ihtiyacının maskelenmiş biçimleridir. Stella’yı 7-10 yaş arası çocukların seçmesi tesadüf değil. Bu yaş aralığı, sosyal ortamlarda kabul görmenin ve dışsal övgüyle beslenmenin en yüksek olduğu dönemdir. Güzellik bir ödüle, estetik bir sevgi talebine dönüşür. Stella’yı seçen çocuklar, dışarıdan “komik”, “narsist” ya da “gösterişli” gibi görülse de içsel dünyalarında aşırı onay ihtiyacı, reddedilme korkusu ve görünürlük kaygısı taşırlar. Çünkü duygusal bağ kuramayan bir çocuk, ilgiyi içselleştirir. Daha ileri yaşlarda Stella’yı seçmeye devam eden gençler, genellikle toplumun güzellik normlarına göre kendilerini konumlandırmaya çalışan lakin bir yandan bu oyunun anlamsızlığını kavramış bireylerdir. Stella, kendini göstererek var edendir fakat gösteri hiçbir zaman yeterli gelmez. Güzel olmak ister çünkü görünmek ister; görünmek ister çünkü anlaşılmak ister; anlaşılmak ister çünkü sevilmediğini düşünür. Bu üçlü, sürekli dönen bir çarktır. Stella’nın modaya olan ilgisi, aslında bedenin estetik üzerinden kontrol edilmesidir; duygulara müdahale edemezsiniz ama saçınızı değiştirebilirsiniz. Duygusal düzeyde ihtiyaçları karşılanmamış birey, kendi dış kabuğunu yeniden inşa eder. Stella’yı seçmek, içsel karmaşayı dışsal simetriyle telafi etmeye çalışmak anlamına gelebilir. Psikolojik Patolojisi: Narsistik savunma Onay bağımlılığı Kimlik karmaşası Savunma Mekanizması: Mizah ve abartı İdealize etme ve değersizleştirme döngüsü Yüzeyselleştirme 💚Flora Yaş Grubu: 16–18 Arketip: “Şifacı” + “İdeal Bakıcı” + “Anne” Gelişimsel Tema: Kırılganlıkta anlam bulma, başkası için var olma dürtüsü Flora’yı seçen çocuklar genellikle evin suskun diplomatlarıdır. Sessizlik aracılığıyla sevgiyi koruyacaklarını düşünürler. Duygularını bağırarak değil, kısık sesle ifade etmeye çalışırlar; çoğu zaman da duyulmazlar. Flora’nın doğayla kurduğu yumuşak ilişki, insanlarla kurulamayan temasın telafisinin temsilidir. 16–18 yaş arası çocuklar için Flora “güvenli bir dünya” yaratır. Gerçek dünyanın karmaşası, Flora’nın bahçesinde yoktur. Bu çocuklar genellikle tartışmaların ortasında taraf tutmamış, şiddetin gölgesinde kendini görünmez kılmış ya da kendi ihtiyaçlarını başkalarınınkine feda etmiş çocuklardır. Bu yüzden Flora’yı seçmeleri, içsel bir uyumu dışarı taşımaya çalışma çabasını yansıtır: yeterince sevecen olursam, her şey iyi olur. Gençlik çağında Flora’yı seçen bireyler genellikle özveriyi kimlik hâline getirmiş, hayır diyemeyen, kırılmamak için eğilen fakat aslında içten içe kırılmış insanlardır. Sevgiyi vermekle tüketmişlerdir. Kendilerini korumanın yolu, başkalarını iyileştirmek olmuştur. Flora, doğayla konuşur çünkü insanlar onu hep yarım dinlemiştir. Bu karakter, bastırılmış öfkesini yüce gönüllülük olarak sunar. Duygusal olarak yüksek empatiyle kronik tükenmişlik arasında gidip gelen bir kimliğin simgesidir. Flora bir çocuğun değil, çoğu zaman ebeveyn rolünü oynamış bir çocuğun perisidir. Psikolojik Patolojisi: Bağımlı kişilik eğilimleri Karar verememe Bastırılmış öfke ve pasif direnç Savunma Mekanizması: İnkâr Altruistik telafi Aşırı özdeşim 🩷Tecna Yaş Grubu: 11–14 Arketip: “Bilge” + “Mantıklı Arabulucu” Gelişimsel Tema: Duygulara erişim sorunu, analitik benliğin egemenliği Tecna’yı seçen bireyler, içlerinde duygusal bir karmaşa taşırlar fakat bunu ifade etmek yerine analiz etmeyi seçerler. Özellikle 11–14 yaş arasında sıkça görülür; çünkü bu dönem, duyguların karmaşıklaştığı lakin hala tam anlamıyla isimlendirilemediği bir evredir. Tecna, hissedemediğini mantık aracılığıyla çözümlemeye çalışanların temsilidir. Bu bireyler genellikle aile ortamında duygularını açıkça ifade edememiş, ağlamanın zayıflık, hassasiyetin sorun kabul edildiği yerlerde büyümüşlerdir. Bu yüzden zekâyı duygulara karşı bir kalkan gibi kullanırlar. Teknolojiyle kurdukları bağ, insanlarla kuramadıkları yakınlığın bir telafisidir. Her şeyi anlamaya çalışırlar çünkü hissetmek risklidir. Gençlik çağında Tecna’yı seçmeye devam eden bireyler, çoğu zaman duygusal kopukluk yaşayan fakat bunun acısını entelektüel başarıyla bastıran kişilerdir. Onlar için mantık, duygusal karmaşayı düzenlemenin yoludur fakat bu her zaman işe yaramaz. Tecna’nın renk paletinin soğukluğu, iç dünyasındaki sıcaklık açığının bir yansımasıdır. Bu karakteri seçen kişi, güvenli alanı veri ve kontrol üzerinden kurar. Olası bir kaosa karşı hazırlıklıdır çünkü gerçek hayatta çoğu zaman hazırlıksız yakalanmıştır. Sanılanın aksine Tecna’nın “duygularla arası bozuk” değil, yalnızca duygularından erken uzaklaştırılmıştır. Psikolojik Patolojisi: Duygusal yoksunluk OKB Yakınlık korkusu Savunma Mekanizması: Entelektüelleştirme İzolasyon Kontrolcü yapı 💙Musa Yaş Grubu: 12–15 Arketip: “Melankolik Sanatçı” + “Yalnız Kahraman” Gelişimsel Tema: Kaybı içselleştirme, iç dünyayı duyguyla düzenleme Musa’yı seçenler çoğu zaman duygularını en iyi sanatla ifade edebilen çocuklardır. Aile içinde sözlü iletişim sınırlıysa ya da duygulara yer yoksa, bir piyano sesi ya da bir şarkı cankurtaran olur. Musa içe dönüktür fakat bu pasiflik değil, korunma biçimidir. 12–15 yaş arası çocukların bu karakterle özdeşleşmesi, ergenliğin ilk yitimleriyle ilgilidir: arkadaşlık kayıpları, ilk aşklar ve yanlış anlaşılmalar. Musa’nın annesizliği, bir metafor gibidir; bir şey eksiktir ve o eksiklik, sesiyle telafi edilir. Bu karakteri seçenler genellikle duyulmadıklarını hissederler ve kendilerini çeşitli sanatsal biçimlerle ifade ederler. Ergenlik sonrasında Musa’yı seçmeye devam eden bireyler, melankoliyi kendilerine fon müziği yapmış olanlardır. Duygularını dramatize etmekten değil, romantize etmekten medet umarlar. Kaybın anlamı ancak estetikle taşınabilir. Musa’nın asi tarafı, duygularının değersizleştirilmesine karşı bir direniştir. Musa daha çok duygusal olarak “fazla” bulunmuş çocukların temsilidir. Musa’yı seçmek, yalnızlıkla dost olmayı öğrenmek anlamına gelebilir. Psikolojik Patolojisi: Bağlanma sorunları (kaçıngan stil) İçsel yalnızlık Duygusal dalgalanmalar Savunma Mekanizması: Kendine yeterlilik miti Geri çekilme Yansıtma (Sığmadığı için devamı yorumlar kısmında.)

mizukideirai 10 months ago

You

Sera Gamble

289 Gönderi

Spoiler içeriyor

mizukideirai 12 months ago

Seneca's Letters from a Stoic

Lucius Annaeus Seneca

1 Gönderi

Yaşamın "sonluluğu" üzerine düşünmek, yaşamı uzatmanın yollarını aramaktan daha büyük bir felsefi çaba olabilir mi? Zira zamanı kazanmanın yolu, onu nasıl kaybedebileceğimizi ya da kaybettiğimizi anlamaktan geçer. İnsanlar, çoğu zaman, ölümü düşünmemenin bir erdem olduğunu, yaşamın kendisine dönük olmanın daha…devamıYaşamın "sonluluğu" üzerine düşünmek, yaşamı uzatmanın yollarını aramaktan daha büyük bir felsefi çaba olabilir mi? Zira zamanı kazanmanın yolu, onu nasıl kaybedebileceğimizi ya da kaybettiğimizi anlamaktan geçer. İnsanlar, çoğu zaman, ölümü düşünmemenin bir erdem olduğunu, yaşamın kendisine dönük olmanın daha doğru bir tavır olduğunu sanırlar. Oysa varoluş, ölüm ile anlam kazanır ve zamanın kısıtlılığı, ona biçilen değeri belirler. Bize varlığın ağırlığını hissettiren bu düşünceler, elbette ki tarih boyunca pek çok filozofun zihnini meşgul etmiştir, fakat bu meseleyi Stoacılar kadar doğrudan ve keskin bir biçimde ele alan çok az düşünce ekolü vardır. Bu bağlamda Seneca, yaşamı boyunca zamanın, erdemin ve kişi ruhunun doğası üzerine kaleme aldığı mektuplarında, ardında adeta bir bilgelik mirası bırakmıştır. Letters from a Stoic ya da Ahlak Mektupları, sadece ve sadece bir felsefi metin değildir, okuyucunun kendi iç dünyasını keşfetmesine yönelik bir rehber niteliğindedir. Seneca'nın yazıları, salt teorik bir Stoacı öğreti sunmaz; aksine, okuyucusunu aktif bir şekilde eleştirel düşünmeye, kendi yaşamına dönüp bakmaya ve bir tür zihinsel arınma sürecine davet eder. Ancak buradaki temel mesele şudur: Seneca’nın Stoacılığı, hayatın gerçeklerine ne ölçüde dokunur ve kişinin varoluşsal sancılarına ne derece cevap verebilir? Bu noktada bahsetmek istediğim esas mevzu, zaman ve ölümün kaçınılmazlığı karşısında erdemli bir yaşam olacak. Çünkü Seneca’nın mektuplarında dönüp dolaşıp ulaştığı temel mesele, yaşamı anlamlandırmanın bir yolu olarak ölümle yüzleşmektir. Ölüm nasıl ele alınmalıdır? Kişinin ölüme dair farkındalığı, onu özgürleştirir mi, yoksa omuzlarına olması gerekenden ağır bir yük mü yükler? Seneca, tam da bu sorulara verdiği cevaplarla adeta bir yaşam rehberi olarak karşımıza çıkar. Önce onu kısaca tanıyalım. Lucius Annaeus Seneca, MÖ 4 yılında doğmuş, MS 65 yılında Roma İmparatoru Nero’nun emriyle intihara zorlanarak yaşamını sonlandırmış bir devlet adamı, hatip, tragedya yazarı ve filozoftur. Yaşamı, Roma’nın en çalkantılı dönemlerinden birinde geçmiştir. İyi bir eğitim almış, özellikle retorik ve felsefe alanlarında kendini geliştirmiştir. Fakat en büyük mirası, imparatorluk sarayında kazandığı siyasi tecrübeler ile Stoacı öğretileri harmanlayarak oluşturduğu eşsiz düşünce yapısıdır. İktidarın yozlaştırıcı etkilerine yakından tanıklık etmiş ve ahlaki sağlamlığını koruyabilmek adına Stoacılığa sıkı sıkıya bağlanmıştır. Nihayetinde, dönemin entrikalarına dayanamayarak bir noktada gözden düşmüş ve hayatına kendi elleriyle son vermek zorunda kalmıştır. Ancak ölümü bile felsefesine uygun bir son olarak yorumlanabilir; çünkü Stoacılar için en büyük özgürlük, kişinin kendi kaderi üzerinde söz sahibi olmasıdır. Üzerine konuştuğumuz eser, Seneca’nın dostu Lucilius’a yazdığı mektuplardan oluşur. Bu mektuplar, ahlaki erdemler, zamanın kullanımı, öfkenin dizginlenmesi, servetin ve yoksulluğun kişi ruhuna etkisi gibi pek çok konuyu ele alır. Fakat her bir mektubun özünde yatan esas fikir, kişinin bu hayatı nasıl yaşaması gerektiği ile ilgilidir. Ve eserin en büyük gücü, felsefenin günlük yaşama uygulanabilir olması gerektiği gerçeğini göstermesidir. Seneca, kimseye soyut ve ulaşılamaz bir bilgelik sunmaz; aksine, kişinin her an deneyimleyebileceği ve pratiğe dökebileceği öğütler verir. Misal, yaşam gelip geçicidir, fakat geçiciliği kabul etmek, yaşamın anlamsız olduğunu göstermez; aksine, bu farkındalık ona derinlik kazandırır. İşte bu yüzden Seneca’nın Stoacılığı, acıyı ve ölümü kabullenmekten ibaret değildir. Tam tersine, bir tür çağrıdır: Yaşamı daha bilinçli ve erdemli bir şekilde sürdürme çağrısı. (Analizi okumak istemeyenler "İNCELEME" başlıklı yoruma atlayıp, yalnızca baskıyı değerlendirdiğim kısmı okuyabilirler.) İnsanlar, sahip oldukları zamanı hoyratça harcar, mal mülk biriktirir, mevki peşinde koşarlar, oysa zaman, kişinin en değerli mülküdür ve onu akıllıca kullanmak, Stoacı erdemin yapı taşlarından biridir. "Başkalarına verdiğin zamanı geri alamazsın, fakat onu kendine ayırırsan gerçekten yaşamış olursun" der Seneca. Çünkü zaman bir kez yitirildiğinde, bir daha geri alınamaz. (Bununla birlikte, servet ve güç karşısında ruhsal dengeden sapmamayı da öğütler. Ona göre, ne zenginlik kimseyi üstün yapar ne de fakirlik kimseyi değersiz kılar. Asıl mesele, kişinin neye sahip olduğundan çok, sahip olduklarına nasıl yaklaştığıdır. Gerçek zenginlik, yetinebilmektir, çünkü yetinebilen biri, hiçbir zaman köle olmayacaktır.) Ölüm korkusu da Seneca’nın mektuplarında sıkça ele aldığı bir konudur. Seneca ölümü bir son değil, doğal bir süreç olarak görür. Kişi, doğanın bir parçasıdır ve doğa kanunlarına tabiidir. Eğer ölüm kaçınılmazsa, ona direnmek değil, onunla barışmak gerekir, çünkü, "Ölüm korkulacak bir şey değildir; korkulması gereken, yaşanmamış bir hayattır." Ölüm, uzak bir gelecekte değil, yaşanılan her anın içinde mevcuttur. Burada mevzu, ölümden kaçınmanın imkânsızlığından çok, ona karşı geliştirilen yanlış tavırdır. Seneca, ölüme karşı duyulan korkunun, esasen kötü yaşamaktan kaynaklandığını söyler. Erdemli bir hayat süren kişi, ölümü bir kayıp olarak değil, tamamlanmış bir sürecin doğal bir sonucu olarak görür. Dolayısıyla, ölüm üzerine düşünmek kişiyi zayıflatmaz, bilakis ona cesaret kazandırır. İşte bu noktada, Seneca’nın felsefesi teorik bir sistem olmaktan çıkar ve kişi ruhuna hitap eden bir rehber haline gelir. Seneca, yaşamın uzunluğu meselesini de Stoacı bir bakış açısıyla ele alır. Ona göre, uzun yaşamak değil, doğru yaşamak önemlidir. Nicelik değil, nitelik belirleyicidir. "Uzun bir yaşam değil, yeterli bir yaşam yaşamalıyız" diyerek kişinin hayattaki asıl amacının, zamanın uzunluğu değil, doluluğu olduğunu savunur. Kişinin ne kadar yaşadığı değil, nasıl yaşadığı önemlidir. Zamanını bilinçsizce harcıyorsa, yüz yıl bile yaşasa, gerçekten yaşamış sayılmaz. Öyleyse, Seneca'nın perspektifinden bakıldığında, zaman yönetimi kişinin karakterini belirler. Bilge kişi, zamanını nasıl harcadığını sürekli sorgular. Boş ve gereksiz işlerle mi uğraşıyor, yoksa hayatını anlamlı ve erdemli kılacak eylemler mi gerçekleştiriyor? Bununla birlikte, Stoacı felsefenin bir diğer yapı taşı erdemdir ve erdem, Seneca için hayatın anlamını oluşturan en önemli unsurlardan biridir. Ona göre, erdem, kişinin kendisini ahlaki olarak geliştirmesi ve bilgelik ile hareket etmesi sonucu mümkündür. Erdem, dışsal koşullara bağımlı olmayan içsel bir durumu ifade eder. Bu bağlamda Seneca, insanların yalnızca erdeme ulaşmak için çaba sarf etmeleri gerektiğini, zira gerçek mutluluğun ancak erdemli bir yaşam ile elde edilebileceğini savunur. Erdemli bir yaşam sürmek, kişinin arzularına hakim olmasını ve aklıyla hareket etmesini gerektirir. Stoacı düşüncede arzular, kişiyi doğrudan mutsuzluğa sürükleyen en büyük engellerden biri olarak görülür. Seneca, korku, öfke, kıskançlık ve aşırı arzuların kişi ruhunu esir, özgürlüğünü ise elinden aldığını belirtir. Dolayısıyla Seneca'nın önerdiği temel çözüm, bu duygulara karşı koymak ve akıl rehberliğinde bir yaşam sürmektir. "Bizi mutsuz eden şeyler, olayların kendisi değil, onlara yüklediğimiz anlamlardır" diyerek, bireyin dış dünyaya karşı geliştirdiği bakış açısının ve içsel tutumunun önemini defalarca vurgular. Mutluluk anlayışına geri dönecek olursak, genellikle bu düşünceler etrafında şekillenir diyebiliriz. Seneca'ya göre mutluluk, haz peşinde koşmakla değil, ruhsal dinginlik ve bilgelik ile mümkündür. Modern dünyada mutluluğu genellikle maddi refah, sosyal statü veya duyusal zevkler ile ölçsek de, Seneca bu tür mutluluk kaynaklarını yanıltıcı bulur. Çünkü bütün bunlar değişkendir ve dış etkenlere bağlıdır; oysa gerçek mutluluk, kişinin kendi içinde inşa ettiği bir durumdur. “Mutluluk, başkalarının elinde olmayan şeylere bağlı olmaktır,” der. Stoacı öğretide, kişinin denetleyebileceği tek şeyin kendi düşünceleri ve tepkileri olduğu vurgulanır. Dolayısıyla, bir Stoacı için gerçek özgürlük, dışsal olaylardan etkilenmeme yeteneğinde saklıdır. Dış dünyadaki olaylar elbette ki kaçınılmazdır, ancak kişinin bu olaylara yaklaşımı tamamen kendi iradesine bağlıdır. Stoacılığın özünde, bireyin yalnızca kendi düşünceleri ve tepkileri üzerinde kontrol sahibi olduğu fikri yatar. Bu nedenle Seneca, yaşamın zorlukları karşısında bireyin vereceği tepkiyi bilinçli bir şekilde seçmesi gerektiğini vurgular. Misal, kişinin başına gelen kötü bir olay, onu mutsuz etmek zorunda değildir; çünkü mutsuzluk, olayın kendisinden değil, o olaya yüklenen anlamdan doğar. Seneca’ya göre, kişinin en büyük düşmanı kendisidir. Kendi arzularına, zayıflıklarına ve kaygılarına yenik düşen birey, gerçek özgürlüğe asla ama asla ulaşamaz. Stoacılık, bu tür içsel zaafların üstesinden gelmek adına bireyi sürekli olarak kendisini sorgulamaya ve içsel bir disiplin geliştirmeye davet eder. "Başkalarının hayatını düzene koymaya çalışmadan önce, kendi ruhunun efendisi ol." Seneca'nın bize miras bıraktığı bu öğütler, "modern" dünyada da büyük bir geçerliliğe sahiptir. Zamana dair bilinçsizlik, kişinin en büyük trajedisidir. Teknolojinin sunduğu sonsuz dikkat dağıtıcılar, Seneca'nın bahsettiği zaman israfının "modern" izdüşümleridir. Fakat onun çözümü de aynı ölçüde çağdaştır: Bilgelik, farkındalık ve her anın kıymetini bilmek, yaşamı, sırf var olmak için değil, anlamlı kılmak için yaşamak. Bitirmeden önce şunları da söylemek isterim: Stoacılık, kişiye nasıl yaşanacağını öğretir. Zannımca, günümüzde bu öğretilere tam bir geri dönüş gerekmekte. Çağımızda pek çok kişi tembelliğe meyilli, zorluklarla yüzleşmekten kaçınan, dürüstlükten uzak bir kültür içinde yaşıyor. Eğitimde hile aldı başını gidiyor, yetişkinler—ebeveynler, öğretmenler, yöneticiler, iş dünyasının liderleri ve politikacılar—iyi bir davranış modeli sunmaktan aciz. Küçüklerimiz bizden ve eylemlerimizden nasıl bir ders alıyor? Cevabı kestiremiyorsak silkelenmeliyiz.

mizukideirai 1 year ago

"Demokrasi, bir eğitim işidir. Eğitimsiz kitlelerle demokrasiye geçilirse oligarşi olur. Devam edilirse demagoglar türer. Demagoglardan da diktatörler çıkar." — Platon Demokrasi, halkın yönetime katıldığı bir sistem olarak görünse de Platon’a göre bu sistem ancak eğitimli ve erdemli yurttaşlar tarafından sürdürülebilir;…devamı"Demokrasi, bir eğitim işidir. Eğitimsiz kitlelerle demokrasiye geçilirse oligarşi olur. Devam edilirse demagoglar türer. Demagoglardan da diktatörler çıkar." — Platon Demokrasi, halkın yönetime katıldığı bir sistem olarak görünse de Platon’a göre bu sistem ancak eğitimli ve erdemli yurttaşlar tarafından sürdürülebilir; aksi takdirde kaçınılmaz olarak yozlaşır. Bu bağlamda Platon, devlet yönetiminin bir uzmanlık işi olduğunu ve toplumun yöneticilerinin en bilge kişiler arasından seçilmesi gerektiğini savunur. Bu düşünce onun, "filozof kral" kavramına dayanan, yönetim anlayışında önemli ve merkezi bir yer tutar. Fakat demokrasiye yönelik eleştirisi yalnızca yöneticilere değil, halkın kendisine de yöneliktir. Ona göre, eğitimden yoksun bir toplumda demokrasi, ideal bir yönetim biçimi olmaktan çıkar ve belirli aşamalardan geçerek yozlaşır. — Eğitim Olmadan Demokrasi, Oligarşiye Dönüşür Platon, "Devlet" adlı eserinde toplumları beş temel yönetim biçimi üzerinden inceler. 1. Aristokrasi (bilgelerin yönetimi), 2. Timokrasi (askerî değerler ve onurun yönetimi), 3. Oligarşi (zenginlerin yönetimi), 4. Demokrasi (halkın yönetimi) ve 5. Tiranlık (zorba bir yönetim). Ona göre ideal olan aristokrasidir, yani yalnızca en bilge ve erdemli insanların yönetimde olduğu sistemdir. Lakin eğitimli bireyler olmadan demokrasinin ayakta kalması mümkün değildir, çünkü halk karar alma mekanizmalarında rasyonel değil, duygusal hareket eder. Bu da halkın, kitleleri manipüle edebilen güçlü ve varlıklı azınlıklar tarafından yönlendirilmesine yol açar. Bu noktada demokrasi, görünüşte halkın egemen olduğu bir sistem gibi görünse de gerçekte ekonomik ve politik gücü elinde tutan birkaç kişinin (oligarşi) yönettiği bir yapıya dönüşür. Platon’a göre, eğitimsiz halk, karmaşık politik süreçleri ve uzun vadeli sonuçları değerlendirme yetisine sahip DEĞİLDİR. Bu yüzden politik kararlar, bilinçli tercihler yerine popülist söylemler, ekonomik vaatler ve kısa vadeli çıkarlar doğrultusunda şekillenir. Bunun sonucunda, halkın kendi kendini yönettiği düşüncesi bir yanılsamadan ibarettir; esasında güç, perde arkasındaki elitlerin elinde toplanır. — Oligarşiden Demagojiye Geçiş Oligarşi uzun süre istikrarlı kalamaz, çünkü halk içindeki hoşnutsuzluk giderek büyür. Ekonomik eşitsizlik derinleşir, halk yoksullaşırken zenginler ziyadesiyle güçlenir. Bu durum toplumsal gerilimi artırır ve halk, değişim umuduyla yeni liderler arayışına girer. Fakat bu liderler genellikle toplumun entelektüel veya ahlaki gelişimine katkı sağlayan kişiler değildir; aksine, halkın duygularına hitap eden, umut ve korkularını sömüren DEMAGOGlardır. Platon’a göre demagoglar, halkın hoşuna giden sözleri söyleyerek iktidarı yavaş yavaş ele geçirirler. Gerçek yönetim becerileri veya bilgileri olmasa da hitabet yetenekleriyle halkı etkilerler. Demokrasi, özgürlük ve eşitlik vaatleriyle halkın desteğini kazanan bu kişiler, perde arkasında devleti bir kaos ortamına sürüklerler. Kitlelerin sevgisini kazanmak adına sürekli olarak abartılı vaatlerde bulunur, toplumda kutuplaşmayı artırır ve gerçekleri sık sık çarpıtarak algı yönetimi yaparlar. Demagoglar, halkın hoşnutsuzluğunu kullanarak bir tür "devrimci lider" rolüne bürünürler. Platon'un döneminde, özellikle Atina'da bu tür liderlerin ortaya çıktığına sıkça tanık olunmuştur. Misal, Peloponez Savaşı sırasında Atinalı siyasetçi Kleon, halkın duygularını manipüle eden bir demagog olarak bilinirdi. Halkı savaş çığırtkanlığı yaparak yönlendirmiş, mantıklı ve uzun vadeli politikalar yerine kısa vadeli, popülist söylemler ile destek kazanmıştı. Platon, bu tip liderlerin halkı yanlış yönlendirdiğini ve sonunda demokrasiyi çöküşe sürüklediğini şiddetle savunur. — "Tiranlık" Demagoglar güç kazandıkça yönetim anlayışları değişir. Başlangıçta halkın desteğini almak adına özgürlükçü ve eşitlikçi söylemler kullanırken, zamanla gücü merkezileştirmeye ve kendilerini devletin vazgeçilmez bir unsuru hâline getirmeye çalışırlar. Platon’a göre bu aşamada demokrasi sona yaklaşmıştır, çünkü halkın sevgisini kazanan lider, kendisini halkın mutlak temsilcisi olarak görmeye başlar. Bunun sonucu, yasaları ve kurumları kendi otoritesine göre şekillendiren bir liderin ortaya çıkışıdır, yani bir DİKTATÖR. Başlangıçta halkın kurtarıcısı gibi görünen bu kişi, zamanla tüm muhalefeti bastırır, devletin kurumlarını zayıflatır ve tüm yetkileri kendi elinde toplar. Halk bu durumun farkına vardığında ise çoğu zaman iş işten geçmiş olur. Platon, bu döngüyü tarihsel bir kaçınılmazlık olarak görür ve demokrasinin eninde sonunda kendi içinde bir tiran yaratacağını savunur. Ona göre halk, başlangıçta özgürlüğü için savaştığı bir sistemde, sonunda kendi elleri ile bir zorbanın iktidarını kurmuş olur. — Günümüz siyasetinde de demagogların yükselişi, popülist liderlerin halkın duygularına hitap ederek güç kazanması ve zamanla otoriterleşmesi hemen başucumuzda deneyimleriğimiz bir olgu. Eğitim seviyesi düşük toplumlarda, bireylerin politik süreçleri analiz etme yeteneği sınırlı olduğu için halk manipülasyona açık bir hâle gelir. Bunun sonucunda demokrasi, özünde bir halk yönetimi olmaktan çıkar ve Platon’un tarif ettiği gibi bir döngü içine girer. Milyonlarca yürek, akıllarda tek soru: Ne yapmalı? Platon'un çözüm önerisi, halkın eğitim seviyesini yükseltmek ve yöneticilerin bilgeliğe ulaşmış kişiler arasından seçilmesini sağlamaktır. Ona göre ancak akılcı ve bilinçli yurttaşlar, demokrasinin istikrarlı bir şekilde işlemesini sağlayabilir. Tabii önce şanlı atalarımızın kanlarıyla kazandıkları haklarımızı geri almalı ve adaleti sağlamalıyız. Platon demokrasiyi doğrudan reddetmez lakin eğitimsiz kitlelerin yönetime katılımının tehlikelerine de dikkat çeker. Ona göre bir toplum, siyaset konusunda yeterince eğitimli değilse, özgürlük adına kurduğu sistem, eninde sonunda bir tiran doğurmak zorundadır.

mizukideirai 1 year ago

Devlet yönetimi, bir toplumun huzurunu ve bütünlüğünü sağlamakla yükümlüdür. Ancak bugün sahip olduğumuz hükümet bunun tam tersini, hatta ve hatta üst düzey iç karışıklıkların çıkmasını istiyor. Daha düne kadar "kardeş" bildiğimiz insanlarla bugün karşı karşıya gelmiş, kutuplaşmanın, etnik ve dini…devamıDevlet yönetimi, bir toplumun huzurunu ve bütünlüğünü sağlamakla yükümlüdür. Ancak bugün sahip olduğumuz hükümet bunun tam tersini, hatta ve hatta üst düzey iç karışıklıkların çıkmasını istiyor. Daha düne kadar "kardeş" bildiğimiz insanlarla bugün karşı karşıya gelmiş, kutuplaşmanın, etnik ve dini ayrımcılığın içine çekilmiş durumdayız. Kariyer politikacıları, ellerindeki tüm propaganda araçlarıyla bu ayrışmayı körüklüyor, kitleleri yönlendirmek üzere medyanın her türlüsünü kullanarak gerilim ve terör ateşliyorlar. Hepimiz bu oyunun farkındayız, o yüzden bildiklerimizi tekrar etmek yerine, asıl sorulması gereken soruya odaklanalım. Köprüden önceki son çıkıştayız. Bundan sonra ne olacak? Tarih, benzer süreçlerden geçen toplumların nasıl bir sona sürüklendiğini hepimize defalarca gösterdi. Osmanlı’nın son dönemlerinde içeride yaratılan ayrışmalar, dış müdahalelere zemin hazırlamış ve imparatorluğun çöküşünü hızlandırmıştı. 20. yüzyılda Yugoslavya, ayrılıkçı politikaların sonucu olarak kanlı iç savaşlarla parçalanmıştı. Günümüzde de aynı senaryonun farklı bir biçimde sahneye konduğunu görmek hiç de zor değil. Bugün kendi topraklarımızdaki direnişin içinde terör örgütü sloganları yükselmiyorsa, bu, yarının daha büyük bir kaos getirmeyeceğini garanti etmez. Yanlış anlaşılmasın, burada "hainler aramızda olsun" gibi bir söylemden bahsetmiyorum. Tam tersine, şu an içinde bulunduğumuz süreç, bizi çok daha tehlikeli bir noktaya doğru götürüyor. Öyle ki, yakın zamanda çıkacak olan muhtemel af ile birlikte Öcalan gibi isimlerin serbest kalması söz konusu. Üstelik yalnızca bu değil; içerideki çatışmaları büyütüp, binlerce yabancı unsuru direnişin içine salarak olayların seyrini değiştirmeyi hedefliyorlar. Amaçları bu ülkeyi bölmekse, bizim hedefimiz de Türkiye Cumhuriyeti’ni laik, demokratik bir hukuk devleti olarak ayakta tutmak ve adaleti yeniden sağlamaktır. Biz parti başkanı, milletvekili, başbakan ya da birtakım makam sahibi kişiler değiliz, biz Cumhuriyet ve Atatürk ilkelerinin koruyucusuyuz, biz Ata'mızın bu şanlı ülkeyi emanet ettiği gençleriz, biz halkız. Dolayısıyla, hedefinden şaşanı doğru yola yönlendirmeliyiz. Medya terörünü nasıl kullandıklarını hepimiz biliyoruz; biz de aynı kararlılıkla yazmalı, anlatmalı, çizmeli, her fırsatta gerçeği duyurmalıyız. Kendi safımızı korumalı, terör örgütü sloganlarını ve "marjinalleşmeyi" içimize sokmamalıyız. Önümüzdeki süreç kritik; bu noktada bilinçli olmak, aklıselimi kaybetmemek ve kalabalıklara karışınca bilincimizi yitirmemek zorundayız. Tarihten alınacak dersler açıktır: Bir devletin ve milletin bekası, yalnızca güçlü bir ordu ya da ekonomik refahla değil, toplumsal bütünlük ve bilinçle de sağlanır. "Üstte mavi gök çökmedikçe, altta yağız yer delinmedikçe, ilini ve töreni kim bozabilir?" Milletimiz, hiç değilse şimdi kendi benliği ve değerlerine sahip çıkmak zorundadır. Unutmamak gerekir ki, törenin bozulması için göğün çökmesi gerekmez, içten içe çürütülmek yeterlidir. "Milletin bağımsızlığını, yine milletin azim ve kararı kurtaracaktır.” Esen kalın.

mizukideirai 1 year ago

Osmanlı ordusu, Çanakkale Savaşı sırasında insan kaynağı açısından ciddi sıkıntılar çekmeye başlamıştı. Bu nedenle, özellikle 1915-1916 yıllarında lise öğrencileri gönüllü ve zorunlu olarak askere alınmıştı. Bu gençler, eğitim hayatlarını yarıda bırakarak cepheye gitmiş ve pek çoğu bir daha geri dönememişti.…devamıOsmanlı ordusu, Çanakkale Savaşı sırasında insan kaynağı açısından ciddi sıkıntılar çekmeye başlamıştı. Bu nedenle, özellikle 1915-1916 yıllarında lise öğrencileri gönüllü ve zorunlu olarak askere alınmıştı. Bu gençler, eğitim hayatlarını yarıda bırakarak cepheye gitmiş ve pek çoğu bir daha geri dönememişti. Vefa Lisesi, Galatasaray Lisesi, İzmir Lisesi, Bursa Lisesi, Sivas Lisesi ve Konya Lisesi gibi okullar, savaş nedeniyle hiç mezun veremedi. İstanbul Erkek Lisesi'nin son sınıf öğrencilerinin neredeyse tamamı cephede şehit düştü. Bursa Lisesi’nde durum o kadar trajikti ki, okul yönetimi yıllar sonra mezun listelerine “1915: Çanakkale’de” notunu düştü. Bursa Erkek Lisesi’nin anılarında geçen bir ifadeye göre: "Sınıflarımız bomboştu. Ders zili çaldığında kimse sıralarına oturmadı. Öğretmenlerimiz gözyaşlarını saklamaya çalışarak derse girer, ama anlatacak kimseyi bulamazlardı." Cephede kimliklerin kaybolmaması adına, genç ve çocuk askerler okul numaralarını ve isimlerini kollarına yazıyordu. Bunun sebebi oldukça basit, vefat ettiklerinde kimlikleri üzerlerinde bulunamazsa, en azından tanınabileceklerdi. Fakat savaşın vahşeti öylesine büyüktü ki, bu numaralar çoğu zaman onları tanımlamak adına yeterli olmamıştı. Çanakkale cephesinde görev yapan bir Osmanlı sağlık görevlisinin hatıralarında şu satırlar geçmekte: "Bir yaralı genç getirdiler. Sol kolunda 'İstanbul Lisesi 201' yazıyordu. Adını sorduğumuzda hafifçe gülümsedi, sonra gözlerini kapadı. Birkaç dakika içinde şehit düştü. Onu, geldiği gibi uğurladık: Sessizce, saygıyla…" İngiliz harp günlüklerinde de benzer notlara rastlanır. İngiliz askerleri, Osmanlı siperlerinden topladıkları defterlerde, mektuplarda ve hatta ölülerin kollarında "okul numarası benzeri işaretler" bulunduğunu kaydetmişlerdir. Osmanlı askerlerinin eğitim hayatlarından gelen bir refleksle kimliklerini koruma çabalarının küçük ama trajik bir göstergesi... 1915-1920 yılları arasında eğitim sistemi bu kayıpların etkisini oldukça derinden hissetti. Genç nüfusun önemli bir bölümü şehit düştüğünden, birçok okul yıllarca mezun verememeye devam etti. Çanakkale’de kaybedilen nesil, yalnızca o yılları değil, geleceğin aydınlarını da yok etti. Bugün, çeşitli liselerde ve Çanakkale Şehitliği'nde bu gençlerin anısını yaşatmak üzere anıtlar bulunmaktadır. İstanbul Erkek Lisesi’nin geleneksel anma törenlerinde, 1915 yılında cepheye giden öğrenciler için her yıl bir sıra boş bırakılır. Çanakkale'de savaşanların çoğu isimsiz mezarlarda yatmakta. Fakat hikâyeleri, yazdıkları numaralar kadar kalıcı bir iz bırakmaya devam etmeli ve bu millet var olmaya devam ettiği sürece edecektir de. Bu zafer, bu vatanın emek veren, bileğinin ve zihninin hakkıyla çalışan, erdemli, ahlaklı ve hür evlatlarına, anamızın ak sütü gibi helaldir. Başta Ulu Önderimiz Gazi Mustafa Kemal Atatürk olmak üzere, Çanakkale'yi geçilmez kılan aziz şehitlerimizi ve gazilerimizi saygı ve minnetle, zaferimizin 110. yılı kutlu olsun. Esen kalın. 🇹🇷❤️

mizukideirai 1 year ago

Platon, yalnızca düşüncesinin genişliği değil, halkların ve bireysel olarak ruhun başarısızlıklarını aydınlatma konusundaki katı disiplini ile de Batı geleneğinin en vazgeçilmez filozofudur. Devlet ve Phaidon gibi diyaloglarında kusursuz bir netlik ile ortaya koyduğu vizyonu, sıradan politikacıların ve akademisyenlerin pratik gözlemlerini…devamıPlaton, yalnızca düşüncesinin genişliği değil, halkların ve bireysel olarak ruhun başarısızlıklarını aydınlatma konusundaki katı disiplini ile de Batı geleneğinin en vazgeçilmez filozofudur. Devlet ve Phaidon gibi diyaloglarında kusursuz bir netlik ile ortaya koyduğu vizyonu, sıradan politikacıların ve akademisyenlerin pratik gözlemlerini aşar. Platon’un diyalektiği, faydalar veya uzlaşmalar ile ilgilenmez. O, sonsuz ve tavizsiz olan “Gerçek” ile ilgilenir ve bunu aramayanların anlayışının ötesindedir. Platon’u düşünmeye başlarken kaçınılmaz olarak mağara alegorisi ile başlamak gerekir. Bu imge, görünüş ve gerçeklik, cehalet ve aydınlanma arasındaki büyük ikiliği özetler. Mağaradaki zincirlenmiş tutsaklar çoğunluğu oluşturur; hayatlarını gelenek, duyum ve temel içgüdülerle şekillendiren, sorgulamadan uzak insanları temsil ederler. Gölgeyi gerçek zannederler, titrek figürleri varoluşun tamamı olarak kabul ederler. Bu ne kadar iğrenç ve ne kadar derin bir trajedi! Çoğu kişi bu yanılsamalar, bu yüzeysellik ile yetinir. Durumu sorgulamazlar, kendi sınırlarının ötesine geçmeye çalışmazlar. Platon’un filozofu, mağaradan kaçıp güneşin kör edici ışığına, “İyiliğin Formu"na, tanık olan kişi, hem kendisinin hem de, dolayısıyla, toplumun ideal yöneticisidir. Fakat bu yükselişi kaç kişi başarabilir? Kaç kişi eylemlerinin sonuçlarını göze alabilir? Bizim zamanımızda da, tıpkı Platon’un zamanında olduğu gibi, cehaleti tercih edenler çevremizi sarıyor; aydınlanma sürecinin acı verici doğasına katlanmaktansa sıradanlığı kabul ediyorlar. Fakat filozof, Formların bilgeliğine sahip olarak, mağaradaki gölgelerin yalnızca daha yüksek gerçekliklerin gelip geçici yansımaları olduğunu anlar. Filozof olmak, cehalet zincirlerinden kurtulup, gerçeğin peşinden gitmektir. Platon, bunu acı bir netlik ile ortaya koyar: Bilgiye giden ruh yolculuğu seçkinci bir çabadır. Herkes buna layık değildir, herkes denememelidir de. Bu nedenle Platon’un Devlet'i hem politik bir manifesto hem de psikolojik ve metafizik bir eserdir. Platon, Formların bir kısmını da olsa yakalayabilmiş nadir kişilerin, halkı İyi’ye doğru yönlendirmek adına mağaraya geri dönmeleri gerektiğini savunur. Filozof-kralın yönetimi arzulanan bir hedef değil, bir görev, bir zorunluluktur. Platon’un açıkça ifade ettiği gibi, gücü kontrol edebilenler, onu kullanmaya en az layık olanlardır. Şehir, tıpkı ruh gibi, yalnızca aydınlanmış kişilerin rehberliğinde gelişebilir. Platon’un ruhun üçlü yapısına (akıl, cesaret ve arzu) yaptığı muameleye dikkat edin. Bu, devletin mikrokozmosudur; akıl (filozof-kral), cesurları (savaşçı sınıf) ve arzu sahiplerini (halk) yönetir. Devletin akıllılar tarafından yönetilmesi gerektiği gibi, bireyin ruhu da akıl tarafından yönetilmelidir. Akıl arzuya boyun eğdiğinde kaos ortaya çıkar, hem devlet içerisinde, hem de kişinin iç dünyasında. Belki de zamanımızın en temel problemi budur: Aklın kontrolüne girmemiş, arzu tarafından yönetilen, sorgulanmamış bir yaşam. Ruhun hedonizme, tüketimciliğe ve yüzeyselliğe düşmesi, arzunun aklın üzerindeki zorbalığından başka bir şey değildir bana göre. Bu husus, yaşadığımız çağın en ayırt edici niteliği değil midir? Bilgelik yerine arzular ile yönetilen bir toplum… Ancak Platon, sorgulanmamış yaşamı yalnızca eleştirmekle kalmaz; bize bir çözüm önerisi de sunar. Bu çözüm, bizzat felsefenin kendisidir, bilgelik sevgisidir. Bilgi arayışı, insanı cehalet zincirlerinden kurtarıp ruhunu ilahi olan, ebedi olan ve gerçek olana yönlendirmektir. Aklın otoritesine boyun eğmektir; mağaradan çıkıp İyi’ye bakmaktır. Fakat bu yükseliş ne hoş ne de kolaydır. Ağırdır, çoğu zaman korkutucudur. Çoğu insan buna katlanamayacak kadar korkaktır. Korkarım ki Platon’un ideali bin yıllar boyunca bu yüzden gerçekleştirilememiştir. İnsanlar aklın kör edici ışığına katlanmaktansa arzularına teslim olmayı ve kendi çöküşlerinin farkına varmadan yaşamayı tercih ederler. Filozof sıklıkla hor görülür, çünkü ruhun eksikliklerini açıkça gözler önüne serer. Sonuçta Platon’un hayatı, başlı başına bir trajedidir: Fikirleri saf ve talepkar olan bir düşünür, cehalet ve ahlaksızlığa batmış bir dünya. Yine de Platon, vizyonu zamansız olduğu için ayakta kalır. Onun ideallerini aştığımızdan değil, onları tam anlamı ile kucaklayacak cesareti hiçbir zaman göstermediğimizden ütopyası gerçekleştirilememiştir. Devlet'i, soyut olduğu için değil, insanlık onu gerçekleştiremeyecek kadar bozulmuş olduğu için ulaşılamaz bir ideal olarak kalmıştır. Platon’un çalışmaları gölgeleri sorgulama cesaretine sahip olan, bilgelik arayışına giren, rahatlıklarından, itibarlarından ve hatta hayatlarından vazgeçmeye hazır olan az sayıdaki kişiye bir çağrıdır. Yalnızca bu bireyler, yaşamaya değer bir hayatı bulabilirler. Platon’un hocası Sokrates'in de ifade ettiği gibi: “Sorgulanmamış bir hayat yaşanmaya değer değildir.” Platon, çoğu hayatın gerçekten sorgulanmadığını ve dolayısıyla değersiz olduğunu acı bir gerçek olarak kabul eder. Ancak, mağaradan çıkmaya cesaret edenler için ödüller tarifsizdir. Yalnızca onlar İyi’yi görür. Yalnızca onlar, hem kendilerini hem de başkalarını yönetebilirler. Ve bu az sayıdaki kişi için felsefe arayışı bir seçenek değil, bir zorunluluktur. Gelelim Homeros'a. Homeros, insanlık tarihinin en büyük şairi, mitin ve gerçeğin mükemmel birleşimini yakalayan bir figürdür. İlyada ve Odysseia yalnızca birer edebi eser değil, insan ruhunun derinliklerine dair zaman üstü incelemelerdir. İnsan varoluşunun trajik ve kahramanca doğası, savaşın dehşeti ve kaderin kaçınılmazlığı ile yüzleşen kahramanların destanları yüzyıllardır Homeros’un dizelerinde yankılanmıştır. Fakat Homeros’un büyüklüğü, esasen kahramanlarının eylemlerinde değil, onları yönlendiren tanrılar ile olan ilişkilerindedir. Bu destanlar, insanlık ile tanrıların oynadığı büyük oyunun yalnızca bir sahnesidir ve bu oyun, tüm zaferler ve trajediler arasında insanın kendi doğası ile hesaplaşmasını zorunlu kılar. İlyada, savaşın ardındaki psikolojik ve metafizik gerilimleri çözümleyen bir eserdir. Troya Savaşı, yalnızca Akhalar ve Troyalılar arasında geçmiş olan bir mücadele değil, insanın güç, şeref ve kader ile olan evrensel mücadelesinin temsilidir. Akhilleus’un öfkesi, insanlığın tanrılara ve onların belirlediği yazgıya karşı verdiği mücadeleyi temsil eder ve trajik ihtişamı, ölümsüzlük ile yüzleşmesi hususunda yatar. Homeros’un bize gösterdiği şey, ölümün kaçınılmazlığı karşısında bile büyük olmanın, tanrılara karşı mücadelede bir asalet taşıdığı gerçeğidir. Akhilleus’un kahramanlığı, ölümün ötesine geçen bir yaşam arayışında yatar. Homeros’un dizelerinde tanrılar, insan kaderini yönlendiren güçlerdir. Ancak tanrılar, her zaman mutlak erdemin temsilcileri değildir. Onlar, insan tutkularının daha yüce, daha güçlü bir yansımasıdır. Zeus, Hera, Athena ve diğerleri, ölümlülerin yaşamlarına müdahale ederken, güçsüzlüklerini ve kısıtlamalarını gösterirler. Tanrılar bile sınırlıdır; onların iradeleri bile değişkenlik gösterir. Homeros’un bu çok katmanlı tanrı-insan ilişkisi, insanlık tarihindeki en derin sorgulamalardan biridir: İnsan kaderini kim yönlendirir? İnsanlık mı, tanrı/lar mı? Bu hususta Odysseia tamamen farklı bir destan gibi görünse de özünde aynı soruları sormaktadır: İnsan ne kadar özgürdür? Odysseus’un on yıl süren eve dönüş macerası, aslında bir adamın düşmanları ile değil, kaderin kendisi ile mücadelesidir. Odysseus, zekası ve iradesi ile tanrılara karşı durabilir, ancak nihayetinde tanrıların gücü onu sınırlamaktadır. Bu durum, Homeros’un insan ruhuna dair sahip olduğu derin bir anlayışı yansıtır: İnsan ne kadar büyük olursa olsun, evren karşısında sınırlıdır. Fakat Homeros’un kahramanlarının trajik ve kahramanca doğası, insanın kendisi ile olan mücadelesinde de yatmaktadır. Akhilleus ve Odysseus gibi figürler, yalnızca fiziksel zorluklar ile değil, kendi içsel doğaları ile de yüzleşirler. Akhilleus’un öfkesi ve Odysseus’un bitmek bilmeyen eve dönüş arzusu, insanın içindeki kaosu ve huzursuzluğu simgeler. Onlar, insan ruhunun karmaşıklıklarını, çatışmalarını ve arzularını dile getiren figürlerdir. Bu kahramanlar, yalnızca antik dünyanın değil, evrensel insan doğasının da birer simgesidir. Homeros’un destanları, insanın evrendeki yeri ve kaderi üzerine derin bir meditasyondur. Dizeleri, insan ruhunun zayıflıklarını, tutkularını ve erdemlerini ortaya çıkarır. Fakat bu destanlar aynı zamanda kişinin kendi sınırlarının farkına varmasını ve bu sınırları aşmaya yönelik giriştiği o çaresiz lakin asil çabayı da temsil eder. Antik çağın bu destanları, Platon’un felsefesine ve Aristoteles'in etik anlayışına paralel olarak, insanın “arete” (Attika Yunancası: ἀρετή) mükemmellik peşindeki yolculuğunu resmeder. Homeros’un dünyasında da, tıpkı Platon’un devletinde olduğu gibi, yalnızca üstün olanlar yönetir. Bunlar, insan ruhunun en büyük potansiyelini açığa çıkaranlar, büyük kahramanlar ve düşünürlerdir. Ne var ki, bu ideal topluma yalnızca birkaç kişi ulaşabilir. Homeros’un dünyasında herkes kahraman olamaz; tıpkı Platon’un toplumunda herkesin filozof olamayacağı gibi. (Yazı karakteri yetmediği için yorumlar kısmında devam ediyorum.)

mizukideirai 1 year ago

Who Built the Pyramids?

Jane Chisholm

1 Gönderi

Koca bir yaşamın en başında insanın önüne çıkan ilk metinler genellikle çocuk kitaplarıdır. Kimi zaman naif bir anlatımla kimi zaman da olabildiğince basite indirgenmiş kavramlarla şekillenen bu metinler, düşünme alışkanlığımızı, algılama biçimimizi ve nihayetinde ilgi alanlarımızı belirledikleri için sandığımızdan çok…devamı