Raf Yorumu: SBrody (@sbrody)

sbrody 11 months ago

The Experiment bana göre, yalnızca bir deneyin sınırlarını değil, insan doğasının kırılgan eşiklerini de sergileyen rahatsız edici bir aynadır. Film, “rol yapıyoruz” diye başlayan bir oyunla, “kim olduğumu unuttum” noktasına gelen dönüşümün ne kadar hızlı ve köklü olabileceğini gösteriyor. İşin…devamıThe Experiment bana göre, yalnızca bir deneyin sınırlarını değil, insan doğasının kırılgan eşiklerini de sergileyen rahatsız edici bir aynadır. Film, “rol yapıyoruz” diye başlayan bir oyunla, “kim olduğumu unuttum” noktasına gelen dönüşümün ne kadar hızlı ve köklü olabileceğini gösteriyor. İşin çarpıcı tarafı ise, karakterlerin doğrudan kötü olmaması; onları dönüştüren şeyin, sistemin kendisi, yani bağlam, roller ve güç dengesinin içsel boşlukları dolduruş biçimi olması. Benim için film üç katmanda işliyor: 1. Psikolojik katman: Her bireyde bastırılmış bir potansiyel var: Bu bir kahramanlık olabilir, bir korkaklık ya da bir sadizm. Film, dış koşullar değiştiğinde bu içsel potansiyelin ne kadar hızlı ortaya çıkabildiğini gösteriyor. Travis’in vicdanla ördüğü direnişi, Barris’in iktidarla kirlenen özgüveni buna örnek. Deney ortamı, kişiliklerin makyajsız halini gün yüzüne çıkarıyor. 2. Sosyolojik katman: Roller bir kez dağıtıldığında, sistemin düzeni bireysel niyeti bastırıyor. Bu da bana Philip Zimbardo’nun deneyindeki sistematik suçluluk kavramını hatırlatıyor: Suçlu birey değil, sistemin ta kendisi. Gardiyan rolünü oynayanlar şiddete eğilimli değildi; sistem onları o yöne itti. Film de bu determinist yapıyı, özellikle Barris ve Bosch üzerinden sorguluyor. Bilgiye sahip olanın (Bosch), sessizliği; güç verilenin (Barris), şiddete yönelmesi; ve her ikisinin de hesap sorulmayan eylemleri, izleyiciyi rahatsız edici bir farkındalıkla baş başa bırakıyor. 3. Epistemolojik katman: Belki de beni en çok düşündüren yer burası. Her karakterin kendi gerçeği var, ama bu gerçeklerin çoğu gerekçeye değil, role, otoriteye, korkuya ya da içgüdüye dayanıyor. Film, “ne biliyoruz?”dan çok “neden böyle davranıyoruz?” sorusunu öne çıkarıyor. Bu açıdan bilgi değil, bilinç sorgulanıyor. Travis’in kendine rağmen ayakta kalmaya çalışması, filmin vicdan yükünü sırtlayan etik bir çıkış noktası oluşturuyor. Genel olarak, The Experiment filmi beni umutlu bırakmıyor ama uyarıyor. Şunu düşündürüyor: Eğer sıradan insanlar bu kadar hızlı değişebiliyorsa, o halde “iyi” ya da “kötü” olmak bireysel nitelikten çok sistemsel koşullara bağlı olabilir. Bu da insan doğasına dair romantik inançları yerle bir eden ama aynı zamanda etik sorumluluğu daha da önemli hale getiren bir bakış açısı. Kısacası: The Experiment, “sadece bir deney” değil; bu dünyada gücü eline geçirenin hangi iç gerçeklikle yüzleşeceğine dair felsefi bir uyarı. Ve en sarsıcı tarafı şu: Deney aslında çoktan başlamış olabilir.