Raf Yorumu: weltschmerz (@leben)

leben 10 months ago

İnsan Olmanın Kırılgan Yüzü: Beklentiler, anlam arayışı, duyguların ve tepkilerin anatomisi 1- Bir Yaradan Fazlası: Duyguların Sessiz Çöküşü Sorunun temelinde insanın bilinçli ve anlam arayan bir varlık olması yatar. Psikolojik olarak insanlar yaşadıkları olayları sadece deneyimlemekle kalmaz, aynı zamanda onları…devamıİnsan Olmanın Kırılgan Yüzü: Beklentiler, anlam arayışı, duyguların ve tepkilerin anatomisi 1- Bir Yaradan Fazlası: Duyguların Sessiz Çöküşü Sorunun temelinde insanın bilinçli ve anlam arayan bir varlık olması yatar. Psikolojik olarak insanlar yaşadıkları olayları sadece deneyimlemekle kalmaz, aynı zamanda onları kendi hayat tecrübeleri ve algı kapasiteleri ölçüsünde anlamlandırır ve kimlikleriyle ilişkilendirir. Eğer bir olay, kişinin öz saygısı, değer yargıları veya güven duygusuyla çelişiyorsa, bu çelişki “bilişsel çöküş” dediğimiz durumu ortaya çıkarır. Yani kişi, “Ben böyle bir şeyi hak etmiyordum” diye düşünür ve bu çelişki zihinde bir tür çatışma yaratır. Kişi yaşanan olayla, kendine dair taşıdığı olumlu inancı bir arada tutamaz. Burada farkı yaratan, olayın kişinin iç dünyasında hangi inanca çarptığıdır. Aynı zamanda acıyı derinleştiren unsur, olayın dışsal gerçekliği kadar, kişinin o olaya verdiği anlamda da saklıdır. Çünkü olay sadece "olmuş" değildir, aynı zamanda kişinin kimliğini de tehdit etmiştir. Sarsılan yalnızca olayın kendisi değildir; insanın kendilik algısıdır. İçeride bir şeyler kırılmıştır artık. Bu kırılma, yalnızca kalbi değil, zihni de hedef alır. Çünkü insan neye inanarak yaşadıysa, ona uygun davranışlar sergilemesi beklenir. Ancak bu beklenti sadece kişiyle sınırlı değildir. "İnsan Seçimlerinde Özgür Değildir" başlıklı önceki paylaşımlarımda bu konuya daha detaylı yer vermiştim. İnsanın kalbi ve aklı arasındaki bu çatışma/çelişki ve beklentiler işte o acıyı katlar. Hayallerde her şey çok kusursuz belki de masalsıdır; ancak gerçekler bir şekilde karşımıza sert bir kaya gibi oturuverir. Bu noktaya gelen insan sadece üzülüp acı çekmez, aynı zamanda anlamını da yitirir. İnşa ettiği iç dünya yerle bir olurken, dış dünyanın gürültüsü daha da keskinleşir ve hayatın gerçekleri her yerde yüzüne çarpar. Kimi bu yıkımda kendine yeni bir zemin kurar. -mevcut yaşamına uygun, erişilebilir ve daha gerçekle örtüşen nitelikte, çünkü artık ulaşılamaz gelen hayallerin ağırlığını bir şekilde gölgelemesi gerekir- Kimi ise uzun bir sessizliğe gömülür. Herkes bir şekilde hayata tutunma çabasına girer yahut onu yok sayar. Ama bu süreçte insanı en çok yaralayan, yaşadığı olay değil; o olayın kimliğine çarptığı yerdir. 2- Yaranın Kaynağı: Beklenmeyenden Gelen Acı Yakın ilişkilerde, özellikle güven temelli bağlar kurduğumuz kişilerden gelen zararlar, temel güven duygumuzu zedeler. Bir yabancıdan gelen zarar mantıksal düzeyde analiz edilirken, yakından gelen zarar duygusal düzeyde hissedilir ve bu da yarayı derinleştirir. Yani acı çoğu zaman olayın büyüklüğünden değil, olayın kimin tarafından yaşatıldığından kaynaklanır. 3- Bilmekle Başetmek: Öngörülen Acının Gücü Öngörülebilirlik acının yoğunluğunu azaltır. İnsanlar, bir olayın gerçekleşme ihtimaline kendini hazırlanmışsa, duygusal olarak da korunaklı hale gelir. Örneğin, beklenen bir kayıp daha az travmatik olabilir çünkü zihin buna bir “hazırlık süreci” oluşturmuştur. Sürpriz travmalar ise savunmasız bir anda yakalanıldığında daha yıkıcı olabilir. 4- Duyguların İnkarı: Acıdan Kurtuluş mu Yok Oluş mu? Duyguların inkarı durumunda duygusuzluk değil, “duygu regülasyonu” yani duyguları sağlıklı bir şekilde işleyememek söz konusu olur. Bu durum zamanla empati eksikliği, bağ kurma sorunları ve sosyal izolasyona yol açabilir. 5- Hissizleşmek: Güç mü Kayıp mı? Korunma ve yabancılaşmaya atıf yapabilirsin. Sartre’a göre insan, seçimleriyle tanımlanır. Yaşanan olaylar değil, onlara karşı aldığımız tutumlar kimliğimizi belirler. Aslında hissizleşmeyi ilke edinip bir şeylere tepkisiz kalmak da burası başkaldırıdır. İnsanın kendi benliğine başkaldırısıdır, zira insan duygularla var olur. Onu farklı kılan budur. Ama o yaratılışın aksine, belki de koruma mekanizması olarak hissizleşmeyi tercih edebilir. Aslında her ne kadar kişi bunu dış etkenlerden korunmak ve birtakım korunma içgüdüleriyle hayata geçirse de; burada en büyük zarar gören kişinin kendisi olur. Çünkü artık kişi kendine yabancılaşmıştır. Şimdi siz söyleyin; hissizleşmek iyi bir adaptasyon gerçekleştirmek için bir güç mü yoksa kendine yabancılaşan insan için bir kayıp mı? 6- Bir şeyi Beklemekten Çok, Olmasını İstemek Yorar Burada “psikolojik zaman” kavramı devreye girer. Beklemek bir süreçtir; ama beklenti içinde olmak, zihinsel bir baskıdır. Sürekli gelecekte olasılığı olan bir şeye odaklanmak yahut geçmişe takılı kalmak, şu anı yaşamayı engeller. Bu da zihinsel yorgunluğa ve anksiyeteye yol açar. Beklenti karşılanmadığında hayal kırıklığı doğar; karşılandığında ise etkisi çoğu zaman kısa sürelidir. 7- Mutluluk: Sonuç mu Süreç mi? “Hedonik Adaptasyon” (hedonic treadmill) ile bu açıklanabilir. Beklentiler karşılandığında mutluluk yükselir ama zamanla normalleşir. Yani sürekli yeni beklentiler yaratırız ve bu döngü içinde kalırız. Kalıcı mutluluk için sadece dışsal beklentilerin karşılanması değil, içsel doyum, anlamlılık duygusu ve kabullenme de gerekir.