* 2020 yılının son çeyreğinde bir adam markete girer, çeşit çeşit keklerin bulunduğu raftan bir kek alır ve kekin altında yazan fiyat yani 1.5 TL ile birlikte kasiyere uzatır. Barkodu okutan kasiyer keki verip parayı kasasına atar ve arkasındaki sigaraları…devamı*
2020 yılının son çeyreğinde bir adam markete girer, çeşit çeşit keklerin bulunduğu raftan bir kek alır ve kekin altında yazan fiyat yani 1.5 TL ile birlikte kasiyere uzatır. Barkodu okutan kasiyer keki verip parayı kasasına atar ve arkasındaki sigaraları düzeltme işine devam eder. Adam hâlâ beklemektedir. Kendisine dönüp bakan kasiyere "Para üstü?" der. Kasiyer kekin 1.5 TL olduğunu ve adamın da 1.5 TL verdiğini belirtir. Adam kekin 1.25 TL olduğunu iddia eder, ona göre daha geçen sabah o fiyata almıştır. Kasiyer bu işyerinde aylardır 1.5 TL olduğunu belirtir. Adam keki kasiyerin önüne koyar ve "Paramı geri ver" der, parasını alıp çıkar gider.
Yine 50 yaşlarında bir başkası rafları dolaşır, birkaç ürün aldıktan sonra kasaya gelerek "Sizde bunlar neden pahalı yav, hihi" der komik bir şey söylemiş gibi. Kasiyer sadece toplam tutarı söyleyip poşet isteyip istemediğini sorduğunda "bir şey sorduk cevap da vermiyor" diye somurtarak gider.
*
Büyük ekonomik buhranlar atlatan Türkiye acı bir süreçten sonra geç ve eksik de olsa Serbest Piyasa Ekonomisi isimli yeni bir sisteme merhaba dediğinde tarihler 24 Ocak 1980 yılını gösteriyordu. Kendisinden yıllar evvel bu sisteme geçen Güney Kore her anlamda muhteşem işlere imza atarken Türkiye emekleme aşamasındaydı ve onyıllar boyunca emeklemekten ötesini yapamayacağını bilmiyordu henüz.
Fiyatların kendi mekanizması içerisinde belirlendiği ve oluşturduğu rekabetçi ortamda fiyat çeşitliliğiyle vatandaşın faydasını sağlamayı amaçlayan serbest piyasa ekonomisi insanlığın ekonomik yolculuğunda ulaştığı önemli bir menzil. En basit ifadeyle, herkes fiyatını kendi belirlediği için alıcı en uygun fiyata yönelecek ve bu şekilde fiyatlar aşağı çekilmiş olacaktır.
*
Yan yana iki işyeri düşünelim, aynı ürün birinde 1 TL'yken diğerinde 2 TL olabilir. Alıcı istediğini almakta serbesttir. 2 TL olan işyerine gidip "yan dükkanda 1 TL sende neden pahalı?" diye soramaz, çünkü anlamsız bir soru olur. Satıcı oturup ona tek tek giderlerini saymak zorunda değildir, hesap vermek zorunda da değildir. Diyeceği en mantıklı söz "öyleyse gidip oradan alabilirsiniz" olur, şayet "sana ne" demeyi kendine yakıştıramayacak kadar kibar biriyse.
*
Şimdi en başa dönelim. 40 yıldır içinde yaşadığı ekonomik sistemden habersiz aptal insanlar mümkünse alışverişe çıkmasın. Kasiyer de bir insan ve tek işi müşterileri güleryüzle karşılayıp alışverişlerine yardımcı olmak. Serbest piyasa ekonomisini anlatmak gibi bir sorumlulukları yok. Hadi iyi günündeydi ve anlatmak istedi diyelim, yine anlatamaz çünkü sırada bekleyen müşteriler var.
*
Fiyatımızı ya da hizmetimizi beğenmediyseniz dışarda aynı işi yapan yüzlerce farklı işyeri var. Kasayı meşgul etmeyin lütfen.