(@) - Raf

"Bu deli eden uğultu nerden geliyor? Kim kırdı bu aynaları? Toplayın yüzümüzü görelim Çirkin değiliz artık Bir kapı açıldı önümüzde ölümsüzlüğe Güzeliz Sabahlar bizimle dolu Işık diyordun al işte Kör kuyulara kadar ışıdı yeryüzü Renk diyordun işte bak Buram buram…devamı

hanshiro 7 months ago

Dendil

Gulam Hüseyin Saedi

1 Gönderi

Uzun zamandır İran edebiyatı okumuyordum. Sonunda okudum ve merak ettiğim bir yazarı seçtim. Gulam Hüseyin Saedi, tıpkı Sadık hidayet ve Furuğ Ferruhzad gibi son derece modern bir yazar. Kendine has bir stili olması hoşuma gitti. Anladığım kadarıyla yazar bu eseri…devamı

hanshiro 7 months ago

Günden Kalanlar

Kazuo Ishiguro

10 Gönderi

İkinci kez Ishiguro okudum. Kendine has tarzıyla yine ilgi çekici bir roman yazmış. Eser, 1989 yılında Booker Ödülü kazanmış. Bu roman da tıpkı diğer eseri gibi, sadeliği bir sanat haline getirmiş. Yazar, ne olayları ne de karakterlerin iç dünyasını abartılı…devamıİkinci kez Ishiguro okudum. Kendine has tarzıyla yine ilgi çekici bir roman yazmış. Eser, 1989 yılında Booker Ödülü kazanmış. Bu roman da tıpkı diğer eseri gibi, sadeliği bir sanat haline getirmiş. Yazar, ne olayları ne de karakterlerin iç dünyasını abartılı bir dille anlatıyor; aksine, her şeyi olduğu gibi, yalın ve dokunaklı bir şekilde sunuyor. Bu durum, hikayenin derinliğini daha da artırmış. Kitap, kendisini işine adamış, yıllarca Darlington Malikanesi'nin kâhyalığını (başuşak) yapmış olan "Stevens" ağzından anlatılıyor (anladığım kadarıyla ishiguro birinci tekil şahıs anlatımını seviyor, zira diğer okuduğum kitabı da böyleydi). Onun 1950'lerde çıktığı bir araba yolculuğu, sadece bir seyahat olmaktan çıkıp, geçmişe dönük bir hesaplaşmaya dönüşüyor. Stevens'ın anıları, okura İkinci Dünya Savaşı öncesi ve sonrası İngiltere'sinden, aristokratik yapısından ve yozlaşmış düzeninden kesitler sunuyor. Ancak bu tarihi ve sosyal arka plan, soğuk bir anlatımla değil, Stevens'ın katı, mesafeli ve duygularını gizlemeye çalışan kişiliği üzerinden aktarılıyor. En etkileyici bulduğum şeylerden biri, Ishiguro'nun duygu ve düşüncelere yaklaşımı oldu. Bizim kültürümüzde coşkulu tepkilerle karşılanabilecek anlar, Stevens'ın anlatımında neredeyse donuk bir sakinlikle ele alınıyor (özellikle babası ile olan ilişkisi). Ishiguro, duygusal anları doğrudan dile getirmek yerine, o anları çevreleyen küçük detaylarla, ima yoluyla ve Stevens'ın bastırdığı hissiyatlarla veriyor. Bu durum, okuyucunun empati kurmasını zorlaştırsa da, aynı zamanda anlatılan acının ve yalnızlığın ne kadar derin olduğunu hissettiriyor. Kitabın başından sonuna kadar işlenen "onur" ve "haysiyet" kavramlarının aslında birer hapishane olabileceği gerçeği, okuyucuyu derinden etkiliyor. İngiliz edebiyatında Ishiguro dışında hiçbir yazar böyle bir roman yazmazdı diye düşünüyorum, nedenini merak ediyorsanız okumanız gerekiyor. Uzak Tepeler'i bir tık daha çok sevdim ama bu da son derece kaliteli.

hanshiro 7 months ago

Psikanaliz ve Din

Erich Fromm

1 Gönderi

Alman asıllı Amerikalı psikolog Erich Fromm'un 1950 yılında yayımladığı din ağırlıklı psikanaliz eseri. Psikanaliz ve Dini, inançlar üzerinden psikolojik bir mercekle ele alıyor ve onları iki temel tipe ayırıyor; ilki "Yetkeci" (otoriteryan) din; korku ve otoriteye boyun eğme üzerine kuruludur.…devamıAlman asıllı Amerikalı psikolog Erich Fromm'un 1950 yılında yayımladığı din ağırlıklı psikanaliz eseri. Psikanaliz ve Dini, inançlar üzerinden psikolojik bir mercekle ele alıyor ve onları iki temel tipe ayırıyor; ilki "Yetkeci" (otoriteryan) din; korku ve otoriteye boyun eğme üzerine kuruludur. Bu yaklaşımda Tanrı, sorgulanamaz ve mutlak bir güç olarak görülür. İnsanlar, kendi iradelerinden vazgeçip bu yüce otoritenin buyruklarına itaat ederek kurtuluşa ereceklerine inanırlar. Fromm'a göre, bu tür bir din anlayışı, bireyin pasifleşmesine, kendi özgürlüğünden ve yaratıcılığından feragat etmesine neden olur. Bu, aslında bir tür köleliktir; çünkü inanç, içsel bir gelişimden ziyade dışsal bir güce teslimiyetle tanımlanır. Buna karşılık Fromm, ikinci bir dini yaklaşım olan "İnsancı" (hümanist) dini öne sürer. Bu din anlayışında ise Tanrı, korkulması gereken bir efendi değil, insanın kendi iç potansiyelini, sevgiyi, bilgeliği ve merhameti keşfetmesine yardımcı olan bir sembol olarak görülür. Hümanist din, bireyin kendi güçlerini fark etmesini ve kendini gerçekleştirmesini hedefler. Kurtuluş, dışsal bir otoriteye itaatle değil, insanın kendi ruhsal gücünü harekete geçirmesiyle mümkündür. Fromm'a göre bu yaklaşım, bireyi pasif bir itaatkârdan aktif bir yaratıcıya dönüştürür. İnsan, kendi hayatının ve inançlarının sorumluluğunu üstlenerek, korku yerine sevgi ve saygıyı temel alan bir maneviyat geliştirir. Bu iki farklı din anlayışı, Fromm'un kitabının merkezinde yer alır ve okuyucuyu inancın özünü, toplumsal ve bireysel rollerini yeniden düşünmeye davet eder. Bunun yanı sıra Din'e karşı görüşleriyle farklı tartışmalara yıl açmış iki önemli psikolog olan Freud ve Jung'un da görüşlerini belirtiyor. Bazı kısımlarına katılıyor bazı kısımlarına ise katılmayıp, neden katılmadığını açıklıyor. Son derece önemli bir inceleme. Mutlaka okunması gerekiyor. Hoşuma giden ve üzerine düşünülmesi gereken bazı alıntılar; "İnsanlar kiliseye gidiyor, sevgi ve yardımseverlik ilkelerinin telkin edildiği vaazları dinliyor ama aynı insanlar, müşterinin parasının yetmeyeceğini bildikleri bir malı satarken duraksadıklarında kendilerini aptal gibi hissediyorlar. Çocuklar kilise okullarında alçakgönüllülüğün, dürüstlüğün ve ruhsal kaygının hayatın yol gösterici ilkeleri olması gerektiğini öğreniyor, oysa "hayat" bize bu ilkeleri izlemenin bizi en iyi olasılıkla gerçekçi olmayan hayalperestler yapacağını öğretiyor. İletişim için basın, radyo, televizyon gibi çok sıradışı olanaklarımız var ve gündelik hayatta ipe sapa gelmez sözlerle besleniyoruz, oysa bu sözler, bunlarla emzirilmemesi gereken çocuk zekâsı için bir saldırı olabilir. Yaşama biçimimizin bizi mutlu ettiği, pek çok ses tarafından dile getiriliyor. Peki, zamanımızda insanlardan kaçı mutlu ki? Caddenin başında yeşil ışığın yanması için bekleyen bir grup insanın bir süre önce Life dergisinde yayımlanan rasgele çekilmiş fotoğrafını anımsamak ilginç olacaktır. Bu fotoğrafta göze çarpan ve şok etkisi yaratan şey, tümü afallamış ve ürkmüş görünen bu insanların ölümcül bir kazaya tanıklık etmemiş olmaları, metnin de anlattığı, yalnızca kendi işlerine bakan sıradan insanlar olmaları." (Sayfa 14-15) "Mutlu olduğumuz düşüncesine sımsıkı bağlıyız; çocuklarımıza bizden önceki nesillerden daha ileri olduğumuzu ve gerçekleşmemiş hiçbir düş, ulaşılmayacak hiçbir şey olma vacağını öğretiyoruz. Ortaya çıkan manzara, hiç durmadan beynimize kazınan bu düşünceyi destekliyor. Ama ya çocuklarımız, kendilerine nereye gitmeleri ya da ne için yaşamaları gerektiğini söyleyen bir ses duyacaklar mi? Her nasılsa tüm insanlar gibi çocuklarımız da hayatın bir anlamı olması gerektiğini hissederler - ama nedir o? Çocuklar her yerde karşılarına çıkan çelişkilerde, ikiyüzlü konuşmalarda, alaycı teslimiyetlerde mi buluyorlar onu? Mutluluk için, hakikat için, adalet için, sevgi için, bir tapınma nesnesi için arzu duyuyorlar; peki biz onların bu arzularını doyurabilir miyiz? En az onlar kadar biz de çaresiziz. Yanıtı bilmiyoruz çünkü soru sormayı bile unuttuk. Hayatlarımız sağlam bir temele dayanıyormuş gibi yapıyoruz ve bizi asla terk etmeyen huzursuzluğun, kaygının, karmaşanın üzerimizdeki gölgesini görmezlikten geliyoruz. Bazı insanlar için yanıt dine dönüştür, bir inanç eylemi olarak değil ama dayanılmaz bir kuşkudan kaçış olarak; bu kararı almalarının nedeni adanmışlıkları değil güvenlik arayışı içinde olmalarıdır. Kiliseyle değil de insan ruhuyla ilgilenen çağdaş zamanların gözlemcisi, bu adımı sinirlerin zayıflamasının bir başka belirtisi olarak görecektir." (Sayfa 15) "Freud'a göre dinin kökeni kendi dışında doğa güçleriy de, kendi içindeyse doğuştan getirdiği güdülerle baş etmek zoranda olan insanın acizliğinde yatıyor. Din, insanın bu içsel ve dışsal güçlerle baş etmek için henüz aklını kullana madığı ve kendini bu güçleri bastırmak için başka ruhsal güçlerden yardım almak zorunda hissettiği gelişiminin erken bir evresinde ortaya çıkar. Bu nedenle insan, bu güçlerle akıl sayesinde başa çıkmak yerine mantıklı bir şekilde baş etmekbe aciz kaldığı bu güçleri zapt etmek ve yola getirmek işlevini üstlenen "karşıt-hisler" ya da başka duygusal güçler aracılığıyla başa çıkar. + + Bu nedenle din, Freud'a göre, bir çocukluk deneyiminin yinelenmesidir. İnsan, tehdit edici güçlerle, çocukken babasina güvenerek, hayranlık duyarak ama ondan korkarak baş etmeyi öğrendiği güvensizliğiyle nasıl başa çıkıyorsa öyle başa çıkar. Freud, dini çocuklarda gördüğümüz saplantılı nevrozla karşılaştırır. Ona göre din, bir çocukluk nevrozuna yol açan benzer durumlardan kaynaklanan toplumsal bir nevrozdur. + + Freud, dinin bir yanılsama olduğunu kanıtlama çabasınin ötesine geçer. O, dinin bir tehlike olduğunu çünkü tarih boyunca işbirliği yaptığı çürümüş insani kurumları kutsama eğiliminde olduğunu söyler; daha da ileri giderek dinin insanlara bir yanılsamaya inanmayı öğrettiği ve eleştirel düşünceyi yasakladığı için zekânın gerilemesinden de sorumlu olduğunu belirtir." (Sayfa 22-23) "Freud'a göre akıl ve özgürlük birbiri için gereklidir. İnsan babacan Tanrı yanılsamasını bırakıp evrendeki yalnızlığı ve önemsizliğiyle yüzleşirse baba evini terk etmiş bir çocuk gibi olur. Ne var ki insan gelişiminin başlıca gayesi bu çocuksu düşkünlügün üstesinden gelmektir. İnsan gerçekle yüzleşmek için kendini eğitmelidir. İnsan kendi doğal duyuları dışında güveneceği bir şey olmadığını bilirse bu duyuları gereği gibi kullanmayı öğrenir. Yalnızca kendini -tehdit eden ve koruyan yetkeden kurtarıp bağımsız kılan özgür insan, yanılsamaya düşmeksizin içinde var olan yeteneklerini geliştirip kullanarak aklının gücünden yararlanabilir, böylelikle de dünyayı ve dünyadaki rolünü nesnel bir biçimde kavrayabilir. Yalnızca büyüyüp yetkeye bağımlı olan ve yetkeden korkan çocuklar olmaya bir son verirsek kendimiz üzerine düşünmeye cesaret edebiliriz; keza bunun tersi de doğrudur. Yalnızca düşünmeye cesaret edersek kendimizi yetkenin egemenliğinden kurtarabiliriz." (Sayfa 24) "Jung, nesnel bir şeyin salt öznel olan bir şeyden daha geçerli ve doğru olduğunu söylemek ister gibidir. Onun öznel ve nesnel arasındaki farklılık ölçütü, bir düşüncenin yalnızca bir bireyin aklına gelip gelmemesine ya da tüm toplumca oluşturulup oluşturulmamasına bağlıdır. + + Dinsel deneyimin özü, kendinden daha üstün güçlere boyun eğmektir. Doğrudan Jung'dan bir alıntı yapmak daha da iyi olacaktır. Jung der ki din "Rudolph Otto'nun da "Tanrı'nın varlığını hissetme' olarak uygun bir biçimde tanımladığı dikkatli ve vicdan sesine kulak veren bir yorumdur, başka bir deyişle devimsel bir varoluş ya da eylemdir ve arzunun yönlendirdiği keyfi bir davranıştan kaynaklanmaz. Tam tersine din kendi kurbanı değil ama daima kendi yaratıcısı olan insan öznesini ele geçirir ve denetim altına alır." + + Jung, kendi din ve bilinçaltı tanımının kaçınılmaz bir sonucu olarak bilinçaltı belleğin doğasından dolayı bilinçal tının bizim üzerimizdeki etkisinin "başlı başına dinsel bir olgu" olduğu düşüncesine varır. Bu düşünceyi, hem dinsel olgu" olduğu düşüncesine varır. inancın hem de rüyanın dinsel bir olgu olduğu, çünkü her ikisinin de dışımızdaki bir güç tarafından ele geçirilişimi zin bir ifadesi olduğu görüşü izler. Söylemeye gerek yok ki Jung'un düşünce mantığı içinde delilik de her şeyden önce dinsel bir olgu olarak tanımlanmak zorundadır." (Sayfa 26-27-28) "Freud, insan gelişiminin hedefinin şu ideallerin başarılması olduğuna inanıyor: Bilgi (akıl, gerçek, logos), hayırseverlik, acıların hafifletilmesi, bağımsızlık ve sorumluluk. + + Freud, dinin ahlaksal özü adına konuşur ve bu ahlaksal hedeflerin tam olarak gerçekleşmesinin önüne geçtiği için de dinin Tanrıcılığa aitdoğaüstü yönlerini eleştirir. O, Tanrıcılığa ait-doğaüstü kavramların insan gelişiminin daha erken bir evresinde gerekli ve yararlı olduğunu, ama artık gerekli olmadığını, hatta aslında daha ileri bir gelişimin önünde bir bariyer oluşturduğunu anlatır. Bu nedenle Freud'un hangi dini ya da dinin hangi yönlerini eleştirdiğini kesin bir biçimde belirtmezsek Freud'un din "karşıtı" olduğu cümlesi yanıltıcı olacaktır. + + Jung'a göre dinsel deneyim özel bir tür duygusal deneyim olarak tanımlanır: daha üstün bir güce teslim olma, bu üstün güç ister Tanrı olarak adlandırılsın isterse bilinçaltı." (Sayfa 28-29) "Akıl-insanın kutsanması da onun lanetidir; akıl, insanı yanıt bulmayan bir ikiye bölünmüşlüğü çözüme kavuşturma görevini başarması için bitmez tükenmez bir biçimde uğraşmaya zorlar. Insan varlığı bu açıdan diğer tüm organizmalardan farklıdır; o sürekli ve kaçınılmaz bir dengesizlik durumundadır. İnsan hayatı türünün örnekleri model alınarak "yaşanmaz". Insan canı sıkılabilen, tatmin olmayan ve kendini cennetten kovulmuş gibi hissedebilen tek hayvandır. Varlığı kendi için kaçamayacağı ve çözülmesi gereken bir sorun olan tek hayvan insandır. O, insanlık öncesi doğayla uyum evresine geri dönemez; doğanın ve kendinin efendisi olana dek aklını geliştirmek için harekete geçmelidir." (Sayfa 32)

hanshiro 7 months ago

Eddington

Ari Aster

3 Gönderi

Yakın dönem korku sinemasına "Hereditary (2018)" filmiyle harika bir giriş yapan, ardından "Midsommar (2019)" ile çoğu sinemacıya -özgünlük- dersi veren Aster; her ne kadar otoriterler tarafından eleştirilse de bana göre yine iyi bir yapım olan "Beau is Afraid (2022)" filmiyle…devamı

hanshiro 7 months ago

Heaven & Hell: Live from Radio City Music Hall

Milton Lage

1 Gönderi

Benim için metal türünün gelmiş geçmiş en iyi sesi olan Ronnie James Dio'nun "Heaven & Hell" grubuyla 2007 yılında New York'ta gerçekleştirdiği konser. Normalde Spotify üzerinden dinliyordum, geçenlerde youtube'da full (dvd) formatını buldum. Röportajlar ile birlikte konser öncesi hazırlıkların yer…devamıBenim için metal türünün gelmiş geçmiş en iyi sesi olan Ronnie James Dio'nun "Heaven & Hell" grubuyla 2007 yılında New York'ta gerçekleştirdiği konser. Normalde Spotify üzerinden dinliyordum, geçenlerde youtube'da full (dvd) formatını buldum. Röportajlar ile birlikte konser öncesi hazırlıkların yer aldığı keyifli bir performans. O kadar güzeldi ki muhtemelen bir daha izleyip, dinleyeceğim. Belki bilmeyenler vardır, Dio 80'lerin başında Ozzy'nin kovulması ile birlikte Black Sabbath'ın yeni vokalisti olmuştu. 1980-81 yıllarında iki önemli albüm çıkardılar: "Mob Rules" ve grubun adının alındığı "Heaven and Hell". Bu iki albüm o kadar kaliteli ki, Ozzy'nin (bana göre) çoğu albümünden daha iyi. Hakeza Dio'nun ses kalitesi çok ama çok üst düzey. Geçmiş yıllarda alternatif rock ve alt türleri; pop rock, blues rock ve yer yer progressive rock denemeleri bulunduğundan dolayı metale geçişi, akabinde geçmişinden gelen bu çeşitlilik onu çok zirveye taşıdı. Ancak günümüz dünyasındaki başta reklam ve birtakım kültür kodları onu Ozzy'nin gölgesinde bıraktı. Ama bence tarihte eşi benzeri olmayan bir ses Dio. Black Sabbath'a katılır katılmaz -Ozzy'le araları iyi değildir. Karşılıklı olarak birbirlerinin işlerini sevmiyorlar- grubun geçmiş albümlerini (Ozzy şarkılarını yani) konserlerde söyledi. Kanımca bazıları çok daha iyi oldu. Her ne kadar kısa sürede gruptan ayrılmış olsa da 92'de "Dehumanizer" albümüyle tekrardan yükseldi. Bu albümde harikadır. Bence Black Sabbath'a -kendisinin kurmadığı bir grup olmasına rağmen- çok önemli işler koydu ancak sadece gerçek metal dinleyicileri değerini bildi (bu noktada acımasız görünebilirim ama kendimi ifade etmek zorundayım; popüler grupların sadece birkaç -en çok dinlenen- şarkılarını dinleyip kendilerine rockçı veya metalci diyen kitleyi ciddiye alamıyorum, komik geliyorlar). Dio, 2006 yılında Geezer Butler, Tony Iommi ve kendi grubunun (Dio grubunun) davulcusu olan Vinny Appice ile birlikte "Heaven & Hell" i kurdu. Bu konser ertesi yıla ait. 2009'a kadar sürekli olarak Black Sabbath (yukarıda bahsettiğim 3 albümden) eserleri çaldılar. 2009'da grup "The Devil You Know" adında özgün bir albüm çıkardılar. Maalesef çoğu metalci bilmez bile. Kabul ediyorum bir mob rules değil ama yine de lezzetli bir eser. Lafı çok uzattım kusura bakmayın. Dio'ya olan sevgim hiç azalmaz. Onu Elf grubuyla bile severim. Rainbow ve kendi grubu Dio ile birlikte zaten gönlümde ayrı bir yerde. Black Sabbath'ın yüksek kalitesini daha da yükseğe taşıdığı İçin kendisine çok teşekkür ediyorum. 2003'teki İstanbul konserini ara ara açarım. Enfestir. 2010'da tekrardan gelecekti ama maalesef kanser nedeniyle hayatını kaybetti.. İyi ki var oldun Dio, bu güzel eserlerin için minnettarız.❤️

hanshiro 7 months ago

Herkes Kendi Başına Ve Tanrı Herkese Karşı

Werner Herzog

2 Gönderi

"Jeder für Sich und Gott Gegen Alle" Alman sinemasının yaşayan büyük yönetmeni Werner Herzog'un 1974 yılında çektiği dram filmi. Kendisinden uzun zamandır film izlemiyordum. Arkadaşlarımla birlikte grupça izledik ve genel olarak sevdik. Film, "Kaspar Hauser" adında bir gencin 16-17 yaşında…devamı"Jeder für Sich und Gott Gegen Alle" Alman sinemasının yaşayan büyük yönetmeni Werner Herzog'un 1974 yılında çektiği dram filmi. Kendisinden uzun zamandır film izlemiyordum. Arkadaşlarımla birlikte grupça izledik ve genel olarak sevdik. Film, "Kaspar Hauser" adında bir gencin 16-17 yaşında kadar -babası sandığımız ama net bilgi yok- bir adam tarafından, kapalı bir alanda tutulmasını; akabinde yaşadıkları kasabaya bırakılması ile yaşanan süreç anlatılıyor. Bu süreç -filmin süresi bakımından dolayı kısa tutulmasına rağmen- son derece etkileyici. Zira karakter yürümeyi bile bilmiyor. Sinemada bu ve buna benzer tema sanıldığından çok daha fazla. İnsanın doğası gereği nasıl bir yaşam stili oluşturduğu, yüzyıllarca, her dönemin ve kültürün etkisiyle nasıl şekillendiği az çok biliniyor. Ancak insanı bu kültür kodları ve yaşamsal niteliklerden mahrum bırakmak; sonrasında ise -alışma süreci tanımadan- bodoslama bu sisteme bırakmanın nasıl sonuçlar doğuracağı kendince beyazperdelere aktarılmış. Alman kültürünün bolca hissedildiği, köylü sınıfından din adamlarına, burjuva insanından bilim adamlarına kadar çok fazla statünün Kaspar'ı farklı, çoğunlukla çıkarcı ve benmerkezli bir biçimle ele aldıkları gözlemlenmekte. Doğanın, kültür ve insan Hegemonyasının ötesinde bir güç olduğu bariz görülüyor. Kaspar'ın yaşadığı süreç ne kadar korkutucu olursa olsun, onun yaşadıklarından daha korkutucu bir şey var; kültür (yer yer din ve bilim) ve o kültürün kodları sonucunda şekillenmiş toplum. Bunu Avrupa'nın en gelişmiş bir iki ülkesinden biri olan Almanya özelinde görmek; izleyiciyi belirli açılardan daha çok düşündürtüyor. Filmin bazı sahneleri bana "Elephant Man (1980)" filmini anımsattı, tabi çok farklılıklar mevcut. Benzerlik açısından -özellikle toplumun nasıl karşıladığı hususunda- daha çok benzeyen "Bad Boy Bubby (1993)". Tabi bu filmi farklı perspektiflerden yorumlamak lazım. Hakeza Kaspar, 19. Yüzyılın başındaki Kültür ile yorumlanırken, Bubby 20. Yüzyılın sonundaki Kültür ile yorumlanıyor. Alman sineması seviyorsanız tavsiye ederim.

hanshiro 7 months ago

Uzak Tepeler

Kazuo Ishiguro

4 Gönderi

İlk kez Ishiguro okudum. Uzun zamandır merak ettiğim bir yazardı. Sadeliğini her yönden hissettiren -bu kitabı özelinde- bir isim. Olayları, rutinleri, duygu ve düşünceleri vs. Neredeyse her şeyi sadeliklerle doluydu. Genel olarak böyle mi yazıyor bilmiyorum ama garip bir şekilde…devamı

hanshiro 7 months ago

Swann’ların Tarafı

Marcel Proust

3 Gönderi

“Swann’ların Tarafı” Yaklaşık dört buçuk hafta süren bu süreç sona erdi. Sonunda bu muhteşem eseri okudum. Bir insanın böyle bir kitap yazmış olabileceğine inanmak istemiyorum.. Bu okuma sürecini nasıl anlatacağım bilmiyorum ama, Proust’un ne kadar özel olduğunu, körleşmiş hislerimi dahi…devamı“Swann’ların Tarafı” Yaklaşık dört buçuk hafta süren bu süreç sona erdi. Sonunda bu muhteşem eseri okudum. Bir insanın böyle bir kitap yazmış olabileceğine inanmak istemiyorum.. Bu okuma sürecini nasıl anlatacağım bilmiyorum ama, Proust’un ne kadar özel olduğunu, körleşmiş hislerimi dahi uyandırmayı başaran bu muhteşem adamı anlatmaktan usanmayacağım. Proust, 1908 yılında “Kayıp Zamanın İzinde”yi yazmaya başladı. İlk etapta tek, ardından iki kitap şeklinde yayımlamayı düşündü. Ancak zamanla -özellikle yarattığı karakterleriyle bağdaşlaştığı zamanlar- bu hikayeyi genişletmeye karar verdi. İlk olarak “Swann’ların Tarafı” ve “Yakalanan Zaman” kitaplarını yazdı ve daha sonraki süreçte, iki eserin arasına beş roman daha ekledi ve bu müthiş seriyi edebiyat dünyasına kazandırdı. Swann’ların Tarafı kasım 1913’te yayımlandı. Açıkçası nereden başlayacağımı bilmiyorum. Bir yazar nasıl olur da bu kadar derin ve içsel yazabilir. Şimdiye kadar etkilendiğim; başta Hesse olmak üzere, Mann, Tagore, Pamuk, Dostoyevski, Bulgakov, böll gibi yazarlardan bile daha çok içine çektiğini itiraf etmeliyim. "Ama gerçek bir kişinin mutluluğunun veya bahtsızlığının bize yaşattığı bütün duygular, bu mutluluğun veya bahtsızlığın sureti aracılığıyla ortaya çıkar ancak; tarihteki ilk roman yazarının yaratıcılığı, duygu mekanizmamızda zorunlu tek unsurun bu suret olduğunu ve dolayısıyla, gerçek kişileri ortadan kaldırıvermekten ibaret bir sadeleştirmenin belirleyici bir gelişme olacağını anlamaktı. Gerçek bir insan, kendisiyle ne kadar derin bir yakınlık kursak da, büyük ölçüde duyularımız tarafından algılanır, yani saydam değildir, duyarlılığımıza taşıyamayacağı bir yük bindirir. Başına bir felaket geldiğinde, ona ilişkin kafamızda taşıdığımız bütünsel kavramın ancak küçük bir bölümü çerçevesinde duygulanabiliriz; dahası, o da kendisine ilişkin bütünsel kavramının ancak bir bölümü çerçevesinde duygulanabilir. Romancının buluşu, ruhun nüfuz edemediği bölümlerin yerine eşit miktarda manevi, yani ruhumuzun özümleyebileceği unsur koymaktı. Bu noktadan itibaren, bu yeni türdeki varlıkların eylemlerinin, duygularının, biz onları kendimize mal ettiğimize, artık bizim içimizde oluştuklarına, kitabın sayfalarını coşkuyla çevirirken nefes alıp verişimizi, bakışlarımızın yoğunluğunu onlar belirlediğine göre, bize gerçek gibi görünmesinin ne önemi vardır? Romancı bizi bir kez bu duruma soktuktan sonra, yani bütün duyguların tamamen içsel durumlardaki gibi rüya saat on kat arttığı, kitabının bizi bir rüya misali, ama uyurken gördüklerimizden daha açık seçik, hatırası daha uzun sürecek bir misali allak bullak edeceği bir duruma soktuktan sonra, bir boyunca, gerçek hayatta sadece birkaçının yaşanması bile yıllar sürecek ve en yoğun olanları, meydana gelişlerindeki yavaşlıktan ötürü algılanamayacak, dolayısıyla da asla görünürlük kazanamayacak, olası bütün mutlulukları ve talihsizlikleri peş peşe yaşatır bize (kalbimiz de hayatta böyle değişimler geçirir ve ıstırapların en büyüğü budur; ne var ki biz bunu sadece kitap okurken, hayalden biliriz; gerçek hayatta kalbimizin geçirdiği değişimler, tıpkı bazı tabiat olayları gibi, o kadar yavaş gerçekleşir ki, kalbimizin içinde bulunduğu farklı durumların her birini saptar, buna karşılık, değişim duygusunu yaşamayız)." (Sayfa 82-83) Okuyanlar veyahut okumaya kalkışmış okurlar bilirler ki bu eserin konusunu anlatabilmek imkansız. Hatta kitabın ilk elli sayfasını anlatsam dahi spoiler vermiş olmam, bu bağlamda bahsettiğim derinliğin ölçüsünü siz düşünün. Kendi bakış açımla özet geçmeye çalışacağım; Eser, adını belirtmeyen -daha doğrusu birkaç kez "marcel" isminden dolayı yazarın kendisi olabileceğini düşündüğümüz- bir karakterin (ilk etapta bir çocuk olduğunu anlıyoruz) ailesi ile birlikte yaşadığı kısa bir süreçle (roman için pek kısa sayılmaz) başlıyor. Sayfalarca karakterin ve ailesinin “Combray”de (yazarın kurguladığı bir şehirdir, ilham aldığı gerçek şehir illiers’dır) yaşadıkları olaylar anlatılıyor. Komşularından biri olan Swann’ı yer yer olayın içerisine dahil ediyor (swann bu bölümde yaşlıdır). Proust, ikinci bölümde kitaba adını verdiği “Charles Swann” karakterinin gençliğinde, Odette de Crecy’le yaşadığı çalkantılı ilişkisini anlatıyor (açıkçası bu süreci okumak inanılmaz yordu). Üçüncü bölümde ise, Swann’ın -ilk bölümdeki zaman diliminden daha ilerisi bir zamanda- kızı ve başta ismini bilmediğimiz anlatıcı erkek karakteri ile olan kısa aşkı (ikinci bölüme nazaran çok kısa) anlatılıyor. Çok fazla karışıklık olduğunun farkındayım ama en sade ve en anlaşılır şekliyle böyle anlatılabilir. Proust’un ilk göze çarpan özelliği müthiş cümle yeteneği. Yer yer sayfalarca süren cümleleri, -tıpkı bu şekilde tireli ara cümle belirtmek- (ve parantez içi duygu, ruh hali gibi durumları belirtmek) olayı anlatmak ve olayın gerçekleştiği mekanlarda; karakter ve karakterin, anlaşılabilir yönü doğrultusunda son derece seçkin, özgün ve dolu hissettiriyor (kitabın etkisi olsa gerek, biraz onun cümlesine benzedi). İkinci olarak Proust, harika bir betimleme yeteneğine sahip. Uzun ve detaylı cümle kullanmanın artısı olarak, olayın detaylarını, duygu ve düşüncelerini, karakterin zihnini -bu bağlamda bilinç akışını da muhteşem kullandığını tahmin edersiniz- usta işi bir betimleme ile aktarıyor. "Bir kitabı okuduğum sırada, annemle babam kitapta tasvir edilen yerleri gidip görmeme izin verseler, gerçeğin keşfinde çok önemli bir adım atmış olacağımı zannederdim. Çünkü kendimizi daima ruhumuz tarafından kuşatılmış gibi hissetsek de, bizi çevreleyen bu ruh sabit bir hapishane değildir; daha ziyade, ruhumuzu aşmak, dışarıya ulaşmak için sürekli hamleler yaparak, onunla birlikte, bir hayal kırıklığı içinde sürüklenir, etrafımızda hep dışa ridan bir yankı değil de, içimizdeki bir titreşimin çınlaması olan ve hiç değişmeyen bir tını işitir gibiyizdir. Nesnelerde ruhumuzun onlara aksettirdiği, kendilerine değer kazandıran yansımayı bulmaya çalışırız; doğal ortamlarında nesneleri zihnimizde birtakım fikirlerle yan yana bulunmalarına borçlu oldukları büyüden yoksun bulunca, hayal kırıklığına uğrarız; bazen bu ruhun bütün gücünü dışımızda olduklarını, kendilerine asla ulaşamayacağımızı açıkça sezdiğimiz insanları etkilemek üzere, beceri ve ihtişama dönüştürürüz. İşte bu yüzden, sevdiğim kadını daima o sıralarda görmeyi en çok arzuladığım yerlerle çevrelenmiş olarak hayal etmemin, bu yerleri bana onun gezdirmesini, bilinmeyen bir dünyanın kapılarını bana onun açmasını istememin sebebi, basit ve tesadüfi bir zihinsel çağrışım değildi; yolculuk ve aşk hayallerim, tek bir kuvvet halinde fışkıran ve yönü değişmeyen yaşama gücümün -bugün sedefli ve görünürde kıpırtısız bir fıskiyeden değişik yüksekliklerde kesitler alır gibi, yapay olarak ayırdığım- farklı anlarından başka bir şey değildiler aslında." (Sayfa 84) Üçüncü olarak hikayeyi anlatış biçimi ve buna mukabil çarpıcı kurgusu. Özette anlatmaya çalıştım, önce bir karakteri ve yaşadığı şehri, ardından komşusunun geçmişindeki bir ilişkisini ve son olarak, ilk zamandaki olaydan yıllar sonra, kendi kızı ve bu isimsiz karakterin arasında yaşanan ayrı bir ilişkiyi ela alıyor. Daha özetini bile anlatırken zorlandığım bu hikayeyi kurgulamak, sanıldığının aksine çok, çok daha zor. Bir asırdan uzun bir süre önce yazılmış bu başyapıtı okumamak ciddi anlamda eksiklik içeriyor. Ancak günümüzde -özellikle sosyal medya vb internet araçlarının- algının bozulduğu, edebiyata sadece ticari veyahut (katarsise ulaşma bağımlılığı) duygu sömürüsü olarak bakıldığı bir dönemde böyle bir eseri okumaya kalkışmak fazla cesaret işi görünüyor. Yine de belirtmekten geri kaçmıyorum; bu eser gerçek bir edebi metindir ve okur, edebiyatı gerçekten bir edebiyat olarak görmek istiyorsa okumak zorundadır. Kabul ediyorum -beni daha önce sadece Ses ve Öfke (Faulkner) bu kadar zorlamıştı- son derece zor bir eser. İnsanların (burası ve 1000kitap gibi platformlarda) sadece birer alıntı eşliğinde bu kitabı paylaşmaları utanç verici. Muhtemelen çoğu kitabı okumamıştır. Açıkçası sanatın toplum için olmadığını düşünenlerdenim, bu yüzden çokta eleştirmek istemiyorum. Sanatı ciddiyetle, yürekten hissetmek için büyük çaba göstermek -bu eser özelinde daha çok çaba göstermek- gerekiyor. Son olarak edindiğim okuma tecrübesi sonrası bir iki tavsiyede bulunmak istiyorum. İlk olarak bu eseri okumadan önce iyi bir ruh halinde olmanız gerekiyor (aksi takdirde her cümle işkence gibi gelebilir) ikinci olarak bu eseri okurken başka eser (çapraz okuma) okumayın ve son olarak 7-10 gün içinde bitirmeye çalışın yoksa benim gibi dört buçuk haftada bitirirsiniz. Daha fazla uzatmayayım Marcel Proust’a bu büyük başyapıtı yazdığı için teşekkür ediyor serinin diğer kitaplarını okumak için sabırsızlanıyorum. "Ne var ki, hayatın en önemsiz ayrıntıları açısından bakıldığında bile, insan herkesin gözünde özdeş, isteyenin bir şartnameyi ya da vasiyetnameyi inceler gibi inceleyebileceği, maddi bir bütün teşkil etmez; sosyal kişiliğimiz başkalarının düşüncesinin yarattığı bir şeydir. "Tanıdığımız birini görmek" diye adlandırdığımız basit eylem bile, kısmen zihinsel bir eylemdir. Baktığımız insanın dış görünüşünü ona ilişkin bütün kavramlarımızla doldururuz ve gözümüzde canlandırdığımız bütün içinde, hiç şüphesiz bu kavramlar daha fazla yer tutar. Sonuçta yanakları öylesine kusursuz bir biçimde doldururlar, burun çizgisini öylesine şaşmaz bir kesinlikle izlerler, sesin tınısıyla, sanki saydam bir kılıfmışçasına, öyle bir uyumla bütünleşirler ki, bu çehreyi her gördüğümüzde, bu sesi her duyduğumuzda, karşımızda bulduğumuz, işittiğimiz şey bu kavramlardır." (Sayfa 23-24)

hanshiro 7 months ago

Silahlar

Zach Cregger

61 Gönderi

Bu yıl çok fazla korku izlemedim ama bu film gerçekten başarılı. Muhtemelen üstün Türk sinefilleri sevmeyecek ama siz korku türünde -özellikle özgünlük- farklı bir şeyler izlemek istiyorsanız izlemelisiniz. Yönetmenin daha önce Barbarian (2022) filmini izlemiştim ama ortalama bulmuştum. Bu sefer…devamı