the leftover (@leftover)

Kelamcıların cevher-i ferd görüşü üzerine yoğunlaştığım bir akşam yaşıyorum. Muazzam yerlere giden bir görüş. Kavramı araştırırken bir şey farkettim. Matematikte sonsuzluk kavramına hep denk gelmiştim ama geometride veya fizikte hiç denk gelmedim. Sonra nedenlerini düşündüm. Sonsuz kavramı hep teorik kalmıştı.…devamıKelamcıların cevher-i ferd görüşü üzerine yoğunlaştığım bir akşam yaşıyorum. Muazzam yerlere giden bir görüş. Kavramı araştırırken bir şey farkettim. Matematikte sonsuzluk kavramına hep denk gelmiştim ama geometride veya fizikte hiç denk gelmedim. Sonra nedenlerini düşündüm. Sonsuz kavramı hep teorik kalmıştı. Teorik kalan bir kavram işleme sokulmayan bir kavramdı aynı zamanda. İşleme sokulmayan bir kavram matematikte neden yer etmiş? Hâla düşünüyorum geçmiş zaman kipiyle konuştuğuma bakılmasın. Bir kavram hayal edilebiliyorsa o mümkün bilgi midir? Muhal olan bir bilgi tahayyül edilemez mi? Aynen öyle. Bu durumda sonsuzluk nerede? Dört köşeli üçgen tahayyül edemem o halde muhal. Ama mesela uçan at tahayyül edebiliyorum o mümkün bilgi. Mutlak bilgi de varlığı şüphesiz olan net bilgi örneğin iki artı ikinin dört etmesi. Tamam da sonsuzluk nerede? Şimdi şöyle eğer yanlış anlamadıysam: Kelamcılar diyor ki her maddenin özü vardır, bu öz ki maddenin zihnen dahi bölünemeyeceği sağı solu olmayan o en küçük halidir. Bu ise maddenin varolması için gerekli kısımdır geri kalanı yani uzamsal olan(bölünebilen) tarafı onun dış dünyadaki tezahürüdür. Buraya kadar tamam. Peki sonsuzluk ile ne alaka? Klasik felsefede sonsuzluk hakkında şöyle bir soru var: Bir madde sonsuz defa bölünebilir mi? Bölünebilirse sonsuzluk her yerdedir yani sınırlı olanın içinde de sonsuzluk vardır(yani 0 ile 1 arasında da sonsuzluk vardır ya da bir kümenin içine de sonsuz sayı koyabilirsin) Bu soru maddenin zihnen sonsuz defa bölünebileceği yanılgısından gelir. Oysa bu bir varsayımdır. Başa dönüyoruz eğer tahayyül edebiliyorsam matematiksel bir kavramı o halde gösterebilmem gerekir. Eğer gösteremiyorsam o bunu "alemde" yani fizik dünyada muhal yapar. Güzel. Cevher-i Ferd görüşünü daha da açalım. Dedik ki eğer bir maddesel öz ve onun artığı varsa, Allah bu özleri yaratan sıfatıyla onların muhteviyatıyla kodları ile oynayabilir. Mesela uçamayana uçabilen vasfını verebilir. Olmayanı oldurabilir ki bunu şu an düşünüyorum eğer hiçliğin de kodları varsa ki neden olmasın;onun özünü yani kodunu "var" yapmak yoktan var etmek olur. Demek ki biz sadece ilk oluşta müdahele eden bir Allah tahayyülü kurmazsak Allah her an yaratabilendir. Peki neden? Çok basit bence: Eğer Allah her an yaratabiliyorsa, evrendeki hiçbir şey sadece geçmişteki bir sebebin zorunlu sonucu değildir. Her an yeni bir 'kod' yazılabileceği için, mucize dediğimiz şey de zaten sistemin dışına çıkmak değil, sistemin sahibinin o anki iradesidir.Allah bizce mantıklı olduğu gözüktüğü için değil, iradesi gereği O nasıl dilerse öyle yapar. Bence zaten insanın en büyük hatalarından biri bu felsefede: kendi değerleri ile, kelimelere kendi atfettiği anlamlar ile adam felsefe yapıyor. "Ya doğada iyilik olsa aslan ceylanı parçalar mı yaa" gibi saçma sapan tezler ile iyilik kötülük felsefesi yapıyor. Bu öznel değer yargıları ile yapılan duygusal bir çıkarımdır olsa olsa. Taşlar yerine oturmuş gibi şimdilik benim için. Fizik felsefesi ile alakalı kitabım gelsin bu konu üzerinde daha da yoğun ve uzun bir deneme yazacağım.

leftover 1 week ago

Modern insan çok fazla bilgiyle donanmış olsa da gerçekten çok az bilgeliğe sahiptir. Bu yıl en çarpıcı gerçek bu benim için-ölüm gerçeği ile beraber. Susmak ve kelimelere bulaşmadan öylece varolmayı deneyimlemek, oturup sadece buna zaman ayırmak, bir ömür birkaç yüz…devamı

leftover 1 week ago

Çoğu İnsan İyidir: Yeni Bir İnsanlık Tarihi

Rutger Bregman

2 Gönderi

Bu kitapla anladım ki hepimize Machiavelli'ci, Hobbes'çu düşünce,biz nasıl olduğunu bilmeksizin zihnimizin bir yerlerine sinsice yerleştirilmiş. Bregman bu sinsi oyunları çıkarıp bize ifşa etmesi bakımından mükemmel bir eser yaratmış bayıldım. Ancak... Harari'nin medeniyete giden yolda evrimsel yaklaşımını tam kafama oturtamadığım…devamıBu kitapla anladım ki hepimize Machiavelli'ci, Hobbes'çu düşünce,biz nasıl olduğunu bilmeksizin zihnimizin bir yerlerine sinsice yerleştirilmiş. Bregman bu sinsi oyunları çıkarıp bize ifşa etmesi bakımından mükemmel bir eser yaratmış bayıldım. Ancak... Harari'nin medeniyete giden yolda evrimsel yaklaşımını tam kafama oturtamadığım gibi Bergman'ın da aynı konuda içime sinmeyen cümleleri vardı. Kitabın bir bölümünde şöyle geçiyor: "Üstelik tarihöncesinde de zengin bir hayal gücüne sahiptik. Çok sayıda insanın birlikte çalışmasını olanaklı kılmak için yaratıcı efsaneler tasarlayıp bunları birbirimize anlattık. " Birlikte çalışmak için dünyanın her yerinde benzer motifler taşıyan o efsaneleri oluşturmak biraz fazla zahmetli ve karmaşık bir iş değil mi? Buna itiraz edecek çokça sebebim var ama yazı uzar. Bir başka gözüme çarpan cümlesi: İnsanın güç tehdidi ile vergi ödediği veya borçlarını ödediği(cebri icra tehdidi) söylenmiş. Para denilen kurguya kolayca karşı çıkamamamızın sebebinin de bu olduğu belirtilmiş. O halde hani insanın iyi olan özü? Ben buna karşı çıkarım çünkü para takas ekonomilerinin terk edilip temsili ekonominin yerleştiği bir sistemin getirisi. Yani cebimdeki 20 TL aslında bir ekmek, bir çikolata, iki adet su ve bir simidi temsil ediyor. Para sistemine neden karşı çıkılsın? Komünizmin aslında günlük hayatta varolduğunu söylediği kısımlara da katılmadım. Mesela diyor ki bazı mal ve hizmetler kamusaldır ve karşılıksızdır. Günümüz maliye ekollerinde buna tam kamusal mal denir ama Bregman'ın kastettiği mesela dışarıda bir teyzeyi gönüllü olarak karşıdan karşıya geçirmek falan. Yani komünizm tam olarak bu değil daha çok emeğin ve sermayenin ön planda olduğu bir sistem. Yazar aynı zamanda kapitalizm sayesinde aslında günümüz Refah devletlerinde yaşayabildiğimizi, tarihin en huzurlu ve konforlu döneminde yaşayabildiğimizi söylüyor. Buna katılıyorum. Hukuk fakültesinde bize ilk aylar suçun insanın özü ile alakalı olduğu Stanford Hapishane Deneyi ve Milgram Deneyi ile anlatıldı. Sorgulamadan kabul ettik. Neden sorgulamadan kabul ettik? Yanlış yapmışız. O bölümler çarpıcıydı. Savaşlar neden olur? Almanlar gerçekten câni miydi? Paskalya Adasında gerçekten insanlar birbirlerini mi yemişti? Sineklerin Tanrısı kitabı, Dawkins'in Gen Bencildir kitabı gibi mükemmel bir provakasyon muydu? İnsana dair güzel sorular soran çok cesur bir kitap. Sinan Canan önerisi olarak okudum yine, önerilir.

leftover 3 weeks ago

Çalınan Dikkat - Neden Odaklanamıyoruz?

Johann Hari

10 Gönderi

Sinan Canan önerisi olarak gördüm ve aldım,kitap şahaneydi, amaçladığı bireysel hareketi bende ertesi gün yaratabildi. Klasik bir kişisel gelişim okuduğumu sandım ama hayır, dikkat eksikliği üzerine yazılmış en iyi kitap olabilir. Yazarın kitap için üç yıla yakın bir araştırma süreci…devamı

leftover 3 weeks ago

Dilin Afetleri: Dil Belası

İmam Gazali

2 Gönderi

İhya'dan bir başka bölüm. Gıybetle alakalı bölüm en sevdiğim bölüm oldu zira diğer bölümlerdeki(örneğin yalan konuşmamak, alay etmemek, gösteriş yapmamak) hadis ve rivayetler beni çok etkilemedi zaten bunların günah olduğunu bildiğim için. Elbette gıybet de günahtır ve bunu bilirim ancak…devamı

leftover 3 weeks ago

Kötülük Problemi

Altay Cem Meriç

1 Gönderi

"Kudret muhale taalluk etmez" Kelamcıların büyük ölçüde uzlaşı sağladığı bu fikri yeni öğrendiğime üzüldüm zira gerçekten de kavram karmaşası içinde modern felsefenin cebelleştiğini gördüğümüz bu çağda birçok sorunu çözen bir yaklaşım. Altay Cem Meriç mantık,epistemoloji ve ontoloji olmaksızın felsefi yaklaşımların…devamı

leftover 3 weeks ago

Muhtelif 2 - İslam'a İtirazlar ve Cevapları

Altay Cem Meriç

2 Gönderi

Muhtelif serisinin ikinci kitabı. İslama yönelik akıl karışıklığı yaşayanlar için öneririm. Bu seri soru cevap şeklinde ilerliyor haberiniz olsun. Bütüncül bir eser için kendilerinin nübüvveti ispat ettiği Peygamberliğin İspatı kitabı bence en mükemmel ve en önemli eseri. P. S: Deve…devamı

leftover 1 month ago

Tractatus Alıntı Devamı: KONU 13 Wittgenstein, hakİkatİ dıllendıremeyeceğımız bır noktada aramak gerektığını düşünmektedir. Zira dünya olgular dünyası olduğu gibi, dil de olguların dilidir. Görünüşlerın ya da olguların dili olan sözcükler ile olgusal olmayanı söylemek mümkün değıldir. Söylenemeyeni söylemeye kalkışmak, hakikate…devamıTractatus Alıntı Devamı: KONU 13 Wittgenstein, hakİkatİ dıllendıremeyeceğımız bır noktada aramak gerektığını düşünmektedir. Zira dünya olgular dünyası olduğu gibi, dil de olguların dilidir. Görünüşlerın ya da olguların dili olan sözcükler ile olgusal olmayanı söylemek mümkün değıldir. Söylenemeyeni söylemeye kalkışmak, hakikate fayda değıl zarar verecek bir harekettir. KONU 14 Batı düşünce tarihinde bilgi ve özgürlük Tanrı'ya rağmen elde edilirken, Doğu'da ise özgürlüğün yegâne ve bilginin en muhkem kaynağı bizatihi Tanrı kabul edilmektedir. Insana biçilen kıymetin de temel ölçütü bilgisi ile doğru orantılıdır. Bilgiden uzaklaşma şeytani bir şeydir. Her türlü kötülüğün kaynağı bilgi eksikliğinden kaynaklanan cehalettir. O halde, bırbirıne taban tabana zıt olan Batı'nın din-bılim algısıyla Doğu'nunkıni aynı sepete koymak ne derece mümkündür? Batılı filozofları okuyup değerlendırırken telafisi mümkün olmayan bu büyük uçurumun sürekli göz önünde bulundurulması gereği kesinlikle akıldan çıkarılmamalıdır. "Dolayısıyla bireyselliğin ve özgürlüğün dine karşıt söylemler gibi sunulması, Kur'an mesajının özüne terstir. Özgür bireyin olmadığı yerde ne kulluğun ne de ibadetin bir anlamı vardır." (Düzgün, 2020, s. 111) KONU 15 Wittgenstein'a göre, koşullar ne olursa olsun mutluluk ancak ve ancak "bilgi yaşamıyla" mümkündür, "Iyi vicdan bilgi yaşamını bahşeden mutluluktur. Dünya dertlerinin inadına, bilgı yaşamı mutlu yaşamdır. Dünyanın dertlerine dudak bükebilen (Zence bir tavır)®° yaşam ancak mutludur. Onun ıçın dünyanın rahatlıkları sadece kaderın çok fazla lütfudur." (Soykan, 2016, s. 40) Bu sözlerde sûfiyâne ve mistik bir yaşamın övülüp yüceltildiği açıktır. Ancak Wittgenstein dünya dertlerine katlanmanın bizzat kendisini mutluluk olarak değerlendiren asketik/çileci bir tavırdan ziyade, bilgiye adanmışlığı savlamaktadır. "Bilge yaşamı" değildir önerilen, tek kelimeyle, "bilginin yaşamı"; tam manasıyla bilgıye adanmış bır yaşamdır. Baştan sona soruşturma, çözümleme ve anlama etkinliğine adanmış bir bilgi mistiği yaşamıdır. "Bilgi yaşamı" ve "bilgi mistiği"nin en güzel örneklerden birisi ise bızatıhı kendı yaşamıdır. (Soykan, 2016, s. 41) Wittgenstein 'hayatın anlamı arayışı'nı Tanrı'ya ıman ile özdeş, tüketılemez bır bilgı yaşamı olarak değerlendirmektedir. Tanrı'ya inanmak demek aslında 'yaşamın anlamına dair sorunun cevabını bulmak' demektir. Yaşamın anlamına yönelik arayış, Wittgenstein'a göre, gerçek manada dua demektir. Wittgenstein'ın dua yorumu, dil oyunlarının her zaman arka planındaki 'yaşam biçimleri' içinde değerlendirme yaklaşımının uygulamalı bir örneği niteliğindedir. Wittgenstein' ın hayatın anlamı arayışına adanmış bir felsefi yaşamı sürekli bir dua hali olarak değerlendirmesi, onun mistik yönünün de en az filozofluğu kadar derinlikli olduğunu göstermektedir. KONU 16 Carl Gustav Jung, "Keşfedilmemiş Benlik" kitabında bu bağlamda şöyle bir tespit yapmaktadır; "Tanrıya bağlanmayan bir birey dünyanın fiziksel ve ahlaki kışkırtıcılığına kendi kaynakları ile direnemez." (Jung, 2018) Hegel, "insanın en temel ihtiyacı hakikati bilme ihtiyacıdır" demektedir. Ancak bilme, bilinemez aşkın bir Tanrı söz konusu olduğunda nasıl mümkün olabilir? Aslında, "benim Tanrı'yı "bilmem" Tanrı'yı düşünmemden başka bir anlama gelmez." (Hegel G. W., 2016, s. 65) Wittgenstein'a göre ise Tanrı'yı bilmek arayıştan ibarettir. Bulmak arzusu aslında insanın aceleci ve hükümran olmak isteyen eril tarafından kaynaklanan bir zaattır. Çünkü insan ıçın eğer bulmak değerli bir mücevherse ve kişi bunu istiyorsa, arayış içinde sonsuzca bulmalar söz konusu değıl mıdır? O halde, sonsuzca bulma ımkânı arayışta saklı ıken bır tanesını kutsamak, insanı insan kılan aklı öldürücü dogmatızmden başka bir şey değıldır. Nihayetinde kendini süreklı değıştırip yenileyemedikten sonra, bir dogmatızme saplanıp kaldıktan sonra dünyayı değıştırsen de anlamı kalmayacaktır. Çünkü Wittgenstein'ın dediği gibi, "ancak kendinde devrim yapabilen devrimci olabilir." (YD, 58) (Wittgenstein, 1999, s. 41) O halde, arayan insana düşen sürekli bir bahçıvanlıktır; tohumu ekip sulamalı, ona gerekli olan ısı, nem, ışığı sağlamalı ve bakımda kusur etmemelidir. (YD, 48) Tohumu zorlamakla, vaktinden önce herhangi bir sonuç elde edilmesi mümkün değildir. Bahçıvan için tohuma en nazik şekilde yaklaşmaktan, onu incitmemekten başka önünde bir yol yoktur! (Wittgenstein, 1999, s. 37)

leftover 1 month ago

Tractatus Logico-Philosophicus

Ludwig Wittgenstein

2 Gönderi

Kitabı teoloji ve metafizik eksenli bir makale ile alıntılarımı da içeren bir gözle okudum. Çok ağır lakin anlaşılmaz da değil. Kendimce gerek makaleden gerek kitabın kendisinden yaptığım alıntılarından, kitabın bendeki izdüşümünü hatırlatacak olanlarını paylaşacağım. Okuyanları aydınlatması umulur. İki parça halinde…devamıKitabı teoloji ve metafizik eksenli bir makale ile alıntılarımı da içeren bir gözle okudum. Çok ağır lakin anlaşılmaz da değil. Kendimce gerek makaleden gerek kitabın kendisinden yaptığım alıntılarından, kitabın bendeki izdüşümünü hatırlatacak olanlarını paylaşacağım. Okuyanları aydınlatması umulur. İki parça halinde yayımlayacağım alıntılarımı: KONU 1 Dil düşünceyi örter. Öyle ki, örtünün dış biçiminden, örtülen düşüncenin biçimi konusunda sonuç çıkarılamaz, çünkü örtünün dış biçimi, tamamiyle başka amaçlar için kurulmuştur; gövdenin biçimini belli etmek amacıyla degil.Gündelik dilin anlaşılması için yapılan sessiz düzenlemeler, korkunç derecede karmaşıktır. Felsefe konularında yazılmış çoğunluk tümceler ve sorular yanlış değil, saçmadır. Bu yüzden de bu türden soruları hiçbir şekilde yanıtlayamayız, ancak saçmalıklarını saptayabiliriz. Filozofların çoğunluk soruları ve tümceleri, dil mantığımızı anlamamamıza dayanır. (Bunlar, İyi'nin Güzel'den daha özdeş olup olmadığı türünden sorulardır.) Ve şuna da şaşmamalı ki, en derin sorunlar aslında hiç de sorun değildir. Burada Wittgenstein, dili geometriye benzetir: * Yer Belirleme: Bir tümce (cümle), "mantıksal uzamda" bir yer belirler. Yani bir şeyin doğru veya yanlış olabilme imkânını ortaya koyar. * Bütünlük: Bir cümle tek bir yeri belirlese de, o yerin var olabilmesi için tüm mantıksal uzamın (dilin kurallarının) zaten orada hazır olması gerekir. Bir koordinat sisteminde bir nokta belirlemek için bütün eksenlerin önceden var olması gerektiği gibi. Dil Düşünceyi Giydirir (Görünüş vs. Gerçeklik) (4.002) * Elbise Benzetmesi: Wittgenstein, dilin düşünceyi "giydirdiğini" söyler. Bir insanın giydiği elbisenin şekline bakarak vücudunun gerçek formunu tam olarak anlayamazsınız; çünkü elbise vücudu korumak veya başka amaçlar için tasarlanmıştır. * Günlük dil de böyledir: Sözcüklerin dış görünüşü, altındaki mantıksal yapıyı gizler. Bu yüzden dilin yüzeyine bakarak derinindeki mantığı doğrudan göremeyiz. KONU 2 Anlam, Doğruluktan Önce Gelir Metnin en can alıcı noktası şurasıdır: Bir noktanın siyah mı yoksa beyaz mı olduğuna karar verebilmeniz için, önce "siyah" ve "beyaz" kavramlarının ne anlama geldiğini bilmeniz gerekir. Bir cümleye "Bu doğrudur" veya "Bu yanlıştır" diyebilmeniz için, o cümlenin hangi koşullar altında doğru sayılacağını (anlamını) önceden biliyor olman gerekir. Yani; anlam, doğruluktan önce gelir. Anlamı olmayan bir şeye doğru veya yanlış diyemezsiniz. KONUS 3 "Düşünülebilir her şey, açık düşünülebilir. Söylenebilir her şey, açık söylenebilir." Yani eğer bir şeyi tam olarak anlatamıyorsak, bu konunun "derin" olmasından değil, dilimizi yeterince net kullanamıyor oluşumuzdandır. Eğer bir şey mantıksal olarak mümkünse, pekala dil ile berrak bir şekilde ifade edilebilir. KONU 4 Kalbin (estetik) bilgisinin aklın bilgisinden farkı kadim zamanlardan beri bilinmektedir. Çünkü akıl kalbin neden ve amaçlarına yabancıdır. Çünkü estetik duygunun tam olarak kavramlaştırılması mümkün değildir; kavramsal düşünceye indirgenmesi mümkün değildir. Bu nedenle Kant, "estetik tavrın kavramsızlığa dayandığının altını önemle çizmektedir. (Tunalı, 2018, s. 40) KONU 5 Aslında Batı modernizminin temelinde yatmakta olan hümanizm anlayışı, hakikat yorgunudur; kendini hakikat seviyesine yükseltmeye girişmektense, hakikati kendi seviyesine indirgeme konformizmine talip olmaktadır. (Guenon, 2005, s. 109) KONU 6 Wittgenstein'a göre, ahlakın biricik ilkesi vicdandır. Çünkü "Vicdan, Tanrı'nın sesidir." (Wittgenstein, 2016, s. 130) Vicdanına göre eyleyen yaşamın ereğini gerçekleştirmiş olur ve dolayısıyla mutlu olur. Mutluluk vicdanına göre eylemektir. Biri çıkıp da ben vicdanıma göre eyledim ve mutsuz oldum diyebilir mi? Diyemez! Neden? Çünkü seni mutsuz eden vicdanın değil midir? Eğer vicdanına göre eylediysen mutlu olman gerekir. Demek ki, vicdanına göre eylememişsin ki mutsuz olmuşsun. "Nasıl ki ahlakta "mutlu yaşam iyi" ise, sanatta da "güzel, mutlu kılan şeydir." Güzel, Tanrı ve ahlak vb. olgular açıklanamaz, çünkü açıklamak için bir temel gerekir. Oysa bunlar kendileri temeldir; "Her şeyin ne olduğudur Tanrı. Tanrı'dır her şeyin ne olduğu." Var olma, sanat, ahlak ve estetik hepsi ancak "Tanrı'nın teminatıyla var olur; tıpkı dünyanın var olması gibi." (Soykan, 2016, s. 38-41; Wittgenstein, 2016, s. 128-130) KONU 7 Wittgenstein'ın din felsefesi bağlamında temel tezi denebilecek husus, hakikatin sözün bittiği ve dillendirilemeyen alanlarda aranması gerektiğidir. Peki, sözün ve rasyonalitenin bittiği noktada rehberimiz ne olacaktır? Bu noktada rehber, Wittgenstein'a göre, ancak etik/estetik haz olabilir. Çünkü rasyonel bilgi ile etik/estetik bilginin sağladığı haz, birbirinden esaslı bir şekilde farklıdır. Olgusal ya da rasyonel söylemin hatası, bu farkı yok sayması nedeniyledir. Estetik bilginin karakteristiğine dair bu dile getirilemeyen farkı ortaya koyanlardan biri de Pascal'dır ki; "Kalbin kendine has nedenleri vardır / aklın hiç bilmediği" şeklinde ifade etmektedir. (Pascal, 2017, s. 79) Güzellik öznel ve ereksiz bir amaçlılıktır. Çünkü ereğı bizatihi kendisidir, coşkulu ve ahenkli bir güzelliktir. Kendisinden öte bir amacı olmadığı gibi, değeri için de başkaca bir faydaya ihtiyacı yoktur. Kant'ın ünlü ifadesiyle, güzellik "amaçsız bir amaçlılıktır." Değeri faydasından ya da başka bir erekten kaynaklı değildir, kendinden menkuldür. Nihai güzelliğin kendisi aynı zamanda amacını da içinde taşımaktadır. (Tunalı, 2018, s. 40) Estetik bilginin bilimsel ve rasyonel bilgiden karakteristik olarak farkını ortaya koyduktan sonra dini olgu ve bilginin karakteristiğini anlamak daha kolay olacaktır. KONU 8 Bilimin olgusal ve algısal olan ile kendini sınırlaması, yöntemi gereği olgulara parçacı ve algoritmatık şekılde yaklaşması rasyonel ve tutarlı bır yaklaşımdır. Felsefenin perspektifinin bilimden daha kapsamlı ve kuşatıcı olması gereği de açıktır. Dinin hedef ve ideali ise felsefenin vizyonundan daha geniş kapsamlı ve üstündür. Felsefe hakikatı uzaktan izlemek ve tanımlamak istemektedir. Oysa din hakikati görmek, tanışmak, tecrübe etmek ve tatmayı esas almaktadır. Yalnızca bilmek değil, hakikat ile iç içe olmak, hakikati yaşamak ve hakikat ile bütünleşmek istemektedir. Felsefe salt bir teori, din ise bütünlüklü bir yaşam arayışıdır. Din gerçeğin bir parçası ya da parçalı bütününe değil hem iç hem de dış tecrübeyi kapsayan holistik (bütünün kendisini oluşturan parçaların toplamından daha fazla olduğunu savunan görüş) bütününe taliptir. KONU 9 Ancak akıl doğası gereği öncelikle kendi çıkarını ve parçanın menfaatini önceleyen bir yapıdadır. Vahiy ise kendini değil başkalarını öncelemektedır. Parçanın değıl herkesın ve bütünün menfaatını gözetmektedir. Felsefeye göre din gerçeğın değıl, hayalın peşindedir. Oysa gerçek aslında tam tersidir; felsefe katıksız bir teori ve spekülatif metafizikten ibaret iken din yaşam ile iç içedir. (Türer, 1992, s. 21-22) Dolayısıyla din insanın derin kodlarından (fitrat) gelen nihaî ilgi nedeniyle varlıkla organik ve varoluşsal bir yaşam biçimi önermektedir. KONU 10 Doğru anlamayı sağlayacak en güvenilir araç olan gramer artık adeta her şeydır. Satranç taşları ile dama oynanması örneğinde rollerin karıştırılmamasını sağlayan, derin gramerden başkası değildir. Benzer şekilde, din dili ile bilim dili ya da masal dili, tarih dili, sanat dili arasındaki gramer farkı yüzeysel gramerden değil, derin gramerden kaynaklanmaktadır. Bılım dili ile dın dıli anlaşılmaya kalkışıldığında muhtemel bır 'gramer kargaşası' riski söz konusudur. Çünkü hangi oyunu oynadığımıza bize gramer sözler; "Objelerin ne tür bir obje olduğunu bize gramer söyler (teoloji de gramer gibidir)" (FS, 373) Tarctatus'a göre, öz mantıkta görülmekte iken Felsefi Soruşturmalar'da artık Wittgenstein, "öz gramerde ifade edilir." (FS, 371) diye düşünmektedir. (Greisch, 1999, KONU 11 En gizli hakikatleri yakînen bilen şeytanın dahi iman etmemesi, iman etmek için tek başına bilginin yeterli olmadığını imlemektedir. Dolayısıyla, iman edimi için belirli bir noktadan sonra bilgi algoritmasının dışına çıkılması gereği açıktır. Zaten bilgi algoritması dışına çıkıldığı için kategorik bir ayrım söz konusu olmakta ve inanç dediğimiz farklı bir kategorı doğmaktadır. Wittgenstein'a göre, iman spekülatıf zekânın ve aklın ihtıyaç duyduğu bır şeyden ziyade ruhun ya da yüreğın ıhtıyaç duyduğu bır aşk, etik, estetik, şıir, müzikalite vb. bir coşku durumuna daha yakın bir varoluşsal kategoridir. KONU 12 Paradoksal bir şekilde, yaşamayı çoğaltamayan sözü çoğaltmaktadır. Wittgenstein' ın 'susku metafiziği' bunu anlatmak ister. Yoksa 'sessiz iman' talep ederken imanın sesini kısmak gibi bir beklentisi yoktur. Bilakis iman ögelerinin söze gelmeyen büyüklüğüne vurgu yapmaktadır. Aslında sanılanın aksine, sadece imanın değil, bilginin de büyük kısmı epistemolojik olmaktan ziyade ontolojiktir; yaşamayan (tatmayan) bil/e/mez; baba olmayan babalığı, hasta olmayan hastalığı, aşık olmayan aşkı, yaşlı olmayan yaşlılığı gerçek anlamda bilemez. Kadım bilgelerden Solon yöneticilere bu gerçekliği "önce boyun eğmeyi öğren, sonra buyruk ver!" diyerek, yaşa ki yaşatabilesin diye öğüt verirmiş. Böylece, bir ideali, bir aşkı, bir imanı yaşamadan bilmenin bir imkânı bulunmadığını ifade etmektedir. Bu durumda ise artık önümüzde Wittgenstein'ın "bilgece bir sessizlik" yolundan başkaca bir yol kalmamaktadır. (Hadot, 2015, s. 18-21)

leftover 1 month ago

Ölüm ve Ötesi

İmam Gazali

1 Gönderi

İhya'nın okumaya devam ettiğim bir başka kitabı ölüm ve ötesi. Gazzali bu kitapta da ölümün zuhur etmesinden cennet-cehenneme varışa dek gerçekleşenleri hadisler ve ayetler ile destekliyor. Belli başlı bölümlerde de kendi düşünceleri heyecanlı bir üslupla dile getiriyor. Örneğin dünya sevgisi…devamı