Sinema Tarihinde Yer Edinen Gelmiş Geçmiş En İyi Zombi Filmleri En iyi zombi filmleri nelerdir? Zombi filmlerini izlemek her zaman güzeldir ve neredeyse herkes de sever. İşte size bir süreliğine zombi açlığınızı yatıştıracak filmler. Sinema Tarihinde Yer Edinen Gelmiş Geçmiş…devamıSinema Tarihinde Yer Edinen Gelmiş Geçmiş En İyi Zombi Filmleri
En iyi zombi filmleri nelerdir? Zombi filmlerini izlemek her zaman güzeldir ve neredeyse herkes de sever. İşte size bir süreliğine zombi açlığınızı yatıştıracak filmler.
Sinema Tarihinde Yer Edinen Gelmiş Geçmiş En İyi Zombi Filmleri
insanın ölülerden korktuğu kadar ölümden korkmaması ilginç bir durumdur aslında
bir insan hiç tanımadığı biriyle aynı odada uyumayı göze alabilirken, en sevdiği yakınının ölmüş bedeniyle bırakın aynı odayı, herhalde aynı evde bile kalmaya cesaret edemez. ölüler her daim korkulu rüyamızdır. bu korkuyu perdede en iyi ifade eden filmler de zombi temalı filmlerdir elbette. ölülerin canlandığı ve yaşayanları yemeye başladığı filmler...
"cehennemde yer kalmadığından ölü bedenler dünyaya salıverilmiştir." efsanevi yönetmen george a. romero'nun 1978 yapımı dawn of the dead filminde karakterlerden biri buna benzer bir cümle kurar. aslında zombi salgının neden başladığı ya da ölülerin neden yürüyüşe geçtiği bana sorarsanız çok da önemli değildir. önemli olan bu zombilerle ne anlatılmaya çalışıldığıdır.
bazı sinema eleştirmenlerince zombi filmlerinde anlatılmak istenen şey, modern zaman insanın bitmek bilmeyen tüketim çılgınlığıdır. bu konuda elimizdeki yine en iyi örnek 1978 yapımı "dawn of the dead" filmi olabilir. bu filmde zombiler anlamsız bir şekilde alışveriş merkezine girmeye çalışırlar. sanki yaşarken yapmaktan hoşlandıkları tek şey olan tüketim arzularını bir türlü unutamamış ve öldükten sonra da bu alışkanlıklarını devam ettirmeye çalışmaktadırlar. zaten zombilerin sürekli insan eti yemek istemeleri de tüketim çılgınlığı meselesine güzel bir kanıttır. bir zombinin yürürken ya da koşarken yapmak istediği tek bir şey vardır. o da tüketmek ve daha çok tüketmek.
zombi filmlerinin elbette ki tek derdi kapitalizmin dayattığı "tüketebildiğiniz kadar tüketin" mesajına bir eleştiri getirmek değildir. zombi filmlerinin söylemek istediği bence daha önemli bir şey daha vardır. o da herkesin birbirine benzetilmeye çalışılmasıdır. hayatımızda, bırakın koskoca devletleri kendi çekirdek ailenizde bile fark edebileceğiniz korkunç bir gerçeklik vardır. bu gerçeklik, "farklılığa ya da ufacık bir yeniliğe dahi toplumun tahammül gösterememesidir." farklı olmak, dışlanmayı da beraberinde getirir. yeni bir fikir, küfürle denk tutulur. ne devlet ne toplum ne de aile asla çeşitliliğe izin vermez. olması gereken insan tipi güç sahibinin istediği şekilde biçimlenmelidir. yaratılmaya çalışılan insan tipinin dışına çıkmaya çalışırsanız da kaçınılmaz bir şekilde cezalandırılırsınız.
zombilerin de tüketmek dışında aslında başka büyük bir amacı daha vardır. onlar yaşayan herkesi kendileri gibi zombileştirmeye çalışırlar. yaşayan bedenlerden tek bir ısırık almaları ısırdıklarını zombi yapmaya yeter de artar bile. herkes zombileşmeli, düşünme ihtiyacı hissetmeden sadece tüketmeye ve nefes alan bir başkasını kendi gibi bir aptala dönüştürmeye çalışmalıdır. o yüzden zombileri yok etmek için onların zihniyetini yani olmayan beyinlerini hedef almalısınız. o beyinler yok edilmedikçe zombilerden asla kurtulamazsınız.
şimdi gelin sinema tarihinde iyi kötü yer edinmiş belli başlı zombi filmlerine şöyle bir göz atalım.
10) zombieland (2009)
zombi türünün komediyle birleşmesi aslında çok da şaşırtıcı bir şey değildir. bu türe can veren george a. romero'nun pek çok filminde de komedinin korku ile birlikte yer aldığını görürsünüz. ancak "zombieland" filmi bu işi çok iyi kotaran bir amerikan filmi olmuştur. nasıl ingilizler "shaun of the dead" filmi ile zombi-komedi türüne bir başyapıt armağan ettilerse amerikalılar da ingilizlerden geri kalmadığını bu filmle ispatlamışlardır.
9) dawn of the dead (1978)
zombi filmlerinin alt metni bu filmle birlikte yazılmıştır dersem abartmış olmam sanırım. bilinçsizce alışveriş merkezine girmeye çalışan zombiler ile birlikte george a. romero, bizlere zombi filmi çekerek ne yapmaya çalıştığını da göstermiştir aslında. bu film elbette ki günümüzün hızlı ve öfkeli zombilerini görmeye alışan bünyeler için çok yavaş ve sıkıcı gelecektir. ancak zombi türünün geçirdiği evrimi tümden görebilmeniz için bu zombi klasiğini mutlaka izlemelisiniz.
8) world war z (2013)
zombi türünün evrimi demişken 2000'li yıllara gelmemiz ile birlikte dikkat ettiyseniz artık zombilerimiz oldukça hızlıdır. hatta hızları normal bir insanın ulaşabileceği bir hızı dahi geçmiş durumdadır. zaten biz insanlar vur deyince öldürmeyi severiz. "world war z" filmi de bu yönüyle öne çıkmayı başarıyor. gücünü de hızından alıyor. uçak sahnesi ve israildeki sahneler teknolojiyi de arkamıza aldığımızda daha etkileyici zombi filmleri çekebileceğimizi bize böylece göstermiş oldu. fakat ben hala efekt kullanılmadan çekilen zombi filmlerini oylamaktan yanayım.
7) busanhaeng (2016)
zombi türü bitti mi, neden zombi türünden iyi filmler çıkmaz oldu derken kurtarıcı el güney kore'den geldi. sermaye birikimi ile birlikte sinemada müthiş bir ivme yakalayan koreliler zombi türüne de el attı ve ortaya böylesine harika bir iş çıkardılar. film, dramatik yönden olabildiğince sığ ve klişe olmasına rağmen gerilim yönünden harika sahneler sundu bize. bu film, sadece tünel sahneleri için bile övülmeyi fazlasıyla hak ediyor.
6) shaun of the dead (2004)
"28 days later" filminde olduğu gibi türü zeki ve yetenekli yönetmenlere bıraktığınızda böyle harika işler çıkıyor ortaya işte. edgar wright gibi kendine has özel bir zekası olan bir yönetmen zombi filmi çekince böylesine farklı ve kaliteli zombi filmleri izleme imkanına kavuşmuş oluyoruz. komedi ve gerilimin iç içe geçtiği ve hemen ardından "zombieland" gibi filmlerin de gelmesine öncülük eden bu zombi şaheserini çoktan izlemişsinizdir diye umuyorum.
5) dawn of the dead (2004)
izlediğim ilk zombi filmi olması sebebiyle bu filmin bendeki yeri ayrıdır her zaman. romero'nun 1978 yılında çektiği filmin yeniden perdeye aktarılmış halidir ve yeniden çekilen en iyi filmler listesine gözü kapalı ilk sıralardan girebilir. baştan sona heyecanlı ve oldukça korkunç bir filmdir. zombiler modern zamana uygun bir şekilde hızlı ve öfkelidir. oldukça kanlı bir film olduğunu da söylemeden geçmeyeyim. kurbanlarına hiçbir şekilde acımayan ve türü her şeyiyle dosdoğru yansıtan harika bir zombi filmi var karşınızda.
4) 28 weeks later (2007)
"28 days later" filminin devamı olan bu film, en az ilki kadar vahşi ve duygusuz. hele o açılış sahnesi yok mu? ailesini umarsızca terk eden bir adam hayatta kalmak için her şeyi yapacaktır. bu film, bir zombi filminde bile görmeye alışık olmadığınız cinsten sert bir giriş sahnesine sahiptir. helikopter sahnesini de anmadan geçmeyelim. 1978 yapımı "dawn of the dead" filminde ucundan değinilen helikopter pervanesi meselesine bu filmle birlikte yepyeni bir anlam katılmıştır.
3) rec (2007)
zombi türünün bir diğer mihenk taşı da ispanyol topraklarından çıkmıştır ki bu hiç de şaşırtıcı değildir. ispanyollar oldu olası gerilim türünde en iyi filmleri çıkaran birkaç ülkeden biri. "rec" filmiyle de paranormal activity filmiyle hız kazanan bir korku alt türü olan buluntu film deneyimini zombi dünyasına taşımayı başardılar. ortaya da şahane ve dehşet verici bir zombi filmi çıktı. "rec 2" devam filmi de ilki kadar olmasa da izleyicisini germeyi başarması ve ilk filmdeki apartmanı kullanmaya devam etmesi sebebiyle övgüyü hak ediyor.
2) 28 days later (2002)
danny boyle'nin yönetmenliğini yaptığı bu film, zombi filmleri içerisinde en az "night of the living dead" kadar önemlidir. niye mi? çünkü 1968'den 2002 yılına, yani bu filme kadar zombilerin sinemaya yansıtılışında değişiklik yapılmasına ihtiyaç duyulmamıştı. ta ki bu filme değin. terk edilmiş muhteşem londra sahnelerinin ardından görürüz ki zombiler hiç de alışık olduklarımıza benzemiyor. çok hızlılar, aşırı öfkeliler ve kurbanlarını yemeden vazgeçecek gibi de durmuyorlar. hep derim kaliteli yönetmenler farklı türlerde filmler çekmeli ki o türe yeni bir ruh üflenebilsin.
1) night of the living dead (1968)
üstat george a. romero'nun ilk uzun metraj filmi. bu filmle birlikte daha önce sinemada örnekleri görülmüş olsa da zombi teması bir anda bilinen ve sinema perdesinde izlenmek istenen bir tür haline dönüşmüştür. 114 bin dolarlık oldukça düşük bütçesine rağmen sadece sinemalardan 40 milyon dolarlık bir hasılat elde etmeyi başarmıştır. ayrıca amerika'da siyah-beyaz çatışmalarının fazlaca yaşandığı o yıllarda başrole otuzlu yaşlarında bir siyahiyi koyarak yönetmenin takdir edilesi bir risk aldığını da söyleyebiliriz. ayrıca unutmadan yazayım. filmin pek çok yerden duyduğunuza emin olduğum, ırkçılığa da dokunan, hakikaten şok edici bir sonu var. yılına bakmadan bu şaheseri mutlaka izleyin derim.
ozkulu
listenin geri kalanı da bu şekilde
50) (bkz: rec genesis) (2012)
49) (bkz: creepshow) (1982)
48) (bkz: rec 4 apocalipsis) (2014)
47) (bkz: #alive) (2020)
46) (bkz: army of the dead) (2021)
45) (bkz: zombieland double tap) (2019)
44) (bkz: rabid) (1977)
43) (bkz: pet sematary) (1989)
42) (bkz: let sleeping corpses lie) (1974)
41) (bkz: night of the living dead) (1990)
40) (bkz: the return of the living dead) (1985)
39) (bkz: rammbock) (2010)
38) (bkz: resident evil apocalypse) (2004)
37) (bkz: white zombie) (1932)
36) (bkz: quarantine) (2008)
35) (bkz: zombi 2) (1979)
34) (bkz: hidden) (2006)
33) (bkz: död snö 2) (2014)
32) (bkz: fido) (2006)
31) (bkz: rec 2) (2009)
30) (bkz: one cut of the dead) (2017)
29) (bkz: the dead don't die) (2019)
28) (bkz: land of the dead) (2005)
27) (bkz: diary of the dead) (2007)
26) (bkz: död snö) (2009)
25) (bkz: braindead) (1992)
24) (bkz: re-animator) (1985)
23) (bkz: resident evil) (2002)
22) (bkz: planet terror) (2007)
21) (bkz: dead alive) (1992)
20) (bkz: i am legend) (2007)
19) (bkz: day of the dead) (1985)
18) (bkz: dance of the dead) (2008)
17) (bkz: the girl with all the gifts) (2016)
16) (bkz: les affames) (2017)
Web yapım aşamasındadır.
En iyi deneyim için mobil uygulamamızı indir.
En iyi deneyim için mobil uygulamamızı indir.
Sinema Tarihinde Yer Edinen Gelmiş Geçmiş En İyi Zombi Filmleri En iyi zombi filmleri nelerdir? Zombi filmlerini izlemek her zaman güzeldir ve neredeyse herkes de sever. İşte size bir süreliğine zombi açlığınızı yatıştıracak filmler. Sinema Tarihinde Yer Edinen Gelmiş Geçmiş…devamı
Fransız Sinemasından Nefret Edenleri Yolundan Döndürecek Güzellikte 10 Fransız Filmi Fransız filmlerini fazla ağdalı ve ilişki kurulamaz mı buluyorsunuz? Ağır çekimler ve kuru anlatı içinizi mi bayıyor? Buyrun, bu 10 filmle güzel bir Fransız filmi detoksu yapın. Fransız Sinemasından Nefret…devamıFransız Sinemasından Nefret Edenleri Yolundan Döndürecek Güzellikte 10 Fransız Filmi
Fransız filmlerini fazla ağdalı ve ilişki kurulamaz mı buluyorsunuz? Ağır çekimler ve kuru anlatı içinizi mi bayıyor? Buyrun, bu 10 filmle güzel bir Fransız filmi detoksu yapın.
Fransız Sinemasından Nefret Edenleri Yolundan Döndürecek Güzellikte 10 Fransız Filmi
hal ve gidiş sıfır (1933, jean vigo)
1932'de çekilmiş leziz bir jean vigo filmi. filmin sonradan birçok filmde kopyalanmış sahneleri var, bazıları; çocukların hep fasülye yemekten bıkmaları sonucu isyanları, tabakları birbirlerinin suratlarına atmaları, geziye çıktıkları şaşkaloz öğretmeni ekip bir yol ayrımında firar etmeleri, okul idaresine ve pedere gayet de planlı olarak meyve ile saldırmaları... filmin esin kaynağı yönetmenin çocukluğunda benzer okulda yaşadıklarıdır. hükümete bir saldırı olarak değerlendirilen film 1945'e kadar yasaklanmıştı.
mesecina
bir taşra papazının günlüğü (1951, robert bresson)
yüzleşme cesaretini gösterebilen, fakat ne ile yüzleştiğini bilmeyenler ırkına mensup bir rahibin iç yolculukları. filmdeki sahneleri ara sıra hatırladıkça rahibin iştahsızlığına ironik olarak filmi izlemeye iştahlanıyorum hep. özellikle rahibin motosiklet üzerindeki çocukça neşesi ve o neşenin sürüklediği düşüncelere daldıkça her zamanki hüznüne tekrardan büründüğü sahne zihnimden hiç çıkmıyor.
"gizli günahlarımız başkalarının soluduğu havayı zehirliyor."
işte bu yüzden hasta rahip. bu yüzden hep hasta entelektüeller. çünkü onlar yüzleşebilenler, bütün zehirlerin tadına bakanlardır, gizli günahların izini takip ederken gerçeği ifşa etmek için.
trailblazer
hiroşima sevgilim (1959, alain resnais)
aşk, unutmak, özlemek, tutku, savaş, işkence, acı... bunların hepsini, hatta daha da fazlasını barındıran bir film. açılış sahnesinde, savaşın lanet sonuçları sağlam bir tokat atar seyirciye. bunun nedeni görmeye alışık olduğumuz savaş görüntüleri değil, filmin şiir gibi akıp giden anlatımıdır.
film anlatmak istediklerini, barış temalı bir film çevirmek için hiroşima'ya gelen fransız aktris ve japon mimarın hayatları üzerinden anlatır bize. farklı hayatları olsa bile, çektikleri acılar bir yandan da benzerdir ve bunların nedeni savaştan başka bir şey değildir. filmin sonlarına gelindiğinde, ne olacağını iyice merak edersiniz. kadın ve adam arasındaki ilişki nasıl sonuçlanacaktır? ayrılık mı, değil mi? söyleyecek değilim, seyretmek lazım...
hoopak
mutluluk (1965, agnes varda)
alışılagelmiş mutluluk anlayışını sarkastik bir biçimde ele alan güzel bir agnes varda filmidir.
mutluluğu resmederken bol neşeli müzikler, çiçekler, piknikler, gülen oynayan çocuklar, bol gün ışığı, birbirini seven anne baba figürü kullanmış agnes varda. karakterler sevginin bir kişiyle sınırlı kalamayacağını ve başka kişilerde başka yönler bulunup aşık olunabileceğini ifade eder. bir erkek, iki kadında farklı çekici yönler bulur ve ikisine de aşık olduğunu iddia eder. evcimen ve sakin karısı bir yanda, daha asi bir kadın bir yanda... ancak işin komik tarafı, bir trajediden sonra o asi kadın da tamamen evcimen ve cefakar ‘evin anası’ rolüne bürünür. mutluluk kavramı yine baba, küçük çocuklar ve fedakar anneden oluşan aileye dönmüştür. kadının rolü ya erkeğe kendini adayan sakin kadın ya da erkeği baştan çıkaran femme fatale olarak belirlenmiştir. ama kadın eninde sonunda evinin hanımı olmuştur. mutluluk bu mudur cidden?
kutsallaştırdığımız aile kavramı=mutluluk mudur?
lagrimilla
burjuvazinin gizli çekiciliği (1972, luis bunuel)
1972 yılı yapımı ispanyol yönetmen luis bunuel‘in oscar kazanan başyapıtı. burjuvazi ekseninde gelişen olayların karamizah tadında sürrealist bir bakış açısıyla yorumlandığı aşikardır. luis bunuel, burjuvazinin giz(em)li çekiciliği ismini kullanırken negatif bir yükleme değil olumlu bir başlık kullanıyor ve bu başlık altında kendi çiçeklerini sunmayı rahatlıkla başarabiliyor.
zarp
penceredeki kadın (1981, françois truffaut)
hastalıklı bir aşk hikayesini konu edinen bir françois truffaut filmi. aynı zamanda truffaut'nun izlediğim tek renkli filmidir. trajik aşkların konu aktörü gerard depardieu'yu yine bir hatuna sırılsıklam aşık izliyoruz. ama hatunda da bir femme fatale tribi var; olayı trajik yapan da, hastalıklı yapan da bu işte!
aksa
jean de florette (1986, claude berri)
yerli sanat sinemamızın çapaklarından arındırıp batı festivallerine kusursuz bir hediye paketi olarak sunduğu taşranın gerçekte ne olduğunu, taşrada yabancı olmanın nasıl bir cehennem olduğunu son derece etkileyici bir görsellik ve şiirsellikle anlatan gerçek bir klasik.
oyunculuk performansları için methiyeler düzülebilir. kusursuz kambur, hırslı ve inançlı kentli gerard depardieu, ama özellikle kentli karakterlerine alışık olduğumuz daniel auteuil'ün çizdiği cahil ama kötücül köylü karakteri büyüleyici. asıl methiye ise görüntü yönetmenine ve kurgucuya ait. uzun süredir bir filmden böylesine sinematografik bir haz almamıştım.
haalivelihaveliali
camille claudel (1990, bruno nuytten)
camille claudel'in hayatını anlatan, başrolleri isabelle adjani ve gerard depardieu'nun paylaştığı 1988 bruno nuytten yapımı, etkileyici film. bu filmde rodin'i anlamak gerçekten çok zordur. camille'nin tutkusu da, kendisinin eserlerinin neden bu kadar etkileyici olduğu sorusuna cevap olucaktır.
bakmadan gor
gadjo dilo (1997, tony gatlif)
cast seçimi bu kadar doğru film azdır herhalde, film izlemiyor da tanık oluyorsunuz duygusu bu kadar başarılı verilemezdi... deli gaco rolündeki romain duris o kadar sade, o kadar saf; sabina rona hartner da o kadar güzel, o kadar yosma ve o kadar buğulu bakabilir. film bittiğinde, film dünyasından öyle kopmuşum ki herhalde evlenmişlerdir, acaba düğünleri nasıl olmuştur diye düşünüyordum. ayrıca kusturica'nın bütün kadınları bir araya gelseler hayatta sabina gibi göbek atamazlar!
mahpeyker
alev almış bir genç kızın portresi (2019, celine sciamma)
filmdeki sahnelerin hemen hepsi sanat eseri ağırlığında, çok iyi çekilmiş, renkler, fotoğraflar muazzam ama bana kalırsa filmi bulunduğu noktaya çıkaran şey esas olarak bir aşk hikayesini erkek egemen sinema dilinde hakim olan, bedenin bir arzu nesnesi olarak kullanılageldiği klasikleşmiş aşk ya da erotizm anlatısına başvurmadan, bambaşka duygulara dokunarak verme yenilikçiliği.
Fight Club, Neden David Fincher'ın ve Komple Sinema Sanatının En İyi Ürünlerinden Biri? Chuck Palahniuk'un aynı isimli romanından 1999'da uyarlanan modern klasiğin neden en iyilerden biri olduğunu madde madde anlatan bir kritik. Fight Club, Neden David Fincher'ın ve Komple Sinema…devamıFight Club, Neden David Fincher'ın ve Komple Sinema Sanatının En İyi Ürünlerinden Biri?
Chuck Palahniuk'un aynı isimli romanından 1999'da uyarlanan modern klasiğin neden en iyilerden biri olduğunu madde madde anlatan bir kritik.
Fight Club, Neden David Fincher'ın ve Komple Sinema Sanatının En İyi Ürünlerinden Biri?
'99 aralık ayında vizyona giren fight club , yayınlandığı dönemde tam olarak etkisi anlaşılamayan, yıllar içersinde hakettiği değere ulaşabilen, david fincher sinemasının mutlak zirve işiydi.
fight club'ın, herhangi bir sinema eserinin çıkabileceği en üst seviyeye çıkması, aslında filmi ilk izleyen çoğunluk seyirci için anlaşılması zor bir olaydı. milyonlarca seyirci, fincher'ın bu manyaklığını izlediğinde, aslında tarihe tanıklık ettiğinin farkında bile değildi. elbette ben de onlardan biriyim. her ne kadar film, görselliği, hikayesi, oyunculukları ve daha bir çok etki alanıyla gönüllerde yer etse de, en başta filmin algısı bağımsız tandanslı, modern bir öykü anlatan, finali vurucu, güzel bir film tanımlaması, film için yeterli görünüyordu. burada filme yere göğe sığdıramayan öngörülü eleştirmenleri elbette ayrı tutuyorum. benim bahse konu ettiğim, filmi izleyen ortalama seyirci kitlesi. keza filmin gişe rakamları da, yapımcısı açısından çok da parlak değildi. film seyirci tarafından aslında popülerleştirilmemiş bir sinemayı anlatıyordu. dolayısı ile filmin performansını bizim anlayabileceğimiz dilde anlatırsak; "film, seyircide yeterli karşılık bulamamış ve genel beğeniye mazhar olamamıştı."
zaman fight club'ı eskitmeyen, adeta yenileyen bir makineydi. evet durden'ın hikayesi zamanı ters/yüz etmiş, fight club yıllar geçtikçe kıymetli bir şarap gibi değerlenmişti... şimdi fight club'ın niçin fincher'ın en üst seviye filmi olduğunun ve tüm zamanların en büyük başyapıtlarından biri olmasının nedenlerini yazayım. bu nedenleri de aynı zamanda maddeleştirip, bu maddeleri parametre değeriyle açıklayalım ki, konu edilen filmin etki alanının büyüklüğü anlaşılsın.
madde 1: fight club kişinin beyni ile ilgilidir - katsayı : 5/5
evet insan beyninin çetrefilli bir yapısı olduğu malum. tyler'ın beyninin kendisine oynadığı bu inanılmaz oyun, filmin bitmesine yarım saat kala, tüm seyirciyi şoka sokmuştu. ne yani olağanüstü karizması ile arz-ı endam eden durden, aslında yok muydu? ya da sandığımız kişi değil miydi? tyler'ın gerçekte kim olduğunu öğrenmek, tam anlamıyla seyircinin kafasına kaynar su dökmek gibiydi. hayatını ters giden bir şeritte devam ettirmek isteyen, kafayı sıyırmış ve uykusuz bir adam, beyninde yarattığı bir karakterle dövüştüğünü zannediyor, onu izleyenler bu kendine yumruk atan adamdan etkilenip, çılgınca büyüyen bir organizasyona imza atıyordu. tyler, örnek alacağı alfa erkeği kendi kafasından yaratmış, "yaptıklarım hükümsüzdür" dercesine bütün pis işleri o'na yaptırıyordu. bu bana tanıdık gelmişti. sadece küçük bir farkla; çocukken kafamdan yarattığım hayali arkadaşımın, "hayali" olduğunun ben farkındaydım. ancak tyler bunun farkında bile değildi. zaten işin bu raddeye gelmesi biraz da bununla ilgiliydi. malum, tyler, kapitalizmin kalesini yıkacak ve antikapitalizmin/anarşizmin mimarlarından olacaktı. "her insan beyninin içinde bir evren taşır." derler ya, hakikaten çok doğru bir söz. tyler'da beyniyle, etrafındaki her şeyi yutan kudretteki kendi kara deliğini yaratmıştı.
madde 2: fight club'da şiddet ve bireysel/toplu yıkım - katsayı : 4.5/5
bir insanı dövdüğünüzde, kafaya alınan her darbe, binlerce beyin hücresini öldürür. zaten boksun bu kadar tartışmalı bir spor olması da bundan. fight club'daki dövüş sahneleri kolay hazmedilmeyecek ve kapkara kanların görüldüğü/döküldüğü sahnelerdi. öz yıkımını kitlelere yayan durden, yaralı ağzı ve dişleriyle topluluğunun büyük lideri haline geliyor, acı çekmeyi de zevkli hale getiriyordu. "özgürleşebilmek için her şeyinizi kaybetmeniz gerekir" şiarını kabullendiren film, şiddeti normalleştiriyor ve insanın özünün hiçbir şeye/katkıya sahip olmaması gerektiğini söylüyordu. dövüşün haricinde, çalınan yağlar, robert paulsen'ın ölümü, meşhur sabun sahnesi etkileyiciği yüksek kısımlardı.
madde 3: fight club filminin oyuncuları - katsayı : 4/5
brad pitt ve edward norton'un, imajları filmin başında herkese; "efendi çocuk ve piç" kıyasını hatırlatır. "piç" in numaraları ile yoldan gönüllü çıkan durden, filmin başında neyse, sonunda bambaşka bir kimliğe bürünüyordu. filmin başından sonuna izleyiciyi tokat manyağı yapan pitt'e denecek fazla söz yok. tarantino filmiyle oscar'ını kazanan oyuncuya, akademi hak ettiği değeri, gecikmeli de olsa vermişti. marla singer'in ikonik sigara tüttürme pozları ve durden tarafından ağız yarasına benzetilen, toksik ruh hallerini harika yansıtan helena bonham carter, filmi izleyen kadınlar için tam anlamıyla kıskançlık abidesine dönüşmüştü. bu muhteşem iki adamla oynayan harikulade kadın. baştan aşağı siyah, tamamen keçileri kaçırmış ve serseri ruhlu. marla adeta durden'ın kadın versiyonuydu.
madde 4: fight club'ın yönetmeni fincher'ın görsel şovu - katsayı : 4/5
fincher'ın usta yönetmenler arasındaki en kuvvetli yanı, mükemmel görselliğe sahip olması ve olağanüstü temiz kareleri yakalama konusundaki becerisidir. fight club'da da dozunda kullanılan görsel efektler filmin baş karakterinin yaşadığı uykusuzlukla karışık psikopatlığını harika yansıtıyordu. filmi izlerken bir ara, tyler'ı (brad pitt olan tyler) arcade video oyunundaki, herkesi döven baş karakter zannettim. tyler adeta ölümsüzlüğü elde etmiş ve herkese posta koyan "all mighty" bir tanrıya evrilmişti. bunu yaratırken fincher'ın yarattığı rahatsız edici karanlıktaki atmosfer, filmi adeta görsel bir şova çeviriyordu.
madde 5: fight club'ın tedirgin edici müzikleri - katsayı : 3.5/5
eğer söz konusu olan aklından zoru olan ve kafayı tamamen sıyırmış bir ana karakterse, o filmin müziklerini hakkını veren bir gruba teslim etmelisiniz. dust brothers'ın filme yaptığı müzikler, filmin anarşist söylemiyle fazlasıyla uyumluydu. durden'ın sarsılan bilinci ve başına toplaşan insanlara yaptırdığı eylemlerin karelerini izlerken, arka planında bizleri "yine ne çakallıklar peşinde bu adam?" şeklinde düşündüren bu garip sound, aslında alışması biraz zaman alan bir türü işaret ediyordu. ünlü grup chemical brothers ile de zaman zaman ismi karıştırılan grubu şöyle ayırabiliriz; kimyasallar (chemical brothers) - ingiliz , tozlular (dust brothers) - amerikan.
dust brothers - stealing fat (fight club opening)
madde 6: fight club gay friendly bir filmdir - katsayı : 3.5/5
"filmi çok seven erkekler; size kötü bir haberim var!" şaka şaka :)) . evet filmi her seven erkek gay eğilimlidir gibi saçma bir şey elbette söylemeyeceğim. ancak bu, filmi homoseksüel erkeklerin çok sevdiği gerçeğini de değiştirmez. özellikle de dövüş kulübünün mottolarından, "burada olanlar, burada kalır." sözü, sanırım bunu anlamanız için yeterli olacaktır. ayrıca filmin iki erkek baskın karakteri ve dövüş kulübünün sürekli erkeklerle büyümesi, üstü çıplak adamların mücadelesi (kırkpınar yağlı güreşleri), gibi filmde bir çok imaj mevcut. tabii filmden çok kısa bir zaman sonra eşcinsel evliliğin hollanda'da yasallaştığını da belirtmek lazım. dolayısı ile lgbt özgürleşmeşinde dönemin ruhunu bu açıdan yakalayan filmin, gay çiftlerin de başucu filmlerinden olduğu bilinen bir gerçek.
madde 7: fight club chuck loser palahniuk - katsayı : 3.5/5
amerikalı yazar palahniuk'un "project mayhem / (kaos projesi)" adlı kısa hikayesinin uzatılmasıyla oluşan roman fight club, aslında etkili bir biçimde filme çekilmesi oldukça zor olan bir romandır. aslen "loser" olan bir adamın; kendiyle beraber, her şeyi resetleme ve en dibe vurma ihtiyacını anlatır. palahniuk'un, kapandaki küflenmiş eski kaşarla beraber, 2 aydır ölü olarak bekleyen fare misali kokan kirli beyninden ortaya çıkan bu tehlikeli roman, bire bir çekildiğinde seyircide algılama ve ilgiyi koruma sorunları yaşayabilirdi. bu filmi romandaki sürrealliği tıpatıp yansıtan avrupalı bir yönetmen çekseydi, inanın bambaşka bir film seyretmiş olurduk. ancak izleyeceğimiz şey; ingmar bergman'ın persona'sı tadında değil, adı sanı bilinmemiş avangart fransız bir yönetmenin, gereksiz bir filmine dönüşürdü. her ne kadar palahniuk'un romanı, fincher'ın bu muhteşem filmine kaynaklık etmiş olsa da, filmi asıl değerli kılanın yine yönetmenin kendisi olduğunu belirtmek lazım.
1999 yılının inanılmaz sinema mucizelerinden olan dövüş kulübü, yönetmen fincher'ın gerçek anlamdaki en büyük başyapıtıdır. dövüş kulübü uluslararası alanda, en iyi film ödülünü sadece bir ülkedeki kuruluştan alabilmiştir. o ülke de türkiye'dir ve ödülü veren kuruluş da "siyad" dır. 2000 yılında dövüş kulübü'ne en iyi film ödülü veren dünyadaki biricik ve istisnai kuruluş olan siyad'ı ve o dönemki jüri üyelerini yürekten kutluyorum.
fight club en beğendiğim filmlerden biri
Spoiler içeriyor
Türk Sinemasının 1990'lardaki Siyasi ve Sosyal Ortamdan Epey Etkilenen Genel Vaziyeti Türk sinemasının belki de en zor yılları diyebileceğimiz döneme filmler aracılığıyla bir bakalım. 1990’lı yıllar amerika ve avrupa sinemasının en verimli ürünlerini verdiği, en iyi film listelerine pek çok…devamıTürk Sinemasının 1990'lardaki Siyasi ve Sosyal Ortamdan Epey Etkilenen Genel Vaziyeti
Türk sinemasının belki de en zor yılları diyebileceğimiz döneme filmler aracılığıyla bir bakalım.
1990’lı yıllar amerika ve avrupa sinemasının en verimli ürünlerini verdiği, en iyi film listelerine pek çok güncel filmin girdiği yıllarken türk sineması bu yıllara 1970 ve 80’lerden birikerek gelen sorunların altında ezilmiş bir şekilde giriyordu. türk sinemasının en zor yılları sıfatını verebileceğimiz 90’lar aynı zamanda türk sinemasının yeni bir sinema dili ve üslup yakalayarak yeni sinemacıları yetiştirdiği yıllar olarak da anılmayı hak ediyor.
bilhassa 90’ların ikinci yarısı itibariyle ciddi bir silkelenme içine giren türk sinemasında hem popüler sinema yükselişe geçti hem de auteur yönetmenler farklı tat ve renklerde bireysel filmler yaptılar.
90’lı yıllara başlarken türk sinemasının en büyük problemi, ekonomik güçlükler içinde çekilen filmleri gösterime sokacak salon bulamamaktı
1987’de çıkan yasayla hollywood majörleri film dağıtım ve gösterim sektörünü tekelleri altına almış, hollywood filmleri salonları işgal etmiş; yerli filmler çekilemez, dağıtılamaz ve çok azı dışında salon bulamaz hale gelmişti. bu yasayla yeşilçam’dan arta kalan bölge işletmeleri de, yapımcı sistemi de göçmüş, türk sineması sahipsiz ve salonsuz kalmıştı.
salon bulmakta ve seyirciyle buluşmakta büyük güçlükler yaşansa da film üretimi 80’lere göre çok azalmış ama durmamıştır. çünkü yapımcı sistemi sona erse de sinemacıların aldıkları destekler çeşitlenmiştir. 1989 yılına kadar sinemaya destek verdiği vaki olmayan devlet, bu yıldan itibaren cılız bir şekilde de olsa filmlere destek vermeye başlıyor. ancak bu destek 2004’teki yasa çıkıncaya kadar devede kulak mesabesinde kalacağı için bir yaraya merhem olmuyor. şöyle ki,1993 yılında filmlerin maliyeti 8-10 milyar iken verilen destek 300 milyon civarındadır. refah-yol hükümeti döneminde o da kesiliyor gerçi.
1988’de kurulan avrupa sinema destek fonu eurimages’e 1990’da dahil olmamızla 1990’lı yıllar boyunca bu fondan ciddi destek alıyoruz ve 1990’ların iz bırakan pek çok filmimiz eurimages desteğiyle çekilebiliyor. ancak euriages’in de türk sinemasının finansman sorununu tamamen çözdüğü düşünülmemeli. zira yılda dört kez toplanıp her toplantıda desteklenecek bir film seçiliyordu. yılda dört beş filmin desteklenmesiyle türk sinemasının içinde bulunduğu krizin sona ermeyeceği izahtan varestedir. zira nigar pösteki’nin verilerine göre 90’lar boyunca eurimages desteğiyle çekilen film sayısı 41’dir.
bu dönemde türk sinemasını canlandırmak, seyirciyle barışmak amacıyla sinema vakfı’nın yapımcılığında "10 yönetmen 2 film" adlı bir proje hayata geçiriliyor. ömer kavur, zeki ökten, ali özgentürk, atıf yılmaz gibi yeşilçam’ın on değerli yönetmeni yirmişer dakikalık beş kısa film çekiyor. bu kısa filmler aşk üzerine söylenmemiş her şey ve yerçekimli aşklar isimleriyle iki film halinde gösterime sokuluyor. fakat beklenen ilgi gelmeyince sinema vakfı projesi de rafa kalkıyor.
bunların yanı sıra 1990’dan itibaren açılmaya başlayan ve kısa sürede pıtrak gibi çoğalan özel tv kanallarının filmlerin ticari haklarını satın alarak sinemaya destek vermeleri, sponsor desteği veya yapılan reklam anlaşmaları yangını söndürmekte cılız kalıyor, gerekli kıpırdanmayı harekete geçiremiyordu. ne yapıp edip seyirci ikna edilmeli ve türk sineması yeniden sinemalarda izlenen bir sinema haline gelmeli, hollywood tekellerini kıracak nitelikte gişe başarısı getirmeliydi.
türk filmlerinin sinemalarda gişe yapabileceğine dair ilk umutları sinan çetin’in berlin in berlin (1992) ve bay e (1995) adlı filmleri ile şerif gören’in şener şen’li amerikalı’sı (1993) veriyor.
fakat esas patlamayı yavuz turgul’un eşkıya’sı (1996) ile yapıyor türk sineması
2,5 milyon hasılata ulaşan eşkıya, o dönem için hayal bile edilemeyen büyük bir izleyici rekoru kırıyor. içinde çok sayıda alt metni barındıran, hüzünlü bir aşk hikayesini merkeze alan bir suç filmi olan eşkıya ayın zamanda hollywoood filmleri dinamizmini de yakalayabilmiş, yabancı filmlere alışan seyircinin istediği her şeyi verebilmişti. müthiş ilgi gören eşkıya, 57 hafta vizyonda kalmayı başarmıştı.
eurimages ve iki ülke desteğiyle çekilen eşkıya, türk sineması için milat olmuş; seyirciyi tekrar salonlara döndürmeyi başarmış, yatırımcılara sinemaya yatırım yapmayı cezbedici göstermişti. eşkıya filmi gençlere türk sinemasını sevdirdiği gibi ülkeye soundtrack albüm kültürünü de hediye eden bir rol oynar. erkan oğur’un etkileyici müziği albüm haline getirilmiş ve film sinemada rekorlar kırarken albümü de müzik piyasasında büyük satış rakamları yakalamıştı.
eşkıya’nın yaptığı rüzgarı artırmak ve kalıcı hale getirmek için ardı ardına televizyon yıldızlarının, eski- yeni komedyenlerin yer aldığı;
istanbul kanatlarımın altında (1996) ve ağır roman (mustafa altıoklar-1997)
her şey çok güzel olacak (ömer vargı-1998),
propaganda (sinan çetin-1999),
kahpe bizans (gani müjde-1999),
salkım hanımın taneleri (tomris giritlioğlu-1999) gibi popüler filmler çekilmeye başlıyor.
1996 yılı eşkıya’nın yanı sıra türk sineması için farklı mecrada akan yönetmenlerin öne çıktığı “sanat sineması” olarak görülen sinemada öncü bir film çekiliyor: derviş zaim'in yönettiği tabutta rövaşata (1996).
uluslararası film festivallerinde boy gösteren ve başarılar elde eden filmlerin önünü açan tabutta rövaşata çok düşük bir bütçeyle, eş dost desteğiyle çekilmesine rağmen "türkiye yeni sineması"nın fitilini ateşliyor. nitekim, 90’lı yılların belki de en önemli özelliği, ticari amaçlı çekilen popüler filmlerle arthouse-bağımsız sinemanın ayrışmaya başlamasıdır diyebiliriz.
artık yeşilçam döneminin pembe panjurlu anlatıları sona ermiş, yapımcı baskısından kurtulan hatta seyirci baskısını da dikkate almayan sinemacılar yeni bir dil oluşturmaya başlamıştır.
yaşanan zamanın ortak meselelerini ele alan bu yeni jenerasyon; iletişimsizliği, yabancılaşmayı, bireyin iç dünyasını derinlikli ve çok boyutlu karakterlerle işleyen filmler yaptılar:
nuri bilge ceylan: kasaba (1997), mayıs sıkıntısı (1999)
zeki demirkubuz: c blok (1994), masumiyet (1997), üçüncü sayfa (1999)
yeşim ustaoğlu: iz (1995), güneşe yolculuk (1999)
reha erdem: kaç para kaç (1999)
serdar akar: gemide (1998)
reis çelik: ışıklar sönmesin (1996), hoşçakal yarın (1998)
90’larda kendi kişisel dünyalarını küçük hikayelerle filmleştiren genç auteur yönetmenler kendilerine akacak bir dere yatağı ararken yeşilçam döneminde de 80’lerde de var olmayı başaran eski kuşak yönetmenler de son ürünlerini veriyorlardı:
atıf yılmaz: düş gezginleri (1992), nihavend mucize (1997)
memduh ün: zıkkımın kökü (1993)
halit refığ: hanım (1989), karılar koğuşu (1990), iki yabancı (1991), köpekler adası (1997)
şerif gören: amerikalı (1993)
zeki ökten: güle güle (2000)
erden kıral: mavi sürgün (1993)
yusuf kurçenli: karartma geceleri (1990)
ve türk sinemasının en önemli auteur yönetmenlerinden olan ömer kavur: gizli yüz (1991) ve akrebin yolculuğu (1997)
1970’lerde yücel çakmaklı tarafından temsil edilen milli (beyaz) sinema, 1990’lı yıllarda sadece tebliğ amaçlı hidayet filmleri değil politik içerikli filmler çekmeye başlıyor. sanatsal değeri düşük olsa da propaganda gücü yüksek filmler, yükselen siyasal islami akımlara paralel olarak gişede büyük işler yapıyor ve dindar kitle üzerinde etkili oluyorlar:
yücel çakmaklı: minyeli abdullah (1990), kanayan yara bosna (1994), bosna mavi karanlık (1994)
mesut uçakan: yalnız değilsiniz (1990), iskilipli atif hoca (1993)
ismail güneş: çizme (1993), gülün bittiği yer (1998)
metin çamurcu: bize nasıl kıydınız (1994)
son olarak 1990’lı yıllar türk sineması denildiğinde bilinmesi gereken filmlerden her yıldan bir veya birkaç örnek vererek bitireyim
engin ayça: soğuktu ve yağmur çiseliyordu (1990) ve yavuz turgul: aşk filmlerinin unutulmaz yönetmeni (1990)
tunç başaran: uzun ince bir yol (1991) ve ali özgentürk: çıplak (1991)
melih gülgen: tatar ramazan sürgünde (1992) ve irfan tözüm: cazibe hanım'ın gündüz düşleri (1992)
yavuz turgul: gölge oyunu (1993) ve tunç okan: sarı mercedes (1993)
ersin pertan: tersine dünya (1994) ve yusuf kurçenli: çözülmeler (1994)
ünal küpeli: zampara seyfettin (1995)
tomris giritlioğlu: 80. adım (1996)
ferzan özpetek: hamam (1997)
tunç başaran: kaçıklık diploması (1998)
orhan oğuz: kara kentin çocukları (1999)
Spoiler içeriyor
Göklere Çıkmak İsteyenler ve Sonsuz Hayat Arzuları İnsanlar arasında göklere çıkmak; Tanrılara yakın, olmak sonsuz hayata erişmek arzusundan ileri gelmektedir. Sümer tanrıları sonuz hayatı kendilerine ayırdıklarından Dumuzi adındaki balıkçıdan başka bu maksatla göklere çıkanlar olmamıştır. Sümer’lerden Etana da Güneş tanrı…devamıGöklere Çıkmak İsteyenler ve Sonsuz Hayat Arzuları
İnsanlar arasında göklere çıkmak; Tanrılara yakın, olmak sonsuz hayata erişmek arzusundan ileri gelmektedir. Sümer tanrıları sonuz hayatı kendilerine ayırdıklarından Dumuzi adındaki balıkçıdan başka bu maksatla göklere çıkanlar olmamıştır. Sümer’lerden Etana da Güneş tanrı Şamaş‘in karukna binerek göklere çıkmak istemişse de, yükselken de başı dönerek yere düşmüş, ölmüştür. Akkat’ların Ziyutsudu, Sümer’lerin Utanapiştim adını, yedikleri insan, Tufandan kurtulduktan sonra, Tanrıların ernri ile yalnız sonsuz hayat verilerek dünya yüzündeki bir adaya gönderilmiştir. Sümer kahramanı Gılgamış ta, arkadaşı Enkidu’nun ölümünden sonra, çok korkmuş, sonsuz hayata erişebilmek İçin büyük zahmetlere katlanarak, Uta-napiştim’in kaldığı adaya kadar gitmiş ise de nihayet mahrumiyetle dönmüştür
Ay’ın sevdiği öksüz kız ise, ay’ın emri ve yardımı İle göklere çıkmıştır. Altaylıların, Yakut’ların törenleri sırasında Şamanlar; Suyla, Karluk, Yula adındaki ruhlarla göklere çıkarlar, çok durmadan geri dönerler. Teptengeri denilen Moğol Kâhini de bir boz ata binerek göklere çıkar, dolaşır, dönerdi. Yunan tanrıları; insanları göklere çıkarmak yahut yeryüzünde bırakarak onsuz hayat vermekte cömert ve gevşek davranmışlardır. Bunlara ölmeyerek genç kalmayı ihsan ettikleri gibi, yalnız ölümsüz hayat verdikleri de olurdu. Ama insanlar kendilerine genç kalma verilmediği için git gide ihtiyarlıyor, kudret ve kuvvetleri kalmayınca öyle bir hâle geliyorlardı ki artık hayat onlar için tahammül edilmez bir yük oluyordu. Türk tanrıları ise bu iş üzerinde titiz davranarak, İnsanlara sonsuz hayatı kolay kolay vermedikleri gibi, göklere çıkarak oturmalarını da uygun bulmuyorlardı. Şimdi, göklere çıkan veya çıkmak isteyenlerden bir kaçı aşağıda açıklanacaktır:
Dumuzî
Bir Sümer balıkçısı iken îştar onu sevdi. Bu yüzden göğe alınarak tanrılaştırıldı. Dumuzi, Yunan mitolojisindeki Adonis gibi kendi güzelliğine hayran bir gençti. Dumuzi tanrılaştıktan sonra Hintlilerin Vasanta’sı, Keltlerin Dağde’si gibi mevsimlerin, buğdayların, arpa gibi bitkilerin ve çobanların tanrısı oldu. Her senenin ilkbaharında kendini gösterir, buğdaylar biçildikten sonra sonbaharda yerin altına da inerdi.
Bu inişlerin birinde cehennem, tanrıçası Ereşkigal da, Dumu-zi’ye aşık oldu, yeraltında alıkoydu. Bunu haber alan iştar çileden çıktı. Tanrılık işlerini bırakarak Dumuzi’yi bulmak için yeraltına, cehennemlere indi.
Cehennemin sıcaklarından çok bunaldıktan sonra, Ereşkigal’-m yanma vardı. iki rakip kız kardeş olan tanrıçalar birbirine çattılar. Nihayet Ereşkigâl, kardeşi iştar’ı da cehenneme hapsetti.
İştar cehennemde sıcaktan bunaldıkça ve Dumuzi de yeraltında bulunduğu müddetçe, dünyadaki bitkiler sararmaya, kurumaya başladı. Tanrılar bunun sebebini anladıkları zaman telâşa düştüler. Hemen Ereşkigal’e baş vurdular. Ereşkigal’in, iştar’a hıncı çoktu. Nihayet tanrıların ısrari karşısında Dumuzi’yi, iştar’a teslimden başka çare olmadığım anladı. istemiyerek bazı şartlarla serbest bıraktı.
Ereşkigâl, Dumuzi’yi çok severdi. Eğer Dumuzi isterse, Ereşkigal cehenneme gitmiş bir insanı tekrar dünyaya gönderirdi. Dumuzi büyük tanrı Anu’nun (Anosmas) taki sarayının kapısında bekçilik te etmişti.
Sembolü koyundur (Dumuzi)
Adapat
Kış bölgesinin efsaneleştirilmiş kahramanıdır. Adapat, bir gün denizde balık avlarken bir fırtına çıktı, kayığını devirdi. Adapat buna çok kızarak kayığını deviren kuzey rüzgârının kanatlarını kırdı. Büyük tanrı Anu, Adapat’m bu hareketi-ayrıca da mükâfatlandırma maksadıyla onu ölümsüzler araya girdi, Anu’ya yalvardılar, o da bunları kırmadı. Adapat’ı affetti, ayrıca da mükâfatlandırma maksadıyla onu ölümsüzler arasına almak istedi. Bunun içip de ona ekmek ile su verdi. Ama Adapat’m koruyucuu Ea (Enki); daha önce, yememesini tembih etmişti. Adapat, Ea’nın bu tenbihini hatırladı. Anu’nun verdiklerini yemedi, içmedi. Eğer bunları yese ve içseydi, hem kendisi, hem de bütün insanlar ölümsüzler arasına girmiş olacaktı.
Etana
İnsanlarla hayvanların bir arada yaşadığı eski zamanlarda çobanlara krallık etmiştir.
Etana şu sebeple göğe çıkmak istemiştir. Bir gün, gebe olan karısının doğurabilmesi için, doğumu kolaylaştıran (hayat otu) nu aramakta idi. O sırada güneş tanrı Şamaş’ın kartalma rastladı. Ona maksadını anlattı. Kartalın; aradığını ancak gökte bulacağım söylemesi üzerine, Etena buna inandı. Kartal onu sırtına aldı. Orada bulunanların hayret ve telâşları arşsmda havalandılar, önce Etena’yı tanrı Anu’nun bulunduğu göğe çıkardı. Ama orada durmadılar. Kartal onu Anu’nun kızı İştar’ın bulunduğu kata götürmek istedi. Etena da uygun buldu. O kadar yükseldiler ki Etana’nın başı dönerek kartalın sırtından yere düştü, öldü.
Spoiler içeriyor
Türk Mitolojisinde Kötü Ruhlar, Cinler, Şeytanlar Kötü Ruhlar Bu dünyada fenalık yapan insanların ruhu vücuttan ayrılınca yeraltı âlemine gider. Orada Erlik Han’ın uşağı olur. Bütün inanlara fenalık etmeğe ve akrabalarından birini Erlik âlemine çekmeğe çalışır. Altaylı’lar bu ruhların Muayyen bir…devamıTürk Mitolojisinde Kötü Ruhlar, Cinler, Şeytanlar
Kötü Ruhlar
Bu dünyada fenalık yapan insanların ruhu vücuttan ayrılınca yeraltı âlemine gider. Orada Erlik Han’ın uşağı olur. Bütün inanlara fenalık etmeğe ve akrabalarından birini Erlik âlemine çekmeğe çalışır.
Altaylı’lar bu ruhların Muayyen bir müddet yer yüzünde dolaştığına inandıklarından dolayı bu müddet zarfında korku içinde yaşarlar. Eğer bu müddet içinde başlarına bir felâket gelirse bir yere göç etmeğe mecbur olurlar ve bu ruhlardan kurtulmağa çalışırlar. Altaylı’ların tasavvurlarına göre, kötü ruhlar bütün yer yüzüne dağılmıştır… Kötü ruhlar inzibata pek te riayet etmezler. Aralarında kavga, ihtilâf ve savaşlar olur. Bunlar çok aç gözlü ve oburdurlar. Dipdiri insanı lokma gibi yutarlar. Biri hastalanırsa Altaylı’lar Kötü Ruh yemektedir. Biri ölürse Kötü ruh yemiş derler. Vücuttaki her yara kötü ruhların ısırmasıyla olur.
Kötü ruhlara ayrılan ölü canlarının arasmda teşkilât vardır. Kabileleri ve alayları olur. Dünyadaki torunlarının obaları etrafında dalaşırlar. Çok aç gözlü oldukları için obalara da akm ederler. Bunlar pek hiylekâr ve sokulgandırlar. Kapıdan giremezlerse bir delik bulur eve girerler ve yemek için insanlara saldırırlar.
Cinler, Şeytanlar, Zebâniler, Cadılar !!.
Türk mitolojisinde cinlerle, şeytanlara çokça rastlanır. Ancak sonraları muhit ve din değiştirme etkileri altında özellikle şeytan için çeşitli efsaneler, hikâyeler türemiştir.
Altaylflara göre Şeytanlar, fitne ve fesat çıkarmak, insanları şaşırtmak, kandırmak için Erlik Han tarafından görevli idiler. Cinler de çok defa yine bu tanrının yardımcıları olmakla beraber, dünyada da insanları çarparlar, hasta ederler, âhiret âleminde ise zebâni rolünde bulunurlar.Şeytanlar göze görünmezler. Ama insan ve hayvan şekline de girdikleri olur. O zaman başlarında boynuzlan bulunur. Bunlar çok defa birbirinden ayrı yaşarlar. Yanlarına yaklaşılmaz, ateşten yaratılmışlardır.
Yeraltı âleminde kötülüklerin tanrısı olan Erlik Han, cehennemin de tanrısıdır. Günahı olan insanlara ceza verilmek için cinleri, şeytanları zebânileri, kötü ruhları vardır.
Al tay Türklerince Ayna’lar yahut Aza’ların emrinde geniş bir kadro ile Cinler, şeytanlar bulunur. Etrûsk’lerin Tajest, Tokulşa adındaki büyük cinlerinden başka, Edimnu adındaki hortlahları ve Çor adındaki cinleri de vardır. Ünlü kahraman Cesteni Bey in hikâyemde geçtiği üzere, insan eti yiyerek kan emen cinler de hatsız hesapsızdır.
Cinler ile şeytanların vasıfları, türeyişleri hakkında sonraları Türk mitolojisinde yer alan efsânelerden ikisi Taberi de şöyle anlatılmaktadır : Tanrı ilk önce devleri yarattı. Onlara Can derler ki kumlar sayısmcadır. Onların meskeni havada idi. Yedi bin yıl bu cihana hâkim oldular. Ondan sonra tanrı, Can dan cinleri yarattı ki, şeytan onlardandır. Şeytanın adı Süryanî ve İbranî dilinde Azâzil, arap dilinde Hâris tir.
Şeytan evlendi. Karınca, örümcek, çekirge, kuş şekillerinde sayısız evlâtları oldu. Bunlar yazılarda, dağ kovuklarında, ormanlarda, yollarda, virânelerde, fırınlarda, ovalarda, kuyularda, külhanlarda, su yollarında bulunurlar.
Cinleri, melekleri tanrı gökte bulundururdu. Onlara, itaat edilmesini emretti. Tanrı gökte olan meleklere dedi ki: İki ev halk eyledim. Biri rahmetimden, biri de gazabımdan. İkisine de bakın: Melekler önce cehenneme baktılar, türlü türlü azaplar gördüler. Tanrıya sordular: Ey Tanrı bu evi kimler için yaptın? Tanrı izni ile cehennem cevap verdi: Burası, onlar içindir ki Tanrı’yı bilmezler, emirlerine inanmazlar. Ondan sonra bu melekler cennete baktılar.
Oradaki çeşitli rahatlık ve safaları görerek tanrıya sordular. Tanrı da: Kim Tanrıyı tanır, onun emirlerine itaat ederse. Melekler bunun üzerine tanrı önünde yere kapandılar. Tanrı da onları göklerin en yüksek ve kutsal yerlerinde yerleştirdi.Bir efsâne daha : Eskilere göre yerler ,Arz-ı Seb’a adı ile yedi kata ayrılmıştır. Yedinci katın adı Acba dır. Orada yaşayanlara: Cüsum denir. Bunlar kısa boylu, siyah, elleri ve ayakları vahşi hayvanlarınki gibidir. Şeytan da beraberindekilerle burada bulunur kendisi bir taht üzerinde oturur, maiyeti onun etrafında dizilir, her biri yer yüzünde ki insanları nasıl aldatarak yoldan çıkardıklarını şeytana anlatırlar o da keyiflenir. Cinlerden bir takımının adları da vardır. Çoğu îbrâni’ler’den alınarak Türk’ler arasında yerleşen bu adlardan bazıları şunlardır; Hişanuhi, Cabir bin Merdan,
Medyun İbn-i Zengi, Haksak, Derşuz, Yemhur, Karakaş îbn-i Vesvas, Bülbüle îbn-i Kizban, Keşkatur îbn-i Keşibaş, Şeşzar îbn-i Seman.
Türk Mitolojisinde Kutsal Dağlar Orhon abidelerinde; Türklerin ilk yetiştiği yer olarak gösterilen (Ötüken dağı) için de (Mübarek Ötüken dağı) “denilmektedir. Bu dağda ve oradaki ormanda geçen savaşlarda ün yapmış kahramanlar Türk tarihini şereflendirmektedir. Hakan (Su) ile Zülkarneyin askerlerinin karşılaştığı (Altın…devamıTürk Mitolojisinde Kutsal Dağlar
Orhon abidelerinde; Türklerin ilk yetiştiği yer olarak gösterilen (Ötüken dağı) için de (Mübarek Ötüken dağı) “denilmektedir. Bu dağda ve oradaki ormanda geçen savaşlarda ün yapmış kahramanlar Türk tarihini şereflendirmektedir.
Hakan (Su) ile Zülkarneyin askerlerinin karşılaştığı (Altın Kan) adındaki dağ da bir efsanesiyle göze çarpar.
(Ağadat tepesi, büyük ve esaslı bir dağ kümesinin içinde bulut toplayan bir bora ve fırtına merkezidir. Başında sık sık yıldırım sağılır ve şimşek çakar. Çevresindeki derin dereler hep sel yatağıdır. Ağadat’m ^üzerinde beliren her bulut parçasının içinde bile, büyük ve korkunç bir fırtınanın şeytanı gizlidir. Sümer’ler de fırtına tanrısına bu dağın adını vermişlerdir.)
(Kin-Şan) dağlarının civarında yerleşen (A-Hien-Şe) zamanında, bu dağlardan birinin tepesi Takyaya benzediği için (Tu-Kiu) denilmiş ve efsaneye göre de Tukyu’lar bu adı böylece almışlar. Türk kahramanı Alparmş, gençliğinde ok talimleri yaptığı için, ok atmada mahir idi. Bir gün bir ok atarak (Askara) dağının tepesini uçurmuştur. Gali tekin, Çin Hükümdar ailesinden Kiülien adlı bir kızla evlenmeye karar vermişti. Bu prensin sarayı tanrı dağlarının civarındaki (Hatun dağı) nda idi.
Yine orada bir (Kutlu dağ) vardı ki bu dağın kayaları uğurlu idi. Çinli’ler bu uğurlu kayaları aldılar, bundan sonra felâketler, göçler başladı. (Bk: göç destanı). (Abu Kaan) dağı da yersu’ların admı taşıyan kutsal bir dağdı. Bu dağın iki kızı vardır. Bunlara (Yelbis) derler.
(Nin-Harsağ dağı) da Sümer’lerin tanrı tanıdığı bir dağdır. Düşmanların; ellerini ve ayaklarını keserek bataklığa bı-raktikları bir Türk çocuğunu da, bir dişi kurt alarak Kao-Çanğ civarındaki bir dağda bulunan mağaraya götürmüştü. Buğu-Tekin’in odasına bir gece gökten bir kız inmişti. Bir tanrıça olan bu kız, bir kaç gece sonra, Buğu Tekin’i alarak tanrısal öğütlerde bulunmak üzere (Ak dağ) a götürmüştü. Oğuz, kendisine itaat etmiyen (Urum Han) ile savaşmak üzexe bir dağın eteğine gelmişti. Bu dağ karlı olduğu için o zaman buna (Buz dağı) adı verilmişti. Sümer tanrılarından Enlil’in makamı dağlarda olduğu gibi, dağ perilerinin bulundukları dağlar da kutsaldı. Hitit’lerin (Hazzı) dedikleri Antakya’daki (Kel dağ) da Kumarbi efsanesinde geçmektedir. Namıni dağı da Eti’lerce insan .şeklinde bir tanrı idi. Şato Türkleri de Türkçe (Gök gürültüsü dağı) adındaki dağda tanrıya kurban keserlerdi. Gılgamış, sonsuz hayat sırrını bulmak için çok mihneti! bir yolculuğa çıktığı sırada, akrep insanlarla dolu (Maşu) adındaki dağa da uğramıştı. Sümer’lerin tufan efsanesine göre Uta-Napiştim’in gemisi (Nisir) dağma oturmuştu.
Dağ ruhları insanlara iyilik eder. Kötü ruhlardan korur, yol gösterir. Ama saygısızlık edenlere de ceza verir, hastalık gönderir. Dağ ruhlarının genel olarak adı (Yizimpiy) dir. Her dağın ruhu kendi bölgesinde kalır. Başka bölgelerle ilgisi yoktur. Altaylı’lar her dağı bir ruhun temsilcisi «sayar, onlara kurbanlar keser, dualar ederdi. Mağaraların da efsanelerde yeri büyüktür. Özellikle ibadet yeri olarak kabul edilir, oralarda dualar edilerek kurban kesilirdi. Budis Türklerin, Hitit’lerin,, Sümer’lerin mağaralarda yaptıkları tapmaklar süslü ve büyüktür. Mağaraların içinde mezarlar da bulunmaktadır.
Savaşlarda yenilenlerin hazin, korkulu maceraları sırasında Sığındıkları mağaralarda, eziyetli, üzüntülü günler geçer, böylece -efsânelere de konu olurdu. Kafdağı— Türk, İslâm, Yakın Doğu Mitolojisinde geniş yer tutan ve hülya âleminde büyütüldükçe büyütülen bu dağın adı var, kendi yoktur. Dünyaya bir destek gösterilen, göklere mavi rengi veren bu heyulâlar anası dağ hakkındaki efsanelerden bazıları şunlardır:
Yeryüzünün mâmur olan dörtte biri ve harap olan kısımları Bahri Muhit ortasında karpuz gibi dururmuş. Yaratıkların kalabilmesine elverişli değilmiş. Tarımı yetmiş altı bin altı yüz yetmiş üç dağ yaratıp bunlarla arzı yerinde durdurmak istemiş. Yine arz sükûnete erişmemiş. Nihayet bir melek, tanrının emri ile cennet derelerinden bir lâcivert cevher çıkarıp yerin etrafına bastırmış. Bundan Kafdağı peyda olmuş.
Kafdağı Zebercet rengindeymiş. Gözün akı karasını nasıl sarmışsa Kaf Dağı da arzı öyle sarmış. Kaf Dağı’nın yüksekliği beş yüz fersah imiş. Bu dağın altında cinler bulunur, Ejderhalar da melekler tarafından oraya götürülürdü.
Taberi’de Kaf Dağı şöyle anlatılmaktadır. Kaf Dağı dedikleri, bu cihanı çepe çevre kuşatmıştır. Cihan Kaf Dağı’nın içinde sol yüzük içindeki parmağa benzer. Ondan sonra bu Kaf Dağı yeşil zümrütten yaratılmıştır. İşbu göklerin gök renk göründüğü ol Kaf Dağı’nın aksı düştüğün-dendir. Yoksa gökte nergiz renk yoktur. Eğer Kaf Dağı’nın yeşilliği olmasaydı, gök böyle görünmezdi. Âdem oğlanı ol dağa varmak mümkün değildir. Orada hiç ay ve gün yoktur. Bu Kaf Dağı yerin mıhıdır. Eğer Kaf Dağı olmasaydı yer deprenmekten hâli olmazdı.
Kaf Dağı, insanlar tarafından aşılması imkânsız bir bölge ile dünya kursundan ayrılmıştır. Başka bir kanaate göre; (Dünyanın etrafı çepeçevre El-bahr-il-muhit yahut okyanus denilen, gemilerin geçemediği, tamamen veya kısmen zifirî karanlıklara gömülü ve kimsenin kıyısını görmediği müteaffin bir su tabakası ile kaplıdır.
Bu su tabakasından sonra, Kaf Dağı, her şeyi karayı ve denizi bir kuşak gibi çevreler. Bazı tasvirlere göre; asıl Kaf Dağı’nın istinat ettiği kaya bir çeşit zümrüttendi. Bazılarının kanaatine göre de arz kendi kendine durmaz. Bu cinsten bir desteğe ihtiyacı vardır. Eğer Kaf Dağı mevcut olmasaydı, arz durmadan sarsıntılar geçirir, hiç bir yaratık orada yaşamazdı
Mitolojide Yağmur Ve Kar Yağdırmak (Yada Taşı) Mitolojide yer alan bir Yada Taşı vardır. Ama yağmur yağdırmak için yapılan törenlerin ana maddesini dualar teşkil eder. Bu maksatla halk ya kırlara, tepelere, ya su kenarlarına gider, bazen de ibâdet yerlerinde toplanır.…devamıMitolojide Yağmur Ve Kar Yağdırmak (Yada Taşı)
Mitolojide yer alan bir Yada Taşı vardır. Ama yağmur yağdırmak için yapılan törenlerin ana maddesini dualar teşkil eder. Bu maksatla halk ya kırlara, tepelere, ya su kenarlarına gider, bazen de ibâdet yerlerinde toplanır. Bu sırada kurbanlar kesilir. Suya kuru at kafası ve taş atılır, dualar edilirken kollar yukarı ve ileri uzatılarak elin üstü havaya, avuçlar da yere doğru çevrilmiş olurdu. Duayı yapanın bu halde duran elleri üzerine dua süresince su dökülür, bu sular onun parmakları ucundan yere akar, damlardı.
Yağmur ve kar yağdırmakta (Yada Taşı) denilen taşın büyük rolü ve etkisinden bahsedilir. Bu taş üzerinde çeşitli efsaneler, Türk’lerden başka Yakın Doğu milletlerinin bazılarında da görülür. Araplar bu taşa (Hacer Ü Matar), Fars’lar (Senk-i Yede) derler. Çağatay’lar ise kelime farsça olmakla beraber (Yeşim taşı) Yakutlar Sata, Altaylı’lar Cada, Kıpçak’lar Cay demişlerdir.
Genel olarak halk bu taşa: Yada taşı, Cida taşı, Çurtus, Yağmur taşı ve Kaş adlarını vermektedirler. Nuh peygamber tufandan sonra gemisinden çıkınca Ham, Sam, ve Yâfes adındaki oğullarından her birini bir ülkeye göndermiştir. Yafes’i Türk ülkesine göndermezden önce bu Yada taşını vermiş, o da oğlu Türk’e bırakmıştır. Ama sonra Oğuz Han bu taşı elde etmiştir. Kaşgar taraflarında bu taşın beyazına (Ak taş), Karasına” da (Kara taş) derler,
İnsanın yaradılışı üzerinde Türk boyları arasında çeşitli efsaneler vardır. Bu efsanelerden bir kaçı: 1— Altaylı’lara göre; önce yalnız Kara Han ile sular vardı. Bu büyük tanrı tek başına canı sıkıldığı için bir insan yarattı. Bu insanın kanatları vardı, suların üzerinde…devamıİnsanın yaradılışı üzerinde Türk boyları arasında çeşitli efsaneler vardır.
Bu efsanelerden bir kaçı:
1— Altaylı’lara göre; önce yalnız Kara Han ile sular vardı. Bu büyük tanrı tek başına canı sıkıldığı için bir insan yarattı. Bu insanın kanatları vardı, suların üzerinde uçuyordu. İnsan buna kanaat etmedi, yükseklerde uçmak istedi. Kara Han onun maksadını anladığı için uçmak kudretini aldı. Kanatlan işe yaramadı, suya batmağa başladı. Bunun üzerine Kara Han’a yalvardı, o da acıdı, her hassayı yeniden ona verdi, ama uçmak kudretini vermedi. O halde bu insan için kara lâzımdı. Kara Han gene düşündü. Yıldızlardan bir avuç toprak suların üzerine serptirdi. Böylece karalar oldu.
Kara Han ada şeklinde türeyen bu ilk karaya dokuz dallı bir çam dikti, her birinin altında birer adam daha yarattı. Bu-dokuz adamdan dokuz ırk türedi. Bu insanlara iyi yolu göstermek için de (Yayık) ı yarattı.
2— Yine Altaylı’larla Yakut’larm bir inanışına göre; Kara Han’ın oğlu büyük tanrı Ülgen, insan vücutları yarattı, bunların canı yoktu. Can vermek için Kara Han’a bir kuzgun gönderdi. Kara Han, Ülgen’in yarattığı insan için istenilen canı verdi. Kuzgun da canı gagaları arasına sıkıştırarak geri döndü. Yol uzundu. Kuzgun acıktı. Uçarken yer yüzünde bir deve leşi gördü. Iştihası onu leşe doğru sürüklüyordu. Fakat kuzgun leşten uzaklaştı, yoluna devam etti. Biraz gittikten sonra gözüne yerde bir at leşi göründü. İştihası kabaran kuzgun kendini tuttu, leşin yanından geçti. Son kuvvetini vererek uçan kuzgun bu defa bir inek leşi gördü. Bu leş kuzgunu daha çok kendine çekti, kuzgun: (Ah ne güzel) dedi. Bunu derken gagalarını açınca can bir çam ormanının üzerine düşerek ağaçlara dağıldı. Bunun içindir ki çamlar kışın, yazın yapraklarını dökmez, canlı dururlar.
Kuzgun havada uçarken, gecenin yansında Erlik Han yeraltından çıktı. Yer yüzünde bir saray gördü, yavaş yavaş yaklaştı. Bu sarayda Ülgen’in insan cesetlerinin yattığını anlardı. Bu cesetleri Erlik’in fenalıklarından korumak için Ülgen bir köpeği bekçi koymuştu. O zaman köpekler insanlar gibi tüysüzdü. Erlik, köpeğe : (Beni bu saraya bırakırsan sana kürk veririm. Daha üşümezsin. Hem sana öyle bir yemek veririm ki, bu yemeği yersen bir ay açlık duymazsın.) dedi. Köpek bu sözlere kandı. Erlik’i saraya cesetlerin yanma bıraktı. Erlik, kendi canından üfledi: (Bunların hepsi benim gibi olacaktır) dedi. Cesetler canlandı. Bunlar erkek ve kadın idi.
İşte yeryüzünde insanlar böyle türedi. Yâkut’ların bir efsanesine göre de; ilk insan yarı &t, yarı insan şeklinde gökten inmiştir.
3 — Bir Al tay efsanesinde de; tuzlu suları temsil eden Tia-mat’ın ikinci kocası Kingo, insan yaratmak istedi. Buna kızan tanrılar Kingo’yu kestiler. Kanı ile insan hamuru yoğruldu.
Böylece insanlar meydana geldi.
4— Bir başka efsânede de; büyük tanrı yer yüzünde bir insan yarattı. Bu insan erkekti. Bir gün bu insan uyurken şeytan onun göğsüne dokundu. Bunun üzerine kaburgalarından bir kemik büyüyerek yere düştü.
Bundan da bir kadın meydana geldi. Ama yine Altaylı’Iara göre böylece yaradılan ilk insanlardan erkeğin adı Törüngey, kadının adı da Eje’dir
5— Budist Türklerin bir efsanesinde de; Tanrı güzel bir kız olan (Rin ta no d gar) i gökten yere indirdi. Kendisi ile beraber bulunacak bir erkek yer yüzünde henüz olmadığı halde çok çocuk doğurdu.
Bu da insanların ilk anası oldu.
6 — Bir Sümer efsanesinde de; tanrılar kendilerine hizmet edecek varlıkların olmasını düşündüler. Bu işle Ea’yı görevlendirdiler. Bunun üzerine Ea, çamurdan bir insan yaptı, ona can verdi. İşte insan, hayâlini ulaştırabildiği kadar çeşitli efsanelerle kendini yarattıktan sonra dahi, cismini normâl ve rahat şekilde bırakmamış, gitgide başka yaratıkların uzuvlarından da katarak insanla karışık acayip yaratıklar ortaya getirmiştir.
Kara Han’ın yarattığı ilk insana kanat takıldığı, Dede Korkut hikâyelerinde geçen (Tepegöz) e tepesine yalnız bir göz, Cengiz’in ceddi olan Bataçihan’dan sıra ile yetişen evlâtları arasında Duma-Sohor’un alnı ortasına bir göz konulmuş, sudan çıkan ilk insan Oannes’in vücudu insan, başı ve sırtı balık olarak gösterildiği gibi, it başlı, sığır ayaklı, yarısı akrep insanlar türetilmiştir. Büyük işler yapan bir takım insanlar hakkında; merak ve korku uyandırmak, yahut kudretli göstermek maksadiyle vücutları çok büyütülenler de olurdu: Saka Türk’leri kahramanlarından Alp-Er-Tonga, Semerkant kalesinde otururken ayaklarını Zerefşan deresinde yıkardı. Sümer kahramanı Gılgamış’ın da boyu on metre idi.
Yakın doğu milletlerinin mitolojilerinden gelen bir efsânede de Deccal çok iri ve uzun bir adamdır. Başı bulutlardan dışarı çıkar, derin denizler topuğuna kadar gelirdi. Yine yakın doğu mitolojisi ile gelen (Uc Bin Unk) da o kadar büyük idi ki, başı Deccal’ın başı gibi bulutlardan dışarı çıkar, balığı denizden alır, güneşe tutarak kızartır, yerdi. Nuh tufanı zamanında su onun ancak dizlerine kadar çıkabilmişti.
Bunları yalnız Türk Mitolojisinde değil, her milletin mitolojisinde bol bol görmek mümkündür. Şu var ki, sosyal bünyenin ana geleneklerine, derin inanışlarına bağlanmak zorunda bulunan insanlar, çizdikleri bu gibi çeşitli tabloların hududunu aşamazlar, Gördüklerinin dışına hayallerini kaydırmağa yaradılış kanunları izin vermezdi. Ancak kendinden ve gördüklerinden materyel almakla yetinebilirlerdi.