Raf Yorumu: Erman (@galgenfrist)

İran İslam Devrimi - 2500 Yıllık Monarşinin Yıkılışı

1979'da gerçekleşen İran İslam Devrimi'nin nedenlerini anlamak için özet nitelikte bir kitap. Devrimden önce İran halkı Şah Muhammed Rıza Pehlevi'nin baskıcı politikalarından bunalmıştı. Pehlevi Hanedanı başa 1925'te Kaçar Hanedanlığı'nı devirerek gelmiştir. Şah döneminin meşhur Başbakanı Muhammed Musaddık İran petrollerini millileştirme…devamı1979'da gerçekleşen İran İslam Devrimi'nin nedenlerini anlamak için özet nitelikte bir kitap. Devrimden önce İran halkı Şah Muhammed Rıza Pehlevi'nin baskıcı politikalarından bunalmıştı. Pehlevi Hanedanı başa 1925'te Kaçar Hanedanlığı'nı devirerek gelmiştir. Şah döneminin meşhur Başbakanı Muhammed Musaddık İran petrollerini millileştirme kararı alıp Amerikalı ve İngiliz şirketleri ülkesinden kovmuştu. Ancak Musaddık'ın bu millileştirme politikası uzun sürmedi ve Musaddık 1953'te Amerikan destekli bir darbeyle devrilmiştir. İran Şahı Pehlevi Musaddık'ı savunmadığı için ve yeniden İran'ın petrollerini yabancı şirketlere peşkeş çektiği için halk tarafından tepki gördü. Tabi Şah mutlak bir şeytan değildi; Şah 1963'te Ak Devrim denilen bir program başlatmıştı. Köy okulları kurdu, okuma yazma seferberliği başlattı, feodaliteye son verip köylülere toprak dağıtarak toprak reformu gerçekleştirmişti. Aynı zamanda Şah Ak Devrim ile ilk defa kadınlara seçme hakkı vermiştir. Ancak tüm bu kadınlara yönelik reformlar ülkedeki din adamlarının tepkisini çekmiştir. Şah'ın toprak reformu da başarısız oldu, toprağı işlemek için teknik donanıma sahip olmayan köylüler topraklarını köy ağalarına ucuz fiyatlara sattılar, köyden şehirlere milyonlarca nüfuslu göçler oldu. Bu da şehirlerde işsiz ve fakir insan kitlesi oluşturdu. Bu kitle ise din adamlarının etkisi altında kalmıştı. Diğer yandan Şah'ın ülkeyi fakirliğe ve gelir dağılımındaki eşitsizliğe çözüm bulamaması İslamcılarla komünist Tudehcileri de Şah'a karşı birleştirmişti. İlerleyen dönemlerde devrimin gerçekleşmesiyle Şah ülkeyi terkeder, Humeyni Fransa'dan gelir ve ülkenin yönetimine çökerek teokratik bir cumhuriyet kurar. Bugünkü İran'ın geçmişteki devrim tecrübesinin oluşturduğu Şii jeopolitiği bugün Irak, Suriye, Lübnan, Filistin, Yemen ve Bahreyn gibi ülkelerde ciddi anlamda etki sahibidir.