Raf Yorumu: ... (@prafheimas)

çok sevdiğim bir tarihçidir, car. bu kitabını tavsiye ederim, müthiş ufuk açıcı. "bugünün geleceğe nasıl yansıyabileceğini bilmezsek, geçmişin bugüne nasıl dönüştüğünü de anlayamayız." carr için nedensellik tarihi eylem ve olgular için kaçınılmazdır. fakat bu nedensellik zinciri doğa birimlerindeki gibi rasyonel…devamıçok sevdiğim bir tarihçidir, car. bu kitabını tavsiye ederim, müthiş ufuk açıcı. "bugünün geleceğe nasıl yansıyabileceğini bilmezsek, geçmişin bugüne nasıl dönüştüğünü de anlayamayız." carr için nedensellik tarihi eylem ve olgular için kaçınılmazdır. fakat bu nedensellik zinciri doğa birimlerindeki gibi rasyonel yasalar biçiminde değildir. tarihin nedenleri erekseldir ve insanın irrasyonel özgürlüğüne de sıkıca bağlıdır. tam da bu nedenle geçmişte olan biteni öyle olmak zorundaymış/ kaçınılmazmış gibi göstermemesi gerekir fizik yasaları gibi. büyük ölçüde olasıydı, der tarihçi, katı determinist değildir yani. çünkü tarihi insan var ettiğine göre tarihçi niçin? sorusunun ardından nereye? doğru sorar ve yalnızca geçmişle değil gelecekle de ilgilenir ikisi arasında köprü, daimi bir diyalog kurar. tarihi olgularsa tümüyle nesnel olamaz, nesnellik ölçütü rastlantısal olan ile anlamlı olanın birbirinden ayırabilmektir. doğa bilimleri olguları açıklar ve nasıl sorusuna yanıt arar. yorumlamak gereksizdir. tarih ise niçin sorusunu sorar olguları anlamak ve yorumlamak durumundadır. duygudaşlık, değer yargıları, psikolojik boyut vs. girer işin içine. olayların tek nedeni değil ekonomik, mekanik, sosyolojik çok boyutlu türleri vardır ve bunları ayırmak değil hepsinde ortak olan tek bir nedeni bulabilmek önemlidir tarihçi için. yani tarihçi için çelişik gibi görünen ikili bir süreç işler: nedenler hem çoğaltılıp derinleştirilir hem de basitleştirilerek birbirine bağlanır. rastgele nedenler listesi değil, bir nedenler hiyerarşisi, grubu belirlenir ve bir nedenler nedeni olan son neden saptanarak yorum yapılır. tarih tarihçi ile birlikte düşünülmek durumundadır. çünkü tarih, tarihi yorumlayan kişiye bağlıdır. kim yazmış? sorusu çok önemli bir yere sahiptir o nedenle. tarihçi ise dönemin ağırlıklı fikirlerine göre değil, ahlaki açıdan da değil bir yön duygusu ile bir tarih felsefesine hakim biçimde yorumlar olguları. ve bu olgular geleceği anlamaya ne denli yaklaşırsa tarih de o kadar nesnelleşir. rastlantısal nedenler tarihe etki etmiş olsa bile bunlar genelleştirilemez, ders çıkarılamaz ve geleceğe yönelik bir öngörü sunmazlar. o nedenle ya rastlantıların da aslında bir nedeni olduğu fark edilerek genel çerçeveye yerleştirilmesi gerekir ya da ayıklanması. çünkü tarihi düşünüş her zaman bir amaca hizmet eder