... (@prafheimas)

Spoiler içeriyor eduard louis’nin bu metni, ilk bakışta bir annenin geç yaşta dönüşüm hikayesi gibi. ancak metin üzerinde durup düşündükçe bunun yalnızca bireysel bir kurtuluş anlatısı olmadığını anlarız. louis’nin annesi monique’in hikayesi, patriyarka, sınıf, bakım emeği, ekonomik bağımlılık ve özneleşme süreçlerinin birbiriyle…devamıeduard louis’nin bu metni, ilk bakışta bir annenin geç yaşta dönüşüm hikayesi gibi. ancak metin üzerinde durup düşündükçe bunun yalnızca bireysel bir kurtuluş anlatısı olmadığını anlarız. louis’nin annesi monique’in hikayesi, patriyarka, sınıf, bakım emeği, ekonomik bağımlılık ve özneleşme süreçlerinin birbiriyle nasıl iç içe geçtiğini gösteriyor. üstelik ezbere bildiğimiz şeylere bakıp sorgulamamızı sağlayarak. okuduktan sonra neler yazılmış metin hakkında diye birkaç yazı inceledim. bir ikisine değinmek istiyorum kendi yorumumla birlikte. sanatokur’a yazan zeynep nur ayanoğlu özellikle mikro hiyerarşiler ve mikro iktidar ilişkilerine yer veriyor. özellikle ontolojik eşitsizlik kavramı ilgi çekici. çünkü monique’in yaşadığı eril şiddet ve ekonomik yoksunluk yalnızca maddi düzeyde kalmaz; zamanla ontolojik bir eşitsizliğe dönüşür. kadın yalnızca ekonomik olarak bağımlı değildir; kendi yaşamını kurabilecek bir özne olma kapasitesinden de mahrum bırakılmıştır. bu nedenle kırk beş yaşında politik bir özneye dönüşmesi, sadece evden çıkmak ya da bir ilişkiyi terk etmek anlamına gelmez; kendi varlığını yeniden tanımlama girişimidir. ancak burada ayanoğlu’nun vurguladığı önemli bir gerilim vardır: iktidar ilişkileri yalnızca tek yönlü değildir. güç ilişkileri el değiştirdiğinde tamamen ortadan kalkmaz, yeni biçimler alır. bu da metni basit bir özgürleşme anlatısından ayırır. taşranın sınıfı kent yaşamının sınıf katmanlarında devam eder. louis’nin dediği de budur, annem hala paris'in dışına çıkmış değildi, yakındaki ucuz marketlerden alışveriş yapıyordu. burjuvazi nimetleri hala mümkün değildir ve zaten beklediği de bu değil. kendi hikayesini mevcut koşullar içinden çekip çıkarıp var edebilmesi ve mutlu olabilmesi umut verici bir dönüşüm hikayesidir oğul için. beyza yıldırım’ın sahneden’deki yazısı ise başka bir gözle daha bakma imkanı sunuyor. yıldırım, monique’in özne, bir ben, kimlik olarak değil, toplumsal sıfatlarla tanımlandığını vurgular: "anne, eş, bakıcı, hamarat genç kız, uslu çocuk." kadının kendiliği, kendi başına bir varoluş olarak değil, başkalarına hizmet eden roller toplamı olarak inşa edilir. judith butler’ın performatif cinsiyet dediği de budur; yani kadınlık doğal bir öz değil, tekrar eden toplumsal performanslar dizisi oluşu. monique de yıllarca bu performansı sürdürür: bakım veren, onaran, katlanan kadın. "kendisi için var olan" bir özne olmaktan çok, başkaları için yaşayan bir varlık. monique’in çocukları için kalma ısrarıysa benim en çok ilgimi çeken yerlerden. ilk bakışta annelik fedakarlığı gibi görünen tutum, aslında bakım emeği etrafında kurulmuş karşılıklı bağımlılık ilişkini ifşa ediyor. daha önce savunma mekanizmalarında denk geldiğim kişinin kendi olma sorumluluğundan kaçış biçimlerinden biri olan fedakarlık, kendini kurban etme motifi. zizek de buna sahte fedakarlık diyordu. çünkü kendini inşa etmek, özgürlüğü üstlenmek fena halde zor ve bedel isteyen bir süreçtir. kırk beş yaşındaki bir kadının, yetişkinliğe yaklaşmış çocuklarının hayatını hala kendi varlığının koşulu olarak düşünmesi, yalnızca sevgiyle açıklanamaz zira. kadının kendi gerekliliğini bakım üzerinden kurduğunu da hissettiriyor. "ben gidersem onlar ne yapar?" sorusunun arkasında başka bir soru gizli: "gidersem ben kim olurum?" anlatıcı annesini cesaretlendirirken "yapabilirsin, hayır, kimse sen olmayınca hayatını sürdüremeyecek değil" diyerek bir adım atması için çabalar. nitekim bunu yaptığında louis’nin kardeşi annesi gittikten sonra bilgisayar bağımlılığını bırakır ve kendine çeki düzen verir. demek ki çocuğun yetişkinliğe geçebilmesi için eşdeyişle sütten kesilmesi için anne çocuğu çocuk da anneyi geride bırakabilmelidir. artdog’da kemal aydoğan’ın röportajına da baktım sahneye taşırken nasıl ele aldıklarını merak ettiğim için. oyunun yönetmeni oluyor kendisi. merkeze bourdieu’nün simgesel şiddetini koyduğundan söz ediyor aydoğan ise. nedir peki simgesel şiddet? tahakkümün açık baskı olarak değil, doğal ve meşru görünen normlar olarak içselleştirilmesi. kadının bakım emeğini kendi doğal görevi sayması.. ev içi angarya, görünmez emek.. mütemadiyen tekrar eden bir kısır döngü kadını eve hapseder. işin ilginç tarafı bu görünmezlik, teknolojik gelişmeyle ortadan kalkmıyor. ev içi teknolojilerin yaygınlaşmasına rağmen kadınların haftalık ev içi emek sürelerinin ciddi biçimde azalmamış olduğunu gösteren raporlar acayip şaşırttı beni. robot süpürge, bulaşık makinesi ya da çamaşır makinesi fiziksel yükü hafifletiyor ama bakım emeğinin ağırlığı mekanik işlerden daha fazlasına yöneliyor bu kez. planlama, duygusal emek, çocuk takibi, aile organizasyonu ve zihinsel koordinasyon yine kadının üzerinde şu an. kadın ücretli işgücüne katıldığında bile çoğu zaman yalnızca ikinci bir vardiya ekleniyor ev işleri. beni en çok düşündüren şeylerden biri sınıf meselesi oldu. daha dogrusu sınıflı toplumun sınıflı eğitim sistemi. kapitalist sistemin işlediği her yerde aynı şeyler yaşanıyor. annesi annemiz, kardeşleri kardeşlerimiz adeta. louis için eğitim, taşradan çıkışın neredeyse tek meşru kanalı ve bunu bir ölçüde başarıyor evet, ancak kardeşlerinin ebeveyn yaşamını yinelemesi tesadüf değil. bourdieu’nün habitus ve eğitimde yeniden üretim kavramları ile düşünürsek eğitim sistemi teorik olarak mobilite vaat ederken, pratikte çoğu zaman mevcut sınıfsal düzeni yeniden üretiyor. alt sınıf çocuğu yalnızca ekonomik kaynaklardan değil, tahayyül ufkundan da mahrum bırakılır çünkü. bilgisayar oyununa saplanan ve gelecekten umudunu kesen çocuklar veya alkol bağımlısı ağabey yalnızca bireysel kayıp hikayeleri hele ki iradesizlik hiç değil. kimsenin ondan başka bir hayat istemediği bir düzen içinde çocuk da kendisi için başka bir gelecek imkanını arzu etmeyi düşünmeyi bırakır. zamanla da sistemin ona reva gördüğü seçeneklerle uzlaşır, eğitim halk için kendini üretmek için çocuklarda adeta rıza üretme rejimi olarak iş görüyor. başarısızlık çoğu zaman çalışmama sonucu değil burası senin alanın değil mesajının içselleştirilme süreci ve çocuğun bana verilen imkanı değerlendiremedim suçlu olan benim fikrini kabullendirme mekanı. özetle louis’nin kitabı yalnızca bir annenin hikayesi değildir. ben söz etmedim burda ama bir "ibne" oğulun heteronormatif toplumda hem aile içinde görünmezlik çabası, öfkesi, utanç, suçluluk içinde büyümesi hikayesi hem sınıfın, patriyarkanın ve bakım rejimlerinin insan hayatlarını nasıl biçimlendirdiğinin hikayesi.. birçok açıdan bakılabilir sosyolojik kaynak. yine de umutlu bir metindir bu. gerçek hayata ayakları sağlam basan, koşullar içinden kendini çekip çıkaran bir özne oluş süreci. sonunda annenin de oğulun da kendileri olarak kendileri adına sohbet edip mutlu olabildikleri ve bunu her şeye rağmen kendi eylemleriyle hak ettikleri bir metin.

prafheimas 1 month ago

Theo'ya Mektuplar

Vincent Van Gogh

13 Gönderi

bomboş kişisel gelişim kitapları okunacağına vincent van gogh'un theo'ya mektupları okunsa çok çok daha faydalı olurdu. hem bibliyoterapi etkisi gösteriyor hem de tutkuyla bir şeyin peşinden nasıl gidilebileceğini.. van gogh sadece ressamlığı sebebiyle bunca seviliyor değil tam da bu yüzden.…devamıbomboş kişisel gelişim kitapları okunacağına vincent van gogh'un theo'ya mektupları okunsa çok çok daha faydalı olurdu. hem bibliyoterapi etkisi gösteriyor hem de tutkuyla bir şeyin peşinden nasıl gidilebileceğini.. van gogh sadece ressamlığı sebebiyle bunca seviliyor değil tam da bu yüzden. bir yandan hayatta kalma, yaşamı sürdürme çabası bir yandan resim için çabalamak, sürekli çalışmak, bunalımlar, yararlı olma çabası, onca emeğinin karşılıksız kalmasına rağmen sürdürme iradesi, ödül beklemeyişi kimseden, diğer ressamlarla ters düşmeye aldırmayışı, sadece emeğe, samimiyete, ciddiyete, neşeye ve sonsuz bir sevgiye inanması.. birbirinden güzel tablolarıyla birlikte sımsıcak bir yaşama arzusu, dostluk, aşkla görme biçimi bıraktı bize. mektuplardan birkaç sevdiğim alıntı bırakayım: kasım 1878, brüksel "sanat ne büyük zenginliklerle dolu; insan gördüklerini unutmadıkça hiçbir zaman verimli düşüncelerden uzak, gerçekten yalnız ya da tek başına kalamaz." belçika, 1880 temmuz "..umudu uyanık tutan, yükselmeyi amaçlayan, hep arayan melankoliyi, uyuşukluk ve acı içinde insanı umutsuzluğa sürükleyen melankoliye yeğledim." "..sadakatsizliğimin içinde bile oldukça sadıkım ve değişmişsem bile aynıyım." "insanlar çoğu kez ellerinde olmayan nedenlerden dolayı hiçbir şey yapamama durumunda kalırlar. kimbilir hangi korkunç, korkunç, çok korkunç kafesin içine hapsolmuşlardır. kurtuluş da var bir yerlerde, biliyorum, geç kalmış bir kurtuluş. haklı ya da haksız yere yok edilmiş bir iyi ad, yoksulluk, yazgının oyunları, felaketler... insanları hapseden şeyler bunlar işte." etten, aralık 1881 "ben kitap okuduğumda -aslında pek fazla da okumuyorum, yalnızca birkaç yazar, rastlantı sonucu keşfettiğim birkaç kişi- bunu, o yazarlar dünyaya benden daha geniş açıdan, daha yumuşakça, daha sevecenlikle baktıkları için, yaşamı benden daha iyi tanıdıkları için, onlardan bir şeyler öğrenebileceğim i için yapıyorum; yoksa iyilikmiş, kötülükmüş, ahlakmış, ahlaksızlıkmış bu gibi saçmalıklar hiç mi hiç ilgilendirmiyor beni. işin aslına bakarsan neyin iyi neyin kötü olduğunu neyin ahlak neyin ahlaka aykırı olduğunu her zaman bilmek kesinlikle olanaksız." lahey, şubat 1883 "evet, birçok şey gerçekten de otuz yaşında başlıyor, o yaşta her şeyin bitmiş olduğu da doğru değil. ancak, yaşamın veremeyeceğini anladığı birtakım şeyleri beklememeyi öğrenmiş oluyor kişi; üstelik her geçen gün daha iyi kavrıyor ki yaşam yalnızca bir ekme dönemidir, hasat mevsimi yoktur burada." lahey, ağustos 1883 "görev mutlaktır. peki, ya sonuçlar? onlardan sorumlu değiliz; ama görevimizi yapmak mı yapmamak mı seçiminden kesinlikle sorumluyuz. varılan sonuç kullanılan araçları haklı kılar ilkesinin tamı tamına karşıtı bu dediğim." drente, ekim 1883 ".. insanın elini uzatıp yakalaması gerek kendi yeteneğini -ve bu yaklama işi oldukça zordur- yeteneğin kendiliğinden ortaya çıkmasını beklemek yanlış. (...) çalışmakla kusursuzluğa varılabilir: insan resim yapa yapa ressam olur." "dış dünyaya karşı öyle çok cesaret, öyle çok enerji, öyle çok sükunet göstermek zorundayız ki.. (...) ciddi dertlere karşın neşeli kalmamız gerek. ..her şeye karşı gerçekçi, enerjik, ayrıntılı bir tavır almamız gerekecek, kuşkuya, düşlere ya da kararsızlığa kapılmayacağız." arles, ağustos 1888 "...yıldızları, başının üstündeki sonsuz boşluğu da hissedebilmen gerek... işte o zaman, yaşam neredeyse büyülü bir şey.. ah, asıl imansızlar, bu gördüğümüz güneşe inanmayanlardır." arles, eylül 1888 "ah, keşke her sanatçının yaşayacak ve çalışacak bir miktar parası olabilseydi!" "..dünyanın, yaşamak için paranın gerekli olmayacağı bir düzene girmesini dilemeye elbette hakkımız var." saint-rémy, kasım, 1889 "doğaya bakarak yılmadan çalışırsan, önceden kendine, şunu ya da bunu yapmak istiyorum demeden, sanki bir çift pabuç yapıyormuşsun gibi sanatsal endişeler duymadan çalışırsan, belki her zaman iyi şeyler çıkarmazsın ortaya, ama kimi günler hiç beklemediğin bir anda öyle bir konu yakalarsın ki, bizden önceki büyüklerin işleriyle boy ölçüşecek güçtedir."

prafheimas 1 month ago

Yorgunluk Toplumu

Byung-Chul Han

5 Gönderi

"anladım neden yorgunluk gülümserlik getiriyor insana hayatın bana başat bana avrat oluşunu öğrendim." `:ismet özel` byung-chul han, yorgunluk toplumu`nda yorgunluğu tek bir deneyim olarak değil, iki karşıt kip olarak düşünmeyi önerir. 1. tüketen yorgunluk birincisi, geç kapitalizmin ürettiği performans öznesinin…devamı"anladım neden yorgunluk gülümserlik getiriyor insana hayatın bana başat bana avrat oluşunu öğrendim." `:ismet özel` byung-chul han, yorgunluk toplumu`nda yorgunluğu tek bir deneyim olarak değil, iki karşıt kip olarak düşünmeyi önerir. 1. tüketen yorgunluk birincisi, geç kapitalizmin ürettiği performans öznesinin yorgunluğudur. bu, "pozitif potansiyel"in mutlaklığı içinden doğar. yapabilirsin, daha fazlasını yapabilirsin, kendini aşabilirsin buyruğunun yorgunluğu. burada özne dışarıdan zorlanmaz, kendini zorlar. sonuç, bir şey yapamama halidir. ama bu durma dinlenme değildir. bu, tükenmedir. insan işinden, hedefinden, hatta kendinden yorulur. yorgunluk burada ayırıcıdır. "ben ve yapmam gerekenler" arasına mesafe koyar, dünyayı bir yükler toplamına çevirir. "ben senden/sizden/kendimden yoruldum, der. özne ile nesne ayrımı yaparak. han’ın tarif ettiği depresif, dağılmış, içe çökmüş özne tam da bu pozitiflik fazlalığının ürünüdür. 2. nefes veren yorgunluk ama han, peter handke üzerinden bir başka yorgunluk biçimini de görünür kılar. bu, "negatif potansiyel"den gelen, durabilen, askıya alabilen, gevşeyebilen bir yorgunluktur. bir şeylere karşı değil, bir şeylerle birlikte yaşanır. nesnelerden değil, birlikte olmaktan doğar. ayırmaz, birleştirir. felç etmez, yavaşlatır. bu yüzden de tüketmez, toparlar. bunu ilk kez lisedeki bir piknikte çok çıplak biçimde hissettiğimi hatırlıyorum. hepimiz bir şeyin ucundan tutmuş, masa kuruyor, bir şeyler taşıyorduk. bir arkadaşım işi ustaca başkasına yıkıp hiç yorulmadan masaya oturmanın hesabını yapıyordu. bana tuhaf gelmişti. çünkü orada mesele masanın kurulması değildi. birlikte kurmaktı. pikniğin parçası biraz da birlikte dağılmak, birlikte yorulmaktı. kendini yormayarak "kârlı" çıkmıştı ama deneyimin dışına düşmüştü. yorgunluğu paylaşmamak, aslında o anı paylaşmamaktı. aynı şeyi yıllar önce okuduğum gorki’deki bir sahnede de sezmiştim. `kazana atılan bez parçaları` belki teknik olarak fazlaydı. birinin dediği gibi, herkesin bir şey atmasına gerek yoktu. ama herkesin bir parça atması, yapılan şeyi birinin işi olmaktan çıkarıp ortak bir eyleme çeviriyordu. orada yorgunluk, verimsizlik değil, ait olmanın bedensel karşılığıydı. sonuca değil, birlikte oluşa yazılan bir yorgunluktu bu. ismet özel’in dizesindeki "gülümserlik getiren" yorgunluğu da böyle tatlı içten bir yorgunluktur.. performans öznesinin çöken yorgunluğu değil. hayata katılmış olmanın, bir şeye ve birilerine değmiş olmanın yorgunluğudur. insanı eksiltmez, gevşetir. sertliğini alır, yalnızlığını değil. dostluk bağı kurar, toplumsallaştırır. kısacası, han’ın ayırdığı iki yorgunluk şunu söyler: biri pozitif potansiyelin zorbalığından doğar ve insanı yalnızlaştırır, diğeri negatif potansiyelin açtığı boşluktan doğar ve insanı dünyaya geri verir.

prafheimas 9 months ago

Saatleri Ayarlama Enstitüsü

Ahmet Hamdi Tanpınar

55 Gönderi

edebiyatımızın en önemli yazarlarından ahmet hamdi tanpınar'a ait roman. kullanılan başlıca hiciv yöntemi topluma bir yabancının gözüyle bakma. amaç gerçek durumla olması gereken durum arasındaki farkı belirtmek. böylece alıştığımız toplumun bozuk ve kötü yanlarını yeni bir bakış açısıyla sunmak. tanpınar…devamıedebiyatımızın en önemli yazarlarından ahmet hamdi tanpınar'a ait roman. kullanılan başlıca hiciv yöntemi topluma bir yabancının gözüyle bakma. amaç gerçek durumla olması gereken durum arasındaki farkı belirtmek. böylece alıştığımız toplumun bozuk ve kötü yanlarını yeni bir bakış açısıyla sunmak. tanpınar bu sağduyu ve bozulmamış mantığı temsil eden gözlemci kişi olarak hayri irdal'ı seçer. hayri irdal ülkeye dışarıdan gelen birisi değil, toplumun bir üyesi. onun özelliği çocukluğundan beri toplumun hem biraz içinde hem de dışında kalışıdır. toplumsal dönemlere göre hemen herkes aynı kalırken hayri irdal değişir. roman neyi hicvediyor? gurur, iki yüzlülük, aptallık, bencillik, para hırsı, sömürü, zulüm, haksızlık.. iki uygarlık arasında bocalayan toplumun yanlış tutumları ve saçmalıkları. birinci bölüm büyük ümitler tanzimat öncesi. irdal, kendi aile çevresini ve babasının dostlarının çevresini anlatır burada. her iki çevrede de din, hurafe motifleri, boş inançlar hakimdir. abdüsselam bey, eczacı aristidi efendi kayser andronikos'un hazinesini arayan seyit lütfullah bu insanların peşinde oldukları iki şey vardır: biri simya ile altın yapmayı başarmak, diğeri metafizik yollarla bağlantı kurarak bir hazine bulmak. bu çevre bozulan mali durumları akıl ve bilim dışı yollardan düzeltme umudu içindedirler. buradaki hiciv de tanzimat öncesinde batı'nın bilimsel ekonomik gelişmelerinden habersiz toplumun batıl, dinsel, gerçek dışı yaşantısına yönelik. irdal bu iki çevre içinde geçen çocukluğu onlara nazaran akılcı yönden gören, saçma bulan, kendince eğlenip hayattan kaçma biçimi olarak oyalanma olanağı olarak bakan biridir. ikinci bölüm küçük hakikatler tanzimat dönemi. irdal savaştan dönüp evlenir. eşinin ölümü ile gittikçe felakete sürüklenişi ve ikinci evliliği. bu kez batı'nın değerlerinden, gelişiminden haberdar fakat ne eskiyi bırakabilen ne de yeniyi alabilen bocalayan bir toplum tasviri. bu bocalama insanları eyleme geçme hevesi ile tembellik arasında bırakmış her şeyi şakaya, lakırdıya alan bir görünüme bürümüştür. bir tür eşik halidir bu. dr. ramiz batı'da eğitim almış, freud, psikanaliz öğrenmiş, tüm sorunların çaresini psikanlizde görecek denli bakışını daralmış ve tam da bu nedenle gülünç bir duruma düşen biridir. öte yandan uzak kaldığı kendi toplumunun rüyaları, dinsel motifleri, kültür biçimine de merak salar. üçüncü bölüm sabaha doğru cumhuriyet dönemi başlangıcı. halit ayarcı ile yeni bir hayata geçiş. saatleri ayarlama enstitüsü'nün kuruluşu ve refaha erme, üne kavuşma. bu kez de yeniye tapılan ve salt yeni olan her şeyin işlev ve manasından koparak yüceltildiği dönem eleştiri konusu olur. köksüz devrimler, batı taklitçiliği, çıkarlar için olmayan bir tarih anlatıcılığı.. halit ayarcı yeniye tamamiyle inanan tek kişidir. fakat o da kendi çıkarları için inanmış gibi görünen çevrenin toplumun ihanetine uğrar. ve enstitü lağvedilir. " irdal'ın normları ile ayarcı'nın normları çatışır durmadan. biri aklı, mantığı, sağduyuyu savunur, öteki yeniyi, yararlıyı, eylemi. böylelikle romanın son iki bölümünde yazar, saçmalıkları sergilemek için gözlemci irdal'ı kullanmakla yetinmiyor, aynı zamanda ayarcı'ya yeninin savunusunu yaptırarak yeninin dayandığı görüşü de hicvediyor." ( berna moran, s.317) dördüncü bölüm her mevsimin bir sonu vardır cumhuriyet dönemi. romanın sonlara doğru hicvin şiddeti artar, tiksinti ve nefret düzeyine varır. kokuşmuş bir cevre acı alaysılığına. hayri irdal kendisi de bu toplumun içinde ve bizzat önemli bir parçası iken okur kendisini pek de yargılamaz. çünkü en başından onun hayatına tanıklık etmektedir. geçim sıkıntısı, ailesini kurtarma çabası, ayarcı ile işbirliği yaparken niyetinin hiç olmazsa sefaletten kurtarma amacı olduğunu biliriz. onu diğerlerinden ayıran önemli bir yanı da tüm olan biteni kavrayan kendisini de suçlu, iki yüzlü hisseden mutsuz bir adam oluşudur. tanpınar'ın hicvetmediği iki kişi kalır romanda. biri eski değerlerin temsilcisi saatçi nuri efendi. iyilik sever, dürüst, sakin tabiatlı, işini hakkıyla severek yapan yarı evliya bir adamdır. bir diğeri oğlu ahmet'tir. o da babasının servetine ve yapılan işlere sırt çevirerek devlet imtihanlarını kazanıp kendi emeğiyle doktor çıkacak olan bir gençtir. ikisinin ortak yönü de iş ahlakına, anlama, sorumluluğa ve yaşamın gercekliğine sahip çıkan kişiler olmalarıdır. geçmişi geleceğe bağlayacak olan dogu ve batı'yı birbirine bağlayacak olan da onlar olacaktır. kaynak: berna moran, türk romanına eleştirel bir bakış 1

prafheimas 9 months ago

Gençler İçin Yunan Mitolojisi

Luc Ferry

1 Gönderi

çağımızın en büyük sorunlarından biri hepimizce malum: bağımlılık merkezinde bir tüketim, satın alma bağımlılığı; - her yerde hazır ve nazır reklamlarla da sürekli teşvik edilen, uyarılan- ve türlü biçimlerde çeşitlenen bağımlılıklar. buna ister reels kaydırma diyelim ister dopamin, kafein, nikotin,…devamıçağımızın en büyük sorunlarından biri hepimizce malum: bağımlılık merkezinde bir tüketim, satın alma bağımlılığı; - her yerde hazır ve nazır reklamlarla da sürekli teşvik edilen, uyarılan- ve türlü biçimlerde çeşitlenen bağımlılıklar. buna ister reels kaydırma diyelim ister dopamin, kafein, nikotin, eroin.. hepsinde başgören yegane dürtü benzer: kronik tatminsizlik ve sürekli doz artırmaya giden kısır bir döngü. hatta bazı türlerinin ölümcül olduğunu da düşünürsek kendimizi çocukları, gençleri neyle koruyacağız? işte, luc ferry bize mitolojiyi öneriyor. "ahlaki, kültürel, zihinsel düzlemde ne kadar yoksul bir iç yaşama sahipsek, dizginlerinden boşanmış satın alma ve tüketme ihtiyacına o kadar kapılırız." (s.34) eşdeyişle: "bir insan ne kadar güçlü kültürel, ahlaki, zihinsel değere sahip olursa, satın almak için satın alma, laf olsun diye kanaldan kanala atlama ihtiyacını da o kadar az duyar. (...) olma mantığının sahip olma mantığının önüne geçmesi için gençlere yardım etmek gerekir." (s.35) bu kitap tam da bu amaçla gerçek bir armağan. ferry ön sözde beş tür sorgulamaya yer veriyor, mitleri anlamaya yönelik. bu sorgulara kitap boyunca örnek mitlerle yanıtlar sunuyor, yorumlar getiriyor. ben şimdilik yalnızca soruları bırakıp metni bizzat alıp okumayı tavsiye etmekle yetineceğim. birinci sorgulama öleceğini bilen ve kötülük yapmaya, trajik biçimde yoldan çıkmaya kadir tek varlık olan insan için iyi bir yaşam nedir? ikinci sorgulama hiç de insanlık için ortaya çıkmış gibi görünmeyen tanrıların evrenine insanlar kendilerini nasıl dahil edecekler? üçüncü sorgulama ölümlüler odysseus'un aksine kozmosla uyuşmayıp kibirle, küstahlıkla, ölçüsüzlükle yani hybrisle tanrıların savaşından doğmuş kozmik düzene isyan edenlerin başlarına ne gelir?" ( askleipos, sisyphos, midas, tantalos, ikaros gibi) dördüncü sorgulama yunan mitlerinin neredeyse hepsinde yer alan sıra dışı varlıkları, kahramanları ya da yarı tanrıları nereye, nasıl konumlandırmalı? ( theseus, iason, perseus, herakles gibi) beşinci sorgulama odysseus gibi evrenle uyum sağlamak için evine dönme mücadelesi verenler, hybris ile kozmosa kibirli bir başkaldırı ve isyanı seçenler, bir de kaosa karşı kozmosun düzenini koruyan zeus gibi kahramanlık yolunu seçenler... dışında bizim gibi sıradan, basit varlıklar için: ahenkli olmasıyla tanınmış bir dünyanın, tüm güzelliğiyle olymposlular tarafından kurulmuş ve muhafaza edilmiş, adil ve iyi olduğunu öne sürdüğümüz bir kozmosun, fenalığın iyilere ve kötülere ayrım gözetmeksizin vurmasına izin vermesini nasıl açıklamalı? ( oidipus ve antigone)

prafheimas 9 months ago

son yıllarda çocuk edebiyatı çocuğa görelik adı altında türlü hassasiyetlere kurban giderek felaket biçimde güdükleştirildi. hiçbir olumsuz ögenin yer almasına tahammül edemeyen burjuva ve beyaz yaka orta sınıf hezeyanları adeta hadım etti edebiyat zenginliğini. yeni yapıtlar çocuğa salık verilen bazı…devamıson yıllarda çocuk edebiyatı çocuğa görelik adı altında türlü hassasiyetlere kurban giderek felaket biçimde güdükleştirildi. hiçbir olumsuz ögenin yer almasına tahammül edemeyen burjuva ve beyaz yaka orta sınıf hezeyanları adeta hadım etti edebiyat zenginliğini. yeni yapıtlar çocuğa salık verilen bazı temel değerler dışında şiddetsiz yavan bir kurgu.. halbuki ursula guin çok daha önceden buna dikkat çekip uyarmıştı. masallarda doğru ve yanlış yoktur farklı bir standart işler. ondaki kötülük cadılar, çocukları yiyen devler falan bir tür arketiptir. çocuklar masallardaki şiddeti tıpkı yetişkinler gibi anlarlar hatta daha iyi anlar çünkü zihinleri yetişkinler gibi tek yanlı, gölgesiz, kendini kötülükten şiddetten ari kılmış yarı gerçeklikle dolu değildir henüz. kurallarla davranmaz ama içsel biçimde kahramanın yapması gerekeni, hangi yoldan gideceğini bilir. içgüdüler kör değildir ve çocuklar kesinlikle aptal değildir. en başta bunu kabul etmelidir belki de yetişkinler. ben bu anlamıyla masalları hatta daha çok mitleri çocuklarla tanıştırmanın çok daha iyi olduğunu düşünüyorum. çünkü mitler somut yaşantılar ve kadim bilgelikler barındırır içlerinde. hepsi birer büyüme, gelişme öyküsü olarak insanlığın en zengin kültür mirasıdır. anadilde birçok deyim, atasözü, kelime, kavram mitlerden türeyip gelmiştir. ve mitosların en güzel yanı hem çocuklara hem de yetişkinlere her türden kişiye hitap edebilmesidir. müthiş bir hayal gücü ve yaratıcılık ile doludur üstelik. "eğer çocuktaki hayal gücünün kökünü gerçekten kazıyabilirseniz, o çocuk büyüyünce bir patates olur. (...) o halde kütüphaneciler, öğretmenler, ebeveynler, yazarlar ya da sadece yetişkinler olarak bize düşen mutlu görev, alabileceği en iyi, en saf besinleri vererek bu yeteneğin (hayal gücü, yaratıcılık) çocukta özgürce gelişmesini, yeşil defne ağacı gibi serpilmesini teşvik etmektir." (ursula guin) bu anlamıyla yetişkinlere mitlerle ilgili şu üç kaynağı önerebilirim: * gençler için batı felsefesi, luc ferry * gençler için yunan mitolojisi, luc ferry * mitologya, hamilton bu üç kaynak hem dili itibariyle hem de mitlerdeki derinliği anlayıp çocuklarla mitolojiyi nasıl tanıştırabileceğimize dair rehberlik vazifesi görüyor hatta luc ferry bizzat amaç ediniyor. öte yandan çocukların kendilerinin de okuyabileceği iki kaynak daha ekleyebilirim: * çocuklar için mitoloji, haldun taner ( çocuklara anlatıyor, özellikle ilyada destanı gerçekten harika, ki luc ferry de gençler için yunan mitolojisinde uzun uzun inceler homeros destanlarını) * torunuma yunan mitleri, jean-pierre vernant

prafheimas 10 months ago

Uzak

Oruç Aruoba

2 Gönderi

81 "güneş batmıştır ---karanlık çökmektedir... özleyen de, özlenen de, dışarıda ve uzakta dır lar..." 83 [çünkü kıskançlık, özlemin ---ve sevginin ---bozuk ( yani, ben-merkezciliğe dayalı, dolayısıyla tek-yanlı) bir biçimidir.] 84 " oysa neşe ne denli neşeliyse, içinde uyuklayan hüzün de…devamı

prafheimas 10 months ago

Akıl Tutulması

Max Horkheimer

3 Gönderi

frankfurt okulu filozof ve kültür endüstrisi kuramcılarındandır. akıl tutulması adlı bu kitabında aklın batı dünyasındaki köklerini inceler, platondan kant'a hegel'e ve günümüze dek evrilerek nasıl bozulduğunu eleştirir. öncelikle müthiş bir pozitivizm ve pragmatizm eleştirisi yapar horkheimer. batı, batılı, miti, büyüyü,…devamı

prafheimas 10 months ago

Piano Piano Bacaksız

Tunç Başaran

14 Gönderi

bir masal bu film melodisiyle, müşfik kenter'in sesiyle.. yetişkin olduğunda dönüp geçmişe bakan ve onun gözünden gören bir çocuk anlatıcısı vardır çünkü. büyüklerin çocuklara anlattığı iyi ve kötülerin birbiriyle mücadele ettiklerinden değil ama bu masal. bir çocuğun dünyasından iyinin kötünün…devamıbir masal bu film melodisiyle, müşfik kenter'in sesiyle.. yetişkin olduğunda dönüp geçmişe bakan ve onun gözünden gören bir çocuk anlatıcısı vardır çünkü. büyüklerin çocuklara anlattığı iyi ve kötülerin birbiriyle mücadele ettiklerinden değil ama bu masal. bir çocuğun dünyasından iyinin kötünün birbirine karışıp çok çok ötesine geçildiği bir anlatı. belki de bir çocuk yalnızca insan'ın ne olduğunu bilebilir tam da bu nedenle. herkesin herkese yardım ettiği sevgi gösterdiği bir dayanışma filmi mi? oysa kişiler hiç de kusursuz değil. kemal'in babası aylak, kumarbaz, içkici bir adam ve eve günlerce gelmediği oluyor. gelince hiçbir şey olmamış gibi baş köşeye kuruluyor. üstelik kemal'i çocuk işçi olarak çalıştırıyor, parasını elinden alıyor. yine de kemal onu sever, öyle bir nedeni de yoktur. belki babası bir kere öpmüştür sadece kendisini.. yine de ona bakışında ilgi şefkat vardır. insanın kendi içinden doğan bir kendiliğinden koşulsuz sevgidir bu belki. annesi de tartışmasına rağmen kabul etmiştir kocasını öylece. ve salt kötüdür diyemeyiz de adam için. o da konağın koruyup kollayıcılarından biridir. belki de onu bir yerde hoş görmemizin nedeni bencilliğinin çocuksu oluşudur yetişkin çıkarcılığından kötücüllüğünden ziyade. kemal'in çizmelere sahip olma arzusu.. başlı başına bir masal. çocukların mutluluğunun sırrı biraz da buradadır. lacan'ın bize sonradan açıkladığı bizim çoktan unuttuğumuz o hazzı yaşar onlar. bir şeye sahip olamayışın getirdiği sıkıntı, eksiklik, yetersizliği, onsuz olunmazlığı değil yani bizim gibi. bir gün ulaşmanın hayalini kurmak.. yalnızca o hayal ile hayata tutunmak, keyif almak bir arzusu olduğu için. kemal'in gözünde gerçeklik ile hayal/ umut iç içe geçer. gece yarısı kuyuya düşen ışık gibi.. kuyudan seyredilen yıldızlar gibi.. yaşar kemal'in yoksul köylü insanları ve çocukları nasıl ki umuda yaşama tutunmak için efsaneler yaratıyorsa kemal da çocuk ruhuyla kuyunun yıldızlarına ışığın büyüsüne tutunur. ikinci dünya savaşı.. istanbul. bir yanda başka konaklarda başka hayatlar elbette zenginlik içinde, lüks içinde. en iyi okullar, kolejler, yemeler içmeler, eğlenceler.. öte yanda yalın ayak kemal ve onun sıcacık sevgili dünyası. kim hırsızdır bu dünyada öyleyse? yoksulluğu yaratan mı aç karnını doyurmak için bir tane tavuk çalan mi? o da ayrı bir soru.

prafheimas 10 months ago

Dünyaya Düşen Adam

Walter Tevis

5 Gönderi

Spoiler içeriyor walter tevis romanı. az önce bitirdim. okunmasa da olur bir metin. üslubu beni sarmadı. edebi yönden zayıf. bir de beklentim yüksekti herhalde, sık sık bunaldım. büyük bir hayal gücü bekliyor insan, uzaylı birinin gözünden dünyamızın çok daha ilginç betimleneceğini. ama…devamıwalter tevis romanı. az önce bitirdim. okunmasa da olur bir metin. üslubu beni sarmadı. edebi yönden zayıf. bir de beklentim yüksekti herhalde, sık sık bunaldım. büyük bir hayal gücü bekliyor insan, uzaylı birinin gözünden dünyamızın çok daha ilginç betimleneceğini. ama daha çok entelektüel bohem bir yarı aydının melankolisi, nihilizmiyle sıkılıyorsunuz. spoiler vereceğim. dünyadaki insanlar uzaylı newton'a bir tür maymun ya da böcek gibi geliyormuşmuş. senin gezegenin çok zeki, becerikliydi de ne oldu? onca ışık yılı mesafeden kendi götünüzü kurtarma umuduyla gelmedin mi? çok savaştık, kimyasal silahlar yaptık, bir avuç kaldık. neslimiz tükenmek üzere. ee? uzay gemisi yapıp getirecem bizimkileri sizi kurtaracağız başınıza geçip. birbirinizi öldürüp dünyanın kökünü kazımayın diye. yapma ya? çözümü de yine silah üreterek tehdit ile güçlü savunma sistemleri ile durdurmak. uzaylı olduğu anlaşılınca da bir sürü test mest ile adamı haşat edip salıyorlar, barda içip içip nostalji yaparak vakit öldürüyor. niye kurtarmıyorsun bizi? diyor birlikte çalıştığı kimyager gelip bulup. kurtarılmaya değer değilsiniz, kurtaracak gücüm de yok diyor. hem de korkuyorum, ensemdeler. adam da diyor o zaman bir milyon ver bari. çeki alıp tatile gidecek. heriflerdeki umursamazlığa bak. para için gelmiş belli. gerçi zaten eleştiri de buna. ne adım atıyoruz bir çıkış yolu yaratmak için dünya sorunlarına ne de birisi adım atsın çözüm üretsin istiyoruz. uyuşmuş biçimde sadece daha çok keyif ve para istiyoruz. ama yine de yemezler tevis. hasta yatağında küçük kasaba halkının içinde ne işim var benim bu denyolarla diye homurdanarak kendi alkol probleminle cebelleşirken osur osur ipe dizmişsin. bir otobiyografi de sayılır aslında demişsin ustune. hiç anlaşılmıyor sanki. mırıl mırıl kendini tebrik etmişsin iste metin boyu. ben beğenmedim, ama başlamışken okuduk işte. iflah olmam. filmini de izleyeceğim, merak ettim.