... (@prafheimas)

guillaume paoli, iyimserlikten daha iyisi'nde iyimserlik ve kötümserliği geleceğe ilişkin iki karşıt düşünce olmaktan çok, insanın gerçeklik karşısındaki duygusal tutumları olarak ele alıyor. ona göre her ikisi de geleceğin nasıl olacağına dair bir kanaati öne çıkararak bugün ne yapabileceğimiz ve…devamı

prafheimas 4 weeks ago

Eğlencenin İyisi: Batı Sanatında Ciddi - Eğlenceli İkiliği

Byung-Chul Han

1 Gönderi

Batı'nın ciddi sanatı, pasyonu.. acıdan, aşkınlıktan, öte dünyalara özlemden, olmayandan yola çıkan ve yalnız başına varılan yüce sanat ve hakikat kavrayışı... hiyerarşik ve karşıtlıklardan oluşan zihinsel kategorileri... öte yandan ise doğunun içkin, dünyaya ait, neşeli, hafif, gündelik, oyunsu, iç içe…devamı

prafheimas 1 month ago

Agora

Alejandro Amenábar

80 Gönderi

Spoiler içeriyor güzel, keyifli bir filmdi. bu tarz dönem filmlerinden tat alabilmek için biraz tarihsel sürece de göz atmak gerekiyor. bu ihtiyacı, merakı uyandırıyorsa bir film daha ne yapsın? eski roma düzeni olan pagan aristokrasi'sinden hristiyan roma"ya doğru bir geçiş dönemini anlatıyor.…devamıgüzel, keyifli bir filmdi. bu tarz dönem filmlerinden tat alabilmek için biraz tarihsel sürece de göz atmak gerekiyor. bu ihtiyacı, merakı uyandırıyorsa bir film daha ne yapsın? eski roma düzeni olan pagan aristokrasi'sinden hristiyan roma"ya doğru bir geçiş dönemini anlatıyor. ilk bakışta bu keşmekeş yahudilerin, hristiyanların, paganların birbirine girmesi sürekli bir mücadele ve savaş hâli insanın midesini bulandırıyor. bu din savaşları falan ne rezil bir şey diyorsun, hypatia gibi dışında kalmak gökyüzünü incelemek istiyorsun sadece, huzur içinde. ama bu bir kadın bakışı işte. esasında mesele din, inanç gibi görünse de altındaki itici güç hangi toplumsal örgütlenme biçimi daha çok taraftar bulacak? şehre hangi söylem, mimari, kültür hegemonya kuracak? toplumu hangi din yönetecek? dolayısıyla din siyaset ilişkisinin hep iç içe olduğunu da göstermiş oluyor, bir kez daha. hangisi amaç hangisi araç pek de belli değil.. paganlara daha bi yakın hissettim filmi izlerken. en azından bilim, sanat, kültür düşmanı değiller diye. ama öte yandan kölelik sistemi falan var. epey sınıflı bir toplum. oysa hristiyanlık herkese özgürlük vaat ediyor. kadınlar, çocuklar, yoksullar, fahişeler falan hepsi için cazip geliyor yardım ettikleri için, insan yerine koydukları için. gerçi güç kazandıkça değişiyor yine bu merhamet, yardımlaşma gösterileri her zamanki gibi.. sonra işte gerçek hıristiyanlik bu değil, köklerine dönelim dinimizin diyen anarşist hiristiyan tolstoylar... hristiyanlar köleleri, yoksulları ardına alıp güç toplarken bir yandan da siyaset için sırf orestes'e güç kaybettirmek siyaseti ele geçirmek amacıyla hypatia'yı katlettiler. dinin korkunç yanı da bu. istediğin gibi eğ bük, çıkarına uydur. halkı galeyana getir, as kes. pagan filozof, güzelim bilim kadını, ne korkunç bir ölüm seninki. filmdekinden kat be kat zalimce. bu erkeklerin ataerkil dinsel siyasal düzenlerinin kepazeliğinde katledilen anlaşılamamış ince bir ruh. tarihsel enstrümanlar değişiyor ama her dònem her vakit şu anda bile türlü bahanelerle öldürülüyor kadınlar. erkek çıkarı uğruna.

prafheimas 1 month ago

Justine: Erdemin Felaketleri

Marquis de Sade

1 Gönderi

[önnot:bugün bu metni okurken beni en çok öfkelendiren şey sade'ın anlattığı ve suçlu olarak işaret ettiği ve tiksindiği toplumun hâlâ tüm şiddetiyle mevcut olması. neyden söz ediyorum? dünyanın zengin iş adamları, yöneticileri, ileri gelenleri, bilim insanları, sanatçıları içlerinde kimler kimlerin…devamı[önnot:bugün bu metni okurken beni en çok öfkelendiren şey sade'ın anlattığı ve suçlu olarak işaret ettiği ve tiksindiği toplumun hâlâ tüm şiddetiyle mevcut olması. neyden söz ediyorum? dünyanın zengin iş adamları, yöneticileri, ileri gelenleri, bilim insanları, sanatçıları içlerinde kimler kimlerin olduğunu kısmen bildiğimiz epstein dosyaları.. ve elimizden hiçbir şeyin gelmiyor oluşu. geçmişte olanın şimdi de devam etmesi. çocuk tecavüzcüleri, sadist hedonist zevk ve cinayetlerle kendinden geçen insanların sadece birer roman karakteri değil bizzat toplumun içinde bizim hayatlarımızı yönetmesi. sade'ın suçlu bir toplumda suçlu olmak gerekir fikri işte bu bağlamda düşünülünce çok daha hafif kalıyor.] *** fransız aristokrat ve felsefeci marquis de sade'ın romanı. okurken düşündüğüm ilk şey bu kitabı yalnızca fikir yürütme becerilerine olabildiğince sahip ve vicdani etik tutumları sarsılmayacak, gerçeklikten ve sevgiden haberler olan kişilerin okuması gerektiği oldu. çünkü bir kısmı sade'ın da düşünceleri olmakla birlikte kötülüğün temsilcisi olan bütün adamlar sadece eylemekle kalmıyor, sonuna dek de savunuyor türlü önermelerle kendilerini. üstelik yaşanmış tarihsel örnekler veriyorlar kendilerini haklı göstermek için. bu nedenle tıpkı naziler gibi kötücül ruhları olan insanlara bahane, gerekçe sunmaya açık bir metin. yayımlandığı dönemde napolyon tarafından toplatılıp yok edilen ve yazarı sade'ın hapishaneye atılmasına varan ciddi bir şok yaratıyor toplumda. ama bence bu nedenlerden yalnızca birisi. diğer nedenlere gelince marquis de sade'ın yaptığı şey aslında aşırılığa varan erotik sadist bir hayal gücünü kullanmak değildi. gerçekten de tarih bize insanların özellikle suç işleyerek elde ettikleri zenginlik, güç ve mevki ile özellikle güçsüz konumdaki hiçbir şeyi olmayan yoksul halk üzerinde uyguladıkları zalimliklerin gerçekliğinin oluşu. romanda bu tarihsel örneklere de yer verir, sade. sade'ın dayanamadığı da tam da bu ikiyüzlülük. o doğrudan kendi zevkini, özgürlüğünü ve düşüncelerini üstlenerek açık açık kendini toplumun önüne atarken ve sırf bu nedenle cezalandırırken başkaları her şeyi erdem kılığına büründürüp çok daha zalimleşebiliyordu. bu da sade'ın erdem ve ahlak üzerine atılan nutuklardan tiksinmesine yol açtı. (sade'ı yakmalı mı?) romanın konusuna gelince justine adlı küçük kızın yapayalnız kaldığı bir toplum içinde erdemli olma çabasından asla vazgeçmediği koşullarda kendi yaşamını emeğiyle kazanmaya çalışırken başına gelebilecekler. bu kadın insanı yer yer çileden çıkarak denli saf. ama önemli olan bu değil sanırım. sade, bir tür deney yapıyor bir filozof olarak da. sonuna kadar takip ediyor suçları ve rahibinden klisesine, şato sahibi aristokrat adamlardan, valilere, saygın bilim insanlarına dek herkesin nasıl yoz olduğunu ifşa ediyor bu kurban justine aracılığı ile. okurun da sınırlarını zorluyor. eyüp kıssası'nı çok severim, bu romanı okurken eyüp'ün çektiği ıstıraplar justine'inkinin karşısında çölde kum tanesi gibi kalıyor. dehşet korkunç sahneler, her biri. uygarlığın suçları, doğanın eşit şartlarında oluşabilen suçlardan çok daha kıyıcı ve çok daha sapkınca. ve sade kendine uygarlığı değil de doğayı referans alıyor. işin ilginç yanı doğadan esinlenen onca farklı felsefi ekol oluşu. stoacılık geliyor örneğin aklıma. diyojen geliyor, knikler.. epiküros geliyor. öte yanda da sosyal darwinizm veya sade'ın savundukları.. arada uçurumlar var. nihayetinde erdemin ve suçun evrensel olarak temellendirmeden yoksun kalışları ve tanrısal kötülük problemine burjuvazinin ve uygarlığın yerel halkları sömürerek katlederek geldikleri refah seviyesi ve dayandıkları makyavelist, pragmatist felsefe romanda tartışılanları hâlâ güncel ve edebi olmanın yanı sıra felsefi birer metin olarak görebilmemizi sağlıyor. velhasıl güçlü ile güçsüz arasında salınan dengesiz toplumun yarattığı bu suç ortamını bu denli sert ifade edebilen çok az cüretkar metin ve yazar vardır. metinden alıntılar yaparak tartışmaya açmak, tarihsel örneklere yer vermek ve romanın sonunda justine'in başına gelenleri özetledigi kısmı alıntılamak da istiyordum ama uzadıkça yoruldum ve üşendim. zaten herkes de okumasın bu metni, başta dediğim gibi.

prafheimas 1 month ago

Ucuz Roman

Quentin Tarantino

164 Gönderi

kahkaha ile seyrettim. estetik bir zevk alarak. diyaloglara ayrı görüntülere ayrı müziklere ayrı bayılarak. dans sahnesinde büyülenerek. kadınların hepsi çok hoştu, çekici kendine has. adamların hepsi ayrı bir aura. ve kendi kadınlarıyla ilişkilerine bittim, çok ciciydi. her açıdan her yönden…devamı

prafheimas 1 month ago

Sinek Isırıklarının Müellifi

Barış Bıçakçı

11 Gönderi

barış bıçakçı romanı. cemil'i kendime yakın hissettim bir yanıyla. o da hayatı anlamaya çalışıyor, bilim kitaplarından, edebiyattan, sinemadan, şiirden, siyasetten, hayatın ayrıntılardan.. bir yandan yaşamak ne demek bunun sorgusu bir yandan yazmak ne demek ve niçin, nasıl sorgusu.. tabii bir…devamı

prafheimas 1 month ago

Gecikmeye Övgü

Helene L'Heuillet

4 Gönderi

[nihayet bu güzel kitabı bitirdim, kapattım ve şimdi bende bıraktığı izi doğaçlama biçimde ifade etmek istiyorum. yazım imlâ kusurlarını hoş görünüz, bir başka zaman dönüp düzelteceğim. şimdi doğrudan anlatmak daha değerli geliyor.] sürekli duyduğum şey, çok yorgunum, işler yetişmiyor, dinlenemiyorum,…devamı[nihayet bu güzel kitabı bitirdim, kapattım ve şimdi bende bıraktığı izi doğaçlama biçimde ifade etmek istiyorum. yazım imlâ kusurlarını hoş görünüz, bir başka zaman dönüp düzelteceğim. şimdi doğrudan anlatmak daha değerli geliyor.] sürekli duyduğum şey, çok yorgunum, işler yetişmiyor, dinlenemiyorum, boş vaktimde ise tersine canım sıkılıyor ne yapacağımı bilemiyorum. tatildeyken bile işe başlayacak olmanın baskısından kurtulamıyorum. beni en çok rahatsız eden şey bütün bu şirketler iş yerleri sürekli aceleyle ve geç kalıyoruz baskıyla çalışanları aşırı strese sokuyor ki.. kabul edilse ya işin talep ettiği zaman çok daha fazla diye. neden insanları mahvediyorlar bu şekilde. işte bu sorunun yanıtını veriyor kitap en başta. sabırsız kapitalizm her şeyden önce bir zaman ekonomisi yaratıyor. insandan hep daha fazlasını istiyor, onu denetlenmesinin en iyi yolu sürekli geç kaldığına inandırmak ve koşturmak. suçlu hissettirmek kendini de denetlemeye zorlamak. bunu içselleştirmesini sorunun kendi zamani yönetememe yetersizliğinden kaynaklandığını düşündürmek. zamanı nesnel olana indirgeyerek bir kaynak sermaye olarak ondan devşirilen kàr sonunda kamusal özel alan ayrımını da silip öznel zamanı ortadan kaldırmaya vardı. öznel zamanı kaybettik performans, hız, tüketim toplumunda. zamanla kendimizle ilişkimiz daha da yabancılaştı ve tüm ilişkilerimizi değiştirdi. sürekli gec kaldım, yetişemiyorum baskısı ile hareket ediyoruz fakat yapıp etmelerimiz ne arzumuzdan ne de hayatın değerinden kaynaklanıyor. tersine itki ve doyumun kısır döngüsünde her şeyi tüketim mantığı ile yaşıyoruz. bunun sonucunda toplumsal melankoli, sahte hedonizm, uyuşmak, dikkat kaybı, uykusuzluk, yaratıcılığın körelmesi, arzunun kaybı.. artık birer gönüllü köleyiz. peki gecikmek zaten hem kapitalizmin bizzat yarattığı bir şey hem de hayatın kendine içkin bir durumsa onu bertaraf etmek ve stresle yönetmeye çalışmak yerine o aralığı öznel zamanla yeniden buluşmak için bir fırsat olarak göremez miyiz? yazarın önerisi budur, en azından. bu ihtimal.. öncelikle gecikmenin olumluya tapınılan ve olumsuz inkâr eden toplum içinde yeniden kabul edilmesi gerekir. gecikme aksama durma kayıp olduğu kadar, arzuya mühlet veren, anlamı ve eylemi koşullayan bizzat yaratan boşluktur. aralıktır. bu aralıkta hüzünlenmek gibi bir olumsuzluğa da yer açmak gerekir. niçin hüzün? çünkü zaman gelir ve geçer. baştan kayıptır. ona egemen olamayız, efendisi değilizdir. üstelik nesnel zaman baskısı bizi sürekli zamandan savurmakta bellek yitimine uğratmakta tarih ile olan bağı da yıpratmaktır. tarih niçin önemli? çünkü hayatın anlamı kişinin kendisiyle sınırlı narsist bir benliği ima etmez. tersine kendinden önce ve sonrayı da içine alır. ve geçmiş yaşamları bir bilgi türü olmalarından ziyade öznel zaman içinde kültür aracılığıyla belleğimize yerleştirmek gereklidir ki bu da hüznü doğurur. katliamlar, travmalar, kayıplar, işkenceler ancak çağdaş kültür içinde öznel zamana temas ederek gecikmeli olarak anlaşılır. bu çağın semptomu olan toplumsal melankoli gibi felç edici değildir, veya gençlerin dijital bağımlılıkla zihinlerini bağımlı kıldıkları, yaşamın kenarında durdukları bir oblomovluk biçimi değildir. hüzün zamanla barışmayı, tarihseli onun içinde deneyimlemeyi ve başka türlü olabilmeye imkan tanıyan bir duygudur. hüzünden neşeye sevince geçiş böyle olur. hayata değerini veren arzu yaşama sanatını ancak öznel zaman içinde var edecektir. edebilir çünkü. bu nedenle de zamana sahip olmadan onu bir süre olarak hissetmek için sahip çıkmamız gerekir. gerekirse gecikerek.

prafheimas 2 months ago

Şehrin Köpeklerine Müjdeler

Ahmet Birsen

1 Gönderi

ben bu kitabın aşığıyım. üslubu, büyüsü, sevgi dili, içindeki her bir hikayesi ve tüm zamanlara yayılan istanbul'un dokusuyla.. yazarı ahmet birsen'in röportajından bir çok hoş bir alıntı ile yetineceğim ama şimdilik: "...sevgi ve mutluluğu ahlaki bir görev saymalıyız diyorum. Boş…devamı

prafheimas 2 months ago

Bergman Adası

Mia Hansen-Løve

3 Gönderi

Spoiler içeriyor fransız film yönetmeni mia hansen love'dan izlediğim ikinci film. one fine morning ile tanıyıp bayılmıştım kendisine. bu film ona göre düşük tabii ama fena da olmamış. en azından bergman aşkı.. ilişkiler, yaratıcılık, gerçek hayat ile sanat arasındaki çatışmalar, paralellikler üzerine…devamıfransız film yönetmeni mia hansen love'dan izlediğim ikinci film. one fine morning ile tanıyıp bayılmıştım kendisine. bu film ona göre düşük tabii ama fena da olmamış. en azından bergman aşkı.. ilişkiler, yaratıcılık, gerçek hayat ile sanat arasındaki çatışmalar, paralellikler üzerine düşünüp duyumsamak isteyenler için pek hoş. (dikkat spoiler!) film bir çiftin adaya gelişiyor açılıyor. ikisi de senaryo yazan, yöneten kişiler. sevdikleri yönetmenin adasında hem onun izlerini görüp keşfetmek hem de sessizlik ve doğadan faydalanarak gündelik hayattan izole biçimde yazabilmek için burdalar. [ ki çok özendim o güzel manzaraların içinde bir sevgili ile oralarda dolaşmak, yazmak, yüzmek, uzun uzun yürümek ne harika olurdu.] ama gel gör ki bu güzel adacık herkeste aynı duyguları düşünceleri yaratmıyor (yaratamaz da) onca güzelliğine huzura rağmen.. bu içe dönüş erkek birey için sakin, keyifli ve besleyici iken kadın bireyde ara ara bunalım tıkanma yaşanıyor. hatta bir ara eşine karşı kıskançlık da hissetti sanki haldur huldur yazıp çizdiğini görünce. adamın yazma süreci daha içe dönük kapalı iken kadının öyle değil. iletişim zayıflar biraz. sanki iki ayrı adada yazıyorlar gibi bir uzaklık oluşur bazen. orhan pamuk'un flaubert'e katılarak dediği iyi sevişenler kötü yazar misali hiç seviştiklerini de göremedik film boyunca. kadın tıkandığı için arada gömlek külot adamın etrafında dolanır ama adamda tık yok, libidosu kağıtlara yükselmiş durumda. işin tuhaf kısmı adamın ajandasında sado-mazoşist kadın çizimleri var, kelepçeli vs. türlü pozisyonlarda cinsellik. ama adama bakınca tam bir libidokiller. bu sanatçı ile eseri arasındaki bence en fena yarıklardan biri. bunu bergman'ın özel hayatındaki kişiliği ile sanatçı hali arasındaki karşıtlıklarda da buluyoruz. yani bi düşündüm yaban çilekleri ne müthiş bir sevgi filmiydi ya da yedinci mühür aynı şekilde ölümü anlamlı kılan ve kabullenmeyi sağlayan tek şey insanın insanla güzel bir bağ kurabilmesi olarak hissettim ben. sonra dönüp adamın hayatına bakıyorsun, altı ayrı kadından dokuz çocuk yapmış. hangisi nerde bilmiyor, bazı çocuklar babasının bergman olduğunu bile bilmiyor çok sonradan öğreniyorlar falan. duygusal açıdan acımasız, soğuk biri. yani kimi diyor ki kadın yazara savunmaya çalışırken yahu ne yapsın adam hem bebek boku temizlesin hem de elli tane film çeksin tiyatro yönetsin falan mümkün mü bu? yani değil ama deyip susuyorsun işte o açmazda. neyse, çiftin bergman ile kurdukları ilişki de farklıdır. adam, bergman ile daha doğrudan bağ kuruyor, sataşmadan. kadın ise çok karanlık buluyor adanın güzelliği ile tezatlık kuruyor filmleriyle. bir yandan da gerçek hayattaki bergman'ı tanımak istiyor. bergman'ın filmlerinden bu şekilde eşine yakınırken yahu sen bu bergman'ı sevmiyor muydun? izleme o zaman? falan diyor şaşırıp. kadın da nedenini bilmiyorum ama seviyorum onu diyor. sevginin yapısı da zaten biraz böyle değil midir? en azından psikanalistler ve romantikler için: sevgi irrasyoneldir daha çok. bir şeyler bilinç dışı oluveriyor. aşkta da yaratıcılıkta da.. evet kadın senaristin yazar tıkanıklığı geçince senaryosunu hem ondan dinlemeye hem de doğrudan izlemeye başlarız. bana sezgisel biçimde kadının anlattığı baş karakter amy yazarın kendisinden izler taşıyor olabileceğini hissettirdi. amy de kadın gibi yönetmen falan bir çocuğu var. filmde beni anlatmışsın diyor adam, ee kadın da senaryosunda gerçek hayatta tutkuyla sevdiği öteki adamını anlatmış olabilir pekala. zaten eşine anlatırken seviştikleri ve ikinizi de istiyordum dediği yerleri sonradan sansürledi, çok da anlaşılmasın diye mi düşündü acaba.. kafamda deli sorular... kaufman new york yanılsamaları filmine doğru savrulmadan bu üstkurmaca yapısını terk ediyorum filmin. kısacası sanat ile yaşam arasındaki sınır o kadar net değildir zaten. ikisi de birbirinden beslenir birbirini yaralar vs, iç içe geçer, birbirini temsil yadsır mübadele eder telafi eder falan da filan.... öte yandan filmlerin hepsinin ortak noktası tabii ki bergman'ın adası farö. adaya gelenler orada yaşanlar vs. hepsinin bergman'ı da adayla ilişkisi de başka türlü olur. bakışımıza ve deneyimimize kendimizi de getirir katar bulaştırır hiç görmediğimiz yerleri bile değiştirip dönüştürürüz gözümüzle çünkü. ben de film sayesinde hem bergman belgeseli seyretmiş, hem de bu yaratıcılık sürecine ve bir çiftin ilişkisine tanıklık etmiş oldum. *** keşke bu kadar uzun konuşmasam ama çenem düşüyor bazen bu entryi bergman'ın otobiyografik eseri büyülü fener'den ada hakkında yazdığı kısmı alıntılayarak sonlandırayım: "farö'yle bağlarımın birkaç nedeni vardı: birincisi, sezgiseldi. bu senin peyzajın, bergman. en derin düşlem biçimlerinle, boyutlarla, renklerle, ufuklarla, seslerle, sessizliklerle, ışıklarla ve yansımalarla iletişim kuruyorsun. orada güven var. nedenini sormayın. açıklamalar, beceriksiz akıl yürütmelere dönüşür. örneğin: mesleğinde yalnızlık, uyum, gerilim, gevşeme ve soluk almaya ihtiyaç duyuyorsun. farö peyzajı bütün bu zenginlikleri sana veriyor. öteki nedenler: tiyatroya karşı onu dengeleyecek bir başka ağırlık bulmalıydım. sahilde istediğim kadar bağırıp çağırabilirim, olsa olsa bir martı uçar o kadar. oysa tiyatro sahnesinde bu bir felaket olurdu. duygusal nedenler: dünyadan elimi eteğimi çekecek, okumadığım kitapları okuyacak, derin düşüncelere dalacak, ruhumu anlatacaktım. (bir ay kadar sonra umarsız bir biçimde adalıların sorunlarına bulaştım, bu 1969'da farö belgeseli'yle sonuçlandı.) öteki duygusal nedenler: persona'nın çekimi sırasında liv'le beni karşı konulmaz bir tutku sardı. büyük bir düşüncesizlikle evi adadaki ortak hayatımızı düşünerek yaptırdım. liv'e bu konuda ne düşündüğünü sormayı unuttum. bunu değişim adlı kitabından öğrendim. anlatılanlar, sanıyorum genelde sevecen, içtenlikli ve doğrudur. adada birkaç yıl kaldı. şeytanlarımıza karşı elimizden geldiğince savaştık. sonra göçmenler'de kristina rolünü aldı. bu onu çok uzaklara götürdü. gittiği zaman ikimiz de biliyorduk. insanın kendisine benimsediği yalnızlığa katlanmak güç değildir. kendimi, titizlikle düzenlediğim rutinlerle güvenceye aldım. erken kalktım, yürüyüşe çıktım, çalıştım ve okudum. saat beşte bir komşunun karısı geliyor, bana yemek yapıyor, bulaşıkları yıkıyor ve gidiyordu. saat yedide gene yalnızdım." (sayfa 186, 187) (agora kitaplığı)

prafheimas 2 months ago

Harold ve Maude

Hal Ashby

8 Gönderi

her şeyiyle bayıldığım film. müziklerine, diyaloglara, bakış açısına. yaşam, ölüm, intihar, ilişkiler, aşk, sevgi, neşe, memuriyet, savaş, ordu, normallik, delilik, tuhaflık, kişinin herkes gibi oluşu veya kendilik... filmle ilgili yorumlar tükenmez. tam bir şölen, açık yapıt olmuş. ben neler gördüm…devamıher şeyiyle bayıldığım film. müziklerine, diyaloglara, bakış açısına. yaşam, ölüm, intihar, ilişkiler, aşk, sevgi, neşe, memuriyet, savaş, ordu, normallik, delilik, tuhaflık, kişinin herkes gibi oluşu veya kendilik... filmle ilgili yorumlar tükenmez. tam bir şölen, açık yapıt olmuş. ben neler gördüm hissettim biraz spontane onlardan söz edeceğim her zamanki gibi. bir de çok çok sevdiğim bazı diyalogları ekleyeceğim sonuna. *** dünyada olmak vs. yaşamak dünyada olmak, yaşamak anlamına gelmiyor. hatta fırsatların, paranın ya da çeşitli imkanların olması da yaşamış olmak demek değil. çünkü yaşam, öğrenilen ve deneyimlenen bir şey. harold'ın sorunu da bu bence. o, yaşamı değil, ölümü deneyimlemiş bir genç. yaşamı gerçekten hissettiği tek anın, kimya laboratuvarındaki patlamada ölüm tehlikesi geçirdiği an olduğunu düşünüyorum. çünkü eve koşup gizlice odasına girmesi ve annesinin onun öldüğü haberini alınca bayılması.. maude'ye bunları anlatırken hüngür hüngür ağlıyor. sanki annesi oğlunu ilk kez, ancak öldüğünde görebilmiş gibi geldi bana. harold'da bu durum zamanla bir saplantıya dönüşüyor. ölüm ise ölmeden deneyimlenemeyecek bir şey olduğu için, onu ancak tiyatral biçimde tekrar tekrar sahneliyor. annesi ise buna öylesine alışmış ki hiçbir tepki vermiyor; daha doğrusu onu görmemeye devam ediyor yine. harold'ın aslında yaşamla bağ kuramadığını idrak edemiyor, yalnızca tuhaf buluyor. bunun nedeni biraz da kendisinin de aslında yaşamın içinde olmaması. herkes sahte yaşamı oynarken harold intiharı oynar harold yalnızca sahte intihar oyunlarında bir role bürünürken, annesi, amcası, psikiyatristi ve çevresindeki diğer yetişkinler gerçek hayatta kendi rollerini oynuyorlar. üstelik bu roller öylesine sıkıcı, tatsız ve yaşamsız ki harold için hiçbir anlam taşımıyor. bu yüzden aralarında gerçek bir iletişim de kurulamıyor. annesi, oğluna hediye olarak onun yerine kendi seçtiği arabayı satın alıyor; evlendirmek için bilgisayarda bir kişilik anketini harold adına kendi kafasına göre dolduruyor, randevular ayarlıyor, askere göndererek bu "sorunu" çözeceğini düşünüyor. harold'ın amcası ise orduyu ve savaşı överken son derece robotik ve pragmatik görünüyor. savaşı bile sağladığı kazançlar üzerinden anlatıyor; ordunun para, şoför, itibar ve saygı kazandıracağını söylüyor tek koluyla orduya selam çakarak. yaşamın bunlarla hiçbir ilgisi olmadığını göremiyor o da. harold'ın yine bir tiyatro tuzağıyla amcasını ters köşe yaptığı sahne bu yüzden müthiş bir eleştirel mizah örneği. bir anda histerik biçimde "öldürmek istiyorum, boğazlamak istiyorum, cesedinden kolye, anahtarlık yapmak istiyorum" diye bağırmaya başlayınca, savaşı öven amcası bile dehşete düşüyor ve askerlik meselesi kapanıyor. filmin en güçlü ironik sahnelerinden biri. maude ile ilişkisini öğrendiklerinde anne, amca, din adamı ve psikiyatristin hepsi aynı şekilde yanılıyor. ne bilim, ne din, ne ordu ne de burjuva yaşamının temsilcisi olan anne figürü harold'ı anlayabiliyor. verdikleri tepkilerin hepsi birbirine benziyor ve hepsi yaşamın dışında kalıyor. bir iletişim ve yaşama sevinci olarak aşk oysa harold yaşamı seksen yaşındaki maude ile keşfediyor. onun yaşama iştahına, kendine özgü tavrına, neşesine ve bilgeliğine tanıklık ederek adeta bir ceset gibi dolaşan biri olmaktan çıkıyor; dinlemeyi, anlatmayı ve iletişim kurmayı öğreniyor. maude sayesinde tatmayı, koklamayı, doğayla bağ kurmayı, eğlenmeyi, gülmeyi, müzik yapmayı, dans etmeyi, kısacası yaşamı sevmeyi öğreniyor. ölüm paradoksuna rağmen yaşam sevincini keşfediyor. sekseninci yaş gününde intihar eden maude ise sevginin, sevilen kişiden çok sevme gücü, yeteneği ve bilgisi olduğuna inanıyor gibi geliyor bana. ölüm, aşk, yaşam trajik değil hiçbir zaman için. hepsi bir beceri, bir oyun, bir davet sadece. bu sebepledir ki harold'a veda ederken üzgün değil. "bu harika," diyor, "beni sevmen harika. git ve daha çok sev." çünkü artık maude harold'ın içinde; ondan bağımsız, harold'a ait bir güç olarak yaşamaya devam ediyor. finalde arabası uçurumdan aşağı giderken harold'ın elinde enstrümanıyla dans ederek yürüdüğünü görmemiz de bundan. yaşamayı artık bilir, ölüme rağmen. alıntılar bir - dün arabamı götüren kadın sen değil miydin? - torpidoda aziz christopher madalyonu olan araba mıydı? - evet. - o zaman sanırım bendim. - azizin resmini yapan da siz miydiniz? - evet, beğendiniz mi? - beğenmedim. - üzülmenize gerek yok. estetik beğeni için hep biraz zaman gerekir. iki - çok büyük bir belanın içindesiniz hanımefendi. çalıntı araç bulundurma, tutuklamaya direnme ve çalıntı ağaç bulundurma gibi çeşitli suçlardan tutuklayacağım. ağaç nerede? - onu diktik. - diktiniz. bu senin küreğin mi? ..çalıntı kürek bulundurmak! - resmiyetçi olma. resmiyetçi olunca insan kendi olamaz. devlet memurluğunun laneti bu işte. üç harold: kesinlikle kötü alışkanlıklar ediniyorum. maude: kötülük, erdem. fazla ahlaklı olmamak en iyisi. hayatın çok büyük bir kısmını kendinden çalıyorsun. ahlakın üstünde bir hedef belirle. bunu hayata uygularsan tam olarak yaşamak zorunda kalırsın. dört - maude beni askere alacaklar. - o zaman gitme. - beni hapse atarlar. - tarihsel olarak bakıldığında çok iyi bir topluluk. beş - maude, dua ediyor musun? - dua mı? hayır. ben iletişim kurarım. - tanrıyla mı? - hayatla. - ( doğaya bakar.) bu gerçekten çok hoş. - evet. - takla atmak istiyorum. - neden yapmıyorsun? - kendimi aptal hissederdim. - harold, herkesin kendini rezil etme hakkı vardır. dünyanın seni çok fazla yargılamasına izin vermemelisin. altı harold'un maude ile evlenmek istediğini öğrenen psikoanalisti: "özellikle bu toplumda çok yaygın görülen bir nevrozdur; erkek çocuğun bilinçaltında annesiyle yatmak istemesi. elbette beni şaşırtan şey harold büyükannenle yatmak istemen." yedi - aman maude! sakın ölme. - harold kendini bu kadar üzme. - seni seviyorum! seni seviyorum! - harold.. bu harika bir şey. git, biraz daha sev!