Raf Yorumu: 🌟 (@ayseel)

Bitdi və yenidən başa dönüb təkrar izlədim. Ona görə ki, filmi bitəndən sonra anlamağa başladım. Anladıqca da hər baxışa, hər ifadəyə təkrar göz atmaq istədim. Bir neçə saatda sevginin hekayəsinin fərqli qatlarını, keçişləri zərifcə hiss edilən mərhələlərlə anlatırdı film. Başlanğıcda…devamıBitdi və yenidən başa dönüb təkrar izlədim. Ona görə ki, filmi bitəndən sonra anlamağa başladım. Anladıqca da hər baxışa, hər ifadəyə təkrar göz atmaq istədim. Bir neçə saatda sevginin hekayəsinin fərqli qatlarını, keçişləri zərifcə hiss edilən mərhələlərlə anlatırdı film. Başlanğıcda başa düşə bilmirdim. Necə olurdu ki, qadın həm bu qəribə həyəcanı, həm bu soyuqluğu, hətta kini eyni anda yaşayır və yaşadırdı. “𝚃𝚞𝚑𝚊𝚏𝚕ığı𝚗 𝚗𝚎 𝚘𝚕𝚍𝚞ğ𝚞𝚗𝚞 𝚜𝚘𝚗𝚞𝚗𝚍𝚊 𝚊𝚗𝚕𝚊𝚖ış𝚍ı𝚖. 𝙼ü𝚣𝚎𝚢𝚢𝚎𝚗 𝚑𝚒ç 𝚏𝚕ö𝚛𝚝 𝚎𝚝𝚖𝚒𝚢𝚘𝚛, 𝚐ö𝚣𝚕𝚎𝚛𝚒𝚗𝚒 𝚔𝚊çı𝚛𝚖ı𝚢𝚘𝚛, 𝚑𝚎𝚢𝚎𝚌𝚊𝚗𝚕𝚊𝚗𝚖ı𝚢𝚘𝚛, 𝚍𝚒𝚕𝚒 𝚜ü𝚛ç𝚖ü𝚢𝚘𝚛, 𝚍𝚞𝚍𝚊𝚔𝚕𝚊𝚛ı𝚗ı ı𝚜ı𝚛𝚖ı𝚢𝚘𝚛. 𝙺𝚎𝚗𝚍𝚒𝚗𝚍𝚎𝚗 𝚋𝚊𝚑𝚜𝚎𝚝𝚖𝚎𝚔 𝚔𝚘𝚗𝚞𝚜𝚞𝚗𝚍𝚊 𝚎𝚗 𝚔üçü𝚔 𝚋𝚒𝚛 𝚑𝚎𝚟𝚎𝚜 𝚐ö𝚜𝚝𝚎𝚛𝚖𝚒𝚢𝚘𝚛𝚍𝚞.” Çünki yanılırdım, bu bilinən tanışlıq hekayəsi deyildi. Yenə və yenidən, amma bu dəfə keçmişdən gələn deyil də, gələcəyi xatırlayan iki fərqli insanın hekayəsi idi. Filmdəki cütlük həm 15 ildir evli kimi, həm də ilk dəfə tanış olurlarmış kimidir. Əslində qarışıq, amma bir o qədər də sadə, durğun axışı vardı. Filmdə ən bəyəndiyim şey duyğu dərinliyinin dil dəyişikliyi ilə verilməsi idi. İnsan hər dildə ayrı bir obraza bürünür. Hər dildə fərqli xatirələri olan yeni bir persona yaranırsa da, insan əsl gerçək kimliyini öz ana dilində yansıdır, məncə. İlk başlarda bir-birlərinə yad kimi (ya da “kimi” artıq oldu bəlkə də) davranan bu cütlüyün ingilis dilində danışması əslində kişi obrazının əsl xarakterinin — qadına olan soyuq münasibətinin, kibirli və özgüvənli halının — yansımasıdır. Qadın obrazı isə bu dildə sanki özünü tam ifadə edə bilmir. Mübahisələri başladan o olsa da, sonra tez bundan qaçınır. Sakit və daha uyumlu davranmağa çalışırdı. Kafedəki qırılma anından sonra nəyi necə düşünəcəyimiz bizə qalmış olur. İrəlilədikcə kimdir bu yad insanlar? Nədir gerçək olan? Orijinal hekayəmi? Yoxsa gerçək olması arzulanan bir kopyamı? Mona Lisa tablosu üzərindən anlatılan, filmin çıxış nöqtəsi bu olsa da, elə də vacib deyildi mənim üçün. Bu, bəlkə də yaradıcı olanlar üçün vacibdir. Mən isə yaradıcı yox, dönüşdürücüyəm. “- 𝐄𝐯𝐥𝐢𝐥𝐢𝐤 𝐪𝐚𝐲ğı 𝐯ə 𝐟ə𝐫𝐪𝐢𝐧𝐝ə𝐥𝐢𝐤 ü𝐳ə𝐫𝐢𝐧𝐝ə 𝐢𝐫ə𝐥𝐢𝐥ə𝐲𝐢𝐫. - 𝐍ə𝐲𝐢𝐧 𝐟ə𝐫𝐪𝐢𝐧𝐝ə𝐥𝐢𝐲𝐢? - 𝐇ə𝐫 ş𝐞𝐲𝐢𝐧 𝐝ə𝐲𝐢ş𝐝𝐢𝐲𝐢𝐧𝐢𝐧. 𝐕𝐞𝐫𝐢𝐥ə𝐧 𝐯ə𝐝𝐥ə𝐫 𝐨𝐧𝐮 𝐝𝐚𝐲𝐚𝐧𝐝ı𝐫𝐚 𝐛𝐢𝐥𝐦ə𝐳. 𝐁𝐢𝐫 𝐚ğ𝐚𝐜𝐝𝐚𝐧 𝐛𝐚𝐡𝐚𝐫𝐝𝐚𝐧 𝐬𝐨𝐧𝐫𝐚 ç𝐢çə𝐤𝐥ə𝐫𝐢𝐧𝐢 𝐢𝐭𝐢𝐫𝐦ə𝐲ə𝐜ə𝐲𝐢𝐧ə 𝐬ö𝐳 𝐯𝐞𝐫𝐦ə𝐬𝐢𝐧𝐢 𝐢𝐬𝐭ə𝐲ə 𝐛𝐢𝐥𝐦ə𝐳𝐬ə𝐧. Çü𝐧𝐤𝐢 ç𝐢çə𝐤𝐥ə𝐫 𝐦𝐞𝐲𝐯ə𝐲ə ç𝐞𝐯𝐫𝐢𝐥𝐢𝐫. 𝐕ə 𝐬𝐨𝐧𝐫𝐚 𝐚ğ𝐚𝐜 𝐝𝐚 𝐦𝐞𝐲𝐯ə𝐬𝐢𝐧𝐢 𝐢𝐭𝐢𝐫𝐢𝐫. 𝐘𝐚𝐫𝐩𝐚𝐪𝐬ı𝐳 𝐛𝐢𝐫 𝐛𝐚ğ. 𝐊𝐢𝐦 𝐜ə𝐬𝐚𝐫ə𝐭 𝐞𝐝𝐢𝐛 𝐝𝐞𝐲ə 𝐛𝐢𝐥ə𝐫 𝐤𝐢, 𝐠ö𝐳ə𝐥 𝐝𝐞𝐲𝐢𝐥?” Bu səhnədən sonra dəyişən münasibətin basdırılmış, deyilməyən duyğularını artıq içində tuta bilməyən qadın obrazı fransızca danışmağa başlayır. O andan sonra qadının gerçək kimliyini — həm həssas, həm güclü tərəfini — izləyirik. Artıq mübahisədən qaçınmır, hisslərini daha təsirli ifadə etməyə başlayır. Və görürük ki, kişi obrazı onun bir toxunuşu ilə belə anında qəlbi isinən qadının sevgi dilində danışa bilir. Filmdə İtaliyanın gözoxşayan görüntülərini böyük zövqlə izləsək də, italyancanı da bir o qədər az eşidirik. Mənə görə səbəb italyancanın onlar üçün ortaq bir yaşamın, birlikdəliyin simvolu olması idi və məcbur qalmadıqca bu dildə danışılmırdı. Ümumiyyətlə, digər simvolik detalların da hər biri çox xoşuma gəldi. Əslində ən kiçik anlar — bir kitab, rəsm əsəri və ya heykəl üzərindən gedən mübahisələri — hər biri onların bir-birini necə gördüyünü, münasibətə, bağlılığa və həyata baxışlarının nə qədər fərqli olduğunu göstərirdi. John Berger "Görme Biçimleri" kitabında deyir ki: ”𝐃üşü𝐧𝐝ü𝐤𝐥𝐞𝐫𝐢𝐦𝐢𝐳 𝐲𝐚 𝐝𝐚 𝐢𝐧𝐚𝐧𝐝ı𝐤𝐥𝐚𝐫ı𝐦ı𝐳 𝐧𝐞𝐬𝐧𝐞𝐥𝐞𝐫𝐢 𝐠ö𝐫üşü𝐦ü𝐳ü 𝐞𝐭𝐤𝐢𝐥𝐞𝐫.Ç𝐨ğ𝐮 𝐳𝐚𝐦𝐚𝐧 𝐤𝐚𝐫şı𝐥ı𝐤𝐥ı 𝐤𝐨𝐧𝐮ş𝐦𝐚, 𝐛𝐮 𝐠ö𝐫𝐦𝐞-𝐠ö𝐫ü𝐥𝐦𝐞 𝐢ş𝐥𝐞𝐦𝐢𝐧𝐢𝐧 𝐝𝐢𝐥𝐞 𝐠𝐞𝐭𝐢𝐫𝐦𝐞 ç𝐚𝐛𝐚𝐬ı𝐝ı𝐫. 𝐒𝐢𝐳𝐢𝐧 𝐡𝐞𝐫 ş𝐞𝐲𝐢 𝐧𝐚𝐬ı𝐥 𝐠ö𝐫𝐝üğü𝐧ü𝐳ü 𝐛𝐞𝐧𝐳𝐞𝐭𝐦𝐞𝐲𝐥𝐞 𝐲𝐚 𝐝𝐚 𝐝𝐨ğ𝐫𝐮𝐝𝐚𝐧 𝐚çı𝐤𝐥𝐚𝐦𝐚 ç𝐚𝐛𝐚𝐧ı𝐳𝐥𝐚 𝐨𝐧𝐮𝐧 𝐡𝐞𝐫 ş𝐞𝐲𝐢 𝐧𝐚𝐬ı𝐥 𝐠ö𝐫𝐝üğü𝐧ü 𝐚𝐧𝐥𝐚𝐦𝐚 ç𝐚𝐛𝐚𝐧ı𝐳𝐝ı𝐫.” Başqa bir səhnədə qadın obrazının məsum həyəcanla gözəlləşmə arzusunu (daha nə qədər gözəl ola bilərsən axı…) mükəmməl olmayan qırmızı dodaq boyasında, rəngli sırğalarında görürük. Və yenə Berger yazır ki “𝐇𝐞𝐫 𝐤𝐚𝐝ı𝐧ı𝐧 𝐯𝐚𝐫𝐥ığı, 𝐤𝐞𝐧𝐝𝐢 𝐢ç𝐢𝐧𝐝𝐞 𝐧𝐞𝐥𝐞𝐫𝐞 𝐢𝐳𝐢𝐧 𝐯𝐞𝐫𝐢𝐥𝐢𝐩 𝐧𝐞𝐥𝐞𝐫𝐞 𝐯𝐞𝐫𝐢𝐥𝐞𝐦𝐞𝐲𝐞𝐜𝐞ğ𝐢𝐧𝐢 𝐝ü𝐳𝐞𝐧𝐥𝐞𝐫; 𝐞𝐲𝐥𝐞𝐦𝐥𝐞𝐫𝐢𝐧𝐢𝐧 𝐡𝐞𝐫 𝐛𝐢𝐫𝐢, 𝐚𝐦𝐚𝐜ı 𝐲𝐚 𝐝𝐚 𝐝ü𝐫𝐭ü𝐬ü 𝐧𝐞 𝐨𝐥𝐮𝐫𝐬𝐚 𝐨𝐥𝐬𝐮𝐧, 𝐨 𝐤𝐚𝐝ı𝐧ı𝐧 𝐤𝐞𝐧𝐝𝐢𝐬𝐢𝐧𝐞 𝐧𝐚𝐬ı𝐥 𝐝𝐚𝐯𝐫𝐚𝐧ı𝐥𝐦𝐚𝐬ı𝐧ı 𝐢𝐬𝐭𝐞𝐝𝐢ğ𝐢𝐧𝐢 𝐠ö𝐬𝐭𝐞𝐫𝐞𝐧 𝐛𝐢𝐫𝐞𝐫 𝐬𝐢𝐦𝐠𝐞𝐝𝐢𝐫. 𝐄𝐫𝐤𝐞𝐤𝐥𝐞𝐫 𝐝𝐚𝐯𝐫𝐚𝐧𝐝ı𝐤𝐥𝐚𝐫ı 𝐠𝐢𝐛𝐢, 𝐤𝐚𝐝ı𝐧𝐥𝐚𝐫𝐬𝐚 𝐠ö𝐫ü𝐧𝐝ü𝐤𝐥𝐞𝐫𝐢 𝐠𝐢𝐛𝐢𝐝𝐢𝐫𝐥𝐞𝐫.” Sonlara doğru bunun qadının görülmə arzusuna yetərincə xidmət etmədiyini anlayırıq. Və o andan sonra bədənində sanki ruhunu sıxan iç geyimindən, ayaqqabısından xilas olur. Başqa bir səhnədə ağlamış gəlin və yanında sadəcə dayanan, amma üzü görünməyən bəy göstərilir. Sanki onların keçmişindən bir xatirə idi bu səhnə… Kim haqlı idi? Kim haqsız? Nə gerçəkdir? Nə kopya? Doğru suallar deyildi heç biri. Soruşulmalı olan “nəyin kopyası idi?” olmalıdı. Bunlar mənim anladıqlarımdır. Bir də filmin rejissorunun özü nə anlatmaq istəyibmiş deyə ona da baxdım, təbii ki. O da indi deməsin, belə deyirmiş: Nüsxə, orijinal ilə eyni şey deyil. Onun eyni dəyəri yoxdur. Amma bu o demək deyil ki, biz nüsxəni dəyərsiz hesab edirik. Mənim demək istədiyim odur ki, nüsxənin heç bir dəyəri yoxdur demək olmaz. Nüsxələrin dəyəri ondadır ki, onlar bizi orijinala yönəldə bilər. Yaxınlarda Luvr Muzeyində idim və Mona Lisa əsərini izləyən insanları çəkirdim. Adi insanlar, heyrətlə açılmış ağızlarla uzun müddət hərəkətsiz dayanıb əsərə baxırlar — və mən düşündüm: “Bunlar hamısı sənət adamı ola bilərmi?" Onlar mənim kimidir; illər boyu biz bu əsəri məktəb kitablarında ya da incəsənət tarixi kitablarında görmüşük, amma orijinalın qarşısında dayandığımız zaman nəfəsimizi tuturuq. Filmlə bağlı isə ikiqat mənası var: yaxşı bir nüsxə tapdınsa, onu saxla və ona bağlan, orijinalının arxasınca qaçma. Çünki orijinalı tapmayacaqsan. Bu səbəbdən öz imkanlarımızı da düşünməliyik. Əlbəttə, orijinala sahib olmaq idealdır, amma filmdəki barmenin dediyi kimi: “L’ideale non esiste.”