Raf Yorumu: enes1453 (@enes1453)

Osmanlı’yı Yeniden Keşfetmek, İlber Ortaylı’nın “Osmanlı şöyleydi, böyleydi” diye kesin hükümler dağıttığı bir kitap değil. Daha çok, Osmanlı hakkında konuşurken yapılan hataları düzeltmeye çalışan bir metin. Yazarın derdi yeni bilgiler ortaya koymak değil; yanlış bildiklerimizi ayıklamak. Bu yüzden kitap bir…devamıOsmanlı’yı Yeniden Keşfetmek, İlber Ortaylı’nın “Osmanlı şöyleydi, böyleydi” diye kesin hükümler dağıttığı bir kitap değil. Daha çok, Osmanlı hakkında konuşurken yapılan hataları düzeltmeye çalışan bir metin. Yazarın derdi yeni bilgiler ortaya koymak değil; yanlış bildiklerimizi ayıklamak. Bu yüzden kitap bir savunma da değil, bir yergi de. “Önce doğru yerden bakmayı öğrenelim” deme çabası. Kitap baştan sona kronolojik bir Osmanlı tarihi anlatmıyor. Zaten içindekilere bakınca da bu açık. İstanbul, saray, devlet kurumları, Enderun, devşirme, kadı, paşalar gibi başlıklar üzerinden Osmanlı’nın nasıl işlediğini göstermeye çalışıyor. Ortaylı’ya göre Osmanlı’yı anlamak için savaşları ezberlemekten çok, bu yapıyı kavramak gerekiyor. Ortaylı Osmanlı’yı yüceltmiyor ama küçümsemiyor da. Klasik dönemde işleyen, akılcı bir devlet düzeni kurulduğunu kabul ediyor. Aynı zamanda bu düzenin zamanla katılaştığını ve modern dünyanın bilimsel ve idarî değişimine ayak uyduramadığını açıkça söylüyor. Özellikle “Osmanlı hoşgörüsü” meselesinde net: Bu hoşgörü bugünkü anlamda bir eşitlik değil, daha çok düzeni korumaya yönelik pratik bir yaklaşımdı. Bu noktada romantik anlatılara mesafe koyması kitabın artılarından biri. Osmanlı’nın geri kalışını anlatırken de suçu tamamen dış güçlere atmıyor. Asıl sorunun içeride olduğunu, kurumların yeniliğe kapandığını ve bilimsel üretimin süreklilik kazanamadığını vurguluyor. “Komplo” anlatılarına kapı kapatması kitabı ciddiye alınır kılıyor. Ama kitabın eksikleri de var. Ortaylı çoğu konuda yüzeyde kalıyor. Konulara giriyor ama derinleşmiyor. Mimar Sinan, Fatih, Enderun gibi başlıklar tanıtıcı düzeyde kalıyor. Kaynak tartışmaları yok denecek kadar az. Ayrıca Ortaylı’nın kesin konuşan üslubu, bazı yorumları tartışılmaz gerçekler gibi sunmasına neden oluyor; bu da eleştirel okur için sorunlu olabilir. bu kitap, Osmanlı’yı yeni tanımaya başlayan ya da bildiğini sanıp aslında yüzeyde kalan okur için faydalı. Ama “Osmanlı’yı derinlemesine öğreneceğim” beklentisiyle okunursa hayal kırıklığı yaratabilir. Bir başlangıç kitabı olarak işini yapıyor, ama orada kalıyor. Samimi, öğretici ama sınırlı Puan: 7