enes1453 (@enes1453)

Atatürk 1881 - 1919

Öncelikle şunu söylemek gerekir ki bu filmi birebir tarih belgesi olarak değil, bir sinema eseri olarak değerlendirmek lazım. Sinema, tarih kitapları gibi yalnızca olayları anlatmaz; dönemin atmosferini ve insanların ruh hâlini de yansıtmaya çalışır. Bu açıdan Mehmet Ada Öztekin’in filmi…devamıÖncelikle şunu söylemek gerekir ki bu filmi birebir tarih belgesi olarak değil, bir sinema eseri olarak değerlendirmek lazım. Sinema, tarih kitapları gibi yalnızca olayları anlatmaz; dönemin atmosferini ve insanların ruh hâlini de yansıtmaya çalışır. Bu açıdan Mehmet Ada Öztekin’in filmi ciddiyetle ele aldığı görülüyor. Mustafa Kemal Paşa’yı canlandırmak oldukça zor bir iş. Çünkü herkesin zihninde onunla ilgili belirli bir portre var. Buna rağmen Aras Bulut İynemli bu rolün üstesinden başarılı bir şekilde gelmiş. Sadece fiziksel benzerliğiyle değil; duruşu, bakışları ve tavırlarıyla genç Mustafa Kemal’in kararlı ama aynı zamanda insani yönünü yansıtmayı başarmış. Özellikle insanlarla kurduğu ilişkilerde onu yalnızca bir komutan olarak değil, çevresindekilere güven veren genç bir subay olarak göstermesi başarılı. Ancak tarihî açıdan bakıldığında bazı eksikler ve anakronizmler de var. Örneğin Selanik sahneleri bana göre filmin en zayıf taraflarından biri. 19. yüzyılın sonlarında Selanik, birkaç ev ve sıradan bir okuldan ibaret değildi. Önemli bir liman şehriydi ve oldukça kozmopolit bir yapıya sahipti. Yahudiler, Rumlar, Bulgarlar, Türkler ve farklı topluluklar bir arada yaşıyordu. Bu çok kültürlü ve çok dilli ortamı filmde yeterince göremiyoruz. Oysa Mustafa Kemal’in düşünce dünyasının oluşmasında Selanik’in bu yapısının önemli bir etkisi vardı. Diyaloglarda da benzer bir sorun var. Bazı konuşmalar fazla edebî ve süslü. Mustafa Kemal’in mektuplarına ve askerî yazışmalarına baktığımızda daha doğrudan, sert ve kısa bir üslup görüyoruz. Filmdeki bazı konuşmalar ise daha çok Cumhuriyet dönemindeki söylevleri andırıyor. Örneğin 1911 Trablusgarp’ında görev yapan genç bir subayın bu kadar süslü ve etkileyici cümlelerle konuşması tarihî açıdan çok ikna edici değil. Fakat sinema açısından bakıldığında bu tercih seyircide duygusal bir etki oluşturuyor. Savaş sahneleri ise filmin güçlü taraflarından. Özellikle Trablusgarp ve Çanakkale bölümlerinde çamur, yorgunluk, kaos ve savaşın zorluğu oldukça gerçekçi verilmiş. Gereksiz patlamalar ve abartılı aksiyon yerine daha sade ve gerçekçi bir anlatım tercih edilmiş. Bence bu doğru bir seçim. Dizi tarih açısından kusursuz değil. Bazı olaylar sadeleştirilmiş, bazı karakterler ve dönem atmosferi yeterince derin işlenmemiş. Ancak bütün bunlara rağmen, Mustafa Kemal’i yalnızca büyük bir lider olarak değil; yorulan, terleyen, annesine karşı mahcup olan, duyguları ve zaafları bulunan bir insan olarak göstermesi önemli. Bu nedenle filmi bir tarih kitabı gibi değil, tarihî olaylardan ve kişilerden esinlenen bir sinema eseri olarak değerlendirmek daha doğru olur. Bu bakış açısıyla değerlendirildiğinde, kusurlarına rağmen başarılı ve izlenmeye değer bir yapım olduğunu düşünüyorum.

enes1453 1 week ago

Moon Knight

Doug Moench

68 Gönderi

Son yılların en çok konuşulan süper kahraman dizilerinden biri olan Moon Knight, Marvel Sinematik Evreni’nin alışılageldik çizgisinden ayrılma gayretiyle dikkat çekiyor. Oscar Isaac gibi ciddi bir aktörü başrole alması, Mısır mitolojisini merkeze taşıması ve çoklu kişilik bozukluğu gibi psikolojik bir…devamıSon yılların en çok konuşulan süper kahraman dizilerinden biri olan Moon Knight, Marvel Sinematik Evreni’nin alışılageldik çizgisinden ayrılma gayretiyle dikkat çekiyor. Oscar Isaac gibi ciddi bir aktörü başrole alması, Mısır mitolojisini merkeze taşıması ve çoklu kişilik bozukluğu gibi psikolojik bir temayı işlemesi, ilk bakışta takdire şayan bir cesaret örneği gibi duruyor. Ne var ki, bu cesaretin karşılığı ne kadar verimli olmuştur? İşte asıl mesele budur ve bu meseleyi iki ana başlıkta iyi ve kötü yanlar ele almak, dizinin mahiyetini anlamak için kâfidir. Dizinin en güçlü tarafı, hiç şüphesiz Oscar Isaac’in sergilediği oyunculuktur. Steven Grant’in tatlı naifliğinden Marc Spector’un acılı sertliğine, finalde ima edilen Jake Lockley’in soğukluğuna kadar üç ayrı kişiliği aynı vücutta inandırıcı kılmak, kolay bir iş değildir. Isaac burada yalnızca bir süper kahraman oynamamış, aksine bir karakter aktörü olarak hünerini sergilemiştir. Onun sayesinde izleyici, kâh Steven’ın kaybolmuşluğuna üzülür, kâh Marc’ın geçmiş acılarına ortak olur. Bu performans olmasaydı, dizinin çekici hiçbir yanı kalmazdı. Görsel taraf da övgüyü hak eder. Londra’nın puslu sokakları ile Mısır çölünün yakıcı güneşi arasında gidip gelen mekân kullanımı, göze hoş gelen bir kontrast sunar. Khonshu’nun iskeletimsi, tekinsiz tasarımı Marvel evreninin parlak ve renkli kahramanlarından ayrışarak akılda kalıcı bir silüet oluşturur. Ayrıca antik mabetler, hiyeroglifler ve büyülü ritüellerle örülü atmosfer, sıradan bir aksiyon yapımının çok ötesinde bir emek ürünüdür. Dizi, Mısır mitolojisine duyulan ilgiyi canlı tutmak gibi önemli bir işlevi de üstlenir; her ne kadar bu ilgi çoğu zaman yanlış ellerde şekillense de. Lakin efendim, iyi yanlar burada biter, zira kötü yanlar diziyi adeta baştan aşağı kuşatmıştır. En bariz zaaf, mitolojik malzemenin feci surette tahrif edilmesidir. Antik Mısır inancında Khonshu, şifa ile ilişkilendirilen bir ay tanrısıdır; oysa dizide intikamın ve şiddetin simgesi hâline getirilmiştir. Ammit’in adalet terazisi, kadim Maat anlayışının incelikli ahlak felsefesinden arındırılarak "sokaktaki adamı anında yargıla ve öldür" şeklinde kaba bir mekanizmaya dönüştürülmüştür. Bu, sadece tarihsel bir yanlışlık değil, aynı zamanda kültürel bir saygısızlıktır. Hollywood’un egzotik bulduğu her mirası kendi kalıplarına dökme âdeti, burada da aynen tekerrür etmiştir. Senaryo ise bütünlükten uzaktır. İlk üç bölüm, Steven’ın kimlik bunalımı etrafında örülmüş psikolojik bir gerilim havası taşırken, son üç bölüm bu havayı çöpe atarak sıradan bir aksiyon patlamasına teslim olur. Finalde devasa Khonshu ile Ammit heykellerinin Kahire semalarında dövüşmesi, ciddiyeti tamamen ortadan kaldıran bir gülünçlüktür. Dizi, ilk bölümlerinde kurduğu "karanlık ve olgun" üslubu, son bölümlerinde ucuz bir CGI gösterisine feda etmiştir. Bu tutarsızlık, izleyiciyi ciddiye almamak demektir. Karakterlere gelince, işler daha da vahimleşir. Arthur Harrow, Ethan Hawke gibi kıymetli bir oyuncu tarafından canlandırılmasına rağmen, Marvel’ın klasık "dünyayı kurtarmak isteyen fanatik" kalıbının ötesine geçemez. Felsefi arka planı havada kalır; motivasyonu, birkaç diyalogla geçiştirilir. Layla’nın Taweret ile birleşip bir bölüm içinde süper kahramana dönüşmesi ise tam bir acelecilik örneğidir. Böylesi büyük bir dönüşüm, en azından yarım sezonluk bir işlenmeyi hak ederken, burada alelacele ve inandırıcılıktan uzak bir şekilde sunulur. Dahası, Jake Lockley adlı üçüncü kişilik finalde bir deus ex machina olarak ortaya çıkar, herkesi öldürür ve sahneyi terk eder. Bu, çocukluk travmasının derin bir yansıması olabilecekken, senaristlerin "kestirme" tercihiyle ziyan edilmiştir. Psikolojik tema ise en büyük hayal kırıklığıdır. Dissosiyatif kimlik bozukluğu, travma sonucu oluşan ciddi bir rahatsızlıktır. Dizi bunu yer yer komedi malzemesi yapar, yer yer aksiyon kozu olarak kullanır, fakat bir türlü karakterin iç dünyasına, çocukluk travmalarına ve kişilikler arasındaki çatışmanın doğasına nüfuz edemez. Bu, sathi bir yaklaşımdır ve konunun hakkını vermemektir. Diyaloglar da ayrı bir zaviyedir. "Tanrılar ölmez, sadece unutulur" gibi ezber cümleler, ortaokul felsefe dersinden kalma banal sözlerdir. Oysa izleyici, bu tür muhalif diyaloglarda bir derinlik arar; dizinin sunduğu ise yalnızca cevapsız kalan boşluklardır. Bu boşluklar, bilinçli bir sanat tercihi değil, 6 bölümlük kısıtlı formata yetişemeyen senaristlerin aceleci ellerinin izidir.

enes1453 2 weeks ago

Better Call Saul

Vince Gilligan

115 Gönderi

Better Call Saul Finali: Tarih bize çok basit ama çoğu zaman unutulan bir hakikati öğretir: Ortak işlenen suçların yükü, çoğu zaman ortak taşınmaz. Devletler, toplumlar ve hatta edebiyat bile zaman zaman bütün mesuliyeti tek bir kişinin omuzlarına yüklemeyi tercih eder.…devamıBetter Call Saul Finali: Tarih bize çok basit ama çoğu zaman unutulan bir hakikati öğretir: Ortak işlenen suçların yükü, çoğu zaman ortak taşınmaz. Devletler, toplumlar ve hatta edebiyat bile zaman zaman bütün mesuliyeti tek bir kişinin omuzlarına yüklemeyi tercih eder. Çünkü kalabalığın vicdanı, karmaşık sorumlulukları değil; tek bir suçluyu anlamaya daha yatkındır. Roma Cumhuriyeti'nden Osmanlı siyaset geleneğine kadar bunun sayısız örneği vardır. Bir devlet krize girdiğinde yahut büyük bir hata yapıldığında, çoğu zaman bütün kusur bir vezire, bir generale veya bir devlet adamına yüklenmiştir. Hâlbuki tarihçi bilir ki büyük hadiselerin tek faili olmaz. Büyük neticelerin arkasında daima müşterek irade, ihmaller ve zincirleme kararlar vardır. Better Call Saul finalini tartışmalı yapan nokta da tam budur. Howard Hamlin'e karşı yürütülen plan, Jimmy McGill'in tek başına icra ettiği bir hareket değildir. Kim Wexler bu planın her safhasında vardır. Hatta birçok noktada Jimmy'nin tereddüt ettiği yerde kararlılığı gösteren taraf odur. Howard'ın itibarı bir kişinin değil, iki kişinin ortak iradesiyle yıkılmıştır. Fakat hikâyenin sonuna gelindiğinde tarih boyunca sıkça rastlanan o manzarayla karşılaşırız. Ortak mesuliyet, tek bir sembol şahsiyet üzerinde toplanır. Jimmy McGill, savcılıkla yaptığı son derece avantajlı anlaşmayı terk ederek seksen altı yıllık cezayı kabul eder. Böylece yalnızca kendi fiillerinin değil, adeta bütün hikâyenin yükünü omuzlayan kişi hâline gelir. Kim Wexler ise Florida'da yaşamını sürdürür. Yıllar sonra yaptığı itiraf, ahlaken kıymetlidir; buna kimsenin itirazı olamaz. Fakat hukuk bakımından aynı ağırlığı taşımaz. Çünkü vicdanın hükmü başka, mahkemenin hükmü başkadır. İnsanlık tarihi boyunca en büyük yanlışlardan biri, bu ikisini birbirine karıştırmak olmuştur. Roma hukukunun temel prensiplerinden biri, sorumluluğun fiille ölçülmesidir. Modern ceza hukukunun özü de budur. Mahkemeler, insanların pişmanlık derecesini değil; suça iştirak oranını esas alır. Vicdan cezayı hafifletebilir, fakat suçu ortadan kaldırmaz. İşte dizi tam bu noktada hukuktan ayrılıp tragedyanın alanına giriyor. Mahkeme salonu, adaletin dağıtıldığı yer olmaktan çıkıyor; bir insanın kendi geçmişiyle hesaplaştığı sahneye dönüşüyor. Bu tercih sanat bakımından kuvvetli olabilir. Fakat adalet bakımından aynı ölçüde ikna edici değildir. Tarihçi için burada asıl mesele şudur: Bir medeniyet, adaleti semboller üzerine kurmaya başladığında denge bozulur. Çünkü adalet, fedakârlığın büyüklüğüne göre değil; sorumluluğun ağırlığına göre hüküm verir. İşte Better Call Saul finali bu dengeyi değiştiriyor. Suç ortak başlıyor; fakat ceza ortak bitmiyor. Bu yüzden final, iyi yazılmış bir trajedi olarak hafızalarda kalıyor; fakat adalet duygusu bakımından hala tartışılmaya devam ediyor. Zira tarih bize şunu öğretmiştir: Bir yük iki kişi tarafından taşınmışsa, onu tek kişinin sırtına bırakmak vicdanı etkileyebilir; fakat adalet terazisini dengeleyemez.

enes1453 2 months ago

1923

Taylor Sheridan

10 Gönderi

1923 dizisini seyrederken meseleyi yalnızca bir çiftlik kavgası veya aile dramı olarak görmek doğru olmaz. Burada anlatılan şey, Amerika'nın kuruluşundan beri taşıdığı bir hayat tarzının yavaş yavaş tarihe karışmasıdır. Her büyük toplumun tarihinde böyle dönemler vardır. Eski düzen artık devam…devamı1923 dizisini seyrederken meseleyi yalnızca bir çiftlik kavgası veya aile dramı olarak görmek doğru olmaz. Burada anlatılan şey, Amerika'nın kuruluşundan beri taşıdığı bir hayat tarzının yavaş yavaş tarihe karışmasıdır. Her büyük toplumun tarihinde böyle dönemler vardır. Eski düzen artık devam edemez, yenisi ise henüz tam kurulmamıştır. İnsanlar da tam bu aralıkta yaşarlar. Dizi bize işte bu geçiş dönemini gösteriyor. 19.yüzyıl boyunca Amerikan Batısı dediğimiz dünya, geniş araziler, göçmen topluluklar, sığır yetiştiriciliği ve oldukça sert yaşam şartları üzerine kurulmuştu. Devlet uzaktaydı, kanun çoğu zaman yetersizdi ve insanlar büyük ölçüde kendi güçleriyle ayakta kalıyordu. Fakat 20. yüzyılın başına gelindiğinde tablo değişmeye başladı. Demiryolları, bankalar, sanayi sermayesi ve merkezî otorite artık en uzak bölgelere kadar ulaşıyordu. Dutton ailesinin yaşadığı sıkıntılar aslında bu büyük değişimin sonuçlarıdır. Dizinin en kuvvetli taraflarından biri, tarihi büyük liderler veya savaşlar üzerinden değil, sıradan insanların hayatı üzerinden anlatmasıdır. Tarih yalnızca devlet başkanlarının aldığı kararlardan oluşmaz. Bir çobanın, bir çiftçinin, bir göçmenin veya bir annenin hayatındaki değişimler de tarihin kendisidir. 1923 bu gerçeği başarılı şekilde yansıtır. Özellikle Jacob Dutton karakteri dikkat çekicidir. O, yalnızca bir aile büyüğü değildir; eski dünyanın temsilcisidir. Toprağın, emeğin ve kişisel otoritenin hâlâ belirleyici olduğuna inanan bir nesli temsil eder. Ancak karşısına çıkan yeni ekonomik düzen, bu değerlerin tek başına yeterli olmadığını göstermektedir. Böylece karakterin mücadelesi kişisel olmaktan çıkar, tarihsel bir anlam kazanır. Dizideki manzaralar da yalnızca görsel bir unsur değildir. Geniş ovalar, sert iklim ve uçsuz bucaksız topraklar bir medeniyetin temelini oluşturmuştur. İnsan yaşadığı coğrafyanın ürünüdür. Bu nedenle dizide doğa neredeyse ayrı bir karakter gibi davranır. Kuraklık, soğuk, uzaklık ve yalnızlık insanların kararlarını belirleyen unsurlara dönüşür. Yerli halkların hikâyesi ise dizinin en önemli tarihsel boyutlarından biridir. Modern devletler çoğu zaman birlik oluşturmak adına farklı kültürleri kendi kalıplarına sokmaya çalışmıştır. Amerika da bu konuda istisna değildir. Dizide görülen yatılı okul sistemi, yalnızca bireysel trajedileri değil, bir dönemin devlet anlayışını da gözler önüne serer. Tarihçi için burada önemli olan, iyi veya kötü kahramanlar aramak değil; dönemin zihniyetini anlamaktır. silahlı çatışmaların ve aile içi çekişmelerin ötesinde bir hikâye anlatır. Esasen modern dünyanın doğuşunu izleriz. Eski sınır toplumu çözülürken yerine daha örgütlü, daha merkezî ve daha ekonomik bir düzen kurulmaktadır. Dutton ailesi bu değişime direnmeye çalışır; fakat tarihin en temel kuralı şudur: Hiçbir toplum, değişimin dışında kalamaz. İşte dizinin asıl gücü de burada yatıyor. Bize birkaç karakterin macerasını değil, bir çağın kapanışını seyrettiriyor. Bu yüzden 1923, iyi bir western olmanın yanında, başarılı bir dönem anlatısı olarak da değerlendirilebilirr.

enes1453 2 months ago

1883

Taylor Sheridan

11 Gönderi

Amerikan sinemasının en kadim türlerinden biridir western. Lakin bu tür, John Ford’un klasikleştirdiği “uçsuz bucaksız ovalar ve kahraman kovboy” imgelerinden bu yana çok yol katetti. Taylor Sheridan’ın 1883 dizisi, işte bu dönüşümün önemli bir halkasıdır. Fakat eseri seyrederken şu soruyu…devamıAmerikan sinemasının en kadim türlerinden biridir western. Lakin bu tür, John Ford’un klasikleştirdiği “uçsuz bucaksız ovalar ve kahraman kovboy” imgelerinden bu yana çok yol katetti. Taylor Sheridan’ın 1883 dizisi, işte bu dönüşümün önemli bir halkasıdır. Fakat eseri seyrederken şu soruyu daima akılda tutmak gerekir: Anlatılan, gerçekten 1883’ün Amerika’sı mıdır, yoksa 2020’lerin seyircisine sunulmuş, Vahşi Batı mitinin romantize edilmiş ama bir o kadar da kanlı bir rüyası mıdır? Dizinin merkezinde Dutton ailesi vardır. Tennesseeli James Dutton, eşi Margaret ve ergenlikten kadınlığa geçişteki kızları Elsa… İç Savaş sonrası Güney’in yoksulluğundan kaçarak Oregon’a, vaat edilmiş topraklara ulaşmak için yola çıkarlar. Yanlarında, emekli Konfederasyon askeri Shea Brennan liderliğindeki bir kafile bulunur. İşte bu karmakarışık grup Alman göçmenler, eski köleler, hayat kadınları, haydutlar Teksas’tan kuzeye doğru bir yolculuğa çıkar. Burada ilk duraksama noktası, tarihi vakıadır. Zira 1883 senesi, Amerikan Batı’sının “at arabası ve konvoy” devrinin çoktan geride kalmaya başladığı bir zamandır. Birinci Kıtalararası Demiryolu 1869’da tamamlanmıştır. Union Pacific ve Central Pacific hatları, doğu sahillerini batıya bağlamıştır. Dizideki göçmenlerin neden trene değil de at arabasına ve ilkel şartlara mahkum edildiği sorusu, senaryonun bilinçli bir tercihidir. Sheridan, modern seyirciye kolay bir zafer hikayesi sunmak istemez. O, acıyı, teri, kanı ve gözyaşını göstermek ister. Bu takdire şayandır. Lakin bu tercih, dönemin teknolojik ve sosyal gerçekliğinden bir kopuşu da beraberinde getirir. Tarihçi için bu, bir zaafiyettir. Dizinin en güçlü yanı, şüphesiz, “sınır” (frontier) kavramını sorgulatmasıdır. Frederick Jackson Turner’ın ünlü tezinde sınır, Amerikan karakterinin bireycilik, demokrasi, şiddete meyil biçimlendiği alandır. 1883’te bu sınır, nehir geçişlerinde boğulan cesetler, yılan sokmasıyla ölen çocuklar, Kızılderili oklarıyla delinen bedenler ve kendi canına kıyan çaresizler olarak karşımıza çıkar. Dizi, Turner’ın romantik sınır tanımını yerle bir eder. Öyle ki Shea Brennan’ın finalde intihar etmesi, aslında sınırın insan ruhunu tüketen yüzünün en çarpıcı ifadesidir. Peki ya dizinin yerlilere bakışı? Burada bir ilerleme var, fakat yine de sancılı bir tablo çiziliyor. 1883, klasik westernlerin “kızılderililer katıksız kötüdür” anlayışını reddeder. Nitekim dördüncü bölümde Elsa’nın bir Lakota savaşçısıyla kurduğu kısa diyalog, iki medeniyetin birbirini anlama çabasının naif bir örneğidir. Lakin yine de dizinin genelinde yerliler ağırlıklı olarak bir tehdit unsuru olarak konumlandırılmıştır. Oysa biliriz ki 1883’te Büyük Ovalar’ın yerli halkları, Wounded Knee katliamına (1890) giden süreçte büyük ölçüde rezervasyonlara hapsedilmiş, açlık ve hastalıkla kırılmıştır. Bağımsız, atlı ve yaylı savaşçı birliklerinin kervanlara saldırması ihtimali, bir ihtimaldir ancak dizideki sıklığı abartılıdır. Bununla birlikte, eseri bir tarih kaynağı değil, bir sanat eseri olarak değerlendirmek gerekir. Bu açıdan 1883, oyunculuk performanslarıyla bilhassa Sam Elliott ve Isabel May takdire şayandır. Elsa karakterinin özgürlük arayışı, dönemin kadınlarına biçilen geleneksel rolden sıyrılan bir duruştur. Margaret Dutton’ın kocasına denk, hatta zaman zaman ondan daha kararlı bir figür olarak çizilmesi de dönemin erkek egemen yapısına bir başkaldırıdır. Bu, modern bir yorumdur; fakat yanlış da değildir. Zira her tarihsel kurgu, içinde üretildiği zamanın sorularını geçmişe sorma hakkına sahiptir. Final bölümüne geldiğimizde, Elsa’nın bir okla vurularak ölmesi ve babasının kollarında, Montana’daki o meşhur ağacın altında can vermesi… Bu sahne, sadece bir ailenin değil, bir hayalin de ölümüdür. Daha sonra James Dutton’ın bir Kızılderili şefiyle karşılaşması ve şefin “bu toprakları yedi nesil sonra geri isteyeceğiz” demesi, belki de dizinin en çarpıcı tarihi ironisidir. Günümüzde yaşayan bizler, bu yedi neslin henüz dolmadığını ve yerli hak taleplerinin hala Amerikan siyasetinin gündeminde olduğunu biliriz. N 1883, izlenmesi gereken bir yapıttır. Fakat her sahnesini sorgulayarak izlemek şartıyla. Dizi, Amerikan rüyasının bedelini kan, gözyaşı ve toprak göstermekte başarılıdır. Ancak bu bedelin kimler tarafından ödendiği konusunda hala çekimser bir dil kullanır. Batı’nın fethi, bir kahramanlık destanı olduğu kadar, bir soykırım ve sömürü zinciridir de. 1883, bu zincirin halkalarından birini parlatırken diğerlerini gölgede bırakmıştır. Yine de meseleyi ortaya koyması, düşündürmesi ve izleyeni rahatsız etmesi bakımından, son yılların en ciddi western denemelerinden biridir. Bitirirken, üstadın bir sözünü hatırlayalım: “Amerikan demokrasisi kendiyle çelişki içindedir.” 1883, işte bu çelişkinin en kanlı ve en şiirli öykülerinden birini anlatıyor. Tarihçi için yanlışları sabittir. Fakat sinemasever için atlanmayacak bir durak.

enes1453 2 months ago

True Detective

Nic Pizzolatto

90 Gönderi

Televizyon tarihi tetkik edildiğinde bazı eserlerin yalnızca bir eğlence vasıtası olmadığı görülür. Bunlar aynı zamanda yaşadıkları devrin zihniyetini, estetik anlayışını ve insan tasavvurunu yansıtan kültürel vesikalardır. True Detective de XXI. asır televizyonculuğunun böyle eserlerinden biridir. Lakin burada mühim bir husus…devamıTelevizyon tarihi tetkik edildiğinde bazı eserlerin yalnızca bir eğlence vasıtası olmadığı görülür. Bunlar aynı zamanda yaşadıkları devrin zihniyetini, estetik anlayışını ve insan tasavvurunu yansıtan kültürel vesikalardır. True Detective de XXI. asır televizyonculuğunun böyle eserlerinden biridir. Lakin burada mühim bir husus vardır: True Detective yekpare bir başarı hikâyesi değildir. Aksine, aynı çatı altında hem modern televizyonun en parlak başarılarından bazılarını hem de ciddi sanatsal savrulmaları barındıran enteresan bir vakadır. Birinci sezonun gördüğü rağbet tesadüf değildir. Çünkü burada izleyiciye yalnızca bir cinayet soruşturması sunulmaz. Hikâye; din, kötülük, kader, insan tabiatı ve varoluş gibi kadim meselelerin etrafında örülür. Louisiana'nın bataklıklarla çevrili kasvetli coğrafyası yalnızca bir dekor vazifesi görmez; adeta hikâyenin üçüncü bir karakteri hâline gelir. Çürüyen kiliseler, terk edilmiş yapılar ve kırsal yoksulluk, anlatının merkezindeki ahlaki çöküşü tamamlayan unsurlardır. Rust Cohle karakteri ise modern televizyon tarihinin en dikkat çekici figürlerinden biridir. Bu karakterde Schopenhauer'ın karamsarlığını, Nietzsche'nin bazı sorgulamalarını ve Emil Cioran'ın varoluşsal umutsuzluğunu görmek mümkündür. Rust'un insan bilincini "evrimin trajik bir hatası" olarak tanımlaması veya hayatın özünde anlamsız olduğu yönündeki görüşleri, diziyi sıradan polisiyelerden ayıran temel unsurlardandır. Buna karşılık Marty Hart daha geleneksel değerleri temsil eder. İki karakter arasındaki çatışma aslında iki farklı dünya görüşünün mücadelesidir. Üçüncü sezon ise ilk sezon kadar yüksek sesle konuşmaz; fakat daha derinden işler. Burada merkeze alınan mesele kötülüğün metafizik boyutu değil, hafızanın kırılganlığıdır. İnsan yaşlandıkça yalnız bedenini değil, geçmişini de kaybetmeye başlar. Wayne Hays karakterinin farklı zaman dilimlerinde aynı olayla yeniden yüzleşmesi, seyirciye zamanın doğrusal değil, katmanlı bir tecrübe olduğunu hissettirir Mahershala Ali'nin performansı da sezonun en kuvvetli taraflarından biridir. Gençlik, olgunluk ve ihtiyarlık dönemlerini aynı karakter içerisinde son derece inandırıcı biçimde canlandırır. Özellikle Alzheimer ve hafıza kaybı meselesinin ele alınışında büyük bir dramatik olgunluk görülmektedir. Birinci sezon insanın evrendeki yerini sorgularken, üçüncü sezon insanın kendi zihni içerisindeki kayboluşunu anlatır. Buna mukabil ikinci sezon ciddi problemler taşır. İlk sezonun başarısından sonra beklentiler son derece yükselmiştir. Ancak senaryo çok fazla karakter ve olay örgüsünü aynı anda yürütmeye çalışırken odak noktasını kaybetmiştir. Hikâyenin merkezindeki yolsuzluk ve güç ilişkileri teorik olarak ilgi çekici görünse de anlatım dağınık olduğu için beklenen etkiyi yaratamamıştır. Colin Farrell'ın performansı dikkat çekici olsa da genel yapı ilk sezonun bütünlüğünden oldukça uzaktır Dördüncü sezon, yani Night Country ise farklı bir problemle karşı karşıyadır. Alaska'nın kutup gecelerini fon olarak kullanması bakımından görsel açıdan etkileyicidir. Fakat anlatı ilerledikçe polisiye ile doğaüstü unsurlar arasındaki denge zayıflamaya başlar. İlk sezonun gizemli yapısı çoğu zaman rasyonel açıklamalarla desteklenirken, burada bazı olayların muğlak bırakılması ve korku türüne yaklaşılması eleştirilere yol açmıştır. Atmosfer güçlüdür; ancak güçlü atmosfer tek başına büyük bir eser ortaya çıkarmaya yetmez Bir başka husus da dizinin bilimsel kavramları kullanış biçimidir. Rust Cohle'un konuşmalarında geçen Sicim Teorisi, M-Teorisi veya "Flat Circle" ifadeleri bazı seyirciler tarafından fiziksel gerçeklikler gibi algılanmaktadır. Hâlbuki burada yapılan şey bilim öğretmek değildir. Senarist Nic Pizzolatto, teorik fiziğin bazı kavramlarını felsefi ve edebî bir araç olarak kullanmaktadır Mesela "zaman düz bir dairedir" ifadesi, modern kozmolojide kabul edilmiş bir gerçek değildir. Bu ifade daha ziyade Nietzsche'nin "ebedî dönüş" fikrini çağrıştıran sembolik bir metafordur. Amaç, insanın aynı acıları, hataları ve travmaları tekrar tekrar yaşadığı hissini kuvvetlendirmektir. Dolayısıyla Rust'un monologlarını fizik dersi gibi anlamak ciddi bir yanlış olur. True Detective, televizyon tarihindeki en ilginç sanat hadiselerinden biridir. Birinci sezon varoluş ve kötülük üzerine, üçüncü sezon ise hafıza ve zaman üzerine kurulmuş son derece güçlü anlatılar sunar. İkinci ve dördüncü sezonlar ise aynı seviyeye ulaşamamış, serinin kendi içerisinde belirgin bir kalite farklılığı oluşturmuştur. Buna rağmen True Detective, modern televizyonun felsefeyle en yoğun temas kurabilmiş eserlerinden biri olarak hatırlanmaya devam edecektir. Umarım ne demek istediğimi anlatabilmişimdir....

enes1453 3 months ago

Fargo

Noah Hawley

28 Gönderi

1. ve 2. Sezonlar: Tutarlı psikolojik gerçekçilik, organik anlatı akışı, karakter motivasyonlarının içsel mantığı ve atmosferin doğrudan gerilim unsuru olarak kullanımı açısından modern suç dramasının ölçüt işleridir. Hikâye genişledikçe dağılmaz, aksine katmanlanır. Hiçbir olay zorlama değildir; her şey nedensellik zinciriyle…devamı

enes1453 4 months ago

Babadan Oğula

Derek Cianfrance

18 Gönderi

Film, üç bölümlü yapısıyla kuşaklar arası aktarım, suç, kader ve baba-oğul ilişkisi gibi ağır temaları ele alma iddiası taşıyor. Ancak bu tematik genişlik, anlatı bütünlüğüyle desteklenemediği için sonuç parçalı ve dengesiz bir yapı oluyor. İlk bölümde Ryan Gosling karakteri üzerinden…devamı

enes1453 4 months ago

Çıkış 8

Genki Kawamura

24 Gönderi

“Exit 8 (2025)” yapısını değerlendirirken önce şunu netleştirmek gerekirr: bu eser bir hikâye anlatma girişiminden çok, algı psikolojisi üzerine kurulmuş bir deney tasarımıdır. Temel çıkış noktası, insan zihninin tekrar eden çevresel uyaranlar karşısında giderek duyarsızlaşması ve küçük sapmaları gözden kaçırmasıdır.…devamı“Exit 8 (2025)” yapısını değerlendirirken önce şunu netleştirmek gerekirr: bu eser bir hikâye anlatma girişiminden çok, algı psikolojisi üzerine kurulmuş bir deney tasarımıdır. Temel çıkış noktası, insan zihninin tekrar eden çevresel uyaranlar karşısında giderek duyarsızlaşması ve küçük sapmaları gözden kaçırmasıdır. Bu, bilişsel psikolojide dikkat körlüğü ve alışkanlık gelişimiyle açıklanan bir durumdur. Yapımın dayandığı damar da tam olarak burasıdır. Nitekim köken olarak The Exit 8 adlı oyunda da aynı mekanizma kullanılır: aynı koridor, aynı yön, fakat her döngüde değişen küçük anomaliler. Sinema uyarlaması bu fikri devralır, fakat mesele fikri devralmak değil, onu sinemanın zaman ve ritim yapısına uyarlayabilmektir. Çünkü oyun ile sinema arasındaki temel fark, etkileşimdir; oyun oyuncuya gözlem görevi verirken, sinema izleyiciyi pasif bir zaman akışına mahkûm eder. Bu noktada filmin güçlü yanı ile zayıf yanı aynı yerden doğar. Güçlü yanı, minimalizmidir. Tek mekân kullanımı, teorik olarak dikkat dağıtıcı unsurları ortadan kaldırır ve izleyiciyi detaylara zorlar. Bu doğru bir tercihtir; çünkü film zaten “detay fark etme” üzerine kuruludur. Ayrıca klasik korku sinemasındaki ani sıçrama efektlerine başvurmaması da bilinçli bir estetik tercih olarak okunabilir. Bu yönüyle bakıldığında, film düşük maliyetli bir üretim olmasına rağmen düşünsel bir iddia taşır: korku, dışsal bir tehditten değil, algının kırılmasından doğar. Fakat burada ikinci ve daha belirleyici bir mesele ortaya çıkar: tekrarın yönetimi. Tekrar, sanat tarihinde güçlü bir araçtır ancak kontrol edilmediğinde içerik değil, boşluk üretir. Film ilk aşamada bu tekrar üzerinden bir gerilim inşa eder; izleyici her döngüde küçük değişiklikleri yakalamaya çalışır ve bu süreç doğal olarak bir dikkat yoğunluğu oluşturur. Ancak insan zihni adaptasyon yeteneğine sahiptir. Aynı yapı uzadıkça, başlangıçtaki dikkat keskinliği yerini otomatik izlemeye bırakır. Film bu psikolojik eşiği aşacak yeni katmanlar ekleyemez. Dolayısıyla fikir sabit kalırken, dramatik yoğunluk düşer. Bu, yapısal bir problemdir; çünkü sinema yalnızca fikir değil, o fikrin zaman içinde dönüşümüdür. Bir başka mesele de anlatının ilerleme duygusudur. Minimalist yapılarda ilerleme fiziksel değil, algısal olmalıdır. Yani mekân değişmese bile izleyicinin anlam dünyasında bir genişleme hissedilmelidir. Burada ise bu genişleme sınırlı kalır. Koridorun kendisi bir metafora dönüşmeye çalışır: belirsizlik, gerçeklik kayması, rutin içinde kaybolma. Fakat metaforik yapı yeterince dallanıp budaklanmadığı için film sonunda tek bir fikrin etrafında dönüyormuş hissi bırakır. Bu da eserin “deney” ile “anlatı” arasındaki sınırda sıkışmasına yol açar. Bununla birlikte, eserin tamamen başarısız olduğu söylenemez. Çünkü bazı modern korku yapımlarının aksine izleyiciyi pasif korku tüketicisi haline getirmez. İzleyici aktif gözlem yapmak zorundadır; bu da bilişsel bir katılım üretir. Ancak bu katılım sürekli aynı düzlemde kaldığında, yani yeni bilgi veya yeni gerilim katmanı eklenmediğinde, bu kez zihinsel bir yorgunluğa dönüşür. Dolayısıyla film, kısa süreli etki açısından başarılı olsa da uzun metraj formunda sürdürülebilir bir gerilim mimarisi kurmakta zorlanır. Fikir düzeyinde “algı hatası ve tekrarın psikolojisi” doğru seçilmiştir; fakat uygulama düzeyinde bu fikrin genişletilmesi yerine tekrarı tercih edilmiştir. Bu da eseri ne tam anlamıyla bir psikolojik gerilim filmine ne de saf bir deney sinemasına yerleştirir. Ortada kalan bir yapı oluşur: düşünsel olarak ilgi çekici, fakat dramatik olarak sınırlı. Sinema tarihinde bu tür işler genellikle bir başlangıç noktası olarak önemlidir; ancak kalıcı etki yaratmaları, fikirlerini geliştirecek ikinci bir katmana ulaşmalarına bağlıdır. Bu eser ise o ikinci katmana ulaşmadan kendi döngüsünde kalmayı tercih etmiştir.

enes1453 4 months ago

Şahsiyet

Onur Saylak

351 Gönderi

Şahsiyet hakkında en dürüst okuma şu olur: bu iş “çok iyi bir fikir” ile “her zaman aynı seviyede yazılmamış bir senaryo”nun yan yana geldiği bir yapım. Başlangıçta güçlü bir izlenim kuruyor. Hafıza kaybı yaşayan bir adamın adalet arayışı, doğal olarak…devamıŞahsiyet hakkında en dürüst okuma şu olur: bu iş “çok iyi bir fikir” ile “her zaman aynı seviyede yazılmamış bir senaryo”nun yan yana geldiği bir yapım. Başlangıçta güçlü bir izlenim kuruyor. Hafıza kaybı yaşayan bir adamın adalet arayışı, doğal olarak ağır bir tema. Burada potansiyel yüksek. Fakat iş ilerledikçe şu sorun belirginleşiyor: hikâye her zaman karakterlerin iç zorunluluğundan doğmuyor. Bazen olaylar, anlatıyı ileri itmek için “olması gerektiği için oluyor” hissi veriyor. Bu da gerçekçilikten çok kurgu müdahalesini hissettiriyor. Oyunculuk tarafı bu yapımın en sağlam ayağı. Özellikle ana karakterin psikolojik çözülmesi inandırıcı taşınıyor. Ama burada klasik bir durum var: iyi oyunculuk, zayıf yazımı tamamen düzeltemiyor; sadece üstünü kaplıyor. Bu yüzden bazı sahneler çok güçlüyken bazı sahneler aynı ağırlığı taşıyamıyor. Görsel dil ve müzik ise bilinçli seçilmiş. Atmosfer kuruluyor, hatta çoğu sahnede “ciddi bir iş izliyorum” hissi çok net veriliyor. Fakat burada ince bir problem var: atmosfer zaman zaman anlatının önüne geçiyor. Yani sahne ne anlattığından çok nasıl hissettirdiğiyle hatırlanıyor. Bu da teknik olarak başarılı ama düşünsel olarak her zaman eşit derinlik üretmeyen bir yapı oluşturuyor. burada bir tür “biçim ağırlığı, içerik dengesizliği” var. Üslup güçlü, fakat yapı aynı sertlikte değil. Finale doğru tartışılan bazı sembolik ve politik okumalar da var. Özellikle bazı etnik göndermeler meselesi çok tartışıldı. Ancak bunu net ayırmak gerekir: eserin kendisi çoğunlukla suç, iktidar, kimlik ve şiddet ilişkisini sembolik bir dille anlatmaya çalışır. Yani doğrudan bir etnik hedef gösterme netliğinden ziyade, daha genel bir güç ve bastırma mekanizması eleştirisi kurulur. Fakat izleyici tarafında bu semboller bazen çok daha keskin ve doğrudan anlamlara çekilmiştir; bu da “yorumun büyümesi” ile “metnin niyeti” arasındaki farktan kaynaklanır. Hukuki ve tarihsel bağlamı da şuraya oturtmak gerekir: O dönemde devletin bu tür faaliyetlere yaklaşımı çoğunlukla dil meselesinden çok güvenlik ekseninde şekilleniyordu. Kürtçe materyal basmak, dil çalışması yapmak veya bu alanda örgütlü faaliyet yürütmek, sıkça “ayrılıkçı propaganda” ya da “terör örgütüne destek” iddiası kapsamında değerlendirilirdi. Devletin bakış açısında bu tür girişimler, doğrudan “kültürel faaliyet” olarak değil, milli bütünlüğü tehdit edebilecek siyasi bir hareketin parçası olarak görülüyordu. Bu yüzden yargılamalar veya müdahaleler, çoğu zaman dilin kendisinden ziyade, bu faaliyetlerin arkasında olduğu düşünülen siyasi niyet ve bağlantılar üzerinden gerekçelendiriliyordu. Şahsiyet güçlü bir fikirden doğmuş, teknik olarak iyi cilalanmış, oyunculuk ve atmosfer açısından üst seviye hissi veren ama senaryo tutarlılığı açısından her zaman aynı çizgide kalamayan bir yapım. Etkileyici sahneleri var, hatta bazı anları çok güçlü; fakat bütün olarak bakıldığında “çok iyi parçalar + eşit olmayan bütünlük” hissi baskın kalıyor.