Raf Yorumu: •Şeyma• (@aurelyn

Bugün anlatmak istediğim konulardan biri Türk mitolojisindeki mitolojik ögeler, yani eski Türklerin evreni açıklamak için düşündükleri tanrılar, ruhlar ve varlıklar. Yunan mitolojisinde Zeus, Poseidon ya da Hades gibi belirgin tanrılar vardır. Türk mitolojisini araştırınca ben de bizde böyle figürler var…devamıBugün anlatmak istediğim konulardan biri Türk mitolojisindeki mitolojik ögeler, yani eski Türklerin evreni açıklamak için düşündükleri tanrılar, ruhlar ve varlıklar. Yunan mitolojisinde Zeus, Poseidon ya da Hades gibi belirgin tanrılar vardır. Türk mitolojisini araştırınca ben de bizde böyle figürler var mı diye merak etmiştim. Aslında var, ama Türk mitolojisi sözlü gelenekle aktarıldığı için daha dağınık görünüyor. Yine de evrenin yaratılışından doğa ruhlarına kadar uzanan oldukça geniş bir mitolojik dünya var. Türk mitolojisinin merkezinde gökyüzü bulunur. En büyük güç Gök Tanrı inancıdır. Evrenin düzenini sağlayan en yüce varlık gökyüzüyle ilişkilendirilirdi. Ama bu inanç tek başına bir tanrıdan oluşmaz; gökyüzünde, yeryüzünde ve yeraltında yaşayan birçok varlık olduğuna inanılırdı. Evrenin yaratılışıyla ilişkilendirilen önemli varlıklardan biri Kayra Han olarak bilinir. Kayra Han yaratıcı bir güç olarak anlatılır ve bazı inanışlara göre hayat ağacını yarattığı düşünülür. Gökyüzünün en üst katlarında yaşadığına inanılırdı. Kayra Han’dan sonra gelen en önemli varlıklardan biri Ülgen’dir. Ülgen iyiliği ve düzeni temsil eder. İnsanların ve dünyanın yaratılmasında rol oynadığına inanılır. Gökyüzünün yüksek katlarında yaşadığı düşünülür ve şamanların bilgiyi ondan aldığına inanılırdı. Ülgen’in karşıtı sayılan varlık ise Erlik’tir. Erlik yeraltı dünyasının efendisi olarak anlatılır. Ölümle ve karanlıkla ilişkilendirilir. Ölen insanların ruhlarının onun dünyasına gittiğine inanılırdı. Bazı anlatılarda insanlara hastalık ve kötülük getirdiği de söylenir. Türk mitolojisinde en önemli kadın figürlerden biri Umay Anadır. Umay Ana çocukları ve anneleri koruyan bir varlık olarak düşünülürdü. Doğmamış çocukların ruhlarını koruduğuna inanılırdı. Bu yüzden özellikle kadınlar için önemli bir mitolojik figür sayılırdı. Gökyüzüyle ilgili başka varlıklar da vardır. Mesela Güneş ve Ay bile mitolojik varlıklar olarak düşünülürdü. Güneş için Koyash adlı bir varlıktan söz edilir. Güneşin hayat verdiğine ve canlıları gökyüzüne bağladığına inanılırdı. Ay için ise Ay Ata adlı bir figür vardır. Ay Ata gökyüzünde yaşayan bir varlık olarak anlatılır ve genellikle soğuklukla ilişkilendirilirdi. Türk mitolojisinde sadece tanrılar yoktur. Aynı zamanda doğa ruhları da çok önemli bir yer tutar. Eski Türkler doğadaki her şeyin bir ruhu olduğuna inanırdı. Dağların, suların ve ağaçların bile ruhu olduğu düşünülürdü. Bu ruhlara genel olarak iyi ruhlar veya koruyucu ruhlar denirdi. Mesela ateşin bile bir ruhu olduğuna inanılırdı. Ateş kutsal sayılırdı ve kirletilmemesi gerektiği düşünülürdü. Su ve toprak da aynı şekilde kutsal kabul edilirdi. Türk mitolojisinde bir diğer önemli unsur kutsal hayvanlardır. Özellikle kurt önemli bir semboldür. Türklerin türeyiş efsanelerinde bir dişi kurdun insanları büyüttüğü anlatılır. Bu yüzden kurt güç ve soyun devamı ile ilişkilendirilir. Bunun yanında kartal da gökyüzünü temsil eden kutsal bir hayvan sayılırdı. Bazı inanışlarda gökyüzüyle insanlar arasında bağlantı kuran bir varlık olarak görülürdü. Türk mitolojisinde ayrıca evrenin katmanlardan oluştuğu düşüncesi vardır. Gökyüzünün birçok katı olduğuna, yeraltının da katmanlara ayrıldığına inanılırdı. Şamanların ruh yolculukları sırasında bu katlar arasında dolaştığı düşünülürdü. (Şamanlık da başka bir günün araştırma konusu bu arada) Türk mitolojisine baktığımda en ilginç gelen şey, bu mitolojinin sadece tanrılardan oluşmaması. Aynı zamanda doğa, hayvanlar ve ruhların birlikte olduğu bir dünya anlatıyor. Yunan mitolojisi daha çok tanrı hikâyeleri gibi görünürken Türk mitolojisi bana daha çok ruhlarla dolu bir doğa anlayışı gibi geliyor. Başta Zeus gibi belirgin figürler yok sanmıştım ama aslında Türk mitolojisinin oldukça zengin olduğu görülüyor. Gökyüzü tanrıları, yeraltı varlıkları, doğa ruhları ve kutsal hayvanlar birlikte düşünüldüğünde Türk mitolojisi sandığımdan çok daha geniş ve derin bir mitolojik dünya oluşturuyor.