Raf Yorumu: H. ⊃∪∩⪽ (@muzikhal)

Ah nerede o eski Ramazanlar!" ya da "Ne varsa eskilerde varmış!" diyenler; geçmiş hizmeti ayağınıza geldi... Bu arada, eğer yazar Türk olsaydı kitaba böyle bir giriş yapması harika olurdu. Georgi Gospodinov’un Zaman Sığınağı, ilk bakışta Alzheimer hastaları için geçmişi yeniden…devamıAh nerede o eski Ramazanlar!" ya da "Ne varsa eskilerde varmış!" diyenler; geçmiş hizmeti ayağınıza geldi... Bu arada, eğer yazar Türk olsaydı kitaba böyle bir giriş yapması harika olurdu. Georgi Gospodinov’un Zaman Sığınağı, ilk bakışta Alzheimer hastaları için geçmişi yeniden inşa eden izole bir kliniğin hikâyesi gibi görünse de sayfalar ilerledikçe çok daha büyük ve karanlık bir soruyu masaya yatırıyor: Gelecekten umudumuzu kesersek ne olur? Hikâye sadece bireysel bir hafıza kaybıyla mücadele eden insanları anlatmakla sınırlı kalsaydı, muhtemelen sonu başından belli, sıradan bir dram okuyor olurduk. Ancak metnin asıl sarsıcı gücü, bireysel bir tedavi yöntemi olarak başlayan bu nostalji inşasının, yavaş yavaş bütün bir topluma yayılan bir histeriye dönüşmesinde yatıyor. Romanın merkezindeki "geçmişi kopyalama" fikri, aslında sinemada ya da edebiyatta sıkça rastladığımız o bildik zaman yolculuğu temalarından çok daha farklı ve psikolojik bir zeminde çalışıyor. Ortada fiziksel bir makine yok; onun yerine, geleceğe dair umutsuzluk ve karamsarlık hissettiğimizde sığındığımız o melankolik "eski güzel günler" illüzyonu var. Gospodinov, tam da bu noktada ahlaki olarak son derece ikircikli bir alanı kaşıyor: İnsanlara unuttukları mutlu geçmişlerini sahte dekorlarla geri vermek masum bir şefkat midir, yoksa gerçeğin acımasızca manipüle edilmesi mi? Özellikle romanın ilerleyen bölümlerinde, ülkelerin hangi "on yıla" geri döneceklerini oyladıkları referandum sahneleri, toplumsal yargıların ve kitle psikolojisinin ne kadar kolay yönlendirilebileceğini harika bir ironiyle gösteriyor. Gelecekten korkan ve şimdiki zamanın ağırlığı altında ezilen bir toplumun, kendi rızasıyla geçmişin hayaletlerine teslim oluşunu okurken, yazarın yarattığı o derin atmosfer insanın zihnine işliyor. Sonuç olarak Zaman Sığınağı, sadece ilginç bir fikre sırtını dayayıp kolaya kaçan bir metin değil. Hem bireysel hafızanın kırılganlığını hem de toplumsal hafıza kaybının tehlikelerini, usta işi bir kurguyla işleyen oldukça özgün bir eser. Gelecek üzerine düşünmenin çoğu zaman ağır bir yük hissettirdiği anlarda, geçmişin de sandığımız kadar masum ve güvenli bir liman olmadığını çarpıcı bir dille yüzümüze vuruyor.