Raf Yorumu: juan (@juan)

juan 2 weeks ago

Bir tarafta Batı hukukunun ve toplumsal düzeninin temelini atan "nomos" ile cüzdanlarımızdaki akçeye adını veren "nomisma", diğer tarafta ise Doğu insanının şerefini, iffetini ve ocağını üzerine bina ettiği namus... Dışarıdan bakıldığında biri piyasanın soğuk rakamlarına, diğeri Doğu'nun mahrem kutsallarına ait…devamıBir tarafta Batı hukukunun ve toplumsal düzeninin temelini atan "nomos" ile cüzdanlarımızdaki akçeye adını veren "nomisma", diğer tarafta ise Doğu insanının şerefini, iffetini ve ocağını üzerine bina ettiği namus... Dışarıdan bakıldığında biri piyasanın soğuk rakamlarına, diğeri Doğu'nun mahrem kutsallarına ait gibi duran bu üç kelimenin aslında Antik Yunan'ın aynı zihinsel beşiğinde sallanan öz kardeşler olduğunu öğrenmek, zihninizde kışkırtıcı bir merak uyandırmıyor mu? İzlerini sürmek için geriye adımladığımızda, Hint-Avrupa dil ailesinin "bölüştürmek, nizam vermek" anlamına gelen "nem-" köküyle karşılaşırız. Antik Yunan zihni bu kökten kabilenin yazılı yahut yazısız adaletini, yani toplumsal yasayı ifade eden "nomos" (νόμος) kelimesini türetmiştir. Akdeniz’in ticari aklı çok geçmeden bu yasal uzlaşıyı piyasaya taşımış; "kanunla değeri tayin edilmiş" resmi paraya, yani sikkeye "nomisma" (νόμισμα) demiştir —ki bugün cebimizdeki nakdin ve sikkelerin tarihini inceleyen "nümizmatik" bilimi de varlığını bu sözcüğe borçludur. Fakat kelimenin serüveni Batı’da paranın üzerine damgalanırken, Doğu’ya doğru hayli ulvi bir mecraya akar. Felsefe ve hukuk metinlerinin tercümeleriyle Yunanca "nomos", önce Süryaniceye, ardından Arapçaya "nāmūs" (ناموس) olarak sızar. Erken dönem Doğu yazınında "nāmūs"; ilahi nizamı, mukaddes kanunu ve peygamberlere vahiy getiren o gizli elçiyi temsil eder. Zamanla bu ilahi yasa, Doğu toplumunun içtimai dokusunda somutlaşarak bireyin ve ocağın canı pahasına korumakla yükümlü olduğu edep, iffet ve mukaddesat kalesine dönüşür. Günün sonunda karşımıza çıkan bu muazzam manzara, iki ayrı medeniyet ufkunun insana ve nizama dair hakiki tercihlerini gözler önüne serer. Batı, toplumsal kaosu engellemek ve nizamı (nomos) korumak için çareyi madeni paranın (nomisma) ve piyasanın soğuk rasyonelliğinde ararken; Doğu, asıl mülkün ve huzurun ancak insanın ruhundaki edep, iffet ve ilahi haysiyetle (namus) korunan mahrem sınırlarda ayakta kalacağını idrak etmiştir. Zira sahte bir sikke nihayetinde ticareti aksatır; fakat poyraza verilmiş bir namus, bir cemiyetin harcını kurutarak medeniyeti kökünden sarsar.