@bugsbunnyraf
⋆🐇⋆📚⋆🎬⋆🎥⋆📺⋆🍿⋆🛋️⋆☁️⋆✨⋆

⋆🐇⋆📚⋆🎬⋆🎥⋆📺⋆🍿⋆🛋️⋆☁️⋆✨⋆
"düşünceler", dedi sessizce, "düşünceler beynimin katili."
Yabancı – Albert Camus Yabancı benim için ilk bakışta “hiçbir şey hissetmeyen” bir adamın hikâyesi gibi görünse de, üzerine düşündükçe Meursault’yu yalnızca duygusuz biri olarak okumak eksik geliyor. Asıl mesele onun hiçbir şey hissetmemesi değil; hissettiklerini toplumun bildiği ve kabul ettiği duygu kalıplarıyla yorumlayamaması. Kitabın daha ilk cümlesi bile bunu hissettiriyor: “Annem bugün öldü. Belki de dün, bilmiyorum.” Meursault annesinin ölümünde beklenen şekilde yas tutmuyor, cenazenin hemen ardından Marie’yle vakit geçiriyor. Toplum da onu yalnızca işlediği cinayet üzerinden değil, annesinin cenazesinde ağlamamış olması üzerinden yargılıyor. Çünkü toplumun hazır cevapları var: Anne öldüyse üzülmelisin, seviyorsan evlenmek istemelisin, cinayet işlediysen pişmanlık göstermelisin. Meursault ise bu cevapları vermiyor. Bu yüzden “yabancı” yalnızca topluma yabancı olmakla ilgili değilmiş gibi geliyor bana. Meursault bir bakıma kendi duygularına da yabancı. Hissetmiyor değil; sıcaklığı, güneşi, yorgunluğu, denizi, bedensel yakınlığı hissediyor. Fakat bunları anlamlandırmak ve bir duyguya dönüştürmek konusunda toplumun beklediği dili kullanmıyor. Belki de duygularının “adı” yok. Cinayet bölümünde güneş, sıcaklık, ter ve bıçağın ışığı Meursault’nun düşüncelerinin önüne geçiyor. Güneşi burada yalnızca bir doğa unsuru olarak değil, insanın kontrolü dışında akıp giden hayatın bir parçası olarak görüyorum. İnsan anlam arıyor; dünya ise sadece oluyor. Güneş doğuyor, sıcaklık devam ediyor, ölüm geliyor. Evren insanın sorularına cevap vermek zorunda değil. Romanın sonunda ise Meursault’nun farklı bir tarafı ortaya çıkıyor. Ölüm yaklaştıkça korku, öfke, yalnızlık ve yaşama bağlılığı daha görünür hale geliyor. Papazla karşılaşmasında hazır bir anlamı kabul etmeyi reddediyor. Ölüm kesinleştiğinde hayatın kendisini daha fazla hissetmeye başlıyor. Başta soğuk görünen bu karakterin aslında hayatın fiziksel ve duyusal tarafına ne kadar bağlı olduğunu fark ediyoruz. Salamano, Marie, Raymond ve mahkeme de Meursault’nun karşısına farklı yaşam biçimleri çıkarıyor. Salamano alışkanlık ve kaybı, Marie hayatın haz ve neşe tarafını, Raymond şiddet ve sahiplenmeyi temsil ederken mahkeme toplumun “olması gereken insan” anlayışını temsil ediyor. Meursault’nun asıl suçu ise yalnızca yaptığı eylem değil; toplumun beklediği duyguları göstermemesi gibi görünüyor. Bende en çok şu soru kaldı: Bir insan gerçekten duygusuz olabilir mi, yoksa bazen hissettiğimiz şeyi toplumun anlayacağı isimlerle ifade edemiyor muyuz? Adı olmayan bir şey gerçekten yok mudur? Yabancı bende kesin bir cevaptan çok bu soruyu bıraktı. Meursault’nun asıl yabancılığı belki de dünyaya değil, dünyanın insanlara sunduğu hazır anlamlara karşı. Puanım: 6/10 📌 Kendime Hatırlatma - Meursault: Toplumun hazır duygu ve anlam kalıplarına uymayan başkarakter. - Marie: Haz, beden, sevgi ve hayatın neşeli tarafı. - Raymond: Şiddet, sahiplenme ve çıkar ilişkileri. - Salamano: Alışkanlık, bağlılık ve kayıp. - Papaz: Tanrı, inanç ve hazır anlam arayışı. - Mahkeme: Meursault’nun yalnızca cinayetini değil, toplumun beklediği insan olmamasını da yargılıyor. - Ana temalar: Absürdizm, yabancılaşma, ölüm, toplumun normları, anlam arayışı, duygular ve özgürlük. - Güneş: Bunaltı, duyular ve insanın kontrolü dışında akan hayat. - Ana fikir: Meursault duygusuz olmaktan çok, duygularını toplumun kabul ettiği biçimde adlandıramayan bir karakter. - Final: Ölüm yaklaştıkça hayatın ve kendi duygularının farkına daha fazla varıyor.
🎬 The Name of the Rose Orta Çağ’ın ağır taş duvarları arasında geçen bu film, karanlık bir manastırda yaşanan gizemli ölümler üzerinden bilgi, inanç ve korku arasındaki gerilimi anlatıyor. Bir Fransisken keşiş olan William ve genç çırağı Adso’nun manastıra gelişiyle başlayan hikâye, görünürde bir cinayet soruşturması gibi ilerlese de aslında çok daha derin bir meseleye dokunuyor: bilginin kontrolü ve düşüncenin korkuyla bastırılması. Filmin atmosferi oldukça güçlü. Manastırın karanlık koridorları, sisli avluları ve sürekli hissedilen o ağır Orta Çağ baskısı izleyiciye gerçekten geçiyor. Dönem kurgusu başarılı; kostümler, mekânlar ve o kasvetli hava hikâyeye çok yakışıyor. Yine de film süresinin uzunluğu zaman zaman tempoyu düşürüyor ve bazı sahnelerde dikkat dağılabiliyor. Buna rağmen yarattığı atmosfer filmi ayakta tutan en güçlü unsur. Filmde beni en çok düşündüren anlardan biri şu diyalog oldu: “Gülmeyi bu kadar korkutucu kılan nedir?” “Gülmeyi korku öldürür. Ve korku olmadan inanç olmaz. Çünkü şeytan korkusu yoksa Tanrı’ya ihtiyaç kalmaz. Ama o kitabı ederek gülmeyi yok edemezsin.” Bu söz aslında filmin merkezindeki fikri çok iyi özetliyor: korku üzerinden kurulan bir düzen. Gülmenin bile tehdit olarak görüldüğü bir dünya… Çünkü gülmek, sorgulamanın ve özgürlüğün başlangıcı olabilir. Film aynı zamanda aşk ve beden meselesine de eleştirel bir yerden dokunuyor. Manastırın katı dini kuralları içinde bastırılan insan doğası, özellikle Adso’nun yaşadığı deneyim üzerinden gösteriliyor. Aşkın ve arzunun “günah” olarak damgalandığı bir dünyada bunun nasıl suçluluk ve korkuya dönüştüğünü görmek mümkün. Kadınların şeytanlaştırılması, cadı suçlamaları ve yakılmaları da Orta Çağ’ın karanlık zihniyetine güçlü bir eleştiri olarak filmde yer alıyor. Bu film aynı zamanda The Name of the Rose romanından uyarlanmış. Hikâyenin felsefi ve tarihsel arka planının kitapta çok daha ayrıntılı işlendiğini bilmek, filmi izlerken hissedilen bazı eksiklikleri açıklıyor. Muhtemelen romanı okumak bu dünyanın düşünsel derinliğini daha iyi kavramayı sağlayacaktır. Genel olarak güçlü atmosferi ve fikirleriyle etkileyici olsa da tempo ve anlatım açısından kusurları olan bir film. Yine de Orta Çağ’ın karanlık zihniyetini, bilginin nasıl kontrol edildiğini ve korkunun nasıl bir iktidar aracına dönüştüğünü görmek açısından izlenmeye değer. Benim puanım: 7/10 📌 Kendime Hatırlatma William of Baskerville: Mantık ve sorgulamayı temsil eden keşiş. Adso: William’ın genç çırağı; olayları onun gözünden izliyoruz. Ana Tema: Bilgi üzerindeki kontrol, korku yoluyla inanç yaratma, düşüncenin bastırılması. Alt Temalar: Yasaklanan bilgi, gülmenin özgürlükle ilişkisi, Orta Çağ’da kadınların şeytanlaştırılması.
Ray Bradbury’nin unutulmaz eserinden uyarlanan Distopik bir gelecekte kitapların yasaklandığı ve itfaiyecilerin yangın söndürmek yerine kitap yaktığı bir toplumun hikâyesini beyazperdeye taşıyor. Film benim için 6/10’luk bir deneyimdi. Kitap kadar güçlü değildi ve birçok karakter farklı şekilde işlenmişti. Yönetmen bazı kısımları ekleyip bazılarını çıkarmış. İyi ki kitap var, çünkü okumadan izleseydim filmin çoğu kısmı havada kalırdı. Yine de filmde kitaptan bazı repliklerin alıntı yapılması hoş bir ayrıntıydı. Örneğin Montag’ın eşi Mildred filmde yer almıyor. Oysa kitabın en çarpıcı bölümlerinden biri olan, Montag’ın komşularına şiir okuduğu ve onların gözyaşlarına boğulduğu sahneyi görmek isterdim. Kitabı okurken zihnimde canlanan birçok sahne, filmde karşılığını bulamadı. Ayrıca önemli bir karakter olan Clarisse de farklı bir şekilde işlenmiş. Tek ortak nokta, kitapları yakan itfaiyeciler temasının varlığıydı. Yani filmi kitabı okumadan da izleyebilirsiniz; farklı bir açıdan bakıldığında distopik bir dünya portresi görebiliyorsunuz. Ama bana kalırsa asıl önerim kitabı okumanızdır. Kitap, filmde eksik kalan derinliği ve sembolleri çok daha güçlü biçimde hissettiriyor. --- Kendime Hatırlatma Guy Montag (Michael B. Jordan): Kitapları yakarken sorgulamaya başlayan itfaiyeci. Captain Beatty (Michael Shannon): Düzenin sesi; itfaiye şefi. Clarisse (Sofia Boutella): Kitapta meraklı, filmde farklı yorumlanmış karakter. Ana fikir: Kitapların yakılması → bilgiye karşı kurulan korku; bireysel düşüncenin bastırılması. Bilginin susturulması, bireyin sorgulama gücünün yok edilmesi ve kitapların özgürlüğün anahtarı olması.
“Cildine bakarak bir kitap hakkında hüküm verme.” (syf.224) “Belki kitaplar bizi yarım da olsa mağaralarımızdan çıkartabilirler.” (syf.114) Ray Bradbury’nin Fahrenheit 451 eseri, bilgi ve düşünce özgürlüğünün tehlikeye atıldığı bir dünyanın aynasıdır. Kitap, “Bilgi tehlikeli midir?” sorusunu merkezine alır. İtfaiyecilerin yangın çıkardığı, yani kitapları yaktığı distopik evrende, geçmişin ve geleceğin gölgeleri birbirine karışır. Tarihte güç gösterisi olarak yakılan kütüphaneleri İskenderiye Kütüphanesi’nden, Bağdat’ın işgalinde yakılan Beytü’l Hikme’ye, Nazi döneminde meydanlarda yakılan binlerce kitaba kadar hatırlamamak mümkün değildir. Çünkü yönetenlerin en çok korktuğu her zaman “düşünen insan” olmuştur. Yalnızca kitaplar değil, düşünürler de susturulmuştur. Engizisyon’da yakılan kadınlar, Bruno’nun diri diri ateşe atılması, Galileo’nun düşüncelerinden ötürü susturulması, giyotine giden aydınlar… Montag’ın dünyasında olduğu gibi, gerçekleri sorgulayan herkes bedel ödemiştir. Ama ne kadar yakıp yıksalar da, hakikat er geç ortaya çıkar. Çağımızda kitapların yerini dijital arşivler aldı; fakat dikkatli olmazsak bunların da birer “dijital mezarlığa” dönüşmesi olasıdır. Kitap olmadan tarih sessiz kalır, edebiyat dilsizleşir, bilim sakatlanır, düşünce durur. Benim için bu eser 7/10. Konusu çok değerli olsa da çeviriden kaynaklı akış sorunları vardı. Yine de, içerdiği fikirler çağları aşan bir uyarı niteliğinde. “Fakat ben de sustum ve kendim de suçlu durumuna düştüm.” (syf.125) Bradbury’nin işaret ettiği gibi, gerçeği gördüğümüzde susmak bizi suç ortağı yapar. Yüzyıllardır “üç maymunu” oynayan toplumlar ya da bireyler sonunda kendi çöküşlerini hazırlar. “Gözlerini merakla doldur. Ve sanki on saniye sonra ölecekmişsin gibi yaşa. Dünyayı gör.” (syf.228) Her öğrenme, ufkumuzu genişleten bir kapıdır. Yaşamak yalnızca nefes almak değil, ruhla görmek ve kök salmaktır. İnsan filizlenen bir ağaç gibidir; her seçim, onun dallarını belirler. “Uyuyordu, ama uyuyor sayılmazdı; yaşıyordu, ama yaşıyor sayılmazdı.” (syf.50) Bu satırlar, toplumların “uyuyor numarası” yaptığı dönemleri hatırlatır. Uyanmak istemeyen bir kitleyi uyandırmak neredeyse imkânsızdır. Kitapta en çok altı çizilen sorunlardan biri, insanların artık gerçekten dinlememesi: “Biliyor musun biz asla soru soramayız… onlar cevapları sana boca ederler.” (syf.57) Bugün de çoğu kişi, karşısındakini dinlemek yerine vereceği cevabı düşünür. Bu yüzden asıl meseleden uzaklaşırız. “İnsanlar hiçbir şey konuşmuyorlar… Çoğunlukla arabaların, elbiselerin ve yüzme havuzlarının isimlerini sayıyorlar.” (syf.59) Ne kadar acı, değil mi? Bradbury’nin 1950’lerde yazdığı bu satırlar, bugün sosyal medya çağında daha da gerçek. İnsanlar geçici parlaklıklardan bahsediyor ama yaşamın özünü konuşmaktan kaçınıyor. “Kitapları düşündüm. İlk kez anladım ki bütün kitapların arkasında bir insan vardı.” (syf.86) Her kitap, bir insanın ömründen kopan bir parçadır. Eleştiri yapmak kolaydır, ama hakaretle eleştiriyi ayırmayı öğrenmek gerekir. Gerçek eleştiri, yazarı ya da eseri yok etmek için değil, anlamı daha derinleştirmek için yapılır. “Seni rahat bırakayım! Peki ben kendimi nasıl rahat bırakabilirim?… Ara sıra bir şeylerden gerçekten rahatsız olmamız gerekiyor.” (syf.86) İlerleme, huzursuzluktan doğar. İnsanlığı ileri götüren çoğu buluş ve fikir, bir şeylerden rahatsız olanların cesaretinden çıkmıştır. “Okullar kısaltıldı, disiplin gevşedi, felsefe, tarih, dil dersleri kalktı.” (syf.91) Bradbury’nin bu öngörüsü bugün eğitimde yaşadığımız krizlere birebir oturuyor. Antik Yunan’ın Platon Akademisi, İskenderiye’de bilimle uğraşan Hypatia, Orta Çağ’da bilim uğruna can veren isimler… Hepsi geleceğe bir miras bıraktı. Bizim eğitim sistemimiz ise, sorgulayan ve düşünen bireyler yetiştirmek yerine yüzeysel bilgiye mahkûm ediyor. Gelecek nesillere nasıl bir miras bırakacağımız büyük bir soru işareti. “Mutlu olmak istiyorum, derler. Pekâlâ, değiller mi?” (syf.96) Mutluluğu para ile kıyasladığımız bir çağda yaşıyoruz. Gerçek mutluluk, sahip olduklarımızda değil; anlam, aidiyet ve üretimde gizlidir. “Onları patlamalarına neden olmayacak bilgilerle doldur…” (syf.98) Günümüz toplumları, yüzeysel bilgilerle tatmin oluyor. Reklamlar, diziler, sosyal medya… Bizi oyalayan şeyler “bilgiymiş” gibi sunuluyor ama sorgulama refleksimiz yok ediliyor. “Artık çiçeklerin, kara toprak ve bol yağmurla yetişmek yerine, çiçeklerin sırtından geçinmeye çalıştığı bir zamanda yaşıyoruz.” (syf.127) Bu alıntı, insanın doğayı sömürüşünü ve her şeyi “tüketilecek bir kaynak” gibi görmesini çarpıcı şekilde anlatıyor. Üretmek yerine tüketmeye odaklandığımız sürece kendi köklerimizi kurutuyoruz. “Televizor ‘gerçek’tir. Sana ne düşünmen gerektiğini söyler.” (syf.128) Bradbury’nin televizyon için yazdıkları bugün internet, sosyal medya ve algoritmalar için geçerli. Ne düşüneceğimizi, neye öfkeleneceğimizi, neyi tüketeceğimizi bize dayatıyorlar. Bradbury, bize şunu hatırlatıyor: “Unutma, Sezar, sen de ölümlüsün.” (syf.131) Ve biz hâlâ sanki sonsuza dek yaşayacakmışız gibi tüketiyor, sorumluluk almaktan kaçıyoruz. Oysa en büyük sorumluluğumuz, ardımızda anlamlı bir şeyler bırakabilmek. ________________________________________ Kendime Hatırlatma – Karakterler • Guy Montag: Başkahraman, sorgulamaya başlayan itfaiyeci. • Mildred (Milly): Montag’ın eşi, televizyona bağımlı, yüzeysel yaşamın temsilcisi. • Clarisse McClellan: Montag’ın komşusu, sorgulayan genç kız. • Beatty: İtfaiye şefi, sistemin sesi. • Faber: Eski profesör, bilgeliğin ve cesaretin temsilcisi.
José Saramago’nun unutulmaz romanından uyarlanan Blindness (2008), distopik bir körlük salgını üzerinden insan doğasının en çıplak, en kırılgan yanlarını anlatıyor. Filmi izlemeyi düşünenlere ilk tavsiyem, önce kitabı okumaları olacaktır. Çünkü film, romanın derin betimlemelerinden ve içsel çözümlemelerinden oldukça uzak kalıyor. Eğer kitabı okumamış olsaydım, çoğu sahnede “ne anlatılmak isteniyor?” diye düşünerek havada kalmış bir anlatıyla karşılaşacaktım. Filmin konusuna değinecek olursak; ansızın yayılan bir salgın sonucu insanlar birer birer kör olmaya başlar. Bu bilinmeyen hastalık hızla toplumu kaosa sürükler. Devlet, salgını kontrol altına almak için körleri karantinaya alır; ancak içeride açlık, korku ve şiddet hüküm sürmeye başlar. Kör olmayan tek kişi olan Doktorun Karısı, gizlice kocasının yanında kalır ve grubun hayatta kalması için hem gözleri hem de vicdanıyla yol gösterici olur. Film, bu kaotik ortamda insan doğasının nasıl çözülüp yeniden inşa edilebileceğini gözler önüne seriyor. Saramago’nun kitabı, ayrıntılarla örülmüş; insan ruhunun karanlık labirentlerinde uzun uzun dolaşan bir eser. Oysa film, bu yoğunluğu tam anlamıyla yansıtamıyor. Evet, bazı sahneler güçlü imgeler sunuyor, ama çoğu yerde kitapta vurgulanan derinlik eksik kalıyor. Benim için film, kıymetli bir kaynağın gölgesinde kalmış bir uyarlama niteliğinde. Yine de kitabı okuyan biri için film, zihinde canlanan sahnelerin ete kemiğe bürünmüş bir yansıması oluyor. Kitabın ağırlığını hafifletip görselleştiriyor, karakterlerin acılarını, çaresizliklerini, toplumsal çöküşün yarattığı vahşeti gözler önüne seriyor. Bir anlamda, romanın zihinsel imgelerine eşlik eden görsel bir tamamlayıcı işlevi görüyor. Sonuç olarak Blindness, beklentilerimin altında kalsa da değerli bir eserle kurduğum bağı sinemada da hissetmeme imkân verdi. Benim için 7/10’luk bir film. Daha derin, kitaba daha sadık ve anlatmak istediğini daha güçlü işleyen yeni bir versiyonunun çekilmesini umut ediyorum. Çünkü bu hikâye, yalnızca bir salgını değil; insanın en karanlık yüzüyle karşılaşmasını anlatıyor. --- 📌 Kendime Hatırlatma Özeti Karakterler: Doktor (Mark Ruffalo) → İlk kör olan kişiyi muayene eden göz doktoru. Doktorun Karısı (Julianne Moore) → Kör olmayan tek kişi; grubun lideri, vicdanı ve hafızası. Siyah Gözlüklü Kadın (Alice Braga) → Güçlü ama kırılgan bir figür. Yaşlı Adam / Tek Gözlü (Danny Glover) → Anlatıcı gibi işlev gören bilge figür. Çocuk (Mitchell Nye) → Masumiyetin ve gelecek umudunun simgesi. Koğuş 3’ün Kralı (Gael García Bernal) → Zorbalığı ve insanın en karanlık tarafını temsil eder. Temalar: Körlük → Toplumsal çöküşün ve bireysel körleşmenin metaforu. İnsan doğasının sınavı → Ahlak, vicdan, vahşet ve umut arasında gidip gelen bir denge. Liderlik ve empati → Doktorun Karısı’nın gözleri üzerinden insanlığın yeniden hatırlanışı.
“Körlerin oluşturduğu bir dünya… Bunu düşünmek bile istemiyorum.” (syf.69) Saramago’nun Körlük romanı, okuru distopik bir dünyanın içine atıyor. Fiziksel körlüğün yanı sıra, aslında mecazi bir körlüğün, yani bağnazlık, kayıtsızlık ve çıkarcılıkla beslenen toplumsal körlüğün alegorisiyle yüzleşiyoruz. Yazarın yoğun betimlemeleri öylesine güçlü ki, kitabı yalnızca okumuyor; adeta yaşıyoruz. Ben de kitabı bitirdikten sonra Blindness (2008) filmini izledim. Görsel uyarlama, zihnimdeki imgeleri yerine oturtmak için bir tamamlayıcı işlev gördü. Kitabın ilginç yönlerinden biri, hiçbir karakterin isminin olmaması. Buna rağmen hepsini tek tek tanıyor, hafızamızda ayrı bir yer açıyoruz. Aralarında sadece bir kadın gözlerini kaybetmiyor; herkes körken onun görebilmesi, en büyük armağan kadar, en ağır yük haline geliyor. Onun yaşadıkları üzerine düşünmek, insana nefesini tutturan bir sorgulama sunuyor. Ama şunu da unutmamalı: Günümüzde körlük yalnızca gözlerle sınırlı değil. Çevremizde olup bitenlere sırtını dönenler, at gözlüğüyle yaşayanlar da var. Kimileri ise, romandaki “gözleri gören kadın” gibi, her şeye rağmen direniyor, mücadele ediyor ve başkalarına el uzatıyor. Bu noktada Mevlânâ’nın öğüdü akla geliyor: “Körler çarşısında ayna satma, sağırlar çarşısında gazel atma.” Her hakikatin yeri ve zamanı var; asıl mesele, görmenin ve göstermenin nasıl mümkün olacağı. Aslında kitabın adı Körlük olsa da, bize öğrettiği şey tam da görmeyi öğrenmek. İnsan doğasını çıplak ve rahatsız edici bir şekilde gösteriyor. Eleştirilecek noktalardan biri ise, özellikle kadın karakterlere yönelen vahşi cinselliğin ve aşağılamaların fazlasıyla betimlenmesi. Bu, romanın ataerkil düzenin karanlık yüzünü göstermek istediğini bilsek de, okuması yıpratıcı bir deneyim. Kadınların cinsellik üzerinden aşağılanması, yalnızca kurgusal bir unsur değil; maalesef bugün de süregelen toplumsal bir gerçeklik. Ve Saramago, bizi bu gerçekle yüzleştirirken, aslında hâlâ değişmeyen bir yarayı işaret ediyor. “Erkekler hep aynı, kadınlar hakkında her şeyi bilebilmek için, bir kadının karnından çıkmış olmayı yeterli sayıyorlar.” (syf.336) Bu alıntı, erkeklerin kadınlar üzerinde kurmaya çalıştığı tahakkümün özeti gibi. Yalnızca doğmuş olmakla, kadınların yaşantısını anlamış gibi davranmak… Bu tavır günümüzde de çokça karşılaştığımız bir zihniyet. Erkekler, kadınların hayatlarına dair her şeyi bildiklerini iddia ederken, çoğu zaman onların sesini kısmaya çalışıyor. Oysa kadınların kimlik mücadelesi, yalnızca Saramago’nun kurgusunda değil, bugün hâlâ en yakıcı toplumsal sorunlardan biri. “Bir salgın hastalık söz konusu olduğunda suçlu yoktur, herkes kurbandır.” (syf.61) Salgın ve körlük metaforu, günümüz deneyimleriyle de doğrudan temas ediyor. Covid-19 sürecinde gördük ki, bir salgın kimseyi ayırmıyor; meslek, sınıf, cinsiyet tanımıyor. Tarih boyunca veba, İspanyol gribi gibi pandemiler de aynı gerçeği göstermişti: Hepimiz kırılganız, hepimiz aynı kaderin içinde savruluyoruz. “İnsanın kendisinden istenen yere ulaşabilmesi için, önce nerede olduğunu bilmesi gerekir.” (syf.120) Bu söz, Mevlânâ’nın “Haddimi bilirim” yanıtını hatırlatıyor. Gerçek yolculuk, insanın önce kendi yerini, kendi ayıplarını bilmesiyle başlıyor. Kusur aramadan önce heybesine bakanlar, aslında en çok ışığı bulanlar oluyor. “İnsan, gerçek dostlarını kara gününde tanır.” (syf.121) Bugün ise çoğu zaman düşene bir tekme daha atmak yaygın hale geldi. Kimileri ise dost görünürken, aslında kendi çıkarları için yanımızda oluyor. “Bazıları pastayı başkalarıyla yer, size de şeker hastalıklarını anlatır.” Dostluk maskesiyle yaklaşanlara karşı uyanık olmak gerekiyor. “Görmeyen göz, gören göze körlüğü bulaştırıyor.” (syf.126) Bu alıntı, hem güçlü bir metafor hem de tanıdık bir gerçeklik. Tıpkı “Üzüm üzüme baka baka kararır” atasözümüzde olduğu gibi, insan bulunduğu çevreden etkileniyor. Manipülasyonun, dezenformasyonun bu kadar yaygın olduğu çağımızda, hangi gözlerle baktığımız, kiminle yan yana durduğumuz kritik önem taşıyor. “Bütünüyle normal insanlar gibi yaşama yeteneğimizi yitirmiş olsak da, yaşamımızı hayvanlar gibi sürdürmemek için elimizden geleni yapmalıyız.” (syf.134) Bu satırlar, romanın en can alıcı noktalarından biri. İnsanlık onurunun kayboluşunu okuyoruz. Kadın cinayetleri, savaşlar, orman katliamları, hayvan zulmü… İnsanlık, kimi zaman gerçekten hayvani güdülere sıkışıp kalıyor. Saramago’nun uyarısı, bugünün dünyasında daha da yankı buluyor: İnsanlığımızı kaybetmemek için çabalamak zorundayız. “Dünya öyle kurulmuştu ki, gerçeğin ortaya çıkması için çoğu kez önce yalanlarla maskelenmesi gerekiyordu.” (syf.143) Saramago’nun bu sözü, medyanın ve gündelik hayatın en çıplak tanımı gibi. Spekülasyonların, manipülasyonların havada uçuştuğu bir çağda, doğruyu bulmak, teyit etmek giderek güçleşiyor. Gerçek çoğu zaman, yalanların arasından sıyrılarak geliyor. “Körlük insanların ne mesleğine ne de işgal ettiği makama bakar.” (syf.157) Körlük makam tanımaz. Bugün de görüyoruz; kimi zaman otoriteye sahip kişilerin etik dışı davranışları yalnızca kendilerini değil, çevresini de etkiliyor. Körlük bulaşıcıdır; bir makamda yaşanan yozlaşma, tüm çevreyi içine alabilir. Bu noktada roman, aslında bireysel değil toplumsal bir hesaplaşmayı işaret ediyor. “Kör olduğumuz yetmiyormuş gibi, bir de kör hırsızların eline düştük.” (syf.164) “Başımızda bir hükümet vardır herhalde, dedi birinci kör. Sanmıyorum, olsaydı bile körleri yöneteceğini ileri süren körlerden oluşmuş bir hükümet olurdu, yani hiçliği düzenlemek isteyen bir hiçlik.” (syf.282) Bu satırlar, gücün yanlış ellerde nasıl “hiçliğe” dönüştüğünü gösteriyor. Yönetim, düzen sağlamak için değil, körlüğü yönetmek için var gibi. Saramago’nun 1995’te yazdığı bu romanın hâlâ günümüzle konuşabilmesi, edebiyatın zamansız gücünü kanıtlıyor. “Bir insanın neden öldüğünü sormak saçma bir davranış, ölüm nedeni zaman içinde unutulur, yalnızca o tek sözcük kalır: Öldü.” (syf.204) Hayatı ölmeyecekmiş gibi yaşıyoruz. Kapitalizmin kör ettiği toplum, zenginlik, unvan, güzellik gibi geçici etiketlerin peşinde. Oysa ölüm, en çıplak gerçeklik. Ve geriye yalnızca “öldü” kelimesi kalıyor. Saramago bu noktada tokat gibi soruyor: Tüm bu körlükler, tüm bu baskılar ne için? “Gözümüz görseydi keşke, Gözümüz görseydi bizi bu cehenneme tıkmazlardı.” (syf.217) Ya aslında gözümüz görüyor da bize kör olduğumuz mu inandırılıyor? Kimi zaman bilgiye ulaşmak yerine, bize “görme”yi unutturacak gözcüler veriliyor. Bilen söylemez, söyleyen bilmez… Körlük çoğu zaman bize dayatılan bir hâl. “Papaz giysisi giymekle papaz olunmadığı gibi, eline asa almakla da kral olunmaz.” (syf.233) Görünüş aldatıcıdır. Saramago, bize unvanların, giysilerin arkasına bakmamızı hatırlatıyor. Atalarımızın dediği gibi: “Her sakallıya dede denmez.” “Gözleriniz gibi gönlünüzün de körleşmiş olduğunu göreceksiniz.” (syf.278) En ağır körlük, kalbin körleşmesidir. Göremeyen gözler acı vericidir ama hissetmeyen yürek, insanı insanlıktan çıkarır. “İnsan umduğuyla değil bulduğuyla yetiniyor.” (syf.310) Bu satırda zihnimde Sezen Aksu’nun sesi yankılandı: “Yetinmeyi bilir misin?” Peki yetinmek mi erdem, yoksa direnmek mi hakiki bir yaşamın işareti? Roman, bu soruyu açık bırakıyor. “Ölümsüz değiliz, ölümden kaçamayız ama hiç olmazsa kör olmaktan kaçınmalıyız.” (syf.325) “Sonradan kör olmadığımızı düşünüyorum, biz zaten kördük. Gören körler mi, gördüğü halde görmeyen körler.” (syf.360) Kitabın özü, bu cümlelerde özetleniyor. Körlük, yalnızca gözlerin değil, vicdanın ve bilincin kapanmasıdır. Saramago bize soruyor: Biz gerçekten görüyor muyuz, yoksa yalnızca bakmakla mı yetiniyoruz? ________________________________________ Kendime Hatırlatma Özeti: • Yazar: José Saramago • Tür: Distopik, Alegorik Roman • Temalar: Körlük – görme, bireysel ve toplumsal körleşme, insanlık onuru, ataerkil düzen, kapitalizm eleştirisi • Ana fikir: Körlük yalnızca fiziksel bir eksiklik değildir; toplumun en derin sorunlarının alegorisidir. • Karakterler: • Göz Doktoru: Körlüğün ilk teşhisini koyan, ama kendisi de kör olan kişi. • Doktorun Karısı: Kör olmayan tek karakter; hem rehber hem de vicdanın sesi. • İlk Kör: Arabasında ansızın kör olan ve salgının başlangıcını başlatan kişi. • İlk Körün Karısı: Sadakatiyle eşine destek olan karakter. • Yaşlı Göz Bandajlı Adam: Körlük dünyasında deneyimi ve bilgeliği temsil ediyor. • Küçük Çocuk (Şaşı Çocuk): Masumiyetiyle insanlığın geleceğini simgeliyor. • Siyah Gözlüklü Kadın: İçgüdüleriyle yaşayan, hayatta kalmanın başka bir yönünü gösteren karakter. • Puanım: 8/10
🚨 Homofobik bakış açısına sahip kişiler için uygun değildir. 🎬 Badhaai Do (2022) Hindistan yapımı LGBTQ+ temalı bir komedi-dram. Başrollerde Rajkummar Rao (Shardul) ve Bhumi Pednekar (Sumi) var. Filmde, aile ve toplum baskısını savuşturmak için “lavender marriage” yapan bir gay polisle bir lezbiyen öğretmenin hikâyesini izliyoruz. İlk başta yalnızca bir anlaşma gibi başlayan evlilikleri, zamanla gerçek kimlikleriyle yüzleşmeye ve ailelerini karşılarına almaya dönüşüyor. Sumi’nin geçmişinde yaşadığı baskılar ve kayıplar, toplumun kadın ve aşk üzerindeki kıskacını çok iyi yansıtıyordu. Shardul’un polis üniformasıyla Pride yürüyüşünde gökkuşağı maskesi takması, küçük ama güçlü bir özgürlük manifestosu gibiydi. Finaldeki evlat edinme ve tören sahnesi ise “aile” kavramını yeniden tanımlayan çarpıcı bir andı. Ancak en düşündüren kısım, Shardul’un kendi de eşcinsel olmasına rağmen kadınlara dair “kadın şunu yapar, kadın şuradadır” gibi cinsiyetçi kalıpları sürdürmesiydi. Bu durum, toplum baskısının yalnızca yönelimleri değil, ataerkil değerleri de içselleştirdiğini gösteriyor; Sumi’nin buna öfkesi ise kadınların sadece kimlikleriyle değil, toplumsal rollerle de savaşmak zorunda bırakıldığını çok net bir şekilde yansıtıyordu. 🌈 Toplumsal normlar, aile baskısı, kimlik çatışmaları ve evlilik dayatmasını hem düşündüren hem de mizahla yumuşatan bu film benim için 10/10. “Film bittiğinde, özgürlüğün sadece bireysel değil, toplumsal bir mücadele olduğunu bir kez daha hissettim.” İzlemek isteyenler için film Netflix’te mevcut. 📌 Kendime Hatırlatma özeti: • Karakterler: Shardul (gay polis), Sumi (lezbiyen öğretmen) • Temalar: Aile baskısı, toplumsal normlar, kimlik arayışı
“Sırf bakmadığı için yaşamında neler kaçırdığını düşündü. Yoksa bakmış da görememiş miydi?” (syf.10) Kitap daha ilk sayfalarından itibaren bize görmenin ve bakmanın farkını düşündürüyor. Çoğu zaman gözlerimiz açık olsa da kalbimiz ve zihnimiz kapalı olabiliyor. Görmek için yalnızca bakmak yetmiyor; insanın varoluşunu, arzularını ve sınırlarını da fark etmesi gerekiyor. Kitabı okumadan önce “Lou Andreas-Salomé: The Audacity to be Free” (2016) filmini izlemiştim. Lou Andreas-Salomé’nin özgür ruhunu, Nietzsche ve Rilke ile kurduğu bağları anlatan bu biyografik film, okuma deneyimimi daha güçlü kıldı. Çünkü karakterleri kitabın sayfalarında değil, zihnimde canlı ve ete kemiğe bürünmüş hâlde gördüm. Kitap boyunca Lou’nun sahnelerini, yüzündeki kararlılığı ve özgürlük arzusunu hayal etmek çok daha kolay oldu. Yalom, Nietzsche’nin yaşamından gerçeklikler taşısa da eseri kurgusal bir zemine oturtuyor. Kitabın sonunda bu duruma da açıklık getiriyor. Ama okurken insan gerçekten o psikoterapötik seansların bir parçasıymış gibi hissediyor. Nietzsche’nin migren ağrılarını okurken kendi baş ağrılarımın bile tetiklendiğini söyleyebilirim. Bu da metnin yoğunluğunu hissettiren bir noktaydı. Kitap; ümit, zaman, güven, aşk, aile travmaları, yaşam ve ölüm, kader ve kabullenme gibi ağır temalarla örülü. Bazen seans aralarında benim de nefes almam gerekti. Çünkü yalnızca bir anlatı değil, aynı zamanda insanın kendi hayatına ayna tutan bir yolculuktu. Lou Andreas-Salomé karakteri beni özellikle etkiledi. Zeki, cesur ve kendi varoluşunu savunan bir kadın. Onun sözleri hâlâ zihnimde yankılanıyor. Bazı görüşlerinde katıldığım, bazılarında eleştirdiğim noktalar oldu. Mathilde karakteri de kadınların toplumdaki özgürlük mücadelesini yansıtan önemli bir figürdü. Özellikle Josef ile tartışma sahnesinde Mathilde’nin söylemlerini büyük bir hayranlıkla okudum. Kadının özgürlüğü, yalnızca kendi bireysel seçimiyle değil, toplumun kabulleriyle de sınanıyor. O bölüm, hâlâ güncelliğini koruyan bir toplumsal eleştiri içeriyor. “Bizler toplumsal kısıtlamaları reddeden ve hür düşünen idealist insanlarız. Kendi ahlaki yapımızı oluşturabilme yeteneğine sahip olduğumuza inanıyoruz.” (syf.29) Bu söz bana güçlü gelse de eleştirel yaklaştım. Çünkü herkesin kendi ahlaki yapısını oluşturması büyük bir çeşitlilik yaratabilir, ama bu aynı zamanda kaosu da doğurabilir. İnsanlık ortak bazı değerler olmadan bir arada kalabilir mi? Yine de bireyin özgürce düşünmesi, kendi yolunu seçmesi vazgeçilmez. Ümit kavramı kitapta çok tartışılıyor. Nietzsche “Ümit kötülüklerin en kötüsüdür, çünkü işkenceyi uzatır.” (syf.82) derken ben tam tersini hissediyorum. Benim için ümit, hayatın motivasyon kaynağı. “Ümit iyiliklerin en iyisidir, çünkü ömrü uzatır.” Hatta bu noktada bana hep Levent Yüksel’in “Yeniden Başla” şarkısı eşlik eder. Yine de Nietzsche’nin sözleri beni düşündürdü: Ya ümit dediğimiz şey aslında bir yanılsama mı? Yıllarca kendi kendimizi kandırmamıza sebep olabilir mi? Kitap bu sorgulamayı da zihnime işledi. Nietzsche’nin “Neysen o ol.” sözü, bana Mevlânâ’nın şu dizelerini hatırlattı: “Bir lokma ekmek arıyorsan ekmeksin, Bir damla su arıyorsan susun, Aşkı arıyorsan aşıksın… Neyi arıyorsan O’sun sen.” Doğu’nun mistik geleneği ile Batı’nın felsefi yaklaşımı aynı noktada buluşuyor: İnsan, aslında aradığının kendisi. Bu bağ, kitabı okurken benim için özel bir çağrışım oldu. “Hiç kimsenin bir şeyi sırf başka birisi için yapmadığını göreceksiniz. İnsanın bütün eylemleri kendisine yöneliktir.” (syf.124) Bu söz ise beni çok düşündürdü. Çoğu zaman “senin için yapıyorum” dediğimiz şeylerin aslında kendi içsel tatminimiz için olduğunu fark ettim. Bence bu söz, insanın bencil doğasını ifşa ediyor. Ama aynı zamanda dürüst olmayı da öğretiyor: “Evet, ben kendim için yapıyorum.” Kitapta ölüm ve yaşam sık sık iç içe geçiyor. Montaigne’in “Mezarlığa bakan bir odada kalınmalı” tavsiyesi (syf.270) bana da dokundu. Kütüphaneye giderken geçtiğim yolun üzerindeki mezarlıklar hep bana yaşamın geçiciliğini düşündürür. Mezarlık, aslında yaşamı daha yoğun hissetmenin bir yoludur. Çünkü ölümle yüzleşen insan, gerçekten yaşamaya başlar. “Yaşarken yaşayın! İnsan yaşamını tamamlayıp öldüğü zaman ölüm, taşıdığı dehşeti yitirir! İnsan doğru zamanda yaşamazsa, asla doğru zamanda ölemez.” (syf.278) Bu sözle birlikte şu sorular zihnime kazındı: “Yaşamınızı tam anlamıyla yaşadınız mı? Yoksa yaşam mı sizi yaşadı? Siz mi seçtiniz? Yoksa o mu sizi seçti?” Toplumun evlilik ve çocuk baskısı da kitapta eleştirilen konulardan biri. Bana göre herkesin kendi seçiminde özgür olması gerekiyor. “Çocuk yetiştirmek için önce kendinizi yetiştirmeniz gerek.” (syf.283) sözü bunun en açık ifadesi. Çünkü kendi özünü bulamayan birinin, başkasına yol göstermesi de mümkün değil. Son sayfalara doğru kitaptan aldığım en güçlü mesajlardan biri: “Belki de bizler birbirimizin gerçeğini göremeyen ve aynı acıları paylaşan insanlarız.” (syf.333) Bence bu cümle, kitabın özünü yansıtıyor. Hepimiz farklı hayatlarda yaşasak da aynı sancılarla sınanıyoruz. Ve çoğu zaman birbirimizin gerçeğini görmüyoruz. Sonuç olarak, Nietzsche Ağladığında yalnızca bir roman değil, insanın kendi hayatına dönüp bakmasını sağlayan felsefi bir yolculuk. Bana göre 10/10. Özellikle varoluşu, özgürlüğü, umudu ve umutsuzluğu sorgulayan herkesin okuması gereken bir kitap. Kendim için Hatırlatma Özeti • Yazar: Irvin D. Yalom • Tür: Kurgu + biyografik öğeler, felsefi roman • Ana fikir: Psikanalizin doğuşunu ve Nietzsche’nin varoluşsal sancılarını kurgusal diyaloglarla aktarıyor. • Konu: Dr. Breuer ile Nietzsche’nin terapi seansları üzerinden özgürlük, aşk, ümit, ölüm, kader tartışmaları. • Ana karakterler: o Nietzsche: Ağrıları, yalnızlığı ve özgürlük arzusu içinde varoluşu sorgulayan filozof. o Dr. Josef Breuer: Freud’un hocası, kendi kişisel çıkmazlarıyla boğuşuyor. o Lou Andreas-Salomé: Güçlü, entelektüel kadın; Nietzsche’nin aklını ve kalbini zorlayan figür. o Mathilde: Kadınların özgürlük mücadelesini temsil eden karakter. o Freud (yan karakter): Psikanalitik düşüncenin genç sesi.
yıllardır çektiğim bu hasret mi çile mi? haram mısın bana bi' bilsem



