Spoiler içeriyor
İçerik bakımıyla bir süper kahraman dizisi. Ancak her hattıyla diğer yapımlardan oldukça farklı ve sürükleyici bir izletiye sahip. Bilinenin aksine çıkarak sınırları zorlayan bir tarzı var. Bugün, geçenlerde iki sezonunu izleme fırsatı bulduğum "INVINCIBLE" üzerine konuşacağım. Invincible, basit bir SK…devamıİçerik bakımıyla bir süper kahraman dizisi. Ancak her hattıyla diğer yapımlardan oldukça farklı ve sürükleyici bir izletiye sahip. Bilinenin aksine çıkarak sınırları zorlayan bir tarzı var. Bugün, geçenlerde iki sezonunu izleme fırsatı bulduğum "INVINCIBLE" üzerine konuşacağım.
Invincible, basit bir SK (süper kahraman) dizisi değil aksine bir süreç dizisi, algılama ve kavramaya olanak tanıyan nihayetinde sorgulanması ve üzerine düşülecek konular yaratarak izleyiciye bir şeyler verebilen bir yapım. Yani bir SK dizisi olsa dahi, diğerlerine nazaran daha 'insansı' bir portre sergileyerek yukarıda bahsettiğim tanımlamaları sırtlayabiliyor. Çünkü bize bu tür bir oluşumun varlığında, 'gerçek' adı altında sadece 'iyi' olanı empoze etmek yerine, işlenişi de bozmayacak şekilde daha çok 'karanlık' tarafı gösteriyor. Bunun üzerini deşmemin nedeni, 'güçlü x zayıf' dengesizliğinin had safada olduğu bir 'dünya' portresinde, 'çıkarları' ile hayatta kalabilen bir canlının eline geçecek en basit bir 'süper güç' kırıntısını 'insanlık' için kullanacak 'vicdani' rahatlığa erişebilmesi pek olası durmuyor. Daha ilk bölümle bize bunun gösterimini yaparak diğer yapımlardan farklı olacağını anlatıyor. 'süper iyiler', çat-pat-hop yaparak bir anda insanlığı refaha eriştiremezken aynı zamanda çoğunlukla güçsüz kaldıkları durumlarla karşılaşıyorlar. Bunun en güzel örneği ana karakterimiz 'Invincible'dır muhtemelen. Bu karakterin gelişimi Omni-man'in aksine bir anda gerçekleşmiyor ve üzerine ekleye ekleye gidiyor. Omni-man'i bir kenara bırakıyorum çünkü ana mercekte empati kurmamız istenen karakter 'Invincible'. Çünkü Invincible'ın yarı insan olması (çoğunlukla insani duygular ile hareket etmesi) ve güçlere eriştiği ve geliştirmeye çalıştığı noktayı (feci dayaklar yemesi, tam olarak işleri halledememesi, ve çoğu noktada kötü olanın mücadelesini) gözlemleyebilmemiz dolayısıyla onun duyguları ile bütünleşebiliyoruz. Ana karakterimizin 'gelişim' sürecinde hiçbir şey tam olarak istediği gibi gitmiyor ve neticesinde bu tür yapımlarda bahsettiğim, 'mükemmel işleyişi' alamayan izleyici 'dumura' uğrarken aynı zamanda belki de evrendeki en güçlü süper kahramanlardan biri olan 'Omni-man' ile mücadele edecek bir senaryo ile karşılaşıyorlar. Bu mücadelenin arka planını konuşacağım ancak bundan önce genel olarak birkaç kelam etmek istiyorum.
SK dizi/filmlerinin altında yatan felsefe çok açık. 'İyi/kötü' kavramlarının insan bilincinde simgelendiği şey, 'doğru olanı sergileme potansiyeli olan ile olmayan' arasındaki ince çizgiden ibaret. Fakat burada sorulması gereken soru şu, 'doğru olan şey ne?'. Herkesin kendine göre haklı sebepler sayabileceği 'çıkarlar' silsilesi mi? İnsan beyni, " 'x' benim kıçımı kurtarıyor dolayısıyla 'x' iyidir, 'y' bana zarar vermek istiyor dolayısıyla 'y' kötüdür" önermesine dayanarak kendi benliğini koruma altına alıyor aslında (çıkar mekanizması). Ancak burada kaçırdıkları şey, 'iyinin' varlığının 'kötüyü' doğurduğu ve 'iyi' var oldukça 'kötünün de' var olacağı ikilemi. Bir yerde süper iyiler varsa tam zıttı süper kötülerde vardır. Bu en kaçınılmaz nokta ve asla üzerine değinmedikleri şey. Aslında Marvel 'Avengers' serisinin bir filminde, "kötüler ile mücadele ederken dünyaya çok fazla zarar verdikleri üzerine" bir anlatım oluşturmuştu. Böylelikle aslında insanlar için 'iyi' olarak tasvir edilen de, bir nevi 'kötü' olarak lanse edilmeye başlayacaktı. Neticesinde süper kahraman içeriklerinin çalışma mekanizması, eğer 'kötülük' olmazsa 'süper iyilerin'de hiçbir anlamının olmayacağı kanısına dayanıyor. Ve dahasında bu karakterlerin her birinin özel hikayesi var ve bu hikayelerde de her birinin bir zıttı olan süper kötü güçler var. Çatıştıkları karakterler ile dünyaya yansıttıkları zarar daha fazla. Burada durum şuna çıkıyor, süper kahraman filmlerinin amacı toplumu korumak, iyilik dağıtmak ve adaletli olmak değil aksine kendi yarattıkları kötülükler ile çatışarak öz çıkarlarını muhafaza edebilmek.
Bu dizi var olanın aksine yukarıda bahsettiğim 'iyi/kötüyü' sorgulamamızı istemiyor. Salt güce ulaşmış ana karakterin kafasına estiğini yaptığı ve her daim egosunu okşayacak kıvamda, narşist kişiliğinin ön planda olduğu gerçekliği gösteriyor. Yani sen süper kahramansın ya, elbette bu şekilde hayvani bir portre sergileyebilirsin abi. Yani bu evrenlerde, her zaman doğru olanı düşünmek zorunda mısın ya da hep 'iyilik' adına mı mücadele etmelisin? Şunu demek istemiyorum, "bu tür yapımlarda kötü olanın üzerine gidilsin ve anti kahramanları izleyelim, Joker izleyelim vs.". Yok, daha çok demek istediğim şey şu; bu tür yapımların biraz 'akışına' bırakılması gerektiği ve daha çok 'merak' barındıracak ögeler ile süslenmesi. Bunun en güzel örneği muhtemelen Chronicle (Doğaüstü - 2012) filmidir galiba. Ergenlik çağında bir kaza sonucunda edindikleri güçleri keşfetme sürecinde, bu güçleri öyle bir 'amaç' uğruna değil de, zevkine kullandıkları ve herhangi 'iyi/kötü süper güç mücadelesinin' olmadığı sadece kendi içlerinde çatıştıkları, 'süper güç' edinmiş ergen bireyin kişisel analizinin yapıldığı muazzam bir film bana göre. Ergensin, ailen ve hayat ile problemlerin var ve süper güçler elde ettin. Ne kadar 'karanlık' değil mi? Yani aslında bu tür yapımlarda karanlık taraftan kastım tam olarak bu, tüm SK evreninin içeriğini baz alacak şekilde bir miktar 'gerçeklik' barındırması. Invincible'da bunu gözlemleyebiliyoruz işte. Hem ana karakterin yaşadığı çatışmalarda hem de evrenin genel olarak yansıtmaya çalıştıkları ile. Bu gerçekliğin bir kısmı 'güç hiyerarşisine' dayanıyor.
Örneğin 'kim daha güçlü?' sorusu mesela. SK dizi/filmlerinde ne olursa olsun bir güç hiyerarşisi vardır mutlaka. Eşitlik yoktur asla. Şimdi dizi bunu bolca kullanmış, bir şeyleri göstermeye çalışmış. Ne kadar iyi olursan ol, senden daha iyiyim diye boy gösterecek biri varsa gelir ezer seni. Ve tüm övgüyü kendinde toplar. Omni-man'in güç gösterisi bitmek tükenmek bilmedi, çoğu sekansta gözlemledik. Dizide her karakter, başka evrenin karakterlerinden esinlenilmiş ancak genel olarak iki sezon boyunca Viltrum gezegenin askeri olan Omni-man'in (süper-man tarzında) boyunduruğunu gözlemledik. O kadar güçlü ki diğer SK'ların hepsini tek başına halledebiliyor. Bu bahsettiğim 'karanlık' taraf için önemli çünkü her şeyde olduğu gibi paralel ilerlemeyecek bir güç dengesi söz konusu. Çünkü 'süper güç' denilen bu şeyin bir sınırı yok. Molekülleri istediği gibi değiştirebilenden tut, zamanı yönetip, portallar yaratabilen kahramana kadar aşırı derece de çeşitlenebiliyor. Dolayısıyla şu soruyu soruyorsunuz; "zamanı yönetebilen karakter neden daha güçlü değil?". Bu tür yapımlarda bunun cevabı envai çeşit parametreye dayanabilir. Koşullar, mekan, deneyim vs. ama genel olarak ne kadar 'yenilmez' olduğu ile alakalı. Hiçbir şey işlemiyorsa bu kahramana, gelir tek başına ele geçirir dünyayı. Ki bunu yukarıda bahsettiğim gibi baya baya yedirmişler diziye. Hatta Omni-man'in dünyadaki görevi direkt olarak bununla alakalı. Güçlünün, güçsüzlerin yanında olup koruması ama tam hakimiyet sahibi olacak ve iradelerini engelleyecek türden bir sömürü içerisinde olunması.
Yazının başında ve hemen yukarıda bahsettiğim Omni-man ve tüm Viltrumlular ile olan 'mücadelenin' arka planı da karanlık 'gerçekliği' besliyor aslında. Bir anda evrenin en güçlü canlısının dünyayı ele geçirmek ve insanlığa hükmetmek istediği durumuyla karşılaştığınızı düşünün. Ancak geçerli sebepleri de var. Bu tür bir dünya oluşumunda, her taraf engelleyemeyeceğiniz türden tehditler ile dolu. Yani bir anda insanlığın sonunu getirebilecek türden süper kötüler de var. Omni-man ve vatandaşları tüm bunları sonlandırabileceğini vadediyorlar. Şimdi burada mantık mı önemli yoksa duygular mı? Zaten kabul edilmediğinde kötü şekilde ele geçireceklerini belirtiyorlar. Her türlü tehdit halinde olunduğu halde 'direnmek' ne kadar mantıklı? Aslında soru şu; dünyanın içerisinde bu kadar karmaşık ve dengesiz organizmalar varken 'insanın' varlığı ne kadar değerli? İnsan için hiçbir şeyin değeri kalmaz ki bu şekilde. Ki dizinin en başarılı olduğu bir diğer noktada gerçekten burası. Çoğu SK içeriğinin asla göz önüne getirmediği vahşilik perdesi var. Abi dizi açık açık dünya dışı gelen varlıkların patır patır insanları yok ettiğini, parçaladığını gösteriyor. Marvel filmlerindeki gibi sadece kurtardıklarına odak yapmıyor. Bu noktada 'karanlık' tonu besleyecek bir gerçeklik daha yakalamışlar. Doğal olarak yüzlerce, binlerce insan ölüyor. Hatta 7. bölümde sırf Omni-man'i durdurmak için kullandıkları uydu silahı dolayısıyla yok ettikleri ormanı ve içindeki hayvanların katledilişini gösterdiler. Yani sırf dünyayı kötülükten korumak için mahvederiz demenin farklı bir yolu bu resmen.
Genel hatlarıyla bu şekilde çarpıcı ve sürükleyici bir yapım. İzlerken zevkten dört köşe olmamın sebepleri bunlar. Bilinenin aksine iş çıkarıldığı zaman gerçekten seviyorum. Diğer şeyler SK içeriklerinde olanlarla aynıydı. İşte 'aile/iş' arasındaki dengesizlik, kendini insanlardan saklama çabası ve farklı kimlik yaratma vs. Yani aradaki bağlantıyı da tam olarak koparmıyor ve sürükleyici bir yapım çıkıyor ortaya.
Web yapım aşamasındadır.
En iyi deneyim için mobil uygulamamızı indir.
En iyi deneyim için mobil uygulamamızı indir.
huxoo
(@huxoo)
Buffalo'66
Joined at May 2020
20
Followers
0
Following
34
Post
30
Movie
1
Serie
2
Book
Spoiler içeriyor
İçerik bakımıyla bir süper kahraman dizisi. Ancak her hattıyla diğer yapımlardan oldukça farklı ve sürükleyici bir izletiye sahip. Bilinenin aksine çıkarak sınırları zorlayan bir tarzı var. Bugün, geçenlerde iki sezonunu izleme fırsatı bulduğum "INVINCIBLE" üzerine konuşacağım. Invincible, basit bir SK…devamı
Spoiler içeriyor
Revolver - 2005 - Guy Ritchie Revolver, bildiğiniz tüm suç/gerilim filmlerinden oldukça farklı olmasıyla birlikte mükemmel diyaloglara ve görsel içeriği sahip, 'ego' üzerine 'felsefik ve psikolojik' anlatı içeren, kafa karıştırıcı ögelerle süslenmiş bir başyapıt. İzlemeye koyulduğunuz süre zarfında girdiğiniz atmosferin…devamıRevolver - 2005 - Guy Ritchie
Revolver, bildiğiniz tüm suç/gerilim filmlerinden oldukça farklı olmasıyla birlikte mükemmel diyaloglara ve görsel içeriği sahip, 'ego' üzerine 'felsefik ve psikolojik' anlatı içeren, kafa karıştırıcı ögelerle süslenmiş bir başyapıt. İzlemeye koyulduğunuz süre zarfında girdiğiniz atmosferin oldukça farklı olduğunu hissediyorsunuz. Çünkü daha filmin başında karşılaştığımız birkaç önemli 'sözden' tut devamlı değişen ve bu sözler üzerinden şekillenen kurguya kadar filmin her şeyi sizi içerisine çekmeyi başarıyor. Ayrıca bu sözler belki de hepimizin üzerine yorum yapabileceği ve hayatımızın bir noktasında etki edecek türde sözler. Film ise bu sözleri merkezine alıp parça parça üzerine düşerken aynı zamanda hepsini tek çatı altında kişinin 'egosu' üzerinde topluyor. Bunu yaparken aynı zamanda akıcı bir 'senaryo' ile ilerlerken, 'suç/gerilim' filmlerinde bekleyeceğiniz türde görsellik sunarak başarılı bir iş çıkarıyor. Filmi inceleyeceğim süreçte yer yer bahsedilen sözlere değineceğim ve üzerinden yorum yapacağım. Aynı zamanda bazı metaforik yapılar ve senaryonun üzerine düştüğü konuyu da irdeleyeceğim.
Her şey ana karakterimiz Jake Green'in (Jason Statham) yedi sene sonra hapishaneden çıkmasıyla başlıyor. Ancak bildiğimiz yapının ötesinde bu 'mahkumluk' süreci Jake karakteri için 'sınırları' aşmak ve 'gelişimi' tamamlamak üzerinde tezahür ediyor. Hatta hapishaneye girmeden önce 'sıradan' bir suçluyken, hapishanedeki yedi senesinden sonra 'tanrılaştığı' perspektifi izliyoruz. Bu durumun belki en basit nedeni (diğer kısımlarına değineceğim.) ve filminde arka planda az biraz üzerine değindiği şey muhtemelen 'kendinle baş başa kalmak' ve bunun sonucunda 'kendini tanımak' olabilir. Jake 'tecritte' kalsa da hapishanelerin genel olarak 'suçluyu' normalleştirme çabasındaki en büyük yükümlülüğü 'pişman' olmasını sağlayacak bir 'yalnızlık' sağlamasıdır. Kişiyi kendiyle bir başına bırakıp herhangi farklı dış etkenlerden onu muhafaza ederek sadece düşünmeye ve daha çok düşünmeye itilmesidir. Yani kişi kısıtlı eylemler ve özgürlüklere sahip olduğu bu noktada sorumsuzluklarını ve hatalarını düşünebilecek ve belki de ilk defa kendini tanıyacak, eleştirecek veya sorgulayacaktır. Sonuç olarak ya aydınlanmış ve benliğini onarmış bir şekilde oradan ayrılacak ya da düşünmek ile baş edemediği için 'egosunun' arkasına saklanarak hiçbir zaman oradan çıkamayacak (kendi içinde mahkum olacak). İşte yedi sene tecritte bir başına kalan Jake'in 'düşünmek', 'kitap okumak' ve 'satranç oynamak' dışında yapabileceği bir şeyi yoktu. Onu besleyen şey, dünyanın tüm bu hareketliliğinden uzak bir şekilde kendisine zaman ayırabilmesiydi. Evet, yedi sene öncesine kadar 'neyi neden yaptığını' dahi bilmezken bu sürecin ardından 'egosuyla' savaş içerisinde benliğini tekrar inşaa etme sürecinde olduğunu gözlemledik.
Jake için bu 'mahkumluk' sürecinin yegane diğer artısı ise tecritteki komşularıydı. Birisi satranç, diğeri dolandırıcı ustası olan bu iki kişinin tam ortasında onlara komşu olunca, hiç 'konuşmadan' her ikisiyle de anlaşmaya başlıyor. Bunu kitaplar (teorik fizik, kuantum fiziği gibi kitaplar) arası şifreli mesajlaşma ile yaparken biri ona 'satranç taktikleri' vasıtasıyla 'insan psikolojisine' dair birçok püf nokta sunarken aynı zamanda kendisini keşfetme sürecinde de yardımcı oluyor. Satrancın 'zihni' ne kadar beslediği aşikar bir durum ancak onun üzerinden insan beyninin kusurlarını metaforlaştırmak ise bir nevi arada bağlantı doğuruyor. Çünkü bilindiği üzere satrancın işleyişi olaya tamamen 'strateji' odaklı bakmakla alakalı. Stratejin ne kadar iyi olursa rakibini o kadar hızlı 'şah mat' yapabilirsin. Bunun için satranç üzerinde belirli 'stratejiler' döner ve sıradan bir satranç oyuncusu bile bunlardan birkaçına hakimdir. Ancak birilerini diğerlerinden ayıran şey bu stratejileri uygularken ayrıca 'plan' yapmalarıdır. Her koşulu düşünmek, rakibi iyi analiz etmek, onun zaaflarını öğrenmek ve en önemlisi kendini bilmek. Sonuç olarak tüm bunları birleştirip bir plan yapılınca ortadaki 'strateji' değer kazanıyor ve anlamlı bir şekilde seni 'sonuca' ulaştırıyor. Tam bu noktada satranç ile 'insan zihninin' manipülesi üzerine bir ilişki kuruluyor filmde. Planın bir parçası olan 'zaaf bulma ve analiz etme' ile başlıyor ilk olarak. Her insanın genel olarak en büyük zaafı 'egosudur'. Yani rakibin 'egosunu' okşamak ve onu arşa çıkarmak. Karşıya kendini ne kadar 'aptal' gösterirsen, karşının kendi 'egosuna' reaksiyonu da bir o kadar heybetli oluyor. Rakip kendini üstün gördüğü tüm bu süreçte diğer hiçbir şeyi görmediği için yola getirmek kolaylaşıyor. Taşları birer birer yerken bir şeyleri başardığını zannediyor ve içten içe üstünlük hissiyle dolup taşıyor. Ardından planın bir diğer parçası olan, bu süreci nasıl idealize edip rakibi nasıl yöneteceğin gibi koşulları düşünmek geliyor. O saldırdıkça neleri görmezden geldiğini veya neleri es geçtiğini saptayıp boşluklar dolduruluyor. Son olarak 'şah mat' edebilecek potansiyele erişebilme durumu. Bu noktada sabırlı olmak ve kaybettiklerinin hırsında kendini paralamamak gerekiyor. Kendini bildiğin ve aşırıya kaçmadığın sürece plan başarıyla gerçekleşiyor.
Jake tecritteyken ilk komşusunun satranç bilgisi ve ilişkili insan zihni metaforlarıyla kendini geliştirirken aynı zamanda diğer komşusunun 'dolandırıcılık' üzerine sunduğu mesajlarla besleniyor. Zaten hali hazırda kumara düşkünlüğü olan Jake'in sistemin nasıl çalıştığına dair komşularından edindiği 'formülü' kullandığını görüyoruz (kumarhane sahnesi). Sistemin çarklarını döndürmesini ve insan zihnini manipüle etmesini öğrenmesi tamamen 'satranç ve dolandırıcılık' ikilisinin üzerinde tezahür etmesi sonucu gerçekleşiyor. Zaten Jake filmin bir noktasında, 'satranç ve dolandırıcılık, tehlikeli ikili' diyerek aslında birinin 'stratejik' yönüne diğerinin 'zeka' kısmına vurgu yapıyor. Her ikisinden de beslenen Jake'in hapishaneden sonraki değişimi böyle gerçekleşiyor. Ancak daha esrarengiz ve kurgudaki gerçekçiliği alabora eden şeyse bu komşuların hazırladığı 'dümen' muhtemelen. Dört duvarla kapalı bir odanın içerisinde herhangi bir iz bırakmadan ikisinin de aniden kaybolması izleyicinin aklında şüphe doğuruyor (film altını doldurmuyor bu kısmın). Örneğin, aslında bu iki karakterinde Jake'in aklında yarattığı ve yalnızlık ile mücadele ederken kullandığı yapılar olduğu (strateji ve zeka) ancak yine de delirdiği yönünde bir teoriye itiyor. Tabii film, akışını farklı şekilde muhafaza ettiği için bunun pek üzerine düşmüyoruz.
Nihayetinde Jack'in tüm edindikleri ile hapisten çıkıp gerçek hayata adım atmasına ve bunun sonuçları kısmını gözlemliyoruz. Aslında bir nevi Jack'in 'egosuyla' savaşına ve değişiminin sancılı sürecine tanıklık ediyoruz. Burada Sezar'dan filmin başında gördüğümüz, 'En büyük düşman bakacağın en son yerde saklanır.' sözü devreye giriyor. Bu sözün en büyük etkisi Jake'in dışarıdan daha çok kendi kendine verdiği zararı saptadığımızda ortaya çıkıyor. Benliği ile mücadele ederken ne kadar zayıf olduğunu, uyuşukluk ve hissizlikle bütünleştiğini, zaaflarının anlamsızlığını ve acılarını tanıyoruz. Bunların hepsi birer birer Jake'i sömürürken Jake'in hala tüm sebeplerin dışarıda olduğunu varsayması ve bunun yüzünden şüpheyle dolup taştığını görüyoruz. Hiçbir zaman olanlar için kendine bakmıyor, dışarıda arıyor. Mesela kendisinin bir 'zaafı' olarak tanımladığı 'asansöre binme' korkusu var. Bunun sebebi kapana kısılmış gibi hissetmesi. Halbuki bu hissiyatı sırf kendisini önemli gördüğü için doğurduğu ve 'egosunun' bir oyunu olduğunu anlıyoruz. Jake'in en büyük düşmanı hasarlı benliğiydi ve filmin sonuna kadar farkına varamaması Jake'in ve belki de herkesin 'bakacağı en son yerde olmasından' dolayıydı. Kendimizde.
Filmde düşman olarak sayabileceğimiz bir karakterde Dorothy Macha. Macha'nın üstlendiği rol, Jake'in gelişiminin tam tersi olacak şekilde işlenmiş. Benlik süreci Macha için de tezahür ediyor ancak bariz şekilde kötü biçimde süregidiyor. Macha olgunluğa erişememiş bir kişiliğe sahip olmasına rağmen paranın sağladığı güç vasıtasıyla kişiliğinde çatlak bir denge oluşturmuş ancak filmin ilerleyen süreçlerinde yerle bir olduğuna şahit olmamız kaçınılmaz. Çünkü Macha, 'benliğini' para gibi maddi bir yapının üzerine inşaa etmiş olduğu için 'para' ile aşamayacağı bir problemle karşılaştığında tüm benliği yıkılıyor, bir hiçliğe dönüşüyor. Örneğin bunu filmin son sahnesinde Macha'nın, Jake'e 'fear me' diye tekrarlı şekilde bağırması, elinde silah olmasına rağmen gözlerinde korku olması ve Jake'i vuramaması. Bunların hepsi aslında yukarıda bahsettiğimiz olgulardan dolayı. Macha korkuyor çünkü 'para' ile işleri halledemiyor ve her zaman kendisinden üst bireyler olduğunu biliyor. Ancak içten içe 'egosunu' dindiremiyor, ona söz geçiremiyor. Hala bir şekilde kendisinin çok önemli olduğunu çünkü parasının var olduğunu biliyor. Macha karakteri ve tüm film için son sahne çok şey anlatıyor. Hem çok dramatik hem de anlamsal olarak üzerinden çok şey çıkarabileceğimiz bir sekans. Kendimize altı boş yüklediğimiz sonsuz özgüvenin zamanla aşınması ve ihtiyacımız olduğu noktada bizi yarı yolda bırakması durumu. Çünkü benliğimizi bu tutumlarla ve yapılarla öyle sıkı örüyoruz ki geliştirmek ve bir şeylerin farkına varma durumunda adeta bir dogmaya dönüşüyoruz. Her şeye karşı böyle idare edebileceğimizi sanırken gerçeğin okkalı tokadı ile karşılaşınca dumura uğruyoruz. 'Egomuz' ve getirisiyle bunların üstesinden gelemeyeceğimizi anladığımız noktada feci bir çaresizlikle baş başa kalıyoruz. Macha karakterinin son sekanstaki çaresizliği tam olarak buydu. Macha ağlıyorken Jake karakteri gülerek mekandan ayrılıyordu. Biri egosunun kölesi olmuş ve dolayısıyla 'gerçek dünya' ile baş edemezken, diğeri egosunu kontrol etmeyi başarmış ve kendini keşfetmiş. --> Devamı Yorumda..
Spoiler içeriyor
Jude - Michael Winterbottom Jude, Thomas Hardy'nin 1895 yılında yazdığı 'Jude the Obscure' kitabından uyarlama bir 96 İngiliz dram dönem filmi. Film genel olarak dönemin bazı entelektüel bireylerinin 'var olanın' aksine kalıpları aşmak ve 'farklı' olanı tanımlamak üzerine çabalarını sunuyor…devamıJude - Michael Winterbottom
Jude, Thomas Hardy'nin 1895 yılında yazdığı 'Jude the Obscure' kitabından uyarlama bir 96 İngiliz dram dönem filmi. Film genel olarak dönemin bazı entelektüel bireylerinin 'var olanın' aksine kalıpları aşmak ve 'farklı' olanı tanımlamak üzerine çabalarını sunuyor bize. İşte bu bireylerden biri olan Jude'un trajedik yaşamına, ilişkilerindeki buhranlarına ve baskıcı topluluklar ile çatışmalarına şahit oluyoruz. Jude dönemin İngiltere'sinde bol bol okuyor, sorguluyor ve geçinmeye çalışıyor ve bunlarla birlikte 'aşk' kavramının boyunduruğu altında 'evlilik' müesesesinin getirisiyle çebelleşiyor. 'Birbirini sevmiş iki birey için evlilik gerekli mi?' sorusu birçok açıdan sorgulanırken aynı zamanda bu sorunun doğurduğu ekseriyetle probleme de felsefik açıdan yaklaşılıyor. Dramatik romantizm dolgulu bir film olmasıyla birlikte içerik bakımından fevkalade doyurucu bir film.
Şimdi 'genel olarak' kısmını geçtiysek biraz daha derinlemesine gireceğim filme. Jude karakterinin diğerlerinden farklı olduğunu daha 'çocukluktan' saptıyoruz. Filmin ilk başlarında anne babasını kaybetmiş olduğunu öğrendiğimiz ve nenesiyle yaşamını idame ettirmeye çalışan Jude'un bir köylünün tarlasındaki kargaları 'beslemesine' tanıklık ediyoruz. Filmin genel mantığını daha bu ilk sahneden çıkarabilirsiniz aslında. Tarlası olan bireyler için 'karga' kesinlikle çok sıkıntı çıkaran bir hayvandır. Hatta buna çözüm olarak insana benzeyen odundan yapılmış 'korkulukları' tasarlamıştır insanoğlu. Yani Jude küçük yaşlarında, herkes tarafından 'zarar' olarak lanse edilen karga canlısını besliyor. Belki anne ve babasının eksiliğinin bir yansıması olacak şekilde 'dışlanmış' karga canlısıyla bağ kurmuş olabilir fakat bundan daha çok filmin bize göstermeye çalıştığı şey tektipleşmiş insan düşüncesinin 'farklıya' karşı ne kadar acımasız ve kapalı olduğunun ilk tanıtımı bence. Köylü birey, kargalara ekmek atan Jude'u yakalayıp kıçına sert darbeler indirerek ona ders verdiğini zannediyor. Jude'un kargalara ekmek atmasının nedenini veya altında yatan sebeplerini sorgulamak yerine direkt olarak peşin hükümlü bir şekilde bunu tehdit olarak algılıyor. Çünkü bu köylü birey aslında genel insan 'portresinin' bir izlenimini sunuyor bize. Belli bir yaşa gelmiş ve kendisi için 'kalıplar' oluşturmuş aynı zamanda zihnine, çevresinden ve ebeveynlerinden edindiği köklü 'duvarları' örmüş. Dolayısıyla bu birey artık değişmekte zorlanacak bir yapıya sahip olmasıyla birlikte çevresinden gelecek her etkiyi zihninin prangalarına takılarak karşılayacak. Bu tip düşünce ve karakteristik tanımlamalar filmin her zerresinde kendisini göstermekten çekinmiyor.
Fakat tüm bunların aksine birde Jude'a 'farklı' olanı göstermek ve ona hayatını inşaa edebilmesi için road-map çizen 'mentor' görünümlü Phillotson var. Phillotson, Jude çocukken verdiği öğütler vesilesiyle onun geleceğinin mimarı oluyor aslında. Zaten bir şeylere kaşı tanımlanamaz arzuları olan bir çocuk için, adeta rol model olacak Phillotson'un, ağzından çıkacak her kelime Jude'un geleceği için birer yapı malzemesi. Dolayısıyla bir tabula rasa örneği gözlemliyoruz bu sekansta. Jude ebeveynlerinin yoksunluğundan dolayı biçilmeyi bekleyen bir kaftan kıvamında. Kendisine yakın gördüğü herhangi birisini direkt odağına alıp onu özümsemeye çalışacaktır ve aslında farkında olmadan özümsediği kişiye de zamanla dönüşür. Jude'un bu durumu bir ebeveyn-çocuk ikilisinden farklı olarak yoksunlukları ile bağlantılı içe dönük ve dengesiz mental yapısıyla birleşir. Dolayısıyla bireyin gelecek yaşantısı daha fazla kaygı ve endişe barındıracak şekilde tezahür eder. Filmde bunun sonucu olarak Jude'un kendisine açılan bir kadına karşı direkt olarak bağlanıp 'evlenme' arayışına girdiğini gözlemliyoruz. Bunu yapıyor çünkü yaşamın olağan akışına ayak uyduramayacağından korkuyor. Çocuklukta tanımlayamadığı 'aile' yapısına erişme isteği - ilk sebep Arabella'nın hamile olduğu yalanını söylemesi olsa bile - Jude için hayatının gerçeğine dönüşüyor. Tabii bununla birlikte Jude'un daha sevgiliyken Arabella'ya neden 'yumurta' sakladığı sorusuna Arabella'nın verdiği şu cevap: 'çünkü 'kadınların' dünyaya hayat getirme içgüdüsü olarak düşünüyorum', Jude'un beyninde fırtınalar koparıyor ve direkt olarak ilkel içgüdülerin devreye girmesini sağlıyor ve çiftleşmelerine sebep oluyor bunun getirisi olarak da evleniyorlar.
Ama hayatını çocukluktan kazandığı belli başlı idealler ile süslemiş Jude için 'köylü' ve 'evcimen' karısı 'ilişki' açısından kendisine tam olarak randıman sağlayamıyor (bunun aynısı Arabella içinde geçerli.). Arabella çok gerçekçi ve çalışkan bir kadın olmasıyla birlikte 'köy' gibi küçük nüfuslu bir yerde 'aşk' yaşamak için pek seçeneği olmayan biri. İşten sonra bir ağacın altında kitap okuyarak zaman geçiren, naif bir karakteri olan Jude'a karşı fiziki ve mental olarak 'tepki' göstermemesi imkansız zaten. 'Aşk' gibi bireyin mantıklı düşünme yetisini körelten duygular çoğunlukla bir zamandan sonra tepiyor ve bireylere zarar veriyor. Aşk, birkaç hormonun ve ilkel içgüdünün (ve hatta çoğunlukla üreme içgüdüsünün) bir ürünü olacak şekilde tezahür eder. Ancak biz insanoğlu sonlu canlılar olduğumuz için bir kişiye karşı ürettiğimiz hormonlar zamanla azalmaya başlar. İlk başta gösterdiğimiz yoğun sevgi aslında bizim kişiye erişmemizle birlikte yok olur. 'Sevgi' yerini daha çok zorunluluklar ve bağlılıklarımıza bırakır. Aradaki ilişkiyi diri tutabilmek tamamen çiftlerin özverilerine kalmıştır. Tolerans gösterebilecek yetkinliğe sahip olmaları gerektiği gibi birbirlerinden kopup aradaki hormonu tazeleyebilecek bir düşünce yapısına da hakim olmaları gerekir. Filmde, Jude ve Arabella'nın aşkı tamamen 'anlık' ilkel içgüdülere bağlı şekilde gelişir. Arabella, yaşının geldiği düşüncesiyle 'anaç' bir portre sergileyecek ve gördüğü eril bireylere karşı kur arayışına girecek pozisyondadır. Jude yukarıda bahsettiğim parametrelere bağlı şekilde 'evlilik' rüzgarına dalıverir ve daha çok üreme içgüdüsünün taze 'zevkini' deneyimlemek ister. Dolayısıyla bu çiftin evlilikleri en basit bir olguda, 'birlik' olmaları gereken bir anda kopup gider. Film, 'evlilik', 'aşk' ve 'ihtiyaçlar' gibi parametreleri Jude ve Arabella'nın aşkı üzerinden harmanlayıp fevkalade içerisine entegre etmiştir.
Yukarıda bahsettiğim evlilik, aşk ve ihtiyaç üçlüsü Jude'un, kuzeni Sue ile tanışması sonucu yıkılıyor. Yani Jude'un kendisine benzeyen, entelektüel ve özgür düşüncelere sahip bir bireyle birlikte olması 'evlilik' gibi baskıcı bir kararın varlığını sorgulamaya itiyorken aşk ve ihtiyaçları yine peşinden sürüklemeye devam ediyor. Aslında Jude için Arabella'dan sonra karşısına çıkacak her olumlama bariz bir neticeyle sonuçlanacaktı zaten. Arabella'dan ayrılıp üniversite okumaya gitmesi Jude için bir 'rahatlamanın' tezahürü olarak lanse etse dahi aslında yaşamının en karanlık dönemine tanıklık edecekti. Sue karakteri hiperaktif ve çok canlı bir kişiliğe sahip olmasıyla birlikte okumaya ve öğretmeye meyilli biri (Arabella'nın tam zıttı) olarak sunuluyor bize. Jude tam bu noktada yani Sue'ye ilk bakış attığımız sekanslarda zaten kızın dışarıya yansıttığına ve fiziksel özelliklerine bir 'eril' olarak tav oluyor. Direkt romantizm kafasına girip Sue ile gelecek kurma hayallerine kapılıyor ki bunun farkına varan (akıllı!) Sue, Jude'un etrafında dört dönmesini sağlayacak 'naz yapma' politikası uyguluyor. Yeterince iyi gözlem yaparsanız Sue karakterinde 'ilgi' açlığı olduğunu saptarsınız, Jude'un kendisine karşı hislerine tanık olduğu andan itibaren bunu Jude çaktırmayıp; 'masum', 'çaresiz', 'hırçın' ve yer yer 'zeki' bir portre sergiliyor. Her seferinde Jude'un kendisini övmesine olanak tanıyor, aradaki bağın kopmasını engellemek için mektup yazıp 'masum' sıfatına bürünürken, Jude çevresinde olunca da çoğunlukla soğuk ve bir sevgili görünümlü 'kuzen' gibi davranıyor. Sue'nun bu inişli çıkışlı karakteristik özelliklerini incelemem tamamen filmin gidişatını fevkalade etkilemesiyle alakalı. Sue'nun ilerleyen safhalarda dönüştüğü evil tip ve uğradığı psikolojik tahribat kendisinin eliyle hazırladığı bir durumdu. Fakat kesinlikte aşırı trajedik bir duruma dönüştüğünü belirtmem gerek.
Neyse sonuç olarak Sue ve Jude'un ilişkisi çevre tarafından göreceği baskılara rağmen ikisinin ortak aldığı 'evlenmeme' kararıyla sürüp gidiyor. Filmin genel mantığı bunun üzerine kurulu aslında. 'evlilik' müesesesinin çevreler tarafından edindiği 'kutsaliyeti' yıkmaya dayalı bir portre sergiliyor film. Daha çok 'din' olmak üzerine genel olarak toplulukların 'muhteşem' aileler yaratma çabası olarak 'evlenmenin' şart olduğu koşulunu, bireylerin 'birbirini' sevmesi yeterli bakımından yorumluyorlar. Fakat yazının daha ilk başında bahsettiğim küçük Jude'un kargalar ile ilişkisine sert tepki veren tarla köylüsünün tutumu, din çevresi ve topluluklar tarafından Sue ve Jude ikilisinin aldığı kişisel karara aynı şekilde etki ediyor. Bu iki kutbun mücadelesini film çok iyi kotarırken bunun yanı sıra bireylerin çalkantılı ilişkisini normal bir şekilde bize sunmaya da devam ediyor. Sue'nun Arabella'yı kıskanması sonucu olarak Jude ile daha özel şeyler paylaşma isteği bu bireylerin 2 çocuğu olmasına vesile oluyor. Fakat birde Arabella'nın yalan söyledim diyip gerçekten çocuk doğurması olayı üzerine 'junior Jude'da bu çiftin çocuklarının arasına katılıyor ve hep birlikte beş kişilik bir aile oluyorlar.
Devamı yorumda.
Spoiler içeriyor
March Comes In Like a Lion - Hitoshi Yazaki Öncelikle şunu belirtmeliyim, film maalesef hiçbir dizi/film izleme platformunda bulunmamakla birlikte sinema içeriklerini barındıran internet sitelerinde de yok. Ben archive sitesinden bulup İngilizce altyazılı olarak izledim. March Comes in Like a…devamıMarch Comes In Like a Lion - Hitoshi Yazaki
Öncelikle şunu belirtmeliyim, film maalesef hiçbir dizi/film izleme platformunda bulunmamakla birlikte sinema içeriklerini barındıran internet sitelerinde de yok. Ben archive sitesinden bulup İngilizce altyazılı olarak izledim.
March Comes in Like a Lion, küçüklüklerinde birbirlerini çok seven ve hatta kız kardeşin, ağabeyi için 'ona tapıyordum' şeklinde dile getirebilecek boyutta aralarında maddesel bir 'bağ' oluşturan bu bireylere polaroid fotoğraf makinesinden çıkmış resimleri ile gözlem gerçekleştiriyoruz. Fakat büyüdükleri zamandan itibaren yaşamların içine girdiğimiz bu iki karakterden biri olan Harou (abi) trafik kazası sonucu hafızasını yitirmiş bir şekilde karşımıza çıkarken, bunu bilerek kendisini ona sevgilisi olarak tanıtan Ice'in (kız kardeş) küçüklükte birbirlerine duydukları sevgiyi, 'aşka' dönüştürecek bir adım atması ile bu bağlamda birbirlerini de keşfetmelerine tanıklık ediyoruz. Hitoshi Yazaki'nin yönetmenliği ve senaristliğinde March Comes In Like a Lion, 1991 yılında belki de aşırı absürt ve/veya marjinal bir konu üzerinden 'sevgi ve aşk' kavramlarını, fiziksel ve zihinsel boyutlarda dönüşümünü işleyip komedi ve dram içeren ince detaylar ve anın süreğen akışı üzerinden karamelize ediyor.
Ön bilgi sağladığıma göre şimdi biraz daha derinlemesine gireceğim filme. İlk bakışta kardeşlerin arasındaki sevgiye dair film, sadece kız kardeşin 'bağlılığı' üzerinden bilgi sunuyor, bu karakterlerin ailevi durumları ve yaşantılarına dair doğru düzgün içerik olmadığından dolayı (ilk baştaki resimler ve açıklamalar dışında) benim için bu durum aslında Ice'in bir saplantı içinde olduğu ve geçmişte abisine dair hissettiği aidiyetin zamanla arzuya dönüşmesine dayanıyor. Çünkü Harou, 'abi' konumunda kardeşi ile sosyal aktiviteler gerçekleştirmesi, koruyup kollaması ve çevresinde daima ona destek sağlayacak etkiye sahip olması nedeniyle Ice tarafından istemsiz bir bağlanma ve özümseme gerçekleşiyor. Bu noktada çocuk için ileriye dönük algılama ve anlamlandırma aşamasında, saplantının ve saplantıyla birlikte gelen 'var olanı reddetmenin' (örneğin abisi olduğunu kabul etmemek) önüne geçebilmek adına bireyin aradaki bağı sorgulayabilmesini sağlayacak altyapının oluşturulması gerekiyor. Maalesef bunun gereklendirilip/gereklendirilmediğine dair film bize bilgi vermiyor, sadece birkaç küçüklük fotoğrafı ile geçiştiriyor. Fakat (bence) Ice tüm bunlardan mahrum olacak şekilde yetişiyor ve abisi ile ilişkisini ona temelde hissettiği aidiyeti üzerinden kuruyor, saplantısıyla birlikte harekete geçecek itkiyi de kendinde buluyor. Tabii neticesinde arzusuna karşılık bulamıyor çünkü Harou kardeş portresinin varlığını bilincinde tanımlayabilmiş ve herhangi bir saplantısı yok. Durum böyle olunca Ice bir noktada kendini yalnız hissederek abisine duyduğu bu arzuyu sokaklarda ve başka erillerde aramaya başlıyor. Ki zaten fahişelik yaparak yaşamını idame ettirmesi ve aynı zamanda ilişki kuracağı her erille 'çocuksu' diyaloglar ve eylemlere girmesi bir noktada anlaşılabilir benim için. Dahasında abisinin 'hafızasını kaybetmesi' sonucu olarak Ice için bir fırsat doğuyor ve abisine kendisini 'lover' (sevgili) olarak tanıtıyor (ki burada Ice'in telefon kulübesinde kendi fotoğrafının arkasına 'characteristic: liar', abisinin fotoğrafına, 'characteristic: amnesic' yazması detayı ile karşılaşıyoruz. xd ). Böylelikle Ice her dakikanın zevkini söylediği yalan vasıtasıyla çıkararak arzusunu doyururken Harou bilinçsiz bir şekilde 'sevgilisi' ile sıfırdan yaşam kurmaya çalışıyor/çabalıyor.
Ice'in abisiyle arasındaki bağına karşı oluşturduğu saplantısı aradaki 'aşkı' alevlendirdiği için kardeş bireyler arasında cinsel çekim yakalanmaması zaten imkansız hale geliyor. Bir eril ve dişinin birbirlerine hissettikleri sevgi her zaman zihnen birbirlerine yakın olmalarını sağlar. Fakat neticesinde bu durumun zinde kalabilmesini sağlayabilmek için fiziksel yakınlık şarttır. Çünkü her bireyin arzuları bakımından bir doyum noktası vardır. Kişiler birbirleriyle vakit geçirdikçe mental olarak kendilerini beslerler fakat bir noktaya geldikten sonra ilişki 'üreme içgüdüsünün' de üzerlerindeki baskısı olacak şekilde bir yakınlığa ihtiyaç duyarlar. Herhangi bir taraf bunu reddederse sevgi taraflar arasında tam olarak kendini muhafaza edememiş demektir. Ki zaten en/çok yakın arkadaşların neden bir noktadan sonra sevgili olduğu da buradan çıkarılabilir. Çünkü arkadaş konumundayken yakınlaşamazsın(bu aradaki bağı zedeler.), yakınlaştıysan arkadaş değilsindir zaten. Neyse bizim karakterlerimiz de yukarıda bahsettiğim konu üzerinden 'ensest' ilişkiye giriyorlar fakat tamamen Harou'dan bağımsız, Ice'in direktifleri ve isteğiyle. Ice buna izin veriyor çünkü ona göre ortada ailesel bağ yok, direkt olarak kendisini, abisinin sevgilisi olarak görüyor ve bunu kabullenmiş durumda. Elbette abisi hafızasını kazanana kadar.
Birazda filmdeki 'tavşan' üzerinden gidilen anlatıma değinmek istiyorum. Filmin birçok noktasında gözlük takan bir tavşan çizimine rastlıyoruz. Bunların hepsini Ice çiziyor, aynı zamanda kendisini de tavşanla birlikte çiziyor. 'Tavşan' tiplemesi ile anlatmak istediği kişi 'abisi' fakat bunu dolaylı yoldan abisine yansıtıyor. Yani mesela ilişkiye girdiği birinden aldığı gözlüğü veriyor abisine ve çizdiği tavşanlarda hep gözlüklü. Ben burada Ice'in abisine hafızasını kazandırabilmek adına farklı bir anlatıma başvurduğunu fakat tam olarak da bunu istemediğini düşünüyorum. Tabii ardından bu tavşanı bir hikayenin içine dahil ediyor. Abisi ve kendisinin yaşamlarından pay çıkarabileceğimiz bir hikayeye, abisinin motosiklet kazası geçirip hafıza kaybı yaşadığı hikayeye. Bu tavşan, abisiyle duygusal bağdan yoksun olduğu süre zarfında abisinin zihinsel karakterini yansıtıyordu. Abisine kendisini sevgilisi olarak tanıttığında bir anlam kazanmaya başladı bu tavşan, Ice'in zihninde. Onunla yaşadığı şeyleri göstermeye çalıştı Harou'ya(çizdiği resimler, tavşanın duvardaki konumları vs.) fakat yeterli olmadı tabii ki de. Bu yüzden yine sadece Ice için geçerli olan, onun zihninde tanımlayabildiği bir karakter olarak sürdürdü varlığını. Tavşan detayları filmin birçok noktasında göze sokuluyor.
Birazda diğer hoşuma giden detaylardan bahsetmek istiyorum. Mesela Harou ve Ice evlerine ne zaman bir eşya taşısalar aynı anda bulundukları binadan başka birileri de eşyalarını dışarıya taşıyordu. Harou ve Ice bir şeyler getirirken diğerleri götürüyordu. Ben bunu, bulundukları binanın bir denge içerisinde varlığını muhafaza ettiği olarak yorumladım xd. Eğer içine yeni bir şeyler alırsa aynı anda eskileri yok ediyor. Aşırı komiğime gitmişti bu kısımlar. Bunun yanı sıra Ice'ın isminden dolayı mı bilmiyorum 'buz parmak yeme' takıntısı var. (:::: kız patır patır buz parmak yiyor ve aşırı yapıyor bunu. Birde yanında mini buzdolabı taşıyor, nereye gitse götürebiliyor buz parmaklarını xd. Diğer aşırı hoşuma giden kısım, Harou'nun ilk parasıyla yaşlı bir adamın sözüne güvenerek Ice hediye olarak külot satın alması xd. daha komiği Ice'in sanki orada zaman durmuşcasına, yolun ortasında külotu denemesi ve çıkardığını Harou'ya vermesi asidasidasidis. Kimse pek umurlarında değil o noktada, bu kısmını çok sevdim filmin. Birbirlerini önemsiyor ve keşfediyorlar, tüm bağımsız etkenlerin üzerlerine zıt gelişine rağmen. Benzersiz ve imkansız bir aşk hikayesi aralarındaki aslında. Tam olarak böyle bir ilişkinin varlığını kabul etmezsiniz fakat aynı zamanda yabancılaşmanın ve tekrar keşfetmenin birlikteliği üzerinden incelemek istersiniz.
Her neyse sonuç olarak Ice ve Harou bir şeylerin sebebi olmayı göze aldılar. En çokta Ice istedi bunu. Büyükannenin yanına gidip ona, 'sevgilerinden kaybetmeden nasıl yaşlandıklarını' sorduğunda hatta 'bunu nasıl başarabiliriz' dediğinde Ice'in her şeyi göze aldığını kavramıştım. Büyükannesi ona, sevginin birlikte yaşayıp birlikte ölerek sözünü vermekle zinde kalacağını ve bunu da bir zehirle başardığını(yani biri diğerinden erken ölürse diğeri de zehiri içerek onun yanına gidecek.) söylediğinde Ice direkt bunu romantik bulup inandı. Fakat büyükannesi yalan söylemişti 'zehir' konusunda. Nihayetinde abisi bir şeyleri kavramaya başladığında Ice'da sonun geldiğini biliyordu. Her ikisinin de eli kanamıştı ve her ikisi de kanlarının tadına baktı, Harou orada anımsadı yine bir şeyleri. Ardından Harou, hafızasını kaybetmediği süreçte kaldıkları evi buldu ve orada her şeyi anladı, soyundu ve hunharca ağladı ve sonra cenin pozisyonunda yattı. Ice'da zehir sandığı sıvıyı tüketti ve komşusunun yatağında çıplak bir şekilde cenin pozisyonunda yatarak ağladı (bu yatakta aynı zamanda komşusu kocasıyla yatmış ve çocuk bekliyordu.). Ne oldu peki? Ice ve Harou'nun çocuğu... ikisi de her şeyi bildiği halde iş işten geçmişti, yaşamaya baktılar.
Açıkçası hiç romantik olarak algılanacak bir film değil, tamamen dramatize edilmiş her sekans. Ice'ın yaşadığı buhranlar, her şeyden soğuma ve bitkinlik, sevgi arayışı ve fahişelik yapışı vs. Harou'nun her şeye yabancılaşması, unutkanlık ile birlikte kendini ve çevreyi tanıma arayışı, içine girmek istemeyeceği bir ilişki.. Aşırı sıradan ve dümdüz bir akışa sahip bir film, yukarıda bahsettiğim gibi galiba diğer kült filmlerden farkı 'aşkı' ve 'sevgiyi' işleyiş biçimi, yansıtmaya çalıştığı alt metin olabilir. Her ne olursa olsun, her şeyi ile beğendiğim bir film oldu, Mart bir aslan gibi gelir ve etkisini asla üzerinden çekmez.
Eline sağlık Hitoshi Yazaki...
Spoiler içeriyor
Truva - Wolfgang Peterson Troy, 2004 yapımı Truva savaşını konu edinen Wolfgang Peterson filmi. Filmi, kitabından ve Yunan mitolojisinden bağımsız olarak yorumlayacağım çünkü ne kitabını okudum ne de Yunan mitolojisi hakkında geniş bilgim var. Dolayısıyla filmi genel hatlarıyla gözlemlediğim ve…devamıTruva - Wolfgang Peterson
Troy, 2004 yapımı Truva savaşını konu edinen Wolfgang Peterson filmi.
Filmi, kitabından ve Yunan mitolojisinden bağımsız olarak yorumlayacağım çünkü ne kitabını okudum ne de Yunan mitolojisi hakkında geniş bilgim var. Dolayısıyla filmi genel hatlarıyla gözlemlediğim ve izlerken yaşadığım duygu durumlarına bağımlı kalarak yorumlayacağım.
Film temelinde Odisseas'ın da söylediği gibi "yaşlıların konuşması, gençlerin ölmesine" dayanıyor. Bu durum öyle bir kıvamdaki yapılan 'diplomasi' veya 'siyaset', altında yatan tüm değerleri yok edebilecek bir hiçliği yaratabilirken bütün övgüleri kendinde toplayacak bir güce sahip olabiliyor.. Eril bireylerin fizyolojik yetkinlikleri ile her şeyi elde edebildiği ve çıkarı somutlaştırdıkları bu dönemde, dişilerin anaç bir rolde doğurganlığı sembolize etmesiyle birlikte baskılanmış kişiliklerine dayanan bir portre sunuyor film. Döneminde dişiler 'çocuk doğurmak' ve 'cinsel zevk' dışında değersiz olarak lanse edildiği halde, bir savaşın fitilini ateşleyebilecek ana etkene sahip olabiliyorlar. Çünkü kıskançlık, namus ve onur üçgeninde bir kadının erkeği 'sistematik' olarak duygu karmaşasında çebelleşirken tüm rasyonalitesini yitirip bu üçgenin boyunduruğu altında duygularının kölesi olmayı göze alıyor. İlkel içgüdülerden bağımsız çalışan bu 'karmaşa' en nihayetinde elde edilmiş olanın çalınmasına dayanan bir sürece tekabül ediyor. Eldeyken değersiz ve derhal erişilebilir olan, kendinden uzaklaşınca bir arzu meselesine dönüşmekle kalmayıp zamanla kişinin bilincinde bunalımı tetikliyor. Dolayısıyla kişi arzusunu dindiremediği her süre zarfında kendine nefret beslemeye başlayıp bunu arzusuna yansıtacak bir kılıfa bürünüyor. Ki filmde Menelaos karakterinin Helen'i kaybettiği zaman 'onursuzluk' adı altında bir sürü askerini/insanını ölüme göndermekten çekinmeyen bir hale büründüğünü gözlemliyoruz. Bunu yapıyor çünkü başta da bahsettiğim gibi güvenli bölgesinde muhafaza ettiği doğurgan dişisini kaybetmesi gerek çevre tarafından kendisine yüklenecek sivri anlamlardan korkmasına dayanırken gerekse bunalımın doğurduğu nefretin izleri ile harmanlanmış bir zihnin, arzusunu dindirmek için bazı duyguların arkasına sığınma acizliğine rastlıyoruz. Menelaos karakteri, barışın eşiğindeyken bir gram değer vermediği karısının kendisinden kaçmasının altında kendi 'yetersizliğini' saptadığı an elindeki tüm güç ile yakıp yıkmanın kendisindeki bu 'acizliği' gidereceğini sanacak kadar aptal bir karakter. Bunun altında yatan bir diğer etken ise Menelaos'un aşağılık kompleksine dayanan bir kişilik yansıması olması. Kadınının kendinden bir prense kaçması Menelaos için kendini ispatlayabileceği bir alan doğuruyor. Abisine, Helen'e ve halkına dair kendinde duyduğu bu yetersizlik hissi için bir tetiklenme gerçekleşiyor. Abisi tarafından hep baskılanmış ve küçük kardeş olarak onun gölgesinde varlığını idame ettirmiş. Helen tarafından sevgi görmemiş ve zorunlu bir ilişkinin içinde olduğunu her zaman hissetmiş/hissettirmiş. İnsanları için tam olarak bir kahraman olarak kendini lanse edememiş ve tüm övgüyü her zaman üstüne vermiş. Dolayısıyla Helen'in kaçması Menelaous için kesinlikle bir dönüm noktası olmakla kalmayıp bilinçaltında yatan prangalı Menelaous'un zincirlerini kırması için bir fırsatta sunuyor.
Filmin bir diğer noktası duygu yoğunluğunun 'aşırı' yaşanması ve bireylerin bunlara bağımlı hareket ederek yaşadıkları afallamaların haddi hesabının olmaması. Bu günümüz insanoğlunun yapısı için dahi yorumlanabilir. Gerçekleştirilen eylemlerden tüm olguları bağımsız tutarak sadece kendi duygularını ön planda tutan bu bireyler her defasında dünyanın kendi etraflarında döndüğünü zannederek çevresini 'hiç' olarak görmekten çekinmiyorlar. Birkaç kez cinsel ilişkiye girmekle gerçek aşkı bulduklarını, anında bağlılık oluşturma çabasında 'sahiplenme' arayışına girdiklerini ve yaşadıkları her şeyin doğru olduğuna dair bir izlenime kapılmaya bayılıyorlar. Aslında bu yabanıl hayatta hayvani içgüdülere sahip olan Sapiens'in kurguladığı hayali sistemler ile çatışmasını gözlemliyoruz. Evet bunu diğer hayvanlardan farklarını oluşturmak için kurguluyorlar fakat her defasında yenik düşüp kendilerini bir dizi çaresizliğin içinde buluyorlar. Paris'in eril hormonlarının devreye girmesi ile birlikte Helen'i kendisine eş olarak seçme gayreti tam olarak bu saydığım parametrelere dayanıyor. Helen'in ilk olarak fiziksel özelliklerine tav olan ardından cinsel isteğini kabul etmesine karşılık Helen'in içini(zihinsel özelliklerini) tanımaya iten bir dürtü ile hareket eden Paris, bir bağlanmışlığın ve sahip olmanın yanı sıra kadın üzerinde üstünlük sağlayabildiği için (Menelaos'dan onu kurtarmak ve yurduna götürmek.) maskülen bir kabarmışlığa da izin veriyor. Fakat Helen karakteri için durum tamamen Paris'in 'kurtuluş' işareti oluşturmasıyla alakalı. Paris'e duyduğu sevgi aslında bulunduğu ortam ve eşinden uzaklaşmanın bir parçasını oluşturuyor. Paris körpe bedeni ve zihni ile ona 'aşk' sunmaya çalıştıkça Helen bunları 'olumlayarak' tadamadığı sevginin bilinçlenmesini yaşıyor. Her gün Menelaos'un vurdumduymaz ve sevgisiz tavrı ile 'ölmek' yerine bir gün Paris'in yurdunda Paris'in sunduğu sevgi ile Menelaos tarafından 'öldürülmeyi' tercih ediyor.
Bu yazdıklarım filmin sade ve durağan akışını oluştururken aynı zamanda gelişmesini sağlayacak temel yapıyı biçiveriyorlar. Çünkü 'aşk' ve 'sevgi' kavramları filmde 'açgözlülüğün' kılıfı olarak çıkıyor karşımıza. Bir şeyleri elde etmeye çalışırken durmayarak zaruri bir istence kapılmak. Evet 'yaşlılar' oturdukları yerden dizginsiz isteklerinin kölesi olmuş bir biçimde daha fazlasını elde etme uğruna 'gençlerini/insanlarını' heba etmeye razı geledursun gençler zihinleri bulanmış ve bir adanmışlığın kurbanı olmak için can atsın. Genel perspektifte bu şekilde gözümüze sokulan olaylar aslında askerlerin içine girdiğimiz zaman bizi fevkalade ölüm korkusu ve çaresizliğin varlığı ile karşılıyor. 'Savaş' aslında bu noktada bireylerin hınçahınç arzuladıkları bir eylem olmak yerine üstlerinin ve çevrelerinin dayatmaları sonucu bu eylemin zorunlu bir parçası olmanın dışına çıkamıyor. Dolayısıyla bu bireyler için savaşmak ve ölmenin getirisinde doğurduğu kaybetmek veya kazanmanın anlamsızlığı gelişiyor. Tabii kendi benliklerinden daha çok komutadaki kahramanların (Akhilleus ve Hector gibi) çoşku uyandıran söylevleri ve varlıkları ile 'umut' ışığı altında bir şeyler gerçekleştirmeleri olanaklaşıyor. Fakat Agamemnon gibi bir kralın savurganca tutumları boyunca narşist kişiliğine tanık olmak, kendisi dışında herkesi bir piyon parçası olarak gözlemlememizi sağlıyor. Kendi idealleri için insanlarını hiçe sayabilecek olmasının yanı sıra kendisi de dahil olmak üzere çevresini, yaptığı her şeyin onlar için olduğuna ikna etmeye çalışmaktan kaçınmıyor. Patolojik bir narşistliğe evrilmiş kişiliği boyunca, etkisinin minimum olduğu zaferleri dahi 'kral' olduğu için kendisine sayarak gerek savaşta ölmüş askerlerinin gerekse Akhilleus'un hakkını elinden alabilecek yönetim sistemini kurgulamış bir karakter Agamemnon. Ki bu sistemde korku varken bir gram istek yok. Bu nedenle sürekli Akhilleus ile çatışan Agamemnon aynı zamanda ona muhtaç olmasıyla iki yönünü bize gösteriyor. Bunlardan ilki yukarıda da bahsettiğim narşist kişiliğinin doğurduğu açgözlülüğün etrafındaki her şeyi delip geçebildiği meselesi.
Kardeşinin ayağına geldiği andan itibaren kendisine 'muhtaçlığın' hissiyatini tatmasıyla birlikte tüketmenin hırsına kapılarak ve güçünün sınırını bilmemekten gelen bir özgüvenin varlığı ile saldırgan bir tutum sergilmesi. Agamemnon her ne kadar bir şeyler için Tanrılara yakarışta bulunsa dahi aslında tam olarak Tanrı motifi oluşturmaktan çekinmiyordu. Priamos kadar Tanrılardan korkmuyor ve hatta her zaman Tanrıların kendi yanında olduğunu dile getiriyordu. Bir diğer yönü ise kaybetmekten korkmasıyla alakalı. Dolayısıyla birilerinin kendisine muhtaç olmasına bayıldığı gibi başkalarına yalvarması da gerekiyor. Çünkü kendi bilincinde fütursuzca topladığı 'gücü' bir anda kaybetmek, işe yaramazlığı ile örtüşerek (Agamemnon ne stratejik savaş tekniğine sahip ne askerler için de bir karizması var ne de yönetme kısmında iyi olmadığı halde diplomaside elinden geleni yapabiliyor.) hayatı boyunca kaybetmeye mahkum bir yapıya sahip olduğunu ön görebiliyor. Dolayısıyla kendinde olmayan bu özellikleri Akhilleus'da gözlemledikçe ona muhtaç olduğuna ve ne kadar nefret etse dahi bir noktada Akhilleus, Agamemnon'nun alt benliği veya bir kimlik tanımlayıcısı olarak çıkıyor karşımıza. Agamemnon, Akhilleus'un otorite dinlemez yapısına boyun eğiyor ve aslında tam olarak Akhilleus tarafından yönetilmeye mecbur kalıyor.
Agamemnon'un tam zıttı olan Priamos karakterinden bahsetmezsem olmaz. Truvanın kralı, kafasını Güneş Tanrısı ile bozmuş ve elçilerinden/müttefiklerinden gelen her metafizik yönergeyi anlamsız bir şekilde olumlayacak kadar dogmatik bir karakter. Öyleki oğlu Hector'un rasyonalist yorumlarını ve stratejik yönergelerini görmezden gelecek kadar tapınmayla ve metafizik ögeler ile kafayı yemiş. Fakat tüm bunlara rağmen Agamemnon gibi pislik tutkulara sahip değil. Ailevi değerlerine sahip çıkmasını bildiği gibi farklı görüşlere her zaman açık olduğunu belirtebiliyor ve bu yönetme işinde sadece bir parça olduğunu diğer bireylere ve daha çok oğlu Hector'un hakkını vermekten çekinmiyor. Ancak belirttiğim gibi karakterin genel yapısı bütün bağlarını Tanrı gibi soyut kavramlar ile bağdaştırdığı için karar verme aşamasında olaylara aşırı duygusal yaklaşarak yaptığı şeylerin doğruluğunu teyit edemiyor. Ki en çok kızdığım şeylerden biri de nereden nasıl geldiğini bilmediği 'truva atını' ülkesine sokmasıydı. Ülkesinin yok olmasını izlediği sırada üzüldüğüm gibi hakettiğini düşünmekten alıkoyamadım kendimi. Fakat oğlunun cesedi için Akhilleus'un yanına gizlice gitmesi ve ellerini öpüp yalvarması kadar muhteşem dram sahnesi hayatımda izlemedim.
Spoiler içeriyor
The Menu (2022) - Mark Mylod The Menu, Will Tracy tarafından orijinal bir senaryoya sahip olmasıyla birlikte Mark Mylod tarafından yönetilmiş bir filmdir. Bana göre vasat bir film. Bunun nedenlerini şu şekilde açıklayabilirim; Saf realite sunarak başlayıp ardından yersiz abartıya…devamıThe Menu (2022) - Mark Mylod
The Menu, Will Tracy tarafından orijinal bir senaryoya sahip olmasıyla birlikte Mark Mylod tarafından yönetilmiş bir filmdir.
Bana göre vasat bir film. Bunun nedenlerini şu şekilde açıklayabilirim; Saf realite sunarak başlayıp ardından yersiz abartıya kaçılması, birçok detayı atlayıp sadece fikir empozesi gerçekleştirilmesi ve besin kültürü üzerinden sistemi eleştireyim derken eleştirdiği şeyin parçası olmasıydı. Yani kısaca eski 'tüketim kültürünü' özleyen şefin bu 'aşırılıklar' çağında ayakta duramayıp elenmesini konu edinen fakat bunu yaparken, kendisinin de tabiri ile 'yemek yapma isteksizliğine' sebebiyet doğuran birbirinden farklı kitleleri de yanında götürme çabasını izliyoruz.
Yirmi birinci yüzyıldayız, teknolojik gelişmeler ile birlikte her sektör kendi bağlamında değişime ayak uydurmaya çalışıyor. Dolayısıyla yemek sektöründe de aşçılar kendi çaplarında bu sektörü şekillendiriyorlar. Yani filmde eleştirilen bu alengirli tüketim kitlesi işin sadece bir parçası. Diğer yandan şeflerin kendileri de artık bu döngüyü sürdüyorlar ki çeliştikleri nokta bu. Örneğin ülkemizde bugün Nusret ve türevleri besin ile oynuyor, besin üzerinde eksantrik hale bürünüyor ve temel aşçı kavramının dışına çıkıyorlar. Çünkü günümüz tüketicilerinin neye tav olacaklarını biliyorlar. Gözlemlendiğinde besin kültürünün ne kadar yozlaştığı dile getirilebilir fakat kimse eski 'çizburger' aşçılarını, yemeğin paket edilmesini veya nezih tüketim ortamları için adam öldürmüyor abi.
Filmin çeliştiği nokta burası. Aşırı şekilde eskiye özlem duyuluyor ki nefret ediyorum bu tutumdan.. bireylerin dönemsel geçişler dolayısıyla hayatlarında dengesizlik olması ve buna ayak uyduramadıkları için 'yeniyi' eleştirmesi kadar bayat bi şey olamaz. Bu insanların bugünü, bizim eskimiz oluyor. İşte bunlardan dolayı bu film, üstü örtülmüş ve bencilce yazılmış senaryonun sistem 'eleştirisi' kılıfına sokularak sunulmasıdır.
Filmde şefin bu düzeni sanatıyla geliştirmesi lanse edilebilirken(ki zaten her yemeği entelektüel açıklamalar ile süslüyor bu adam. Bundan dolayı bu şefin kitlesi seçkin bireylerden oluşan ve duyduğu 'özlemi' giderebilen bireyler olabilirdi.) her şeyi yok etmeyi amaçlaması, tabii ki olmazsa olmaz bu tür senayoların 'mindfuck' yapıya bürünme çabasıyla açıklanabilir. Çünkü 'gizemli' olan şey sürükleyicidir ve izleyici bu sürecin akışını sorgulamadan devam ettirir. Filmin altmetinde ne anlattığı bir noktadan sonra önemsizleşmeye başlar ve sadece akışın büyüleyici seyrine kapılıverilir. Mesela izleyici film bazında düşünmez, şefin orada yaptığı eleştirilerin hiçbir anlamının olmadığını bilmez. Şef orada kitlesini yok ediyor, peki neden ders verme amacı güdüyor bu adam? Verdiği şeyin dışarıya bir katkısı olmayacaksa? Çünkü bu şefin karakteristik özelliklerini, egoist ve aşırı tamahkar yapıya bürüyerek özgürleştirdiklerini zannediyorlar. Halbuki kendisini de yok etmesiyle birlikte diğerlerinden farkının olmadığını görüyoruz. Yukarıda da bahsettiğim gibi o da bu düzenin bir parçası ve kaçmak için tüm bu tiyatrovari anlatımı seçiyor.
Biraz da adada yemek yemeye giden karakterlerin yapılarını inceleyelim. İlk olarak ana mercekte gözlemlediğimiz yemek gurmesi gibi gözüken fakat gerisin geri bir ilgi alanına bağlanmışlığın ve dogmatikliğin sembolü Tyler karakteri var. Bu karakter ilk ölçekte ne kadar realize edilmiş şekilde sunulsa dahi filmin ilerleyen safhalarında aşırıya kaçılmış bir abartıya ve hatta fantastik bir izlenime doğru evrildi. Yemek ve aşçılık hakkındaki fikirlerini abartılı şekilde dile getirmesi her ne kadar fanatikliğini ortaya çıkarsa dahi entelektüel geçmişi olduğu verisini de sunuyordu. Fakat bir noktadan sonra bilgisinin sınırlı, damak tadı kıvamının 'açlıkla' örtüştüğü ve 'an'dan zevk almayıp mahfetmeye çalıştığını gözlemledik. Bu karakter neden bu şekilde bir değişime uğradı? Çünkü filmin her zerresinde olduğu gibi Tyler karakterini de bir 'eleştiri' unsuru olarak sunmaya çalışmışlar. Bu adam günümüzün popülerite meraklılarını ve fanatiklerini simgeliyor. Her yemeğin fotoğrafını çekme isteği ve ilgi alanına duyduğu aşırı bağ, bugün sosyal medyayı hunharca kullanan bireylerin özellikleri ile örtüşüyor. Fakat şefin Tyler'a uyguladığı muamele, bir aşçı gibi mutfakta bir anda mücadele etmesini istemesi ve bunu bir ders niteliğinde görmesi aşırı ahmakçaydı. Aynen kanka oraya müşteri olarak gelmiş ve bir kaç yemeğe yorum yapabildi diye(ki teori ile pratik bambaşka şeydir.) profesyonel aşçıların gibi Tyler'ın mutfakta bir şeyler yapmasını bekle, aptallık ve ötesi...
Bir diğer filmin üzerlerinden boş eleştiri yaptığı karakterler olan yaşlı çift ile film yıldızı ve menejeri. Yani oradaki karakterleri ve ana temayı besin üzerinden şekillendirip, eleştirirsin anlarım da neden 'filmini veya fiziksel özelliklerini' sevmediğin bir bireyi odak olarak alırsın? Abi bunu neden sorguluyorum çünkü bu şefin arkaplanda idealize ettiği fikirlerinin, entelektüel söylevlerinin bu saçmalıklar dolayısıyla anlamsızlığa gittiğini düşünüyorum. Ya da yaşlı çiftin orada yedikleri yemeklerin isimlerini hatırlamamalarından dem vurmak ne mantıksız bir senaryo yapısıdır ya! Bunların hepsi şefin aşırı egoist tutumunun göstergesi ile kalmıyor yukarıda bahsettiğim gibi filmin ana mantalitesini de zedeliyor.
Ek olarak çalışanların altyapısı(neden körkütük şefe bağlandıkları, sorgulamadıkları ve aşırı gizemli bırakıldıkları), müşterilerin ahmaklığı(olaylar karşısında tutumları, direkt kabullenmeleri ve şefi sorgulayacaklarına kendi açıklarını dile getirmeleri pehhh! klasik her filmde kaçınılmaz olan) ve bazı detayları anlatmayıp(kapılar, şefin evindeki detaylar vs.) yukarıda söylediğim filmi gizemli havaya bürümeye çalışmakla fena aptallık yapan film gerek görselliği gerekse Ralp Fiennes ve Nicholas Foult'un oyunculukları vs. ile de artımı almıştır. Bu arada Taylor-Joy bana göre aşırı kötü bir oyuncu, her proje de sırıtıyor.
Spoiler içeriyor
Lütfen filmi izledikten sonra okuyun! 'The Lover' yada orijinal haliyle "L'amant", on beş yaşındaki Fransız bir kızın otuz iki yaşındaki zengin bir Çinli adam ile yaşadığı erotizmi konu ediniyor. Bu şekilde betimlediğim için olaya yüzeysel baktığım düşünülebilir fakat durum tam…devamıLütfen filmi izledikten sonra okuyun!
'The Lover' yada orijinal haliyle "L'amant", on beş yaşındaki Fransız bir kızın otuz iki yaşındaki zengin bir Çinli adam ile yaşadığı erotizmi konu ediniyor. Bu şekilde betimlediğim için olaya yüzeysel baktığım düşünülebilir fakat durum tam olarak böyle. Buradaki önemli nokta kız bireyin reşit olmaması ve kendisinden yaşça büyük bir bireyle ilişkiye girmesine dayanıyor. Evet temel yapıda 'pedofili' gibi gözükse dahi eğitimsiz ve kötü yetişmiş bu kız bireyin tamamen 'haz'a ulaşma ve ekonomik özgürlük elde etme çabasında bu ilişkiyi kendi elleri ile hazırladığı gözlemlenebilir. Kızın güzelliği kaçınılmaz bir gerçek olmasıyla birlikte bu güzelliğini kullanabilmesi kız için fahişeliğe atılan ilk adım olarak geçiyor. Bu ilk adımın arka planında ise ekonomik ve ailevi sorunların yatması ise zaten kaçınılmaz ve çoğunlukla gözlemlediğimiz bir durum. Bununla birlikte kız bireyin 'sevgi ve aidiyet' ihtiyacı, yaşadığı çevre ve ailesi tarafından doğru düzgün karşılanmıyor ve dolayısıyla kız bu ihtiyaçlara karşı bilinçsiz bir arzu mekanizması oluşturuyor. Dışarıdan gelecek her 'olumlamaya'(Kendi çıkarlarınca kızın arzularına karşılık verme) reaksiyon gösterecek ve arzularını dindirme çabasında basit hedeflerinin(lüks gıdaya ulaşma, para kazanma ve zevk alma) gerçekleştiğini gözlemleyecektir.
Dolayısıyla böyle bir durumda kızın ilişki analitiği yapma, aradaki yaş farkının doğuracağı sorunların farkına varma, algıları ve duyu yapısının getirisinde seçici olamadığı gibi olguların üzerine düşmesi söz konusu dahi değil. Çünkü kız hem gerçekleşen hedeflere rağbet ediyor hem de tamamen en ilkel dürtüler ile hareket edip çevresince gözlemlediği eylemleri tekrar eden bir tavır sergiliyor. 'Fahişelik' kavramı ve bu kavramın altındaki anlamı saptayarak, yukarıda bahsettiğim arzu mekanizması ve hedefleri doğrultusunda bu kavramı yaşamına entegre etmeye çalışıyor. Böylelikle öğrenme ve anlamlandırma döneminde sorgulamalardan yoksun bir şekilde benliğini bir istence bağımlı tutarak geliştiriyor. İşte bu deneyimsiz ve kişiliğinde çatlaklar bulunan kız bireyin ilişkiye girme aşaması aslında yukarıda saydığım tüm parametrelerden bihaber bilinçsiz bir tutkuyu körü körüne kabullenmesine dayanıyor. Kızdaki bu derin çaresizlik, Çinli-zengin- bireyin kendisine gösterdiği ilgi ile sarsılıyor ve kız birey ilk başta da bahsettiğim gibi güzelliğinin altındaki gücü kendinde görüyor. Çinli bireyin ilgisine karşılık verip onu adeta kendisine bağımlı kıldırtacak -aradaki arzuyu canlı tutmak gibi- tavırlar sergilemesi(en basitiyle bir sahnede arabaya yaklaşıp tutkulu bir şekilde öpücük atması) ile Çinli bireyin bu yasak aşkı normalleştirmesini olanaklaştırıyor ve artık her şeyden bağımsız şekilde birbirlerine istek duymaya başlıyorlar. Tamamen üremeye meyilli olan 'eril' bireylerin kendilerine kur yapan 'dişi' bireyler tarafından tav olma olasılıkları çok yüksek zaten(memeli ve diğer tüm canlılarda genellikle eril bireyler dişiyi elde etmek için 'kur' yaparlar). Çünkü olayın içindeki cinselliğin doğurduğu anlık zevke ulaşma bireyleri tatmin edecek en önemli nokta. Dolayısıyla Çinli birey tüm kalıpları yıkarak sadece bu tatmini elde etmek için tüm sorgulamalarını rafa kaldırıp kendini arzunun kollarına bırakıp, tüketmeye bakıyor.
Filmin temel mantığını anlamış olsakta biraz daha analiz yapacak olursak, Çinli ve zengin bireyin daha vapurda ilk görüşte çevresinde 'farklılık' olarak algıladığı -farklılık her zaman cezbeder.- ve dolayısıyla kendisini içine çektiği bu kız bireye karşı derhal 'aşk' mantığında yaklaşması, ona atacağı ilk adım için kendisini cesaretlendiriyordu(tabii bunun altında zengin olması da yatıyor.). Kızın fizyolojik yapısını görmezden gelmesi ve direkt olarak ilgi duyduğunu yansıtması kızdan alacağı pozitif/negatif cevaba göre şekillenecekti. Fakat arzularını dizginleyemeyen Çinli birey zenginliğin doğurduğu bir üstünlük çabasıyla açık hedeflerini hem mental açıdan hem de eylemleri ile göstermeye çalıştı. Kendisini 'işsiz' ve sadece tüketen bir birey olarak lanse eden bu adam 'aşk' kılıfı altında yaşayacağı şeyleri -bence- kendi kendine meşru kılıyor ve kabulleniyordu. Aşk duyduğu bu kız bireye derhalde yardımcı olabilirdi fakat çıkarına yenik düşüp kızdan reaksiyon almayı planladı. Dolayısıyla adam en genel yapıda 'pedofili' izlenimi yaratmasıyle birlikte anlık zevkine körü körüne bağlı bir dış profil sunuyor.
Film birçok noktaya değinmesiyle birlikte altmetni çok sağlam konulara dayanıyordu. Yukarıda saydığım genel yapılar dışında sınıf farklılıkları üzerinden çok güzel göndermeler mevcut. Yani dönemine(1920'ler) göre olayları incelemek gerekiyor fakat Hindiiçin'in yerlilerinin yaşam koşulları ve işçi sınıfının tokluğuna yaşaması güzel resmedilmişti. Bunun yanı sıra kızın Fransız olması ve zengin Çinli bireyi her defasında küçümsemesi(Daha çok kendisine bu şekilde gösterilmesinden kaynaklı) aradaki kopuklukların ne kadar derin olduğunu gösteriyordu. Yani bir Çinli birey Fransız'ı sevemezdi bu imkansızdı, ırklar arası bu uçurumlar bireylerin birbirlerini 'insan' olarak değilde tamamen üzerlerine yapışmış bir kavramla yargılamasına yol açıyordu. Filmin bir kısmında Çinli bireyin genç kızın ailesi ile tanıştığı esnada onlara yemek yedirmesi vesaire ailenin adama karşı umarsız ve fazlasıyla tüketmeci olarak yaklaşması bu 'ırklar ayrılığının' 'para' gibi bir yapı ile her ne koşul olursa olsun birleşmesine ve birlikte zaman geçirmesine vesile oluyordu. Para, statü ve güç filmin içerisinde farklı açılardan kendisini gösteriyor ve şekil değiştiriyordu. Mesela kız, 'ırkı' vasıtasıyla Çinli'nin önüne geçip yargılayıcı bir tavır sergileyebilirken Çinli adam 'para'sı sayesinde kıza sözünü geçirtip istediğini yapabiliyordu.
Aşk, dram ve romantizm üzerine kurulu olan filmi Jean-Jacques Annaud yönetir. Marguerite Duras'ın otobiyografik romanından uyarlamadır. Başrollerdeki genç kızı Jane March ve Çinli bireyi Tony Leung ka Fai canlandırır. Arka planda seslendirmeyi ise Jeanne Moreau yapar.
Spoiler içeriyor
The Human Centipede (İnsan Kırkayak) şizofreni ile karışık mizantropist bir alman cerrahın(Dieter Laser) idealizm tutkusunda deli olması ve bunu eylemlerine yansıtması sonucu portatif bir insan modeli yaratma çabasına girmesini gözlemliyoruz. İlk olarak doktorun 'alman' olması aklımızda insanlar üzerinde eski alman…devamıThe Human Centipede (İnsan Kırkayak) şizofreni ile karışık mizantropist bir alman cerrahın(Dieter Laser) idealizm tutkusunda deli olması ve bunu eylemlerine yansıtması sonucu portatif bir insan modeli yaratma çabasına girmesini gözlemliyoruz. İlk olarak doktorun 'alman' olması aklımızda insanlar üzerinde eski alman nazi uygulamacılığını çağrıştırıyor. Yönetmen de tam olarak izleyici burada yakalamak istese dahi (modern uygulaması bu şekilde olur gibisinden) ben olayı farklı şekilde yorumlayacağım. Günümüzde ve daha eskide her zaman bilgi edinimi farklı yollarca gerçekleşmekteydi ve bu teorik olgular bir şekilde gerçek dünyaya entegre edilmeye çalışılmıştır. Yani bu sürecin doğal işleyen bir döngüsü vardır ve bu döngü kaç yüzyıllardır insanlığın gelişmesini sağlayacak ana etkenleri oluşturur. Bilgi kaynağına ulaşılır -> gözlem gerçekleştirilir -> veri kaydı tutulur -> deney yapılır -> pozitif, negatif sonuçlar doğar -> yeni bilgi kaynaklarına ulaşılır. Bu sürecin işlemesini sağlayan en önemli etken doğanın kendi başına bir bilgi kaynağı olması ve elimize bir çok içerik sunmasıdır. Tabii bu vasıtayla daha ilkel atalarımızdan bu yana var olan 'ham' bilgiyi işleme ve pratik şekilde meydana getirme dürtüsüne sahibiz. Durum bu şekilde ve çevremiz fevkalade bilgi kaynakları ile doluyken bunları işlememek yani üretim haline dönüştürmemek imkansız bir hale bürünüyor. Günümüze dönecek olursak bugün, alman doktorun yaptığı deneyden farklı bir uygulamacılık veyahut sömürü gerçekleştirilmiyor. En basiti ile kozmetik ürünlerin içinde barınan kimyasalların, insana yan etkisinin saptanabilmesi için deney hayvanlarında sömürü olarak gerçekleştirilmesi bilinir bir durum. Bunun gibi bir çok sektör için durum olumlu veya olumsuz şekilde gerçekleşiyor ve gerçekleşmeye devam edecek. Bir noktada bu yapı refaha ulaşabilmek için bazılarının kendilerinden feraget etmesi gerektiği varsayımını doğuruyor. Buradaki 'bazıları' sektörün getirisine ve 'kitlesine' bağlı olarak ürün geliştirmeci 'bilim insanları' tarafından belirleniyor. 'Bazıları'ndan kastım 'denekler'-hayvanlar(insanda dahil.)-, belli bir anayasal hukuk bağlamında üzerlerinde proje gerçekleştirilmesi olanaklaşıyor. Ancak buradaki delici nokta bu deneylerin sonucu ne kadar 'toplumcu' içeriklere sahip oluyor? Buradaki deneylerin sonuçları bir dizi kapitalist firmaların daha fazla kazanabilmek için insanlara pazarlayacakları ürünlerin-zararlı, zararsız??- kendileri olmuyorlar mı? Bunun filmdeki alman doktorun kendi zevk ve egosunu tatmin etmek için uyguladığı 'insan kırkayaktan' farkı nedir? gibi sorular aklımı kurcaladı ve filmin görsel içeriği ile birlikte fevkalade sorgulama arayışına girdim.
Aslında filmi tamamen metafora boğabilirim çünkü buna çok açık bir senaryoya sahip, oradaki iki çaresiz kadını, belli bir 'kişisel' ihtiyaç doğrultusunda tüketmeye arzulu 'kitleler' olarak; doktoru, bu arzlara karşılık kendi çıkarını ön planda tutarak iş yapacak bir sömürü yapısı, sona doğru Japon'un gerçekleştirdiği sorgulama ve eylemi ise arzın toplumlar üzerindeki etkisi olarak yorumlanabilir. Evet bunların hepsi bağlantılı ve gerçekleşmesi her zaman olağan türden şeyler. Çünkü illaki zamanla bir şeylerin eksikliği doğacak ve kesinlikle bir tüketim furyası patlak verecektir. Yani filmden gözlemlediğimiz gibi bir erkek karakterin kanı diğer iki kızla uyumlu olmadığından kaynaklı doktor, karakteri safdışı ederek yerine diğer başka bir deneği buluyor. Bu durum adeta, yeri derhal doldurulan tüketim kitlesinin varlığının resmedilmesi gibi. Olayı komplike hale bürümek istemiyorum fakat filmi bu yönden analizlemek gerçekten iç açıcı oluyor benim için.
Bunların dışında biraz filmin genel yapısından bahsedecek olursam, alman doktor rolünde Dieter Laser'in oyunculuğu muazzam olmakla birlikte gerilim dolu ortamı ve karakterinin içinde bulunduğu psikolojik buhranı fena şekilde yansıtıyordu. Aşırı soğukkanlı bir hava sunsa dahi amacına körkütük bağlanmış doktorun en küçük bir aksilikte bile çok fazla hata yapmaya müsait olması ise gerçekten amacına ve egosuna yönelik ne kadar hassas bir karakter olduğunu yansıtıyordu. Yapacağı ameliyatı ayrıntıları ile kurbanlarına anlatması ve aşırı titiz bir portre sunması yine güzel sekanslardı. Doktor dışında kurgu fevkalade kötü işlenmiş, kız başrollerin oyunculukları çok kötüydü. İlk filmden hemen sonra ikincisi ve üçüncüsü çekilmiş fakat kesinlikle izlemem, ilk baştaki derin gerilimi kişiye yansıtamayacağını düşünüyorum.
Spoiler içeriyor
-Arsen Lüpen Kibar Hırsız -Maurice Leblanc -Ren Yayınları -207 sayfa Suç dehası bir karakter olan Arsen Lüpen; kılık değiştirme, atiklik, el çabukluğu, sosyal mühendislik ve kıvrak zekası gibi özellikleri vasıtasıyla hırsızlık konusunda olağanüstü başarılı bir şekilde sunuluyor okuyucuya. Gözlem yeteneği…devamı-Arsen Lüpen Kibar Hırsız
-Maurice Leblanc
-Ren Yayınları
-207 sayfa
Suç dehası bir karakter olan Arsen Lüpen; kılık değiştirme, atiklik, el çabukluğu, sosyal mühendislik ve kıvrak zekası gibi özellikleri vasıtasıyla hırsızlık konusunda olağanüstü başarılı bir şekilde sunuluyor okuyucuya. Gözlem yeteneği ve çevresini manipüle edebilmesi dolayısıyla gerçekleştirdiği etkileşimler akıcı bir şekilde ilerliyor ve sıkmıyor. Birbirinin devamı şeklinde ilerleyen hikayeler ile birlikte bir anda flashback hikayelere giriş yapabiliyor ve karakterin nasıl bu aşamaya geldiği hakkında bilgi edinmeye başlıyorsunuz. Karakter ilk başta detaylıca anlatılmıyor ve daha çok gerçekleştirdiği vakalar ile kişiliğine dair yargı oluşturmamız olanaklaşıyor. Robinhoodvari bir karakter olmamasıyla birlikte 'çalma' eylemini tüm ahlaki çerçeveden sıyrılarak zevk ve arzularına bağımlı kılarak gerçekleştiriyor. Yani çaldığı kişileri kötü gösterip karaktere 'güzelleme' yapılmadan okunması gerektiğini düşünüyorum. Olay örgüsü ve mindfuck yapısı dolayısıyla her bölüm okumaya tetikliyor zaten fakat ilk iki bölümden sonra benim için anlaşılması ve erkenden bölümlerin sonunu saptayabilmek olanaklaştı. Çünkü karakterin ünü ve hemen her yerde isminin sayıklanması karaktere olan ilgiyi minimuma düşürüyor(karakterin aşırı egoist ve gösterişe bağımlı olmasıyla alakalı.). Bununla birlikte karakterin iki de bir, bir anda olamayacak yerde olmayacak dediğiniz birey çıkması ile birlikte mantığını kavramaya başlıyorsunuz. Kitapta anlatıcı türü değişkenlik gösteriyor, Hakim bakış açısı ile okuduğunuz bir bölüm bir anda kahraman bakış açısına evrilebiliyor. Yazar büyük ihtimalle 'kafa karışıklığı' oluşturma da zirveyi zorlayayım diye düşünmüş. Bu arada karakterin yaratıcısı Maurice Leblanc bariz şekilde Arthur Conan Doyle'nin karakteri Sherlock Holmes'den esinlenerek karakteri yaratmış. Tıpa tıp aynısı fakat ikisinin farklı misyonları var. Sherlock Holmes'ın bir kitabında şöyle bir söz geçer: "Eğer bir suçlu olsaydım oldukça iyi işler çıkaracağım şeklindeki düşüncemi sana itiraf etmekte sakınca görmüyorum Watson." İşte bu noktaya Leblanc ayak basıyor. Oturuyor ve büyük ihtimalle bu sözün üzerinde oluşturduğu çağrışıma ayak uydurarak Lüpen'i yaratıyor. Ancak benim hoşnut kalmadığım nokta kitabında Holmes karakterine yer vermesi ve kendine göre karakteri biçimlendirmesi. Adeta saçmalıklar ötesi hatta bir de üzerine bu iki karakterin karşılaşmasına dair kitap yazması daniskası. Ne alaka diye soruyorsun(bu hangi paralel evren aq.). Kitabın sonuna doğru Lüpen'in Holmes'in saatini çalması ve geri göndermesi gibi bir detay yaratılması, Leblanc'ın Doyle'un üzerindeki etkiyi kendi üzerine çekme çabasının göstergesi.(bknz. benim karakterim senin karakterini döver.). Sherlock ve bunun gibi karakterleri hiç sevmediğim halde(bu tür karakterlerin polisiye ve suç romanlarındaki realiteyi yok ettiğini ve fantastik bir izlenim yaratarak olay örgüsünün içindeki gizemi yok ettiklerini düşünüyorum. Bu karakterlerin tutulma sebebi durum analizini olağanüstü yapmaları ve manipüle teknikleri ile alakalı. İnsanlar kendileri gibi etten bir canlının aşırı zeka parıltıları göstermelerine bayılıyorlar. ) okunur mu? okunur abi. Bir günde 160 sayfa okunur abi.(:
Amateur, 1994 yapımı Hal Hartley filmi. Film, on beş küsur sene rahibelik yapmış fakat bir zaman sonra Meryem Ana tarafından dinden aforoz edildiğini düşünerek rahibeliği bırakan ve geçimini pornografi yazarlığı yaparak sağlayan Isabelle(Isabelle Huppert) karakterinin; hafızasını yitiren ve geçmişe dair…devamıAmateur, 1994 yapımı Hal Hartley filmi.
Film, on beş küsur sene rahibelik yapmış fakat bir zaman sonra Meryem Ana tarafından dinden aforoz edildiğini düşünerek rahibeliği bırakan ve geçimini pornografi yazarlığı yaparak sağlayan Isabelle(Isabelle Huppert) karakterinin; hafızasını yitiren ve geçmişe dair hiçbir şey hatırlamayan kadın pazarlamacı Thomas'ın(Martin Donovan) trajikomik bir şekilde karşılaşması ile ilerliyor. Birbiri ile apayrı yapıya sahip bu karakterlerin tuhaf bir şekilde birbirlerini hayatlarının içerisine dahil etmesi ve kendilerini bir bütünün parçaları gibi görmeleri nedeniyle derhal ilişki kurma çabasında hayatlarına dair gerçeği aramaya başlamaları güzel işlenmişti.
Isabelle'nin uzun süre rahibelik yaşantısının izleri nedeniyle dış dünyaya adapte olamaması ve cinsel yoksunluk çektiği için arzularında riyakar bir tutum sergileyerek kendine nemfomani(aşırı cinsel istek, hiperseksüalite) teşhisi koyması aslında karakterin tamamen ihtiyaçlarında körelme yaşadığının yansımasıdır. Rahibelik gibi baskılayıcı ve tamamen somut dünya portresinden bireyi soyutlayarak manevi dünyaya hazırlama misyonu edinen dini yapıların bir noktada insanın doğasına aykırı olacak şekilde kalıplara bağlı rutin oluşturma durumu, bireyi mental olarak yok etmeye yönelik parazit düşüncelerin göstergesidir. Isabelle'nin bünyesi, bireyin bilinçli şekilde benliğine dair özelliklerini 'yok etme' projesini kaldıramadığı için rüyasında(bilinçaltında) Meryem Ana ile karşılaşarak kendisinin rahibeliği bırakmasına dair öğüt alıyor. Isabelle bunu bilinçaltında kendi doğuruyor fakat olayı 'Meryem Ana' gibi Hristiyanlıkta dini öneme sahip ikonik bir kurgusal karakterden alarak olayı dramatize ediyor. Baskılayıcı ve kurallar silsilesinin durak noktası olan bu yapının üzerini terk etmesi ve bağımlılıklarından kurtulma çabasını yaşantısına en hızlı şekilde rivayet etmesini sağlayacak bir savunma mekanizması oluşturuyor aslında. Çünkü Meryem Ana'yı kullanarak kendisini bu çukurdan çıkarıyor(buna Meryem Ana dolayısıyla hem kendi inanıyor hem de çevresini inandırıyor.) ve derhal rahibelik sürecinde arzuladığı cinselliğe dair temel oluşturmaya başlıyor. Dini tutumuna aykırı olacak şekilde pornografi yazarlığı yapmaya başlıyor ve cinselliğe dair ağır istek duymasına rağmen bunu fiziksel olarak yansıtamıyor. Çünkü ilk başta söylediğim gibi ihtiyaçlarında körelme yaşadığı için düzene sokma çabası ağır işlemeye başlıyor. Aynı şekilde büyük ihtimalle rahibelik döneminde düzenli olarak gerçekleştirdiği perhizler dolayısıyla besin tüketiminde de zorluk çektiğini gözlemlememize olanak sağlıyor film. Isabelle'yi filmde yeni doğmuş bir bebeğin çığlıkları olarak nitelendirmeyi tercih ediyorum, annesinin konfor alanından kopmuş ve dış dünyaya adım atmış bu bebeğin, anlamlandırma ve arzu oluşturma çabasında yaşadığı zorlukların yarattığı çığlıklar gibi adeta. Saf ve tüm masumluğu, çığlıklar dindiğinde tekrar kirlenmeye yüz tutmuş bir biçimde kendini göstermeye çalışması niteliğinde. Isabelle'nin yeni tanışmaya gittiği bir adam ile film izlediği sahnede eril bireyin kendisine sarkıntılık yapması sonucunda, 'ne yani bundan etkilenmem mi gerekiyor?' gibi soğukkanlı ve frijit sorgulamalara girişmesi ile Thomas'a kendini nemfomani olarak tanımlaması kadar ironik fakat 'seçici' olması kadar da gerçekçi bir sahne yoktur. Fevkaladedir, güzeldir, hoştur...
Thomas karakteri ve karısı Sofia'nın(Elina Löwensohn) geçmişine dair görsel olarak bir içerik sunulmazken yaşantılarının çok ağır geçtiğine dair bir izlenim yaratmaya çalışıyor film. Fakat Thomas'ın geçmişine hakim olamayan izleyici, karakteri bir anda hafıza sorunları ile çebelleşirken gözlemlemesi dolayısıyla karakterin karısına dair tutumlarına(Zorla porno sektöründe çalıştırması ve mental yıpratmaya başvurması vs.) dair bir nefret duymak yerine Thomas'ın kendisi hakkında gerçeğe ulaşmasını arzuluyor. Çünkü Thomas kapalı bir kutu ve merak uyandıracak bir yapıda sunuluyor. Thomas'ın Isabelle gibi komplike bir karakter ile tanışması ve kendisine dair bilgi arama gayreti onu tüm geçmişinden bağımsız kılarak yeni bir hayatın avucuna bırakıyor gibi gözükebilir. Fakat hafızasını yitirip Isabelle tanışma sürecine kadar Thomas bağlantılı bir şekilde yaşamındaki boşlukları doldurmaya ve yapboz parçaları gibi doğru alana koyulmayı bekliyor. Karısının kendi üzerinde başlattığı bu değişimin(Pencerede aşağı itmesi/adamın hafıza kaybı yaşamasına neden olması.) ve yenilenmenin bir parçası olan Isabelle ise Thomas'ın bir hamur gibi biçim almasını sağlıyor. Kötü bir geçmişe sahip olan bu karakteri tüm yaşanmışlığından arındırarak kendi olduğu gibi kabullenme gayretine giriyor ve bireyin gerçek kişiliğini sorgulamasını sağlıyor. Thomas bir şeyler için ilk adımları attıkça kademe kademe kendi benliğinin gerçeğine ulaşmaya ve yok etmeye, yeni kişiliğini ise kabullenme aşamasına gelmeye başlıyor. Ve en sonunda klişe ve boktan fakat olması gereken bir sonla karşılaşıyor.
Bunların dışında filmde; Sofia karakterinin kocasının himayesi altından çıkıp daha güzel bir yaşama değişmiş bir şekilde girme isteğinin derin tutkusunda, muhasebeci Edward'ın Sofia'nın narinliğine ve iyi yürekliğine boyun eğmesi neticesi sonucunda aşık olması fakat düzenli hayatının sona ermesini ve delirmesine yol açacak bilinmeyen bir serüvene umarsızca katlanması gibi duyguların içinde kayboluyoruz. Hartley, The Sopranos'tan tanıdığımız Michael Imperioli'ye de küçük bir rol bahşetmiş. Aynı şekilde yönetmenin 'Trust' filmi de izlenip yorumlanmaya değer niteliktedir.