Bugün sizlere Türkiye Cumhuriyet'i tarihinin en ünlü dolandırıcısının hikâyesini anlatacağım. Evet, hepinizin aklına o isim geldi, ama ondan bahsedip tehlikeli sularda yüzmeyeceğim. Bugünkü hikâyemizin konuğu; Osman Ziya Sülün. Nam-ı değer Sülün Osman. Osman Ziya, 1923 yılında İstanbul'da dünyaya gelmiştir. Kısa…devamıBugün sizlere Türkiye Cumhuriyet'i tarihinin en ünlü dolandırıcısının hikâyesini anlatacağım. Evet, hepinizin aklına o isim geldi, ama ondan bahsedip tehlikeli sularda yüzmeyeceğim. Bugünkü hikâyemizin konuğu; Osman Ziya Sülün. Nam-ı değer Sülün Osman.
Osman Ziya, 1923 yılında İstanbul'da dünyaya gelmiştir. Kısa bir eğitim hayatından sonra okumanın kendisine göre olmadığını farkedip okulu bırakmıştır. Zira onun aklı okumaya değil, türlü şeytanlıklara çalışmaktadır.
Sülün Osman, ilk büyük vurgununu 1948 yılında oturduğu evin sahibini tokatlayarak yapar. Fakat bu vurgun Sülün Osman'ın şimdi okuyacağınız dolandırma yöntemleri arasında devede kulak bile değildir.
Sülün Osman, gözünü İstanbul'un önemli mimarilerine diker. Galata Köprüsü'nü, Kız Kulesi'ni, Galata Kulesi'ni, vapur ve travmay hatlarını birçok kişiye defalarca kez satar ya da kiralar. Dolandırmak için seçtiği adamlar genelde İstanbul'a "Seni yeneceğim İstanbul." diye Anadolu'nın köyünden kalkıp gelmiş garip guraba takımıdır.
Hatta bunlarla da yetinmez Sülün Osman. Galatadaki saat kulesinin önünde bekler, onun adamı olan birkaç kişi saatlerini ayarlıyor gibi yapıp Sülün Osman'a para verirler. Durumu merak edenler gelip burada ne yaptığını sorarlar. Sülün Osman'da bu saatin kendisine ait olduğunu, gelen kişilerden de saat ayarlama hizmet bedeli aldığını söyler. Bunu gören uyanık avanaklar da sudan ucuz diye düşündükleri ücretlere saat kulesini Sülün Osman'dan satın alırlar. Sülün Osman'ın bu yöntemle Galatadaki saat kulesini sattığı kişilerin sayısı belli değildir.
Bunlar da yetmez Sülün Osman'a. Taksim meydanına bir halı atar ve halıya basanlardan para almaya başlar. Ayrıca köprünün başında durup giren çıkanlardan köprü kirası da almayı unutmaz.
Gün gelir, yine Galata Köprüsü'nü satmaya çalışırken tesadüfen farkedilip yakalanır. Dolandırıcılık suçlamasıyla hakim karşısına çıkar. Hakim neden yaptığını sorar. Suçunu reddetmek Sülün Osman. Hakime şöyle cevap verir: "Kusura bakmayın hâkim bey. Memlekette Galata Kulesi'ni satın alacak eşekler olduğu sürece ben bu köprüyü daha çok satarım."
Sülün Osman hapse atılır. İşin ironik yanı da hayatını dolandırıcılıkla idame ettirmiş bir adamın hapishanedeyken "Alın teri ile yaşamak" konulu bir konferans vermiş olmasıdır.
Web yapım aşamasındadır.
En iyi deneyim için mobil uygulamamızı indir.
En iyi deneyim için mobil uygulamamızı indir.
Bugün sizlere Türkiye Cumhuriyet'i tarihinin en ünlü dolandırıcısının hikâyesini anlatacağım. Evet, hepinizin aklına o isim geldi, ama ondan bahsedip tehlikeli sularda yüzmeyeceğim. Bugünkü hikâyemizin konuğu; Osman Ziya Sülün. Nam-ı değer Sülün Osman. Osman Ziya, 1923 yılında İstanbul'da dünyaya gelmiştir. Kısa…devamı
Spoiler içeriyor
The Office hayranları ve The Office'yi özleyenler, tekrar tekrar izleyenler ama sürekli de aynı esprileri duymak kabak tadı verdi diyenler için iş yeri ortamında geçen durum Komedisi dizisiyle geldim; Gülşen Abi! Hem aramızda kalsın, %100 yerli ve milli. Gülşen Abi…devamıThe Office hayranları ve The Office'yi özleyenler, tekrar tekrar izleyenler ama sürekli de aynı esprileri duymak kabak tadı verdi diyenler için iş yeri ortamında geçen durum Komedisi dizisiyle geldim; Gülşen Abi! Hem aramızda kalsın, %100 yerli ve milli.
Gülşen Abi yani bizim Abidin, Haberin Olsun adlı bir gazetede dert ablası (Gülşen abla) olarak çalışan 40 yaşlarının başında bir adamdır. "Neden abi değil de abla derseniz?" imaj meselesi işte, çok irdelemeyelim. Abidin, idealist, iyiliksever, zeki ve bir o kadar da çocuk ruhlu bir adamdır. Zira annesi büyümesine hiçbir zaman izin vermemiştir.
Abidin'in annesi Naciye hanım ise 40 yaşındaki oğluna hâlâ bebek gibi davranan, oğlunun büyüdüğünü kabullenemeyen onu yalnız bırakmaktan korkan bir kadındır. İlaçları Abidin'in göremeyeceği yerlerde muhafaza eder, televizyonda çizgi filmden başka bir şey izlemesine izin vermez, tek başına mutfağa giremez, ocağı kullanamaz çünkü cıs olur. Tabii sonradan kız kardeşinin yazlığına taşınıp diziden ayrılıyor ve Abidin'i bir başına bırakıyor. Abidin'in annesi gittikten sonra girdiği yoksunluk krizleri, girdiği kimlik bunalımları çok eğlenceliydi. Gerçekten de tek başına yaşamayı bilmiyormuş.
Biraz da Haberin Olsun gazetesinin diğer çalışanlarından bahsedelim. İlk olarak Abidin'in uzatmalı nişanlısı Sevda'dan söz etmek isterim. Sevda gazetenin haber muhabiridir. Abidin'le o kadar uzun zamandır nişanlılardır ki rivayetler göre onlar nişanlandığında dinozorlar meteoru kafalarına yememişlerdir, ateş daha keşfedilmemiştir. Sevda'da tıpkı Abidin gibi iyiliksever, çocukruhlu, hayalperest bir kadındır. İzlediğim en samimi, en dost canlısı ilişkiyi Abidin ve Sevda'nın ilişkisi. Sonlara doğru Sevda'nın diziden ayrılmasına anlam veremedim ve bir tık da üzdü doğrusu.
Haberin Olsun gazetesinin genel yayın müdürü Asım Bey'den bahsetmemek olur mu hiç? Asım Bey, cimriliğe tüm İstanbul'a, hatta Türkiye'ye, yok yok tüm Dünya'ya, o da yetmez galaksiler arasında dahi nam salmış bir adamdır. Paraya aşıktır, harcamaktan nefret eder. Paranın kokusunu kilometrelerce öteden alabildiği söylenir. Saç kepeklerini biriktirecek kadar tutumlu (!) bir adamdır Asım. Asım Bey'in para için girdiği durumlar çok komikti, canını alın parasını almayın.
Evet, gelelim dizinin en sevdiğim karakterlerine; Abidin'in yardımcısı Nejat. Daha sonra ise onun yerine gelen ağabeyi Nihat. Nejat ve Nihat o kadar salaklardır ki masanın kenarının bile onlardan daha zeki olduğu söylenir. Kendilerini tavuk sandıkları için arpa, buğday ve mısır gibi şeylerle beslenirler. Çikolatanın kabuğunu yerler, çikolatayı atarlar. Matematik işlemlerinden çok korkarlar, ailecek aynı zeka seviyesine sahip oldukları söylenir. Nasıl hayatta kaldıkları konusu şüpheli...
Nejat karakteri favorimdi. İngiltere'ye gitmek için karakterin diziden ayrılmasına üzülmüştüm. İngiltere'ye de gidemiyor, yanlışlıkla dünyayı dolaşıyor tabii. Afrika, Antarktika, Avustralya, Asya ülkeleri, okyanuslar, dağlar, tepeler, balta girmemiş ormanlar, kabileler... Nihat, her ne kadar dizinin alıklık ihtiyacını karşılamış olsa da (hatta Nejat'tan daha salak) gözlerim hep Nejat'ı aradı. Nejat'ın geri dönüşü Micheal Scott'un geri dönüşünden sonra beni en en en mutlu eden geri dönüştü. İki kardeş bir araya gelince ortaya daha eğlenceli sahneler çıktı. Sahi benekli geyik diye bir şey var mıdır?
Sevda'nın babası Fikret Bey var bir de. Balyoz Fikret, eski bir avukattır. Abidin'le Sevda'nın evlenmesine bir türlü rıza göstermez. "Gelirsem oraya..." demesiyle tanınır. Ciddi, ağırbaşlı gibi görünen ama Haberin Olsun gazetesine girdikten sonra tüm ciddiyetini yitiren, fakat dürüstlüğünden hiçbir şey kaybetmeyen bir adamdır.
Çok fazla bölümde oynamadı, ama ondan da bahsetmeden geçmek istemiyorum. Patronun oğlu, Asım'ın kulaklarının korkulu rüyası Alper. Deliliği, çılgınlığı diziye neşe kattı bence. "Senin kulakların neden iki tane ve kafanın yanında Asım?"
Son bölümlerde diziye dahil olan, cimri Asım'ın cömert oğlu Ozan'ı anmadan olmaz. Ozan iyi çocuktu, yalnız bir kusuru vardı; sürekli uyurdu. Yanında esnemek bile Ozan'ı uyutur, hatta uyku kelimesini duymak bile. Baba-oğlun parasal meselelerden atışması, Asım'ın oğlu para harcamasın diye girdiği kılıklar, çektiği oyunlar... Hepsi de izlemeye değer.
İlk sezonda sürekli bir konuk alıp Gülşen Abla'nın okuyucularının dertlerini çözmeye çalışırken, diğer 2 sezonda ise daha çok ana karakterlere odaklandı dizi. Onların sorunlarına, dertlerine, ofisin sorunlarına... Merak etmeyin dert dediysem öyle büyük şeyler değil, ya çok gündelik sorunlar ya da çok absürt meseleler. Sadece savaş canlandırması yaptıkları bir bölüm vardı, o biraz içimi tuhaf etti o kadar. O bölümde bile karada olsa bir mizah vardı tabii.
Aaa, az kalsın unutuyordum; Dobiş! Dobiş Abidin'in oyuncak ayısı, dert ortağı, dostudur. Rivayetlere göre Dobiş Abidin'in babasıdır. Bir kulağı yeşil, bir kulağı mavi olan marangoz ustası onu öperse eski haline dönecektir, söylenti işte... Bu arada Dobiş'in Nejat'la Nihat'tan daha zeki olduğunu söylememe gerek var mı?
Şöyle bir iş yeri ortamında çalışsam tüm derdim sıkıntım giderdi, Asım'ın ay sonu maaşları vermemek için çektiği numaraları saymazsak.
Asım'ın cimriliği, Ozan'ın her fırsatta uyuması, Nejat ve Nihat'ın salaklıkları, Alper'in delilikleri, Abidin ve Sevda'nın bir türlü evlenememesi, Naciye'nin oğluna bebek gibi davranması, Sevda'nın peşinde koştuğu absürt haberler, okuyucuların dertleri, ofisteki yalan dalgası, yaşanan kimlik bunalımları, özsaygı yitirilmeleri, hafıza kayıpları ve daha nicesiyle mükemmel bir komediydi. Özlemişim şöyle dizileri...
ÖLÜM MAÇI⚽🥅 Futbola ilgi duyan, futbol tarihini araştırmayı seven insanlar bilirler ki; bu tarih eğlenceli, absürt, şaşırtıcı hikâyelerle doludur. Peki 2. Dünya Savaşı esnasında nasıldır futbol? Elbet unutulmaz zafer ve direniş hikâyelerinin yanında dramla sonuçlananlarda olmuştur. Bugün sizleri o maçlardan…devamıÖLÜM MAÇI⚽🥅
Futbola ilgi duyan, futbol tarihini araştırmayı seven insanlar bilirler ki; bu tarih eğlenceli, absürt, şaşırtıcı hikâyelerle doludur. Peki 2. Dünya Savaşı esnasında nasıldır futbol? Elbet unutulmaz zafer ve direniş hikâyelerinin yanında dramla sonuçlananlarda olmuştur. Bugün sizleri o maçlardan birine götüreceğim.
Belki duymuşsunuzdur, o yıllarda askeri güçlerin işgal ettikleri şehirlerde futbol takımı kurup kendilerine eğlence çıkarmaları meşhurmuş. Hatta ülkemizde de İngilizler bir takım kurup Türkleri aşağılamak için Fenerbahçe'ye bir maç teklif etmişler, Fenerbahçe'de bunu sadece basit bir maç değil, ülkenin onuru kabul ederek sahaya çıkmış da maçı 2-1 kazanmış ya... Neyse hikâyenin bununla pek ilgisi yok. Sadece savaş esnasında sahadaki onurlu duruşa ülkemizden bir örnek vermek istedim.
Rotamızı Ukrayna'ya çeviriyoruz. O yıllarda savaş olduğu için haliyle resmi futbol federasyonları durduruluyor. Futbolcuların kimi savaşa katılırken, kimi de partizan oldukları için tutuklanıyorlar. Resmi müsabakalar durduruluyor durdurulmasına ama az önce de söylediğim gibi işgalci güçlerin kurduğu takımlar her yerde mevcut ve "eğlencesine" yapılan maçlar devam ediyor. 1942 yılında Ukraynalı profesyonel futbolcular tarafından -büyük çoğunluğu Dinamo Kiev'den- bir takım kuruluyor, sadece 11 futbolcusu olan bir takım; FC Start.
Oynadıkları her maçı da farkla kazanıyor FC Start. Alman işgalci güçlerin kurmuş olduğu ve o ana kadar çıktığı hiçbir maçı kaybetmeyen Falheim takımı FC Start'a bir maç teklif ediyor. 6 Ağustos 1942'de oynanan bu maçı FC Start 5-1 kazanıyor. Nazi güçlerinin moralleri bozuluyor, kendilerini aşağılanmış hissediyorlar. Bu maçın kendi etkilerini düşürüceğini düşünüp 3 gün sonraya bir rövanş teklif ediyorlar. FC Start rövanş teklifini kabul ediyor ve hayatlarının en zor maçına çıkmak için dakikaları saymaya başlıyorlar.
Takvimler 9 Ağustos 1942'yi gösterdiğinde Zenit Stadyumu müsabaka için ayarlanıyor. Ayarlanıyor ayarlanmasına ama her şey Almanlar lehine. Mesela bir tane bile FC Start taraftarı alınmıyor stada. Tüm stadı Nazi askerleri, Nazi güçleri dolduruyor.
Maçtan önce bir Nazi subayı FC Start soyunma odasına girerek onlara maç başlarken Nazi selamı vermesini söylüyor. Tahmin edeceğiniz gibi FC Start oyuncuları bunu yapmıyorlar. Hem niye yapsınlar ki?
İlk düdük çaldığından itibaren Falheim takımının sert müdaheleleri ile karşılaşıyor FC Start oyuncuları. Sanki maça değil, boks müsabakasına, kavga etmeye çıkmışlar. Tekme yiyenler, yumruk yiyenler, formasından çekilip yere atılanlar, verilmeyen penaltılar, kartlar... Eh hakemin de bir Nazi askeri olduğunu anlamışsınızdır herhalde.
Tüm baskılara, yıldırmalara rağmen ilk devreyi 3-1 önde kapatmayı başarıyor FC Start. Soyunma odasına gidiyorlar, kısa bir süre sonra yine bir Nazi Subayı odaya giriyor ve onlara şöyle söylüyor: "Bu maçı kaybedeceksiniz, yoksa sonuçlarına katlanırsınız." O an FC Start futbolcuları anlıyor ki; bu sadece bir futbol müsabakası değil, bu bir direniş mücadelesi.
Maçın 2. devresi başlıyor. Falheim oyuncuları ve Nazi güçleri, FC Start futbolcularının gözlerinde korku ifadesi, bir geri çekilme beklerken FC Start daha hırsla çıkıyor sahaya. Falheim maçı 3-3 beraberliğe getiriyor, ama FC Start iki gol daha atıp skoru 5-3'e taşımayı biliyor.
Maçın son dakikalarına doğru şöyle bir an yaşanıyor; FC Start futbolcusu Klimanko tüm Alman futbolcularını, kalecide dahil çalımlayıp boş kaleyle karşı karşıya kalıyor. Tribündeki Nazi askerlerine, hakeme, Falheim futbolcularına gülümseyerek bakıp topu boş kaleye atmak yerine orta sahaya geri gönderiyor. Bu hareket Almanların gururunu çok kırıyor, öyle ki hakem maçın bitmesine daha süre olmasına rağmen son düdüğü çalıyor. Nazi güçleri staddan öfkeyle, FC Start futbolcuları ile sevinçle ayrılıyorlar.
Demiştim ya "hayatlarının en zor maçına çıktılar." diye, ayrıca Nazilerin yaptığı tehditten de bahsettim. FC Start futbolcuları Almanlar tarafından tutuklanıp esir kampına götürüyorlar. Dayak, işkence... 6'sı kurşuna dizilip ya da dövülerek öldürülürken, 5 tanesi esir hayatı yaşıyorlar.
Futbol, sadece 22 adamın bir topun peşinden koştuğu bir spor değildir. Futbol kardeşliktir, birlik, beraberliktir. Bazen eğlence, bazen hüzündür. Bazen direniştir, bir milletin onurudur futbol.
Spoiler içeriyor
Evet, sonunda ben de Suç ve Ceza okuyanlar kervanına katılabildim. Beklediğimden daha farklı bir roman karşıladı beni. Bunu iyi veya kötü olması açısından demiyorum, anlatıdaki beklentimin farklı olmasından söz ediyorum. Ben suç işleyen bir karakter ve onun cezalandırılma sürecini anlatan…devamıEvet, sonunda ben de Suç ve Ceza okuyanlar kervanına katılabildim. Beklediğimden daha farklı bir roman karşıladı beni. Bunu iyi veya kötü olması açısından demiyorum, anlatıdaki beklentimin farklı olmasından söz ediyorum. Ben suç işleyen bir karakter ve onun cezalandırılma sürecini anlatan bir eser beklerken beni suçlu ve suçlu yakın olmanın yarattığı tahribatı, vicdani hesaplamalar, pişmanlık duygusu ve yaptığını bir şekilde iyi bir zemine oturtma kaygısı taşıyan bir baş karakter karşıladı. Bu noktada şunu söyleyebilirim ki Dostoyevski bize suçu ya da cezayı anlatmıyor. Bireyi buna sürükleyen iç ve dış etmenleri ve de yarattığı iç ve dış karmaşaları anlatıyor. Toplumun herhangi bir suç karşısındaki iki yüzlü, ahlak dışı tutumuna karşın çok boyutlu bir pencere açıyor.
Kitap, ben de Raskolnikov'a karşı derin bir acıma duygusu uyandırdı. Aynı zamanda da bu kadar psikopat olabildiği için kendisinden rahatsız da oldum. Hem yaptığından pişman, hem de minareye kılıf uydurmaya çalışıyor. Acaba her suçlu aynı ruh haline mi bürünüyor? Bence sorulan ve sorulması gereken soru tam olarak bu kitap nezdinde.
Suç ve Ceza okunup geçilecek bir eser değil sadece. Toplumun, suçlu ve suça sürükleyen toplumun bireyde ve elbette yine toplumda yarattığı tahribatı, vicdani yükümlülüğü, psikolojik sorunları ve de içsel hesaplaşmaları anlatması açısından yaşanan da bir kitap. Suçun ve bu suçtan doğabilecek cezaların her türlü ağırlığını taşırken karakterlerden herhangi biri olup melankolik havayı yaşıyor ve de taşıyoruz.
Suçun ve cezanın ağırlığından bahsettim. Peki hangi kısım daha etkileyici? İşlenen suç mu? Yoksa verilecek, verilen olan ceza mı? Öncelikle Raskolnikov'un yaşlı tefeci ile kız kardeşini öldürdüğü kısım -balta ile kafalarının nasıl yarıldığını hayal edince oldukça etkileyici oluyor. Fakat bu an bir rüya gibi kısa sürüyor. Planlarken harcadığı vaktin binde birini bile harcamıyor Raskolnikov, eyleme geçerken. Evet, bu planlanmış bir cinayet. Bir kaza ya da bir nefsi müdafaa değil. Bu da Raskolnikov'u daha çok suçlu yapar, öyle değil mi? Ceza kısmını gelince de fiili ceza gerçekten pek hafif ve de pek yetersiz. Yani dönemin Rusya kanunlarını ya da Dostoyevski'nin adalet anlayışını bilemem, lâkin bana göre işlediği cezaya karşın verilen verilen somut ceza epey hafifti. "Peki ağır olan ne?" derseniz "Raskolnikov'un vicdanı." cevabını veririm. O darbeyi vurduğu ilk andan itibaren bir pişmanlık doğdu içinde. Kabullenmediği, kabullenmek istemediği bir pişmanlık. Suçluluk duygusu onu asla yalnız bırakmadı. Herkesin cümlelerinden şüphe duymaya, kendisi de ayrıca şüphe uyandırmaya başladı. Alyova Ivonova bir suçluydu onu bir 'bit' yerine koyarak kendini yüceltmeye çalıştı. Alyova Ivanova suçluydu, Lizaveta ise o an orada olmaması gereken bir kişiydi. Raskolnikov bu cinayeti işlemeye mecbur kalmış -kendisine göre- bir gençti. Başka çıkış yolu yoktu ki...
Sadece suç veya ceza nedir? sorularına cevap aramıyor ya da bulmuyoruz eserde şunu da sorup cevaplıyor kitap. "Bir insanın statüsü ya da maddi durumu suçun sebebini ya da sonucunu değiştirir mi? Bunlar suçun ağır olması ya da meşru olması için birer etmen midir?" Raskolnikov, yoksulluğunun arkasına gizlenmek istiyor, ama o da biliyor ki bütün bunlar birer bahane değil. Hayır, yakalanmaktan korkmuyor Raskolnikov. Hesap vermekten korkuyor. Kendi içinde verdiği savaşı dışarı vurup birilerine anlatamamaktan korkuyor. En sonunda anlatacak birini buluyor, tabii o zaman bile pişmanlık kırıntısı göstermemek için nasıl çabaladığını ve nasıl şeytanlaşmaya çalıştığını görmemek işten bile değil.
Raskolnikov'un Sonya'ya yaptığı itirafta bence Sonya'nın masumluğundan ve Raskalnikov'a verdiği güvenden ziyade Raskalnikov'un Porfiri ile yaptığı konuşma etkili oldu. Porfiri, başından beri farkındaydı bir şeylerin. Lâkin nedendir bilinmez Raskolnikov'u doğrudan suçlamadı, yakalamaya uğraşmadı. Sadece onun kendisiyle daha çok hesaplamasını sağladı, sözleri ile onu daha fazla şüpheye düşürdü. Onun ahlakını ve de vicdanını sınadı. Pişmanlığını, yaptığı eylemi görmesini sağladı. Raskolnikov'da bu yükü taşıyamadığı için zavallı, düşmüş durumda olan bir kıza açtı kendini...
Raskolnikov'un girdiği bu içsel hesaplaşmada ve itiraf etmekle sonsuza dek saklamak arasında kaldığı bu gelgitte hayatına giren, sohbet etme şansı bulduğu herkesin bir şekilde etkisi oldu. Kimi ondan daha karanlıktı, çıkarcı ve hesap adamıydı (Lujhin), kimi oldukça masumdu (Sonya), kimi iyi birer gözlemci ve zeki insanlardı (Porfiri), onu çelişkiye düşürmeye çalıştılar, kimi ise ona sonsuz güvendi (Razumihin, Dunya, Pulheriya Aleksandrovna). Tüm bu insanlar Raskolnikov'un kendiyle olan hesaplaşmalarında etkili oldular. En çok etkisi olan 3 kişiyi açmak isterim biraz.
İlki Sonya. Sonya'nın iyiliğinden, yaşadığı kötü hayata karşın bile masum ve iyi kalışından, inancından etkilendi Rodion Romanoviç. Kendisi inançlı bir insan değildi, Tanrı'ya, İncil'e inanmadığını sürekli dile getirdi, ama işin sonunda Sonya'nın Tanrısına, İsa'ya ve onun inancına sığındı. Diğeri Porfiri. Porfiri'yi anlattım, yeniden yazmaya gerek yok. Son olarak da Svidrigaylov epey etkiledi Raskalnikov'u. Öyle ki Svidrigaylov, sanki Rodion Romanovic'in geleceğinden fragman gibi bir karakterdi. Sanki onun daha yaşlı, daha bilgin, biraz daha pişman ama pişmanlığını daha çok reddeden hali. Bir şeyleri reddedip gözardı etmeye çalıştıkça da daha çok pişman olan hali. Pişmanlığının ve yoksunluğunun neticesini de net bir şekilde gördük eserde.
Razumihin'in dostluğuna hayranlık duydum, çok sadık bir dosttu. Her anında yanında oldu, elinden gelenin en iyisini yapıp dostunun sıkıştığı anlarda imdadına yetişip onu kurtardı ve ona sonsuz güvendi. Peki dostunu kandıran, kendisini kaldırması için istemeden de olsa onu kullanan Rodion Romanovic için iyi bir dost demek mümkün müdür? Neyse meselemiz arkadaşlık değil, aşk değil, kardeşlik ya da düşmanlık bile değil. Meselemiz sadece içsel hesaplaşma. Dış olaylar iç hesaplaşmayı körükleyen sonucu belirleyen etmenler sadece.
Evet, Rodion Romanoviç Raskolnikov fiili olarak yeterli cezayı almadı ama yaptığı vicdan muhakemesi, sürüklendiği durum, yaşadığı sanrılar, hastalıklar, yoksunluğu, girdiği krizler ve suçlu olmanın ve de kendimi açığa vuracağım korkusuyla yaşadığı tüm buhranlar yeterince yeterliydi. Dostoyevski bence şunu diyor bu eserde: "Birini hapsederek cezalandıramazsınız, onu o şekilde pişman edemezsiniz. Yalnızca vicdanı olan, bunun muhakemesini yapan ve vicdanını dinleyebilen suçlular cezalandırılır ve pişmanlık duyar." Eee, her ne kadar çaldığı minareye kılıf uydurmak için çaba gösterse de bir suçlu olduğunun bilincini hiçbir zaman yitirmedi Raskolnikov. Zaten para için yaptığını söylediği bu cinayetten çaldığı paraların tek kuruşuna dokunmamış olması onun pişmanlığını göstermez mi?Para değildi mesele, Alyova'nın suçlu olması da değildi, Lizeta'nın yanlış zamanlamasını da saymıyorum. Rodion Romanoviç Alyova Ivanova'yı sadece istediği için öldürdü. Lizaveta'yı ise panik duyduğu için. Öldürmek için tefeci kadını seçti çünkü o topluma zararlı bir figürdü ve böyle olması Raskolnikov'u daha az pişman edecekti, belki de hiç. Rodion Romanoviç sadece yazdığı makaleyi yaşayarak test etmek istedi, düşkün durumda olan bir insanın suç karşısındaki tutumunu kendi üstünde görmek. Haz için işlediği bu cinayette kendi kendisinin kurbanı oldu...i
Hüseyin Rahmi Gürpınar okuyan okuya kendisiyle bir nevi ahbap oldum sayılır. Tek eksik aynı dönemin insanı değiliz. Keşke o dönemlerde yaşasaydım da kendisine bir mektup gönderip tanışma şerefine nail olsaydım. Yazdığı her eserle toplumu o kadar güzel resmedip şekillendiriyor ki...…devamıHüseyin Rahmi Gürpınar okuyan okuya kendisiyle bir nevi ahbap oldum sayılır. Tek eksik aynı dönemin insanı değiliz. Keşke o dönemlerde yaşasaydım da kendisine bir mektup gönderip tanışma şerefine nail olsaydım. Yazdığı her eserle toplumu o kadar güzel resmedip şekillendiriyor ki... gözlem yeteneğine hayran kalmamak elde değil.
Evet, Hüseyin Rahmi'nin -benim okuduğum kitaplarına göre konuşursam- anlatım ve hitabet tarzı, yazımları güldürürken düşündürmek, düşündürürken güldürmek üzerine. Fakat Kokotlar Mektebi "güldürü" temasından bir hayli uzaklaştırıp sokağın, şehrin arka yüzüyle yüzleştiriyor. Karanlık demek epey ağır bir tabir olacak, ama dramatik ve kaotik bir hava sunuyor yorumu yerinde olur diye düşünüyorum.
Nedir bu Kokotlar Mektebi? Hüseyin Rahmi böyle bir kitap yazarak okuyucularına neyi anlatmayı amaçlamıştır, veyahut toplumun hangi yüzünü göstermiştir? Gelin, beraberce irdeleyelim. Kokotlar Mektebi, aklınıza gelebilecek tüm mekteplerden, eğitim kurumlarından farklı bir yer. Burada düşkün durumda olan ve artık hayata dair pek de umudu kalmayan genç kızlar eğitim görüyor. Eğitim görüyor görmesine ama ne eğitimi? Metreslik eğitimi. Zengin bir erkeği nasıl elde edebileceklerini, nasıl elde tutacaklarını, nasıl parmakta oynatacaklarını öğreniyor Kokotlar Mektebi'nde kadınlar.
Aldatma, çıkarcılık, küçük düşürme... Bütün bu kavramların üstünde tekrar ve tekrar durduğu için bir de hepsini meşrulaştırma gayretinde bulunduğu için -Hüseyin Rahmi Gürpınar için demiyorum, o bu ahlaksızlığa ışık tutmak istemiş sadece- rahatsız edici bir eser olduğunu belirtmeden geçemeyeceğim. Fakat bu rahatsız edicilik kitaptan uzaklaştırmaktan ziyade insanı merakta bırakıp daha da içine sürüklüyor. İnsanoğlu işte... Nerede entrika, nerede kaos var; onu daha çok merak eder. (Yalnız olmadığımı düşünüyorum.)
Kokotlar Mektebi, söylediğim gibi bizim bildiğimiz mekteplerden epey farklı. Lâkin kaçak göçekte olsa, yaşadışı da olsa, hatta kaba tabirle bir kerhanede olsa, öğretilenler toplum nezdinde iyi şeyler bile olmasa neticede bir 'mektep.' Çıkarcı ve bencil olmayı, 'hayatta kalmak için her yol mübahtır.' düsturunu öğreten ve benimseten bir mektep.
Evet, biraz da yazarın kadınlar ve erkekler üzerine -kitap üstünden elbette- tutumlarından söz etmek istiyorum. Kadınları her ne kadar düşkün ve de bu düzenin içinde suçlu gibi göstermeye çalışıyor gibi görünse de ben bunun böyle olmadığı kanısındayım. Hayır, bunu yazarı sevdiğim için söylemiyorum. Çünkü yazar kitapta kadınları buna sürükleyen insanlardan ve bu duruma getiren toplumdan da bahsedip onlara da iğneleme yapıyor. Kadınların geçmişi kitapta yer bulamasa da erkeklerden de darbeyi yediklerini anlamak pek de zor olmuyor aslında.
Erkek karakterlere gelirsek de yazarın onlara karşı tutumu da kadınlara karşın olandan pek farklı değil. Kurbanlar var, düzene ayak uyduran çakallar var ve hakedenler var. Şehvetine yenik düşen bir erkek her ne kadar kurban olsa da haketmiştir içinde bulunduğu durumu. Bazı zevkler uğruna karısını aldatıp genç koyunlarda teselli bulanlar kaz gibi yolunmayı hak ederler bence. 'Yolanın hiç mi suçu yok?' derseniz, en azından kitap nezdinde konuşursam hiçbir karakter hiçbir erkeği zorla elde etmeye çalışmıyor, veyahut zorla para dilenmiyor. Erkekler varlarını, yoklarını seriyorlar önlerine.
Yazar, bence şunu da düşünüp kitabın bu kısmını yazmış. "Bir kadın kendine metres edinirse ne olur?" Erkekten pek farkı kalmaz. Düşünün, güzelliğinden pek eser kalmamış, kocasının da ilgisi başkasına kaymış yaşlı denilecek bir kadınsınız. Genç bir erkek yalandan dahi size ilgi gösteriyor, sevgiye boğuyor. Kadında varını, yoğunu, servetini aşığı için harcamaktan çekinmez. Yani yazarın her iki cinsiyete karşı tutumuna bakarak şunu söyleyebilirim ki; ikisini de kurban, ikisini de suçlu, ikisine de zeki ve ikisine de aptal yapıyor. Tüm kavramlar kişiye göre değişiyor. Bir şekilde de hakedene hakettiğini veriyor.
Ragıp Şeyda Bey, yeni heyecanlar peşinde olan "40'ından sonra azanı tebeşir paklar." atasözünün bizzat muhatabı olan bir adam. Karısından sıkılmış ve Kokotlar Mektebi'ne geliyor. Nevvare adlı genç bir kızı beğenip kendine metres ediniyor. Onu çok seven karısı da hesap sormak için mektebe geliyor. Müdire Ulviye Melek ağzı iyi laf yapan, her durumu lehine çevirmeyi başaran zeki bir kadın. Eh zeki olmasa böyle bir yeri nasıl işletsin, değil mi? Pezevenklik zor zanaat. Bu yüzden kendisine hesap soran kadınla ahbaplık kuruyor ve ona şu teklifte bulunuyor; kocasını kıskandırmak. Tabii, çaktırmadan da önceden tanıdığı olan çapkın genç Cevherizade Baha Bey'i Fahire Hanım'ın peşine salıyor. Cevherizade'nin bu hasret kalmış kadını kendisine aşık etmesi pek de zor olmuyor. İşte kitabın bu bölümünde yaşlı çifti dumura uğratacak olan, aynı zamanda da birbirine yakınlaştıran bir aşk karmaşası başlıyor. Kitaptaki en net ahlak sorgulamasını yaptığım kısım da burası. Hem karı, hem de koca üzerinden yürütülmüş aldatma hikâyesi. Hem erkek bir kadının zayıflığından, hem de kadın bir erkeğin zayıflığından fayda etmiş. Az önce söylediğim tüm tabirler bu dört karaktere de uyuyor. Ragıp Şeyda ve Fahire Şeyda suçlu olmalarının yanında birer kurbanlardı. Cevherizade Baha ve Nevvare ise suçlu olmalarının yanında zekilerdi. Aynı zamanda çakalların arasında çakal olarak hayatta kalmaya çalışan iki gençti. Onlara da tam anlamıyla suçlular diyemem, dedirtmiyor kitap bunu. Zirâ, Şeyda çifti böyle bir dersi haketmişlerdi. Yolunmak için ayağa gelen kaz yolunur.
Gelelim, eserin son kısmına. Son kısımda yazarın yeğeni olarak bahsedilen İrfan Yekta karakteri ile Kokotlar Mektebi'nde eğitim gören kızlardan biri olan Şefkat'in birbirlerine olan sevdalarını anlatıyor. Hüseyin Rahmi Gürpınar bu kısımda kitaba kendini daha çok dahil ediyor. Aslında yazarın düşüncelerini daha net okuma fırsatını elde ediyoruz. Tabii karısının baskınlığından çekindiği için tam anlamıyla görüyor da sayılmayız. Yazarın hikâyeye kendisini dahil etmesi, olaylar hakkındaki düşüncelerini hem bizle konuşuyormuşçasına hem de karakterlerle konuşarak anlatması beni bazı düşüncelere itti? Benzer bir olay gerçekten Hüseyin Rahmi'nin başından geçmiş olabilir mi? Veyahut sadece toplum gözlemi mi? Eğer sadece toplum gözlemiyse ahlak kavramı üstüne son derece başarılı bir gözlem.
Neyse İrfan Yekta ve Şefkat diyordum. Olmaması gereken bir birliktelik. İrfan'ın çevresine göre. Şefkat'in yaşadığı hayat tarzına göre. Fakat birbirini seven iki kalp arasına ne girebilir ki? Çok şey doğrusu... Ben mi anlamadım bilmiyorum ama sanırım bu mesele bir muamma olarak kalmış kitapta. Gerçekten kavuştular mı kavuşmadılar mı? Lâkin bu cevabın da kitap nezdinde pek bir önemi yok. Zira Hüseyin Rahmi; Ulviye Melek, Nevvare, Cevherizade Baha Bey, Ragıp Şeyda Bey, Fahire Şeyda Hanım, Şefkat, İrfan Yekta ve daha nice karakter üstünden toplumun cinsel açlığını, sevgiye olan açlığını gösterirken toplum ahlakına, yozlaşmasına da bir ayna tutuyor. Bir şeyleri düzeltmeye, düzelttirmeye çalışmıyor. Yalnızca gösteriyor, yalnızca anlatıyor. 'Suçlu tek bir kişi, tek bir cinsiyet değil. Hepimiziz, hepinizsiniz.' diyor.
Kokotlar Mektebi yalnızca metresliğin öğretildiği ahlaksız bir mektep değil, hayatın zorluklarına hazırlayan çakallar arasında kalıp av olmamayı öğreten bir mektep. Kokotlar Mektebi kitabı da yalnızca ahlaksızlığı ifşa eden bir eser değil, toplumu bu ahlaksızlığa sürükleyen ya da sürüklenmesine göz, kulak kapatanlara ayna olan, tokat atan bir eser.
7 Ağustos 1876'da Hollanda'nın Leeuwarden kentinde, ileriki yaşamında tüm dünyaya adını duyurmaya başaracak olan bir kız çocuğu dünyaya gelir. Bu kız çocuğunun adı; Margaretha Geertruida Zelle'dir. Margaretha varlıklı bir ailenin tek kızıdır. Fakat o daha çocukken babasının işleri bozulur ve…devamı7 Ağustos 1876'da Hollanda'nın Leeuwarden kentinde, ileriki yaşamında tüm dünyaya adını duyurmaya başaracak olan bir kız çocuğu dünyaya gelir. Bu kız çocuğunun adı; Margaretha Geertruida Zelle'dir. Margaretha varlıklı bir ailenin tek kızıdır. Fakat o daha çocukken babasının işleri bozulur ve çok geçmeden anne ve babası ayrılır, 15 yaşına geldiğinde de annesini kaybeder Margaretha.
Babası onu vaftiz babasının yanına, Leiden'e gönderir, eğitim görmesi için. Margaretha öğretmen olmak istemektedir. Bir öğretmenlik okulunda okumaya başlar. Okul müdürü kendisine aşık olur, okul müdürünün tacizlerine dayanamayan Margaretha, Lahey'de oturan amcasının yanına taşınır.
1895 yılında gazetedeki bir ilan gözüne çarpar Margaretha'nın. Subay Rudolf MacLoad evlenmek istemektedir. Aslında bu ilan arkadaşlarının subaya yaptıkları bir şakadan ibarettir sadece. Tabii bundan bir haber olan Margaretha ilandaki adrese bir mektup yazar. Anne ve babasının olmadığını, kendisiyle evlenebileceğini belirtir bir de fotoğrafını koyar. Kendisine gelen 15 mektup arasından sadece Margaretha'nın yazdığı mektubu dikkate alır Rudolf MacLoad. İkili tanışırlar kısa süre sonra da evlenirler. Ardından beraber Endonezya'ya yerleşirler.
Güzel giden evlilikleri araya 3., 4. kişilerin girmesiyle çalkantılı bir hal alır. Kocasının metresi olduğunu öğrenen Margaretha, genç bir subayla ilişkiye başlar. Aynı zamanda da dans etmeye. Endonezya dansına, kültürüne merak salmıştır Margaretha.
Bu aşk üçgeninden sıkılan Margaretha kocası Rudolf'a geri döner. Fakat ilişkileri çok uzun sürmez, kavgalar gürültülerle geçer. Söylentilere göre evin hizmetçisi kendilerini zehirlemiştir. Rudolf ve Margaretha'ya pek bir şey olmazken oğulları hayatını kaybeder, kızları ise hastalanır. Margaretha ve Rudolf bu evliliği daha fazla sürdürmeyi boşanırlar. Hiç istemese de kızının velayetinin babasından kalmasına elmecbur razı gelir Margaretha.
Beş parasız, kimsesiz kalan Margaretha çareyi Paris'e gitmekte bulur. Dans tutkusunu burada da devam ettirir. Sokaklarda, sahnelerde dans eder, yaşamını böyle idame ettirmektedir. Fakat bir süre sonra dansın kendisini yorumunu fark eder ve dansı bırakır. Oldukça çekici bir kadındır, hayatını sürdürmek için yapabileceği tek bir şey vardır ona göre; bedenini satmak...
1914 yılında, 1. Dünya Savaşı'nın başında Margaretha dikkat çekmeye başlar. Gezdiği ülkeler, sanatçı kimliği, yaptığı işler ilgi çekicidir. Ayrıca ilişki kurduğu kişilerin hep askerler ve üst düzey kişiler olması da yabana atılacak bir bilgi değildir. Birçok ülkenin istihbaratının radarındadır Margeratha Zelle. Fransız istihbaratı 1916 yılında kendisine bir teklifte bulunurlar. Kendileri adına casusluk yapacak, Almanya hakkında bilgi toplayacaktır. Bunu cazibesini kullanarak yapacaktır Margeratha.
Alman veliaht prensi Wilhelm'i baştan çıkarması istenir kendisinden. Bu Margeratha için zor değildir. Margeratha bu görev için Madrid'e doğru yola çıkar. Bu esnada gelen bir ihbar ve bazı olaylar üzerine Fransızlar kendisinden şüphelenir. Acaba Margeratha Fransa aleyhine savaşan bir casus mudur?
Geri döndüğünde sorguya alınır Margeratha Zelle. Lâkin elde yeterli delil olmadığı için serbest bırakılır, şimdilik.
1917 yılında, oteldeki odasındayken tutuklanır Margaretha. Odada civa tozu ve 30 bin mark bulunur. 30 bin markı Almanlardan aldığını kabul eder Margeratha. "Bir iş için." der, ama işin ne olduğunu açıklamaz. Civa sorulduğunda da ilaç yaptığını söyler. Fakat Fransız istihbaratçılarının söylediğine göre civa, su ile karıştırıldığında yazıları gizleyen bir maddedir. Yani Margeratha'nın gizli mektuplar yazdığı düşünülür.
Mahkemeye çıkartılır, casusluk suçlamasıyla. Avukatı Margeratha'dan hamile olduğunu söylemesini ister. Böylelikle suçu hafifleyecektir. Margeratha bunu kabul etmez. Çünkü o suçlu değildir. İdam edilmekten de korkmamaktadır.
Takvimler 15 Ekim 1917 tarihini göstermekteydi. Margaretha Zelle'nin idam vakti gelmişti. Kurşuna dizilerek idam edilecekti, Margeratha. Gözünü bağlamak istediler, reddetti. Gururlu bir şekilde kendisini kurşuna dizicek askerlerin karşısına geçti, gözlerinin içine bakarak onlara bir öpücük yolladı Margeratha...
Margaretha Zelle'nin kim için casusluk yaptığı asla bilinemedi, hep bir muamma olarak kaldı. Bu hikâye Margaretha Geertruida Zelle'nin hikâyesidir. Bilinen adıyla Mata Hari'nin hikâyesi...
Birçoğumuz onlarca film izlemiş, birçok kült ya da popüler filmleri yalayıp yutmuşuzdur. Peki kaçımız Türk tiyatrosunun ilk Müslüman kadın sanatçısını bilir? Evet, bilenler zaten bilir. Bilmeyenler için söylemek gerekirse bu isim Afife, Afife Jale'dir. 1918 yılında Afife, 16 yaşında bir…devamıBirçoğumuz onlarca film izlemiş, birçok kült ya da popüler filmleri yalayıp yutmuşuzdur. Peki kaçımız Türk tiyatrosunun ilk Müslüman kadın sanatçısını bilir? Evet, bilenler zaten bilir. Bilmeyenler için söylemek gerekirse bu isim Afife, Afife Jale'dir.
1918 yılında Afife, 16 yaşında bir genç kızken içinde bir oyunculuk aşkı kabarır. Fakat o dönemde Müslüman kadınların sahneye çıkması yasaktır, Afife ise bu tutkusundan vazgeçmez. Hayalleri için her şeyi, herkesi karşısına almaya hazırdır. Ailesini bile...
Darül Bedayi adlı tiyatro oyuncu ve görevli seçmek için bir sınav düzenlemeye karar verir. Afife elbette katılır bu sınava ve kazanır. Stajyer oyuncu olarak göreve başlar tiyatroda. Başlar başlamasına ama bir türlü hayalini kurduğu sahneye çıkamaz.
Fakat, bir gün Afife'yi mesut edecek bir hadise yaşanır. Yamalar adlı oyunun başrolü Ermeni sanatçı Eliza Binemeciyan apartopar Paris'e gider. Tiyatro oyunu iptal edemezdir. Bir karar verirler: "Rol Jale'ye verilecek." (Afife'nin tiyatroda kullandığı takma adıdır Jale.) Jale hayallerine kavuşur, o gün ilk kez sahneye çıkar. Tabii bunun ardı da gelir.
Lâkin az önce de söylediğim gibi Müslüman kadınların sahneye çıkması yasaktır, Afife Jale'de elbet kaçak olarak yapmaktadır bu işi. Darül Bedayi'deki 3. ve son piyesi olan Odalar'ı oynarken sık sık baskınlar düzenlenir. Afife her seferinde kaçmayı başarır. Lâkin bir gün yine Odalar'ı oynarken yakalanır ve sorguya çekilir, tabii çok geçmeden serbest bırakılır. Yalnızca hayallerine ket vurulur Afife Jale'nin. Darül Bedayi ile olan ilişkisi kesilir. Afife Jale'yi bu da yıldıramaz çeşitli özel tiyatro topluluklarında, bilhassa Burhanettin Tepsi Tiyatrosu'nda sahneye çıkmaya devam eder.
Gün gelir, Burhanettin Tepsi tiyatrosu kapatılır. Afife Jale, artık tiyatro yapamaz. Sahnede olamamak, hayallerinden uzak olmak ona ağır gelir. Bu ağırlık vücudunu kırgın ve yorgun düşürür. Doktorlar Afife'ye küçük dozda morfinler verirler. Fakat Afife kendini rahatlatan bu ilaca bağımlı hale gelir. Sürekli morfin almaya başlar. Kullandığı ilaçlar, yaşadığı ızdırap delirtir Afife Jale'yi. Bir akıl hastanesine kapatırlar kendisini. Bir gün son bulur Afife'nin tüm acıları. 39 yaşında hayata gözlerini yumar Afife Jale. Afife Jale'nin attığı bu cesur adım müslüman kadınların sinema ve tiyatrodaki önlerini açar. Şu kısacık ömrüne çok büyük bir başarı sığdırır Afife Jale.
Afife Jale'nin maalesef mutlu sonla bitmeyen ama mutlu başlayan aşk hayatını da anlatmak istiyorum. Afife gibi ailesinin kendisine karşı çıktığı, sanata gönül vermiş 25 yaşında bir genç daha vardır. O isim ünlü bestekar Selahaddin Pınar'dır. İlk kez Kuşdili çayırında kesişir Afife ile Selahaddin'in yolları. O gün, ilk görüşte aşık olurlar birbirlerine. Her anları beraber geçirir bu iki genç. Aşklarını doyasıya yaşarlar. Fakat Afife'nin hastalığı ve bağımlılığı aşklarının önüne engel olarak çıkar. Selahaddin Pınar Afife'nin acılarını anlamak için onun bağımlısı olduğu morfinleri kullanmaya başlar. Çünkü kullanmasını engelleyememiştir. Kavgalar, gürültüler, acılar, ızdıraplar derken 6 ay sonra bu tutkulu aşk son bulur. Selahaddin Pınar şu besteyi yazar; "Nereden sevdim bu zalim kadını!?"
Afife Jale'nin ölüm haberini alan Selahaddin Pınar yaşamın bir anlamı kalmadığını düşünür. Sofrasına doktorunun ona yasak ettiği her şeyi ve de rakının koyar; yer, içer. Kalp krizinden hayatını kaybeder Selahaddin Pınar...
Selahaddin Pınar ve Afife Jale bir bahar akşamı Kuşdili Çayırı'nda rastlarlar birbirlerine. O gün, belki sizlerinde bildiği, bilmiyorsanız da dinlemenizi can-ı gönülde tavsiye ettiğim şu sözler dökülür Selahaddin Pınar'ın kaleminden;
"Bir bahar akşamı rastladım size, sevinçli bir telaş içindeydiniz..."
Çağdaş Meddah'ın şu ana kadar dinlediğim en etkileyici, en ilgimi çeken ve dayanamayıp birkaç defa daha dinlediğim bir bölümü ile karşınızdayım. "Osmanlıda Cadı Hikâyesi" Konu, cin, cadı, doğaüstü varlıklar korku-gerilim falan olunca hemen girdi radarıma bölüm. Hatta kullandıkları görseller bile…devamıÇağdaş Meddah'ın şu ana kadar dinlediğim en etkileyici, en ilgimi çeken ve dayanamayıp birkaç defa daha dinlediğim bir bölümü ile karşınızdayım. "Osmanlıda Cadı Hikâyesi" Konu, cin, cadı, doğaüstü varlıklar korku-gerilim falan olunca hemen girdi radarıma bölüm. Hatta kullandıkları görseller bile o kadar etkileyiciydi ki bir noktadan sonra dinleme modunu bırakıp izleme moduna geçtim. Neymiş bu cadı hikâyesi? Gelin aktarayım.
Takvimler 1833 senesini gösterirken kendimizi o zamanlar Osmanlı hakimiyetinde olan Bulgaristan'ın Tırnova şehrinde buluyoruz. Fakat bu şehri diğer şehirlerden daha farklı kılan bir şey var; gece olup da kandiller söndüğünde sessizliğe bürünmek yerine çığlıkların artması, korkunun uyanması bu şehri diğerlerinden farklı kılan şey...
İnsanlar gün battıktan sonra açıklanamayan sesler duymaya, eşyaların hareket ettiğini, ambarlarının talan edildiklerini ama kimsenin de olmadığını söylemeye başlarlar. Tırnova halkı korku içindedir, artık kimse geceleri uyku uyuyamaz. Ne zaman uyumak isteseler göğüslerine adeta bir öküzün gelip oturduğunu söylerler Tırnova'nın insanları.
Artık halk bir ağız, bir akıl olup karar vermiştir; bu bir cadı istilasıdır. Hemen dönemin en ünlü cadı avcılarından biri olan Nikola Efendi'ye koşarlar. Durumu, yaşadıklarını, gördüklerini ve duyduklarını olduğu gibi aktarırlar. Nikola Efendi'nin de şüphesi yoktur artık. Bu bir cadı istilasıdır.
Nikola Efendi şehirde araştırma yapmaya başlar. Birkaç gün süren araştırmaların sonucunda olayların kaynağının mezarlık olduğuna kanaat getirir. Gece çöktüğünde Nikola Efendi, dönemin Tırnova kadısı Ahmet Şükrü Efendi ve Tırnova halkı mezarlığa giderler. Nikola Efendi cadı tahtasının yere koyar. (Bu tahta okları çevrilip durduğunda cadıların yerini gösteren bir icattır.) Okları çevirir, bir mezarda durur. İkinci kez çevirir, başka bir mezarı işaret eder oklar. Nikola Efendi mezarlığın farklı farklı yerlerinde dener bunu. Oklar hep aynı iki mezarı gösterir. Peki bu mezarlar kimlere aittir?
Bu iki mezarda yatan iki kişi yeniçerilerdir; Ali Alemdar ve Abdi Alemdar. (Anlatı da Adem denmiş ama hikâyeyi araştırdığımda çoğu kaynakta ismi Abdi olarak gördüm.) Bu yeniçeriler halk arasında nam-ı duyulmuş iki yeniçeridir. Yaptıkları kötülüklerle; hırsızlık, soygun, gasp gibi suçlarlarla namlarını duyurmuşlardır.
Nikola Efendi mezarların açılmasını ister. Halk buna karşı çıkar ilk başta, yapmak istemezler. Nikola Efendi tek çarelerinin bu olduğunu söyler. Tırnovalılar onun emrine uyup mezarları açarlar. Fakat gördükleri karşısında dehşete düşerler, hatta kaçanlar bile olur. Ali Alemdar ve Abdi Alemdar'ın cenazeleri korkunç bir durumdadır. Gözleri faltaşı gibi açıktır. Fakat tek mesele bu değildir. Kılları çıkmış, tırnakları uzamıştır. Adeta iki cadıyı andırıyordur bu yeniçerilerin cesetleri.
Kaçanlar, kaça dursun biz hikâyemize devam edelim. Cesaretli olan birkaç kişi cesetleri mezarlarından çıkarıp yanyana getirirler. Nikola Efendi göğüslerine birer kazık çakılmasını emreder, çakarlar. Kalplerinin kaynar suyla dağlanmasını emreder, dağlarlar. Fakat yetmez... Nikola Efendi son olarak cesetlerin yakılmasını emreder. Cesetleri ateşe verir Tırnova'nın insanları. Yanıp kül olduktan sonra da küllerini yeniden mezara geri gömerler. O günden sonra rahat bir nefes alıp rahat bir uyku çeker Tırnovalılar...
Dönemin kadısı Ahmet Şükrü Efendi bu olayı Osmanlı'nın üst makam kişilerine mektup olarak yazar. Yazdığı mektup olduğu gibi dönemin gazetesi Takvim-i Vakai'de yayımlanır. Bu olayı okuyan insanlar dehşete düşer. Bizim de başımıza gelir korkusuyla yeniçeri mezarlarına saldırıp tahrip etmeye başlarlar. Yeniçerileri mezarlarından çıkarıp cesetlerini yakarlar.
Bir rivayet de odur ki; Böyle bir olay aslında hiç yaşanmamıştır. O dönemlerde yeniçeri ocağı yeni kaldırılmıştır. Birçok yeniçeri hapsedilmiş, idam edilmiş, öldürülmüş, sürgüne gönderilmiştir. Yeniçerilerin halk arasındaki etkisini azaltmak, insanları iyice yeniçerilere düşman etmek adına böyle bir olay gazeteye yazılmıştır. Dönemin Padişah'ı 2. Mahmud "Bakın bu yeniçeriler şeytandır. Ölüleri bile size bulaşır." demek için bu söylentiyi halka yaymış, yaydırmıştır.
Spoiler içeriyor
Tanıştığıma memnun olduğum, ama gerçek hayatta yanyana bile gelmek istemeyeceğim Shelby ailesine veda ettim bugün. Muhtemelen Peaky Blinders Netflix'in en bilindik yapımlarından bir tanesi. Bilmeyen var mıdır bilmem ama izlemeyen vardır diye düşünüyorum. O yüzden hem izlemeyenlere fikir olması, hem…devamıTanıştığıma memnun olduğum, ama gerçek hayatta yanyana bile gelmek istemeyeceğim Shelby ailesine veda ettim bugün. Muhtemelen Peaky Blinders Netflix'in en bilindik yapımlarından bir tanesi. Bilmeyen var mıdır bilmem ama izlemeyen vardır diye düşünüyorum. O yüzden hem izlemeyenlere fikir olması, hem de izleyenlerin yeniden yad'etmesi açısından sizinle düşüncelerimi paylaşmak istiyorum.
Shelby Ailesi, 1. Dünya Savaşı'ndan sonra suç çetelerinin hakimiyeti altına giren İngiltere'deki en güçlü çetelerden biridir. Shelby'ler geçimlerini bahis, silah kaçakçılığı, soygun gibi suçlarla karşılayan oldukça gözüpek, eli kolu uzun bir çetedir. Eh düşmanları da epey fazladır. Her sezonda daha farklı ve daha güçlü düşmanların gelmesi ve Shelby ailesinin gittikçe zora düşmesi dizinin en dikkat çekici ve heyecan verici yönlerinden biriydi. Bir diğer dikkat çekici olan taraf ise olayı abartmadan, çok da fantastik tarafa kaymadan işin içine metafizik ögeler, ruhani varlıklar ya da psikolojik sanrılar katmış olmalarıydı. Karakterlerin delirdiğini görmek ya da sezmek dizinin gidişatı açısından beni biraz heyecanlandırdı doğrusu.
Peaky Blinders dizisi yalnızca suç dünyasını, karanlık tarafı ya da Shelby ailesini anlatmıyor. Bir ailenin etrafında dönerek savaş sonrası İngiltere'yi, bağımlılıkları, travmaları ve bütün bunların yarattığı tahribatı da anlatıyor. Dönem dizi ya da filmlerini sevenler için dönemin mekansal havasını ve kıyafetlerini başarılı bir şekilde, yapmacıklıktan uzak bir şekilde aktarmışlar. Senaryo ne kadar başarılı olursa olsun, görsellikten sınıfta kalınca ben itiliyorum, neyse ki Peaky Blinders bunu yapmamış.
Dizide 6 sezon, 36 bölüm boyunca karanlık bir hava hakim. Çoğu suç ve gerilim dizilerinde görebileceğiniz gibi. Bu sebeple izlerken ekran parlaklığınızı %100 yapma gereği duyabilir ve eğer telefondan falan izliyorsanız, şarjınızın daha hızlı bitmesini göze alabilirsiniz. Karanlık bir dünya ve o dünyanın getirdiği tahribatı yansıtması açısından böylesi daha iyi tabii.
Neyse, biraz da dizinin önemli karakterlerinden ve tabii Shelby ailesinden söz edelim.
Shelby'ler 5 kardeş. Arthur, Thomas, John, Finn ve ailenin tek kızı Ada. John ve Finn ailenin en uçakları olduğu için -özellikle Finn- ailenin görünmezleri ve fikirlerine pek önem verilmeyenleri.
Ada ise ağabeylerine göre daha aklı başında, sağduyulu kardeşlerine göre ise daha sözüne itimat edilen bir karakter. İlk sezonlarda sönük kalırken, sonraları gücünü göstermesi önemli bir adımdı bence. Ben Ada'daki bu gizli ve yavaş değişimi sevdim.
Arthur Shelby, ailenin en büyüğü. En büyüğü olmasına rağmen ailenin lideri değil. Çünkü bazı bağımlılıkları, zaafları ve hassas kalbi onu bu konumdan alıkoyuyor. Dizide bağımlılıklardan söz etmiştim, Arthur bunun için en büyük örnek. Kendisi uyuşturucu bağımlısı, ilk sezondan beri. Fakat sonra sonra etkilerini, olumsuz yönlerini ve bu uyuşturucunun Arthur'u nasıl tükettiğini daha net görüyoruz. Ailesine ve karısına karşı bir zaafı var ve bu onun hassas yönü. Bir de ailenin en duygusalı bence. Aile içi kayıplara en büyük tepkileri Arthur verdi, Thomas o ara birilerini fondiplemekle meşguldü.
Gelelim dizinin baş karakteri Thomas Shelby'e. Karanlık bir karakter. Azılı bir suçlu olduğu için elbette ki bir anti-kahraman. Fakat aynı zamanda oldukça ilgi çekici ve sevilesi de bir yanı var. Aynı zamanda nefret edilesi de. Thomas'a karşı duygularım çok gelgitliydi doğrusu. O kararlılığını, gücünü, gözünün pekliğini pek severken bazı huyları sebebiyle kendisinden nefret ettim. Yani bir insan bu kadar seks bağımlısı olur mu ya? Ailesinden olan kadınlar hariç yatmadığı hiç kimse kalmadı dizide. Dosta, düşmana, uçana kaçana. Maşallah. İnsanın başına ne gelirse ya meraktan ya da... İşte Thomas Shelby'nin de başına gelenlerin sebebi hep uçkuruydu.
Thomas bu kadar güçlü, gözüpek, yenilmez bir karakterdi, ama onun arkasında olan, attığı her adımda yönlendiren olayları, olanları ve de olacakları arka planda ivedilikle takip eden bir karakter vardı ki; o da benimle hem fikirde olur musunuz bilmem ama dizinin tek güçlü kadın karakteri olan Polly Gray'di. Bu dizide bir karaktere hayranlık duyacaksam bu kesinlikle Polly Gray olur. Polly teyzeleri olmasa ne Thomas ne de diğerleri bu güce ulaşamazlar, bu kadar dayanıklı olmazlardı. Arkadaki duvar, gizli kahramandı kendisi. Polly'nin ölümünden sonra ailenin nasıl savrulduğunu izleyip gördük. Ölümünden sonra bile aileye yardım etti, yokluğuyla bile orası ayrı mesele. Polly, daha doğrusu karaktere hayat veren Helen McCorory ölmeseydi dizinin son sezondaki gidişatı ve finali nasıl olur, nasıl son bulurdu? Yine aynı şeylerle mi karşılaşırdık ya da Polly'nin etkisiyle başka bir yöne mi sapardı? Düşünmeden edemiyorum.
Dizide tek sevmediğim karakter Micheal Gray oldu. İlk geldiği bölüm gıcık kaptım bu elemana ve bir hainlik sezdim. Acı çekerek ölmesini falan istedim. O kadar gıcık eden bir karakterdi kendisi. Eh düşüncelerimde de pek yanıldığımı söylenemez, sevmemekle en doğrusunu yapmışım Micheal Gray'ı. O gelince diziye Polly biraz zayıfladı, neyse ki sonradan kendini toparladı, hızlı bir şekilde. Lâkin oğluna olan zaafı dediğim gibi Polly'i kötü yönde etkilemişti. Düşmanlar zaten düşman. Amaçları aileyi bitirmek, kötülük, hainlik, şerefsizlik, piçlik yapmak. O sebepten ötürü dizideki düşman karakterlere anti duygular beslemedim, sadece Micheal'a.
Finaline gelirsek -filmi çıkıyormuş galiba 2026'da- buna pek final diyemeyiz. Tabii ben finali filmi yokmuşcasına, olmayacakmışcasına yorumlamak istiyorum. Bana kalırsa tüm sezona bakarsak final biraz zayıftı. Gerilim, çatışma vs. açısından. Fakat beni rahatlatan noktalar da olmadı değil. Bir yandan da bir şeyler havada kaldı, eksiklik hissettirdi.
Suç dünyasına dair yapılmış en iyi dizilerden biri diyebilirim Peaky Blinders için. Tüm sınırları aşan, her noktaya, karanlık tarafın her yönüne değinen bir dizi. Getirdiği güce, itibara, paraya, saygınlığa ve götürdüğü herkese ve de her şeye...
ÖLÜMÜNE DANS İnsanlık tarih boyunca çeşitli salgınlarla mücadele etmiş, binlerce insan bu salgınlardan muzdarip olmuş, hatta hayatlarını kaybetmişlerdir. Fakat, hiçbir salgın 'dans salgını' kadar tuhaf olmamıştır. İnsanlar haftalarca ölümle ölümüne dans etmişlerdir... 1518 yılının Temmuz ayında Strazburg şehrinin sokakları ilginç…devamıÖLÜMÜNE DANS
İnsanlık tarih boyunca çeşitli salgınlarla mücadele etmiş, binlerce insan bu salgınlardan muzdarip olmuş, hatta hayatlarını kaybetmişlerdir. Fakat, hiçbir salgın 'dans salgını' kadar tuhaf olmamıştır. İnsanlar haftalarca ölümle ölümüne dans etmişlerdir...
1518 yılının Temmuz ayında Strazburg şehrinin sokakları ilginç bir salgına tanıklık ediyordu; "dans salgını." Bir kadın ahşap evinin kapısını sertçe açtı, sokağa çıktı ve dans etmeye başladı. Bayılana kadar dans etti. Ayıldı ve hiçbir şey olmamış gibi dansına devam etti. Kalabalık kadının çıldırdığını düşünmeye başladılar. Kadın ayakları kanayasıya, yorgunluktan bitkin düşene kadar dans ediyordu, kalabalık ise şaşkın şaşkın onu izliyordu. Çok geçmeden kadına başka insanlarda katıldı. Birçok insan neden dans ettiklerini bilmeden ölümüne dans ediyorlardı, evet ölümüne. Zira bu dans salgını sırasında 400'e yakın insan kalp krizinden, yorgunluktan, aşırı susuzluktan hayatlarını kaybetmişlerdi. Öyle ki kimse dans etmesini durduramıyor, pozisyonlara itiraz eden Okan Buruk misali tepiniyorlardı. Bayılıyorlar, ayılıp yeniden devam ediyorlardı. Ölüm onları bulana dek bu çılgınlık sürmekteydi...
Hâlâ daha bu dans vebasına neden olan şey gizemini korumaktaymış. Çeşitli teoriler atılmış ortaya. Kimi o zamanlar kilise baskısı altında olan Strazburg halkının delirip böyle bir şeye kalkıştını iddia etmişler, kimileri de Aziz'in Strazburg halkının ruhunu şeytana satıp onları lanetlediğini. Kimilerine göre ise yedikleri ya da içtikleri bir şeyden kaynaklıymış bu dans çılgınlığı. "Neden?" sorusu hiçbir zaman cevaplanmamış ama 1518 yılı insanlık tarihinin en tuhaf salgının şahit olmuş.