🎬 Frank Herbert'ın Dune serisinin ilk kitabından uyarlanmış üç bölümlük bir mini-dizi. Dizinin, kitabın hikayesini ne kadar iyi yansıttığı tartışılır, ama hikayeden çok daha büyük bir problemim var: Dizi 2000 yılında çıkmasına rağmen görsel açıdan ciddi bir derecede berbat. Düşük…devamı
Web yapım aşamasındadır.
En iyi deneyim için mobil uygulamamızı indir.
En iyi deneyim için mobil uygulamamızı indir.
☀ GÜNEŞ SİSTEMİ'NDEKİ DIŞ (GAZ) GEZEGENLER Güneş Sistemi; Güneş, dört karasal iç gezegen, küçük, kaya ve metal içerikli asteroitlerden oluşan bir asteroit kuşağı, dört gazsal dış gezegen ve Kuiper Kuşağı'nın buzsu cisimlerden oluşan ikinci bir kuşaktan oluşur. Kuiper Kuşağı'nın ötesinde…devamı☀ GÜNEŞ SİSTEMİ'NDEKİ DIŞ (GAZ) GEZEGENLER
Güneş Sistemi; Güneş, dört karasal iç gezegen, küçük, kaya ve metal içerikli asteroitlerden oluşan bir asteroit kuşağı, dört gazsal dış gezegen ve Kuiper Kuşağı'nın buzsu cisimlerden oluşan ikinci bir kuşaktan oluşur. Kuiper Kuşağı'nın ötesinde ise seyrek disk, gündurgun ve en son olarak da varsayımsal Oort Bulutu bulunur.
Güneş'ten olan uzaklıklarına göre gezegenler sırasıyla Merkür, Venüs, Dünya, Mars, Jüpiter, Satürn, Uranüs ve Neptün'dür. Bu sekiz gezegenin altısının çevresinde doğal uydular döner. Ayrıca dış gezegenlerin her birinin toz ve diğer parçacıklardan oluşan halkaları vardır. Dünya dışındaki tüm gezegenler, adlarını Yunan ve Roma mitolojisinin tanrılarından alır. Beş cüce gezegen ise; Kuiper kuşağında yer alan Plüton, Haumea ve Makemake; asteroit kuşağındaki en büyük cisim olan Ceres ve seyrek diskte yer alan Eris'tir. Plüton bilinen en büyük cüce gezegendir.
Güneş sisteminin kütlesinin %99,86'sını, çekim kuvveti ile sistemi bir arada tutan ve G tipi bir sarı cüce olan Güneş, kalan kütlenin %90'ından fazlasını da Jüpiter ve Satürn oluşturur.
Yüzölçümü, hacim ve kütle parametrelerinde, konu daha anlaşılır olsun diye parantez içinde bu özellikleri Dünya ile kıyasladım. Astronomik düzeydeki yüzölçümü, hacim ve kütle ifadelerini anlayamıyorsanız, hemen yanında parantez içindeki ifadeye bakın, daha rahat anlayacaksınız. Bu yazıda gazsal olan dış gezegenleri inceleyeceğiz...
📌 JÜPİTER (JUPITER)
Jüpiter, Güneş'e yakınlık bakımından beşinci gezegendir. Varlığı antik çağlardan beri bilinmektedir. Adını Roma mitolojisinde tanrıların en büyüğü olan Jüpiter'den almıştır. Bilinen 79 uydusu vardır. Bu uyduların en büyükleri sırasıyla Ganymede, Callisto, Io ve Europa'dır. Bu uyduları Galileo Galilei keşfettiği için "Galileo uyduları" olarak da bilinirler. Güneş Sistemi'nin en büyük gezegenidir. Gaz devi sınıfına girmektedir. Silik de olsa bir halka sistemine sahiptir. Atmosferinin neredeyse hepsi hidrojen ve helyumdan oluşur. Tüm gezegenlerin toplamından daha büyük bir hacmi vardır. Gökyüzünde çıplak gözle gözlemlenebilir. Venüs'ten sonra gökyüzünde en parlak gözüken ikinci gezegendir. Çok güçlü bir manyetik alana sahiptir.
Yarıçapı: 69.911 km
Yüzölçümü: 61.420.000.000 km² (120,5 Dünya)
Hacmi: 1,431 × 10¹⁵ km³ (1.321 Dünya)
Kütlesi: 1,898 × 10²⁷ kg (317,8 Dünya)
Güneş'e Ortalama Uzaklığı: 778.570.000 km
Günöte: 816.620.000 km
Günberi: 740.520.000 km
Ortalama Sıcaklığı: -108 °C
Ortalama Yoğunluğu: 1,326 g/cm³
Kaçış Hızı: 60,20 km/s
Yörünge Hızı: 13,1 km/s
Eksen Eğikliği: 3,12°
Albedosu: 0,54
Uydu Sayısı: 79
Kendi Etrafında Dönüş Süresi: 9 saat 56 dakika
Güneş Etrafında Dönüş Süresi: 12 yıl
Tahmini Yaşı: 4,603 milyar
📌 SATÜRN (SATURN)
Satürn, Güneş'e yakınlık bakımından altıncı gezegendir. Varlığı antik çağlardan beri bilinmektedir. Adını Roma mitolojisinde bir tanrı olan Satürn'den alır. Bilinen 82 uydusu vardır. Bu uyduların en büyüğü, yüzeyinde sıvı metan gölleri barındırdığı da bilinen Titan'dır. Jüpiter'den sonra hem hacim, hem de kütle olarak en büyük ikinci gezegendir. Gaz devi sınıfına girmektedir. Halk arasında "Halkalı Gezegen" olarak da bilinir. Devasa bir halka sistemine sahiptir. Atmosferinin neredeyse hepsi hidrojen ve helyumdan oluşur. Gökyüzünde çıplak gözle gözlemlenebilir. Güçlü bir manyetik alanı vardır.
Yarıçapı: 58.232 km
Yüzölçümü: 42.700.000.000 km² (83,7 Dünya)
Hacmi: 8,271 × 10¹⁴ km³ (763,6 Dünya)
Kütlesi: 5,683 × 10²⁶ km³ (95,1 Dünya)
Güneş'e Ortalama Uzaklığı: 1.433.530.000 km
Günöte: 1.514.500.000 km
Günberi: 1.352.550.000 km
Ortalama Sıcaklığı: -138 °C
Ortalama Yoğunluğu: 0,687 g/cm³
Kaçış Hızı: 36,09 km/s
Yörünge Hızı: 9,7 km/s
Eksen Eğikliği: 26,73°
Albedosu: 0,50
Uydu Sayısı: 82
Kendi Etrafında Dönüş Süresi: 10 saat 42 dakika
Güneş Etrafında Dönüş Süresi: 29 yıl
Tahmini Yaşı: 4,503 milyar
📌 URANÜS (URANUS)
Uranüs, Güneş'e yakınlık bakımından yedinci gezegendir. William Herschel tarafından 1781 yılında keşfedilmiştir. Adını Yunan mitolojisinde gökyüzü tanrısı olan Uranüs'ten almıştır. Bilinen 27 uydusu vardır. Bu uyduların en büyüğü Titania'dır. Uranüs, buz devi sınıfına girmektedir. Açık mavi renktedir. Silik de olsa bir halka sistemine sahiptir. Ekseni o kadar eğiktir ki, kendi etrafında dönerken sanki yerde yuvarlanıyormuş gibi gözükür. Neptün ile beraber sistemin en soğuk iki gezegeninden birisidir. Gökyüzünde ancak teleskopla gözlemlenebilir. Atmosferi büyük oranda hidrojen, helyum ve metandan oluşur. Güçlü bir manyetik alanı vardır.
Yarıçapı: 25.362 km
Yüzölçümü: 8.115.000.000 km² (15,9 Dünya)
Hacmi: 6,833 × 10¹³ km³ (63,1 Dünya)
Kütlesi: 8,681 × 10²⁵ kg (14,5 Dünya)
Güneş'e Ortalama Uzaklığı: 2.875.000.000 km
Günöte: 3.008.000.000 km
Günberi: 2.742.000.000 km
Ortalama Sıcaklığı: -195 °C
Ortalama Yoğunluğu: 1,270 g/cm³
Kaçış Hızı: 21,38 km/s
Yörünge Hızı: 6,8 km/h
Eksen Eğikliği: 97,86°
Albedosu: 0,49
Uydu Sayısı: 27
Kendi Etrafında Dönüş Süresi: 17 saat 14 dakika
Güneş Etrafında Dönüş Süresi: 84 yıl
Tahmini Yaşı: 4,503 milyar
📌 NEPTÜN (NEPTUNE)
Neptün, Güneş'e yakınlık bakımından sekizinci gezegendir. Johann Galle ve Urbain Le Verrier tarafından 1846 yılında keşfedilmiştir. Adını Roma mitolojisinde denizler ve depremler tanrısı olan Neptün'den almıştır. Bilinen 14 uydusu vardır. Bu uyduların en büyüğü Triton'dur. Uranüs, buz devi sınıfına girmektedir. Lacivert renktedir. Silik de olsa bir halka sistemine sahiptir. Güneş Sistemi'ndeki en şiddetli rüzgarlar bu gezegende gözlemlenir. Bu rüzgarların hızı 2000 km/h'i aşabilir. Uranüs ile beraber sistemin en soğuk iki gezegeninden birisidir. Gökyüzünde ancak teleskopla gözlemlenebilir. Atmosferi büyük oranda hidrojen, helyum ve metandan oluşur. Güçlü bir manyetik alanı vardır.
Yarıçapı: 24.622 km
Yüzölçümü: 7.618.000.000 km² (15 Dünya)
Hacmi: 6,254 × 10¹³ km³ (57,7 Dünya)
Kütlesi: 1,024 × 10²⁶ kg (17,1 Dünya)
Güneş'e Ortalama Uzaklığı: 4.500.000.000 km
Günöte: 4.540.000.000 km
Günberi: 4.460.000.000 km
Ortalama Sıcaklığı: -201 °C
Ortalama Yoğunluğu: 1,618 g/cm³
Kaçış Hızı: 23,56 km/s
Yörünge Hızı: 5,4 km/s
Eksen Eğikliği: 29,56°
Albedosu: 0,44
Uydu Sayısı: 14
Kendi Etrafında Dönüş Süresi: 16 saat 6 dakika
Güneş Etrafında Dönüş Süresi: 165 yıl
Tahmini Yaşı: 4,503 milyar
*****
Eğer bazı parametrelerin ne ifade ettiğini anlamadıysanız öncelikle "ASTRONOMİK TERİMLER İÇİN MİNİ-SÖZLÜK" gönderisine bakmanız gerekiyor. Orada her bir parametrenin ne anlama geldiğini tek tek açıkladım. Sözlüğü okuduktan sonra tekrar gelin..:)
Astronomiye 2012 yılında Bilim Çocuk dergisini almaya başladığımdan beri çok büyük bir merakım var. O zamandan bu yana, dokuz senede astronomi ile ilgili bilgim her geçen sene katlanarak arttı. Astronomi ile ilgili neredeyse hiçbir kitabı okumamış olsam da, aldığım dergilerden ve internetten yaptığım araştırmalar sonucu bir üniversite öğrencisinden bile beklemeyeceğiniz düzeyde bir astronomi bilgisine sahip oldum. Üniversiteye başladıktan sonra astronomi üzerinde onlarca kitap alıp hepsini okumak istiyorum. Böylelikle zaten bildiklerimin üstüne yine kat kat bilgi eklemiş olmayı umuyorum. Bunu övünmek için söylemiyor, gerçekten böyle düşünüyorum. Özellikle ülkemizde "profesör" veya "doktor" unvanlarıyla dolaşan televizyon/twitter şovmenlerini gördükten sonra bu düşüncemden daha da emin olmaya başladım. Neyse...
Bu yazıda, astronominin en temel konularından birisi olan Güneş Sistemi'nin gazsal gezegenlerini ele almış oldum. Bu yazıyı hem kendime bir anı olarak, hem öğrendiklerimi tek bir yerde toplayarak kafama daha da kazımak, hem de içinde yaşadığımız sistem hakkındaki en temel bilgileri derli toplu bir şekilde öğrenmeniz için hazırladım. Umarım faydası dokunmuştur. Konsept dışına ilk ve son kez çıkıyorum.
Buraya kadar okuduysanız çok teşekkür ederim..:)
☀ GÜNEŞ SİSTEMİ'NDEKİ İÇ (KARASAL) GEZEGENLER Güneş Sistemi; Güneş, dört karasal iç gezegen, küçük, kaya ve metal içerikli asteroitlerden oluşan bir asteroit kuşağı, dört gazsal dış gezegen ve Kuiper Kuşağı'nın buzsu cisimlerden oluşan ikinci bir kuşaktan oluşur. Kuiper Kuşağı'nın ötesinde…devamı☀ GÜNEŞ SİSTEMİ'NDEKİ İÇ (KARASAL) GEZEGENLER
Güneş Sistemi; Güneş, dört karasal iç gezegen, küçük, kaya ve metal içerikli asteroitlerden oluşan bir asteroit kuşağı, dört gazsal dış gezegen ve Kuiper Kuşağı'nın buzsu cisimlerden oluşan ikinci bir kuşaktan oluşur. Kuiper Kuşağı'nın ötesinde ise seyrek disk, gündurgun ve en son olarak da varsayımsal Oort Bulutu bulunur.
Güneş'ten olan uzaklıklarına göre gezegenler sırasıyla Merkür, Venüs, Dünya, Mars, Jüpiter, Satürn, Uranüs ve Neptün'dür. Bu sekiz gezegenin altısının çevresinde doğal uydular döner. Ayrıca dış gezegenlerin her birinin toz ve diğer parçacıklardan oluşan halkaları vardır. Dünya dışındaki tüm gezegenler, adlarını Yunan ve Roma mitolojisinin tanrılarından alır. Beş cüce gezegen ise; Kuiper kuşağında yer alan Plüton, Haumea ve Makemake; asteroit kuşağındaki en büyük cisim olan Ceres ve seyrek diskte yer alan Eris'tir. Plüton bilinen en büyük cüce gezegendir.
Güneş sisteminin kütlesinin %99,86'sını, çekim kuvveti ile sistemi bir arada tutan ve G tipi bir sarı cüce olan Güneş, kalan kütlenin %90'ından fazlasını da Jüpiter ve Satürn oluşturur.
Yüzölçümü, hacim ve kütle parametrelerinde, konu daha anlaşılır olsun diye parantez içinde bu özellikleri Dünya ile kıyasladım. Astronomik düzeydeki yüzölçümü, hacim ve kütle ifadelerini anlayamıyorsanız, hemen yanında parantez içindeki ifadeye bakın, daha rahat anlayacaksınız. Bu yazıda karasal olan iç gezegenleri inceleyeceğiz...
📌 MERKÜR (MERCURY)
Merkür, Güneş'e yakınlık bakımından birinci gezegendir. Varlığı antik çağlardan beri bilinmektedir. Adını Roma mitolojisinde tanrıların habercisi olan Merkür'den almıştır. Bilinen bir uydusu yoktur. Güneş'e en yakın gezegen olmamasına rağmen en sıcak gezegen değildir. Çünkü, incecik bir atmosferi olduğu için aldığı ısıyı tutamaz. Güneş Sistemi'nin en küçük gezegendir. Yapı olarak Ay'a benzer. Kütlesinin küçük olması ve manyetik alana sahip olmaması yüzünden atmosferini koruyamamıştır. Bu yüzden ince bir atmosferi vardır. Atmosferi büyük oranda oksijen, sodyum ve hidrojenden oluşur. Güneş rüzgarları, Merkür atmosferini uzaya üfürerek inceltmeye devam etmektedir. Gökyüzünde çıplak gözle zor da olsa gözlemlenebilir. Güneş'e yakınlığından ötürü, ancak Güneş'in doğuşu ve batışı sırasında gözlemlenebilir.
Yarıçapı: 2.440 km
Yüzölçümü: 74.800.000 km² (0,147 Dünya)
Hacmi: 6,083 × 10¹⁰ km³ (0,056 Dünya)
Kütlesi: 3,301 × 10²³ kg (0,055 Dünya)
Güneş'e Ortalama Uzaklığı: 57.910.000 km
Günöte: 69.817.000 km
Günberi: 46.001.000 km
Ortalama Sıcaklığı: 167 °C
Ortalama Yoğunluğu: 5,427 g/cm³
Kaçış Hızı: 4,25 km/s
Yörünge Hızı: 47,4 km/s
Eksen Eğikliği: 0,1°
Albedosu: 0,14
Uydu Sayısı: 0
Kendi Etrafında Dönüş Süresi: 58 gün 15 saat 30 dakika
Güneş Etrafında Dönüş Süresi: 88 gün
Tahmini Yaşı: 4,503 milyar
📌 VENÜS (VENUS)
Venüs, Güneş'e yakınlık bakımından ikinci gezegendir. Varlığı antik çağlardan beri bilinmektedir. Adını Roma mitolojisinde aşkın ve güzelliğin tanrıçası olan Venüs'ten almıştır. Bilinen bir uydusu yoktur. Güneş'e en yakın gezegen olmamasına rağmen en sıcak gezegendir. Çünkü Dünya'nın atmosferinden 90 kat daha kalın ve sera gazlarıyla dolu bir atmosfere sahip olduğu için, gelen ışık bir daha dışarı çıkamaz ve böylelikle gezegen aşırı ısınır. Atmosferi büyük oranda karbondioksit, azot ve sülfürik asitten oluşur. Venüs'ün Güneş etrafında dönüş süresi, kendi ekseni etrafında dönüş süresinden kısa olduğu için 1 Venüs günü, bir Venüs yılından daha uzundur. Boyut ve kütle olarak Dünya'ya benzediği için "Dünya'nın İkizi" olarak da anılır. Gökyüzünde çıplak gözle gözlemlenebilir. Gökyüzünde en parlak gözüken gezegendir. Manyetik alanı, aşırı yavaş dönüşü yüzünden çok zayıftır. Buna rağmen, güçlü volkanik aktivite ve büyük bir kütleye sahip olduğu için atmosferini koruyabilmiştir.
Yarıçapı: 6.052 km
Yüzölçümü: 460.200.000 km² (0,902 Dünya)
Hacmi: 9,284 × 10¹¹ km³ (0,857 Dünya)
Kütlesi: 4,867 × 10²⁴ kg (0,815 Dünya)
Güneş'e Ortalama Uzaklığı: 108.208.000 km
Günöte: 108.939.000 km
Günberi: 107.477.000 km
Ortalama Sıcaklığı: 471 °C
Ortalama Yoğunluğu: 5,243 g/cm³
Kaçış Hızı: 10,36 km/s
Yörünge Hızı: 35 km/s
Eksen Eğikliği: 177,4°
Albedosu: 0,69
Uydu Sayısı: 0
Kendi Etrafında Dönüş Süresi: 243 gün 0 saat 32 dakika
Güneş Etrafında Dönüş Süresi: 225 gün
Tahmini Yaşı: 4,503 milyar
📌 DÜNYA (EARTH)
Dünya, Güneş'e yakınlık bakımından üçüncü gezegendir. Üzerinde yaşam barındırdığı bilinen, bildiğimiz tüm canlılara ev sahipliği yapan ve Güneş Sistemi'nde yüzeyinde sıvı su barındıran tek gezegendir. Bir uydusu vardır. Güneş Sistemi'nin en yoğun ve en büyük karasal gezegenidir. Güçlü bir manyetik alanı vardır. Bu yüzden atmosferini koruyabilmiş, üzerinde yaşamın oluşması için uygun koşulları bulundurabilmiştir. Atmosferi büyük oranda azot, oksijen ve argondan oluşur.
Yarıçapı: 6.371 km
Yüzölçümü: 510.100.000 km²
Hacmi: 1,083 × 10¹² km³
Kütlesi: 5,972 × 10²⁴ kg
Güneş'e Ortalama Uzaklığı: 149.600.000 km
Günöte: 152.100.000 km
Günberi: 147.095.000 km
Ortalama Sıcaklığı: 16 °C
Ortalama Yoğunluğu: 5,514 g/cm³
Kaçış Hızı: 11,19 km/s
Yörünge Hızı: 29,8 km/s
Eksen Eğikliği: 23,45°
Albedosu: 0,43
Uydu Sayısı: 1
Kendi Etrafında Dönüş Süresi: 23 saat 56 dakika
Güneş Etrafında Dönüş Süresi: 365 gün
Tahmini Yaşı: 4,543 milyar
📌 MARS (MARS)
Mars, Güneş'e yakınlık bakımından dördüncü gezegendir. Varlığı antik çağlardan beri bilinmektedir. Adını Roma mitolojisinde savaş tanrısı olan Mars'tan almıştır. Şekli patatese benzeyen iki küçük uydusu vardır. Gelecekte Dünya dışı kolonizasyon için en uygun gezegen olarak görülmektedir. Yüzeyindeki topraklar oksitlendiği için kızıldır, bu yüzden "Kızıl Gezegen" olarak da anılır. Gökyüzünde çıplak gözle gözlemlenebilir. Atmosferi büyük oranda karbondioksit, azot ve argondan oluşur. Manyetik alanını kaybetmiş, bunun sonucunda atmosferi zaman geçtikçe incelmiştir. Manyetik alanın yokluğu yüzünden, Mars atmosferi hala Güneş rüzgarları ile uzaya üfürülmektedir.
Yarıçapı: 3.390 km
Yüzölçümü: 144.800.000 km² (0,284 Dünya)
Hacmi: 1,631 × 10¹¹ km³ (0,151 Dünya)
Kütlesi: 6,417 × 10²³ kg (0,107 Dünya)
Güneş'e Ortalama Uzaklığı: 227.940.000 km
Günöte: 249.200.000 km
Günberi: 206.700.000 km
Ortalama Sıcaklığı: -28 °C
Ortalama Yoğunluğu: 3,933 g/cm³
Kaçış Hızı: 5,03 km/s
Yörünge Hızı: 24,1 km/s
Eksen Eğikliği: 25,19°
Albedosu: 0,17
Uydu Sayısı: 2
Kendi Etrafında Dönüş Süresi: 1 gün 0 saat 37 dakika
Güneş Etrafında Dönüş Süresi: 688 gün
Tahmini Yaşı: 4,603 milyar
*****
Eğer bazı parametrelerin ne ifade ettiğini anlamadıysanız öncelikle "ASTRONOMİK TERİMLER İÇİN MİNİ-SÖZLÜK" gönderisine bakmanız gerekiyor. Orada her bir parametrenin ne anlama geldiğini tek tek açıkladım. Sözlüğü okuduktan sonra tekrar gelin..:)
Astronomiye 2012 yılında Bilim Çocuk dergisini almaya başladığımdan beri çok büyük bir merakım var. O zamandan bu yana, dokuz senede astronomi ile ilgili bilgim her geçen sene katlanarak arttı. Astronomi ile ilgili neredeyse hiçbir kitabı okumamış olsam da, aldığım dergilerden ve internetten yaptığım araştırmalar sonucu bir üniversite öğrencisinden bile beklemeyeceğiniz düzeyde bir astronomi bilgisine sahip oldum. Üniversiteye başladıktan sonra astronomi üzerinde onlarca kitap alıp hepsini okumak istiyorum. Böylelikle zaten bildiklerimin üstüne yine kat kat bilgi eklemiş olmayı umuyorum. Bunu övünmek için söylemiyor, gerçekten böyle düşünüyorum. Özellikle ülkemizde "profesör" veya "doktor" unvanlarıyla dolaşan televizyon/twitter şovmenlerini gördükten sonra bu düşüncemden daha da emin olmaya başladım. Neyse...
Bu yazıda, astronominin en temel konularından birisi olan Güneş Sistemi'nin karasal gezegenlerini ele almış oldum. Bu yazıyı hem kendime bir anı olarak, hem öğrendiklerimi tek bir yerde toplayarak kafama daha da kazımak, hem de içinde yaşadığımız sistem hakkındaki en temel bilgileri derli toplu bir şekilde öğrenmeniz için hazırladım. Umarım faydası dokunmuştur. Konsept dışına ilk ve son kez çıkıyorum.
Buraya kadar okuduysanız çok teşekkür ederim..:)
🌟 ASTRONOMİK TERİMLER İÇİN MİNİ-SÖZLÜK Biraz sonra Güneş Sistemi'ndeki gezegenler hakkındaki bazı temel bilgileri açıklayacağım bir gönderi paylaşacağım. O gönderiden önce bu terimlerin ne ifade ettiklerini öğrenmeniz faydalı olacaktır. ◽YARIÇAP (RADIUS) Yarıçap, bir daire veya kürenin merkezinin çemberine olan mesafesini…devamı🌟 ASTRONOMİK TERİMLER İÇİN MİNİ-SÖZLÜK
Biraz sonra Güneş Sistemi'ndeki gezegenler hakkındaki bazı temel bilgileri açıklayacağım bir gönderi paylaşacağım. O gönderiden önce bu terimlerin ne ifade ettiklerini öğrenmeniz faydalı olacaktır.
◽YARIÇAP (RADIUS)
Yarıçap, bir daire veya kürenin merkezinin çemberine olan mesafesini ifade eder. Çapın yarısına eşittir. Gezegenler üzerinde bakacak olursak, gezegenin çekirdeğinden yüzeyine olan mesafeyi ifade eder.
◽YÜZÖLÇÜMÜ (SURFACE AREA)
Yüzölçümü ya da yüzey alanı, bir cismin yüzeyinin uzayda kapladığı iki boyutlu yer miktarını ölçen bir büyüklüktür. Astronomik ve coğrafi ölçekte genellikle kilometrekare (km²) ile ifade edilir.
◽HACİM (VOLUME)
Hacim, bir cismin uzayda kapladığı üç boyutlu yer miktarını ölçen bir büyüklüktür. Günlük hayatta litre (L) veya metreküp (m³) ile, astronomik ölçekte ise kilometreküp (km³) ile ifade edilir.
◽KÜTLE (MASS)
Kütle, Newton'un ikinci yasasından yararlanılarak tanımlandığında cismin herhangi bir kuvvet tarafından ivmelenmeye karşı gösterdiği dirençtir. Kilogram (kg) ile ifade edilir.
◽GÜNEŞ'E UZAKLIK (DISTANCE TO SUN)
Güneş'e uzaklık, astronomik cisimlerin konumlarını kafamızda daha rahat canlandırabilmemizi sağlayan parametrelerden biridir. Bu yüzden astronomi ile ilgilenmeye başlayanlar, gezegenlerin Güneş'e olan uzaklığını öğrenerek iyi bir başlangıç yapabilirler. Güneş'e uzaklık, genelde kilometre (km) ile ifade edilir, ancak bazı uzak cisimlerin uzaklığını ölçerken astronomik birimi (AU) de kullandığımız olur. Astronomik birim, Dünya'nın Güneş'e olan uzaklığını temel alan bir birimdir ve yaklaşık olarak 149.600.000 kilometreye tekabül eder.
◽GÜNÖTE (APHELION)
Günöte; bir gökcisminin yörüngesinin, etrafında döndüğü cisme en uzak olduğu noktasıdır. Gökcisimlerinin yörüngeleri kusursuz olmadığı ve eliptik olduğu için bu kavrama ihtiyaç duyulmuştur.
◽GÜNBERİ (PERIHELION)
Günberi; bir gökcisminin yörüngesinin, etrafında döndüğü cisme en yakın olduğu noktasıdır. Gökcisimlerinin yörüngeleri kusursuz olmadığı ve eliptik olduğu için bu kavrama ihtiyaç duyulmuştur.
◽ORTALAMA SICAKLIK (MEAN TEMPERATURE)
Ortalama sıcaklık, Güneş'e uzaklık gibi gezegenleri tanımlarken kullandığımız en temel parametrelerden birisidir. Adından da anlaşılacağı üzere bir gezegenin ortalama sıcaklığını ifade eder. Genelde Kelvin (K) ile ifade edilir, ancak günlük hayatta kullanması daha kolay olduğu için Celsius (C) kullandığımız da olur. Kelvin-Celsius hesabı da çok kolaydır. Celsius ile ifade edilen bir sıcaklığın Kelvin değerini bulmak istiyorsanız o değere 273,15 eklemeniz yeterli. Örneğin 0 Celsius, 273,15 Kelvin'e, 0 Kelvin ise - 273,15 Celsius'a eşittir. -273,15 Celsius (0 Kelvin) teorik olarak en düşük sıcaklıktır. Çünkü bu sıcaklıkta atomlar hareketlerini tamamen durdururlar. Dolayısıyla hiçbir madde 0 Kelvin'den daha soğuk olamaz. Bilimde bu "mutlak sıfır" olarak adlandırılır.
◽ORTALAMA YOĞUNLUK (MEAN DENSITY)
Ortalama yoğunluk, yine gezegenleri tanımlarken kullandığımız en temel parametrelerden birisidir. Genelde g/cm³ ve kg/cm³ olarak iki şekilde ifade edilir.
◽KAÇIŞ HIZI (ESCAPE VELOCITY)
Kaçış hızı veya kurtulma hızı, kütleçekim alanındaki (yerçekimi etkisindeki) herhangi bir cismin kinetik enerjisinin, söz konusu alana bağıl potansiyel enerjisine eşit olduğu andaki hızıdır. Üç boyutlu bir uzayda bulunan cismin, kendisini etkileyen kütleçekim alanından kurtulabilmesi için ulaşması gereken sürati ifade eder. Genelde km/s ile ifade edilir.
◽YÖRÜNGE HIZI (ORBITAL SPEED)
Yörünge hızı; bir cismin, etrafında döndüğü cisim etrafındaki dönüş hızını ifade eder. Genelde km/s ile ifade edilir. Güneş Sistemi üzerine yazdığım yazılarda, gezegenlerin Güneş etrafındaki yörünge hızını ele aldım.
◽EKSEN EĞİKLİĞİ (AXIAL TILT)
Eksen eğikliği, bir gökcisminin dönme ekseni ile yörünge ekseni arasındaki açıyı ifade eder. Daha iyi anlamanız açısından örnek vereyim: Dünya güneşin etrafında dönmektedir. Oluşan yörünge, yatay kabul edilir. Dünya'nın ekvatoru ile bu yörünge tam olarak çakışmamaktadır. Ekvator ile yörüngenin birbirleri ile kesişme açısı 23,27 derecedir. Hala anlayamadıysanız internette "eksen eğikliği" yazarak, çıkan görsellere bakabilirsiniz.
◽ALBEDO (ALBEDO)
Albedo veya yansıtabilirlik, yüzeylerin yansıtma gücü veya bir yüzeyin üzerine düşen elektromanyetik enerjiyi yansıtma kapasitesi. Genel olarak güneş ışığını yansıtma kapasitesi için kullanılır. Albedo, cismin yüzey dokusuna, rengine ve alanına bağlı olarak değişir. Elektromanyetik tayfın tümünde veya belirli bir bölümünde hesaplanabilir. Astronomik anlamda, gökcisimlerinin üzerilerine düşen ışığın ortalama olarak ne kadarını yansıttığını ifade eder. Mesela bir gezegenin albedosu 0,40 ise, o cisim üzerine düşen ışığın %60'ını emer, %40'ını ise yansıtır demektir.
◽UYDU SAYISI (NUMBER OF SATTELITES)
Uydu sayısı, yine astronomi ile ilgilenmeye yeni başlayanlar için öğrenilmesi gereken ilk parametrelerden birisidir. Uydu, bir gezegenin etrafında dönen gökcisimlerine verilen isimdir. Aslında gezegenler de teknik olarak Güneş'in uydusu sayılırlar.
◽KENDİ ETRAFINDA DÖNÜŞ SÜRESİ (ORBITAL PERIOD)
Bu parametre, bir cismin kendi ekseni (iki kutbu birbirine bağlayan hayali düz çizgi) etrafındaki dönüş süresini ifade eder ve bu şekilde bir tam dönüşe "gün" adı verilir. Dünya, kendi ekseni etrafında yaklaşık 24 saatte döner, bu da 1 Dünya gününe eşittir. Venüs ise kendi etrafında yaklaşık 243 Dünya gününde döner, bu yüzden 243 Dünya günü, 1 Venüs gününe eşittir. Yani gün kavramı, gezegenden gezegene değişiklik göstermektedir.
◽GÜNEŞ ETRAFINDA DÖNÜŞ SÜRESİ (ROTATION PERIOD)
Bu parametre, bir cismin yıldızı etrafındaki dönüş süresini ifade eder ve bu şekilde bir tam dönüşe "yıl" adı verilir. Dünya, Güneş etrafında yaklaşık 365 günde döner, bu da 1 Dünya yılına eşittir. Satürn ise Güneş etrafında yaklaşık 29 Dünya yılında döner, bu yüzden 29 Dünya yılı, 1 Satürn yılına eşittir. Yani gün kavramı gibi yıl kavramı da, gezegenden gezegene değişiklik göstermektedir.
◽TAHMİNİ YAŞ (ESTIMATED AGE)
Tahmini yaş, gökcisimlerinin oluştukları günden bu yana geçen zamanı ifade eder. Gezegenlerin -en azından Dünya'nın- yaşını radyometrik tarihleme yöntemlerini kullanarak ölçeriz. Bugün yaşını en az hata payıyla ölçtüğümüz gezegen Dünya'dır. Dünya dışındaki gezegenlerin yaşını; Güneş Sistemi dışındaki genç sistemlere bakarak, simülasyonlar çalıştırarak, Dünya'ya düşen asteroitlere inceleyerek ve Dünya'nın yaşından elde ettiğimiz bazı verileri kullanarak tahmini olarak hesaplıyoruz. Bu bulgular her ne kadar tahmini olsa da, bilimin geldiği seviye sayesinde düşük hata payları ile diğer gökcisimlerinin yaşlarını hesaplayabiliyoruz.
*****
Birazdan paylaşacağım Güneş sistemi ile ilgili iki kısımlı gönderideki tüm parametrelerin neleri ifade ettiğini kısaca anlattım. Umarım faydası dokunmuştur. Güç sizinle olsun...
📚 "Tıpkı insan hayatı gibi, her gezegeninde de bir başlangıcı ve bitişi vardır." Bilim-kurgu yazarı Frank Herbert'ın efsanevi Dune serisinin 1976'da yayımlanan üçüncü kitabını bitirme şerefine erişmiş bulunuyorum. Sekiz günde bitirdim. Kitap, "Dune" evreninin temellerini sağlamlaştıran ve felsefi yönünü kuvvetlendiren…devamı📚 "Tıpkı insan hayatı gibi, her gezegeninde de bir başlangıcı ve bitişi vardır."
Bilim-kurgu yazarı Frank Herbert'ın efsanevi Dune serisinin 1976'da yayımlanan üçüncü kitabını bitirme şerefine erişmiş bulunuyorum. Sekiz günde bitirdim.
Kitap, "Dune" evreninin temellerini sağlamlaştıran ve felsefi yönünü kuvvetlendiren harika bir kitap olmuş. Ama yine de bazı ufak problemlerin bulunduğu bir kitap olduğunu söylemem gerekiyor.
Dune Çocukları'nda, yine zaman atlayıp Dune Mesihi olaylarından 9 sene ileriye gidiyoruz. Spoiler vermeden konunun devamını açmam imkansız olduğu için bu bilgi ile yetinmeniz gerekiyor. Kitabın Raf açıklamasına ve arka kapağına da bakmayın, çok spoiler içeriyor.
Kitaba genel olarak baktığımızda, ikinci kitapta gördüğümüz gibi yoğun felsefi ve dini anlatımlarla karşılaşıyoruz. Yine karakterlerin psikolojilerinin derinliklerine dalıyor, "Dune" evreni ile beraber hepsini daha da yakından tanıyoruz. Kitapta felsefenin, yazar Frank Herbert tarafından önceki kitaplardaki gibi ustaca kullanıldığını belirteyim.
Felsefe ve dinin yanında, siyasetin de dozunun ilk iki kitaba göre arttığını söylemem gerekiyor. İmparatorluğun kaderini belirleyecek siyasi çatışmaları ve ortaya çıkan sonuçlarını zevkle okudum. Bu çatışmaları okurken bir Game of Thrones tadı almadım değil.
Açıkçası bu kitap için söyleyecek pek de farklı şeyler bulamıyorum. Genel olarak Dune Mesihi için söylediğim şeyler Dune Çocukları için de geçerli. Olaylardan ziyade karakter odaklı bir hikaye izliyor, yine ilk kitaba göre durağan ilerliyoruz.
Dune Çocukları'nın, Dune Mesihi'nden daha fazla sayfası bulunuyor. Bu yüzden her iki kitap anlatım yönünden ne kadar benzer olsa da, Dune Mesihi'nde sıkılmadıysanız bile Dune Çocukları'nda sıkılma ihtimaliniz bulunuyor. Ama ilk iki kitabı beğendiyseniz, bu kitabı beğenme olasılığınız yüksektir. Ben sabredin derim, kesinlikle değecektir.
Hikayenin akış yönünü, olay örgüsünü, karakter gelişimlerini ve yeni karakterleri yine çok beğendim. Ancak hikayenin biraz yavaş ilerlemesi ve felsefi anlatımların yoğun olması, hareketlilik bekleyen okuyucuların canını sıkabilir. Kitabın ilk yarısı yavaş ilerliyor ve karakter odaklı, ikinci yarısı ise daha hızlı ilerliyor ve daha çok olay odaklı. Ama dediğim gibi felsefe çok ustaca kullanıldığı için şahsen sıkılmanıza pek ihtimal vermiyorum.
Betimlemeler ve karakterlerin motivasyonu ile ruh halinin anlatılma şekli, yine ilk iki kitapta olduğu gibi iyiydi. Ek bir şey söylemeye gerek yok sanırım.
"Şu keşke şöyle olsaydı." dediğim bazı yerler olsa da kitabı genel olarak beğendim. Dune Çocukları, cesur kararların verildiği bir kitap olmuş.
Dune Çocukları'nın sonu, ilk kitap gibi kendi çapında bir son olarak değerlendirilebilir. Ucu açık olmayan ve tatmin edici bir sona sahip olduğu için dördüncü kitap ile seriye devam etmeniz farz değil. Yani isterseniz seriyi bu kitap ile bitirebilirsiniz. En azından şahsi gözlemim bu yönde. Ben bu yüzden seriye bir süreliğine ara verebileceğim. Malum, sınavlar yaklaşıyor.
📝 Kitaptan beğendiğim birkaç altıntı:
"Her uygarlığın değeri, ürettiği bireylerin kalitesiyle ölçülür."
"Bir sırrı gizlemenin en emin yolu, insanları yanıtı zaten bildiklerine inandırmaktır."
"Kısa vadeli çözümler uzun vadede mutlaka başarısız olur."
👤 Yazar: Frank Herbert
📅 İlk Basım Yılı: 1976
📄 Sayfa Sayısı: 552
Kısacası; anlatım yönünden ikinci kitaptan bile daha felsefi ve siyasi olan, evrene yeni katmanlar ekleyen ve serinin şanına yakışır bir devam kitabı olmuş. Başarılı buldum, harikaydı.
Kitabı okuduysanız sizin de düşüncelerinizi merak ediyorum. Okumayanlardansanız ve kitapla ilgili sorunuz varsa da sorabilirsiniz. İyi günler dilerim.
🔎 Puanım 9/10
📚 "Tanrılar ile insanları birbirinden ayıran hiçbir şey yoktur: Biri diğerinin içine usulca karışabilir." Bilim-kurgu yazarı Frank Herbert'ın efsanevi Dune serisinin 1969'da yayımlanan ikinci kitabını bitirme şerefine erişmiş bulunuyorum. Dört günde bitirdim. Kitap yine harikaydı, ama söylemem gereken bazı şeyler…devamı📚 "Tanrılar ile insanları birbirinden ayıran hiçbir şey yoktur: Biri diğerinin içine usulca karışabilir."
Bilim-kurgu yazarı Frank Herbert'ın efsanevi Dune serisinin 1969'da yayımlanan ikinci kitabını bitirme şerefine erişmiş bulunuyorum. Dört günde bitirdim.
Kitap yine harikaydı, ama söylemem gereken bazı şeyler var. Zor olsa da spoiler vermeyeceğim.
Dune Mesihi'nde, ilk kitabın sonundaki olaylardan 12 sene ileriye gidiyoruz. Bu kitapta, karakterlerin psikolojilerinin daha da derinlerine dalıyor ve "Dune" evrenini daha yakından tanımaya başlıyoruz...
Kitaba genel olarak baktığımızda evet, ilk kitaba göre biraz sönük kalıyor. Bunun sebebi anladığım kadarıyla, olayların daha durağan ilerlemesi ve karakterlerin kendilerini sorgulamalarını okuyor oluşumuzdan kaynaklanan felsefi anlatımlardı. Bu durumun hikayenin akışı gereği zaruri olduğunu, çok da yadırganmaması gerektiğini düşünüyorum. Zira bu felsefi anlatımlar, karakterlere ve evrene derinlik katmalarından ötürü önemlilerdi.
Başta Paul Atreides olmak üzere, karakterlerin hepsinin kendi içlerindeki çatışmalarına ve karakter gelişimlerine daha yakından tanıklık ediyoruz. Bu yüzden ilk kitaptaki olaylara dayalı anlatımdan ziyade, düşünce ve felsefeye dayalı bir anlatımla karşılaşıyoruz.
Kitap uzun olmadığı için felsefeden haz almayan ve aksiyon isteyen okuyucuları çok da sıkmayacaktır. Elbette ki bu okuyuculara göre kitap daha az akıcı olacak; ne de olsa bir kitabın akıcılığı sizi içine ne kadar çektiğine bağlıdır. Ancak felsefeden hoşlanan kitledenseniz, ne mutlu size. Altı kitaplık efsane bir felsefi kitap serisi sizi bekliyor.
Ben şahsen felsefeden ziyade olaylara dayalı anlatımı tercih ederim. Ama Dune Mesihi'nde felsefe harika bir şekilde kullanıldığı için akıcılık konusunda ilk kitaba göre pek bir değişiklik göremedim. Ama dediğim gibi; bu hangi tarafta olduğunuza bağlı.
Betimlemeler, karakterlerin ruh hali ile motivasyonlarının anlatım şekli ve bölüm başındaki yazılar yine ilk kitaptaki gibi harikaydı. Üstüne yine paragraf paragraf konuşmaya gerek yok sanırım.
Bu kitap da ilk kitap gibi -ucu her ne kadar açık olsa bile- harika bir sonla bitiyor. Ucunun açık olması ve nispeten tatmin edici bir son olmaması yüzünden, bu kitaba başladıysanız seriye üçüncü kitapla devam etmeniz farz olmuş demektir.
Yani... söyleyecek başka bir şey bulamıyorum. Zaten olaylara dayalı olan ilk kitabı bile zar zor incelemiştim. Bu kadar felsefe dolu olan bir kitabı daha fazla inceleyemeyeceğim.
📝 Kitaptan beğendiğim birkaç alıntı:
"Eğer tapacak bir şeye ihtiyacınız varsa, yaşama tapın... bütün yaşama, onun her zerresine! Hepimiz bu güzelliğin içindeyiz!"
"Zihinsel bir salgını durduramazsın. İnsandan insana sıçrayarak parsekleri aşar. Öyle bulaşıcıdır ki engel tanımaz."
"Bukalemun kamufle olunca herkesten saklanabileceğini sanır."
👤 Yazar: Frank Herbert
📅 İlk Basım Yılı: 1969
📄 Sayfa Sayısı: 304
Kısacası; olayları ilk kitaba göre sönük kalsa da, okuyucuya sunduğu felsefesiyle, "Dune" evrenine eklediği yeni katmanlarıyla, eksiklikleri olsa da sizi kendine sevdirmeyi başaran ve Dune'un şanına yakışır bir devam kitabı olmuş. Harikaydı...
Kitabı okuduysanız sizin de düşüncelerinizi merak ediyorum. Okumayanlardansanız ve kitapla ilgili sorunuz varsa da sorabilirsiniz. İyi günler dilerim.
🔎 Puanım 9/10
🗣️ TARAFLI ÖRNEKLEME SAFSATASI (BIASED SAMPLE FALLACY) Taraflı örneklem safsatası, bir sonuca varmak için kullanılan örnekleri taraflı olarak seçmek suretiyle argümanın geçerliliğini manipüle etme çabasıdır. İçinde metal ve plastik toplar olan bir havuz içindeki topların hangisinin çoğunlukta olduğunu merak ediyorsunuz…devamı🗣️ TARAFLI ÖRNEKLEME SAFSATASI (BIASED SAMPLE FALLACY)
Taraflı örneklem safsatası, bir sonuca varmak için kullanılan örnekleri taraflı olarak seçmek suretiyle argümanın geçerliliğini manipüle etme çabasıdır.
İçinde metal ve plastik toplar olan bir havuz içindeki topların hangisinin çoğunlukta olduğunu merak ediyorsunuz diyelim. Metal mi, plastik mi? Bunu tespit etmek için, özel bir kıskaç kullanıyorsunuz. Ancak bu kıskaç, manyetik özelliğe sahip olduğu için metal topları üzerine çekiyor ve onları daha kolay yakalıyor. Arada sırada plastik de yakalıyor olsa da, havuzdan çektiğiniz topların çoğu metal toplar. Buna bakarak, havuzdaki topların çoğunun metal olduğunu iddia ederseniz, Taraflı Örneklem safsatasına düşmüş olursunuz.
Taraflı Örneklem safsatasının en yaygın örnekleri, anket çalışmaları sırasında görülür. Eğer ki anket uyguladığınız kitle rastgele seçilmediyse ve araştırmanın sonucunu etkileyebilecek düzeyde benzer görüşlere sahiplerse, araştırmanızın sonuçları da kaçınılmaz olarak önyargılı olacaktır. Örnek verelim:
“Antalya, Mersin ve İzmir'de çok geniş çapta anketler düzenlenmiştir. Bu anketlerin sonucuna göre ortalama olarak insanların %80'i yılda en az 2 haftalarını deniz kenarında geçirmişlerdir. Bu durumda, Türkiye insanının %80'i, her yıl en az 2 hafta deniz kenarında vakitlerini geçirmektedir sonucuna ulaşılabilir.”
Burada iki hata yapılmaktadır: İlk olarak ön yargılı örnek hatasına düşülmektedir, çünkü anketin yapıldığı iller zaten deniz kenarındaki illerdir; dolayısıyla elbette insanlar en az iki haftalarını deniz kenarında geçireceklerdir! Bu, taraflı örneklem safsatasıdır. İkincisi, 81 ile sahip bir ülkenin sadece 3 ilinde yapılan araştırma ile tüm Türkiye hakkında bir yargıya varmak hatalıdır. Bu da, aceleci genelleme mantık hatasıdır.
Genellemeler, elbette ki bilimin de, tartışmaların da kaçınılmaz parçalarıdır. Dolayısıyla her türlü genellemeden mutlak suretle kaçınılması gerektiğini ileri sürmek de hatalı olacaktır. Yapılması gereken, akılcı ve bilimsel olarak makul genellemeler yapmaktır. Örneğin "Tüm balinalar denizde yüzer." önermesi bir genellemedir. Her ne kadar karada yaşayan bir balina bugüne kadar keşfedilmemiş olsa da, Dünya üzerindeki tüm balinalar da tek tek gözlenmemiştir. Ancak elimizde bu genellemeyi mantıklı kılacak bol miktarda geçerli kanıt vardır: Balinaların sucul memeliler olması, yüzgeçlerinin olması, bacaklarının bulunmaması ve daha nice fizyolojik özellikleri, sadece su yaşantısıyla uyumlu olup, kara yaşantısıyla uyumlu değildir. Yani nesnel konularda yapılan genellemelerin doğru olma ihtimali yüksektir. Öte yandan, daha öznel olan konularda yapılacak genellemeler genellikle yanlış olacak veya yanlış olmaya daha müsait olacaktır: Örneğin, "Tüm feministler erkek düşmanıdır.", "Tüm Müslümanlar teröristtir.", "Tüm ateistler ahlaksızdır." gibi argümanların tamamı hem aceleci genelleme mantık hatasına düşmektedir; hem de bilimsel veriler nezdinde hatalıdır.
📝 EVRİM AĞACI'NDAN ALINTILANMIŞTIR
🗣️ ÇOĞUNLUĞA BAŞVURMA SAFSATASI (ARGUMENTATUM AD POPULUM FALLACY) Bu safsata, karşımıza en çok sık çıkan safsatalardan birisidir. Öyle ki, yüksek ihtimalle siz de defalarca karşılaşmışsınızdır: "Milyonlarca insan yapıyor, bir bildikleri var herhalde!" Bu iddianın temelinde, bir iddiaya ne kadar çok…devamı🗣️ ÇOĞUNLUĞA BAŞVURMA SAFSATASI (ARGUMENTATUM AD POPULUM FALLACY)
Bu safsata, karşımıza en çok sık çıkan safsatalardan birisidir. Öyle ki, yüksek ihtimalle siz de defalarca karşılaşmışsınızdır: "Milyonlarca insan yapıyor, bir bildikleri var herhalde!"
Bu iddianın temelinde, bir iddiaya ne kadar çok kişi inanıyorsa, o iddianın o kadar doğru olması gerektiği yatmaktadır. Çünkü bunca insan yanılabiliyor olamaz, öyle değil mi? Elbette ki öyle değil! Bırakın belli bir zaman dilimindeki insanların çoğunun bir şeyi yapmasının, bir şeye inanmasının, bir fikre sahip olmasının o şeyleri doğru kılmasını; insanların asırlardır kitlesel olarak yaptıkları ve doğru olduklarına inandıkları şeyler bile hatalı olabilir. Birkaç örnek verelim:
"50 milyon Elvis hayranı yanılıyor olamaz; demek ki Elvis Presley harika bir sanatçıdır."
"2.1 milyar Hristiyan yanılıyor olamaz; demek ki Hristiyanlık doğru dindir."
"1.3 milyar Müslüman yanılıyor olamaz; demek ki İslam doğru dindir."
"1.1 milyar dinsiz yanılıyor olamaz; demek ki Tanrı yoktur."
"Google'da astroloji diye aratınca milyonlarca sonuç çıkıyor, demek ki astroloji doğrudur."
"Bütün arkadaşlarım bunu yapıyor, ben neden yapmayayım?"
"12 milyon insan World of Warcraft oynuyor, öyleyse en iyi bilgisayar oyunu bu olmalı."
“Dünya’da en yaygın görülen ekonomi-politik sistemi kapitalizmdir; demek ki kapitalizm en doğru ekonomi-politik sistemidir."
"Çoğu komünist devlet yoksulluk çekmiş ve yıkılmıştır; demek ki komünizm yanlış yönetim biçimidir."
"Bana Dünya'nın Güneş'in etrafında döndüğünü söyleyen 1 tane insan bul!"
Yukarıdaki örneklerin her birinde yapılan, çoğunluğun görüşünün "kalite" veya "gerçeklik" bildirdiği varsayımını yapmaktır. Ancak aklınıza son örneğimizin neden bir safsata olduğu takılmış olabilir; sadece onu açıklayalım: İlk etapta öyle değilmiş gibi gelse de, gerçekten de bu şekilde söylendiğinde cümlede bir mantık hatası vardır. Günümüzde, -neyse ki- insanların %99'undan fazlası Dünya'nın Güneş etrafında döndüğünü bilir ve kabul eder. Ancak Dünya, bu insanlar bunu kabul ettikleri için Güneş etrafında dönmemektedir! Tüm Dünya, bilime ve gerçeklere karşı birleşse de, bilimsel olarak doğru olanlar gerçek olacaktır. Yani bir şekilde, tek tek, var olan tüm insanları bir zamanlar olduğu gibi Güneş'in Dünya etrafında döndüğüne inandırabilseydik Güneş, Dünya etrafında dönmeye başlamayacaktı. Bu farkı iyi görebilmek ve mantık hatasını yakalayabilmek çok önemlidir. Bir şeye inanan kişilerin sayısını hiçbir şekilde argüman olarak kullanmamalıyız.
Ancak bu Çoğunluğa Başvurma safsatasının bazı istisnaları vardır. Anlattığımız gibi, çoğunluğun böyle düşünmesi, doğrunun düşündükleri şey olduğu anlamına gelmez; ancak kimi durumda bu mantık hatası çiğnenmek durumundadır. Birkaç örnek verelim:
Demokrasi: Demokrasi, tamamen Çoğunluğa Başvurma safsatası üzerine kurulu bir sistemdir. Oyların sayılması suretiyle çoğunluğun istediği şey "doğru" kabul edilir. Ne yazık ki bu yöntem, düşüncelerin, ideallerin ve isteklerin doğruluk ve/veya gerçeklik değerinden tamamen bağımsızdır. Ancak elbette çok büyük popülasyonların kontrol altına alınabilmesi için ve ortakmış gibi görünen kararlar alınabilmesi için, bu tip mantık hatalarının göz ardı edilmesi şart koşulmuştur. Kim bilir, belki de gelecekte bilimin ve teknolojinin daha da gelişmesiyle, daha bilimsel bir yönetim sistemi keşfedilebilecektir.
Güvenlik: Türkiye'de insanların çoğunun yolun sağından sürülmesini uygun bulması, gerçekten Türkiye'de (veya herhangi bir diğer yerde) yolun sağ tarafından sürülmesinin doğru olduğu anlamına gelmez. Ancak güvenlik sebebiyle böyle bir kabulde bulunulmuştur ve herkes, çoğunluğa uyar. Ancak öz olarak baktığımızda bu kabulün mantık hatası olduğunu görebiliriz. Ancak bir başka mantık, güvenliği zorunlu kılar ve mantık hatasını geçersiz hale getirir.
Sosyal Gelenekler: Bu da, birçok kişi tarafından bir safsata olarak kabul edilmektedir; buna rağmen hayatlarımızın o kadar büyük bir kısmını oluşturur ki, safsata deyip geçiştirmek güçtür. Sosyal gelenekler içerisinde de kimi zaman bu mantık hatası göz ardı edilmek durumunda kalınabilir. Çünkü sosyal gelenekler, hızlı bir şekilde ve yıldan yıla değişebilir. Örneğin Rusya'da bazı erkeklerin hiçbir cinsel amaç gütmeksizin birbirlerini dudaktan öpmesinin kibar olması ve günümüzdeki Rusların çoğunun bunu böyle görmesi, bu tip bir selamlaşmanın evrensel olarak kibarlık göstergesi olmadığını anlamak gerekir. Rusya’da bu gelenek ezelden beri var değildir. Belli bir noktada başlamış ve günümüze kadar ulaşmıştır. Ne kadar uzun bir süre bu geleneğin korunacağını bilmek güçtür. Ancak anahtar nokta şu: Çoğunluğun şu anda bir şeyi doğru kabul etmesi, bu davranışa herhangi bir doğruluk değeri katmaz.
Ne olursa olsun, doğru olduğunu bildiklerinizi, sırf sürüye uymak adına ya da sırf üzerinize geliniyor diye değiştirmeyin. Hayatta her zaman fikirlerimizden ötürü üzerimize gelen kişi ve kurumlar olacak. Eğer sırf onların istekleri ve baskılarına göre, bilimsel kanıtlarla desteklenen fikirlerimizi değiştirecek olursak, asla gerçeklere ulaşamayız. Siz siz olun, kendi düşüncelerinizin arkasında durmasını bilin. İddialarınızı destekleyen kanıtları, bulguları, araştırmayı tanıyım ve kişilere detaylıca anlatabilecek konumda olun. Bilgi sahibi olmadan, fikir sahibi olmayın. Eğer doğru olduğunu düşündüğünüz bir iddiayı savunacak bilgilere o anda sahip değilseniz, anlamsız bir laf dalaşına veya karşı tarafı alt etme mücadelesine girişmeyin. Eksik olduğunuzu açıkça karşı tarafa belirtin. Konuyu tekrar inceledikten sonra tartışabileceğinizi söyleyin.
📝 EVRİM AĞACI'NDAN ALINTILANMIŞTIR
🗣️ SONUÇLARA BAŞVURMA SAFSATASI (ARGUMENTUM AD CONSEQUENTIAM FALLACY) Bu safsata, bilimsel tartışmalarda sık sık karşımıza çıkmaktadır. Burada yapılan, bir davranışın sonucunun "kabul edilemez" veya "hoş duygulara neden olmaması" nedeniyle reddedilmesidir. Birkaç örnek verelim: "Özgür irade var olmalı; sonuçta içi boş…devamı🗣️ SONUÇLARA BAŞVURMA SAFSATASI (ARGUMENTUM AD CONSEQUENTIAM FALLACY)
Bu safsata, bilimsel tartışmalarda sık sık karşımıza çıkmaktadır. Burada yapılan, bir davranışın sonucunun "kabul edilemez" veya "hoş duygulara neden olmaması" nedeniyle reddedilmesidir. Birkaç örnek verelim:
"Özgür irade var olmalı; sonuçta içi boş makinalardan ibaret olamayız ya?"
"Evrim gerçek olamaz; çünkü olsaydı, aşağılık maymunlarla aynı düzeyde olurduk. Böyle bir şey nasıl kabul edilebilir?"
"Elbette ışık hızı aşılabilir! Işık hızı aşılamazsa, uzak mesafelere nasıl gideriz? Dolayısıyla elbette ışık hızı aşılabilir olmalıdır."
"Nasıl bizim hayvan olduğumuzu söylersiniz? Hangi hayvan büyük şehirler inşa edebilmiş, arabalara binip, uzaya gidebilmiş!? Zekamızın ne kadar üstün, ne kadar özel olduğunu görmüyor musunuz? Doğaya bakıyorum ve üstünlüğümle gurur duyuyorum. Asla o aşağı seviye hayvan türlerinden geliyor olamam. Ben bir insanım ve hepsinden üstünüm. Bunu sadece gözlerimizdeki ilahi ışığa bakarak bile anlamak mümkün."
Görülebileceği gibi bu örneklerin hiçbiri, argümanın mantıksal nedenlerini tartışmamaktadır. Hepsi, argüman doğru varsayılırsa sonucun istenmeyen bir şey olacağını, dolayısıyla argümanın doğru olamayacağını vurgulamaktadır. Bir tartışmada ortaya atacağımız argümanların her zaman bilimsel ve mantıksal olması gerekir. Yaptığımız tartışmaların sağlıklı olması için bu tarz mantık hatalarından kaçınmalı ve başvuranları uyarmalıyız.
📝 EVRİM AĞACI'NDAN ALINTILANMIŞTIR
🗣️ KİŞİLİĞE SALDIRI SAFSATASI (ARGUMENTATUM AD HOMINEM FALLACY) Bu safsata, üzücü bir şekilde günümüzde insanların en sık düştüğü, en affedilmez safsatalardan birisidir. Bu hata, özellikle ülkemizde pek çok tartışmanın anlamsızlaşmasına ve sonuç çıkmayacağının daha en başından belli olmasına sebep olmaktadır.…devamı🗣️ KİŞİLİĞE SALDIRI SAFSATASI (ARGUMENTATUM AD HOMINEM FALLACY)
Bu safsata, üzücü bir şekilde günümüzde insanların en sık düştüğü, en affedilmez safsatalardan birisidir. Bu hata, özellikle ülkemizde pek çok tartışmanın anlamsızlaşmasına ve sonuç çıkmayacağının daha en başından belli olmasına sebep olmaktadır. Bu safsata, temel olarak, tartışmanın taraflarından birinin, karşısındakinin iddiasını, karşısındakinin kişisel özelliklerinden veya şahsından yola çıkarak reddetmesine ya da güvenilir bulmamasına denmektedir. Yani bu mantık hatasında kişi, düşünceleri tartışmayı bırakarak, kişiliğe ve düşüncelerin sahiplerinin özelliklerine saldırmaya başlar. Bu da konunun dışına çıkılmasına ve yersiz ve/veya anlamsız tartışmalara sebep olur. Örnek verelim:
Ayşe: "Ali bana düşük kalorili bir diyet yapmamı tavsiye etti. Böylece kilo kaybetmem mümkün olabilirmiş."
Hasan: "Ali, düşük kalorili diyetin kilo kaybettireceğini söylüyormuş. Hah! O diyet tavsiyesinden ne anlar!? O koca popolu bir şişko. Hem sivilceleri de var. Saçları da yağlı, darmadağınık. Daha fenası, o Galatasaray'ı tutuyor. Bir Galatasaraylı" dan ne beklersin? Kendisine baksın o bir önce..."
Fark edileceği gibi, düşük kalorili diyetlerin kilo kaybına neden olacağı bilgisinin, onu söyleyen kişinin kilosundan, sivilcelerinden, saç yapısından, tuttuğu takımdan bağımsızdır. Argümanı çürütmek istiyorsak, düşük kalorili diyetlerin neden kilo kaybına neden olmadığı konusuna odaklanmamız gerekiyor.
Ad hominem'in, mantık hataları arasında yer almasının sebebi, açık bir şekilde, bir insanın karakterinin, içinde bulunduğu durumların veya hareketlerinin; kişinin ileri sürdüğü argümanla çoğu zaman ilgili olmamasıdır. İlgili olsa bile bu, karşıdaki kişinin bu kişinin fikirleri yerine karakterine, içinde bulunduğu durumlara veya hareketlerine saldırmasını meşru kılmaz. Taraflar, her zaman fikirleri tartışıyor olmalıdır, kişileri değil.
Ülkemizde bu hata, ne yazık ki çok ciddi ve sık bir şekilde yapılmaktadır. Tartışmalarda, kişilerin bir noktadan sonra fikirler yerine karşısındakinin karakterine, geçmişine veya davranışlarına saldırdığı ve bu sebeple tartışmaların tansiyonunun gereksiz yere yükseldiği, bunun sonucunda da çoğu tartışmanın sonuçsuz kaldığı görülmektedir. Ülkemizdeki tahammülsüzlük sorunu, bu durumun temel sebeplerinden biridir. Ancak biz, bilimseverler olarak bu sınırları çok iyi bir şekilde belirlemeli ve bu mantık hatasına düşmemeliyiz.
📝 EVRİM AĞACI'NDAN ALINTILANMIŞTIR