Bu satırlar, kendi yaşantımdan kalemime düşen izlerdir. Uzundur, geçilmesi makbuldür; lakin okuyan olursa, bilsin ki burada biraz insan, biraz iç, biraz da hiç var. Bu aralar tuhaf hissediyorum. Hem de öyle böyle değil, bambaşka bir tuhaflık bu. Ne daha önceki…devamıBu satırlar, kendi yaşantımdan kalemime düşen izlerdir. Uzundur, geçilmesi makbuldür; lakin okuyan olursa, bilsin ki burada biraz insan, biraz iç, biraz da hiç var.
Bu aralar tuhaf hissediyorum. Hem de öyle böyle değil, bambaşka bir tuhaflık bu. Ne daha önceki yersiz sıkıntılara benzer ne de tanıdık hüzünlere. Zira son zamanlarda çok fazla yürür oldum. Oysa uzun uzun yürümek bana göre değildir oturmanın yanında. Hele ki bir amaç taşımıyorsa adımlar, ağır gelir omuzlarıma. Ne yollara meyilim vardır, ne de yeniliğe. Sade olanı severim; bildiğim, alıştığım, dokunduğum... Ama geçtiğimiz günlerde yaşadığım bir sohbet, (nasıl olduysa artık -kısmen anlatacağım-) içimde fark etmediğim bir yere dokundu. Erken kalktım o sabah, saat 5.40 civarıydı. Geceleri kolay kolay uyuyamayan biri olarak, bu eylem bile başlı başına garipti. Elimi yüzümü yıkadım, bir duş aldım, ardından mescide adımladım. Bir saat kadar orada kaldım. Rabbimle biraz hasbihal ettik. Sonra, yeni keşfettiğim bir parçayı, “Ay Laçın'ı” saat yediye kadar dinlediğimi hatırlıyorum. Sözlü halini sevmem, ama “Fuad İbrahimli” yorumuna hayranım. Parçanın hüzünle sarılmış melodisinde kaybolurum. Çıkarım mescitten. Bir şeyler atıştırır, hazırlanır, kütüphaneye geçerim. Biraz Tasavvuf, bir tutam Dinler Tarihi okur, ardından birkaç dize yazarım. Fakat o eski şevk, çoktan rafa kalkmış. İçimden gelen sessiz yakınma şu olur: Vaktiyle yazacak bir sebebim yoktu ama yine de yazmak isterdim. Şimdi ise elimde tonla neden var; ama yazamıyorum. Sinirim bozulur, çıkarım dışarı. Eski yazılarımda bahsettiğim o yere giderim. Kuşların fışkıyenin kenarında su içtiği yere. Oturur, onları seyrederim. Hem akan su sesi ruha serinlik verir hem de o su kuşlara. Gökyüzüne dalmak zihnimi dinlendirir, düşüncelerimi hafifletir. Aynı parçayı bir kez daha çalarım. Düşünürüm. Zira düşünmek, benim için bu dünyaya katlanmanın en güzel yollarından biri. Kafamın içinde dönüp duran onlarca temenni, ete kemiğe bürünse ne olurdu, bilmiyorum. İyi mi olurdu, kötü mü... yine meçhul.
Zaman geçer, defterimi açarım. Sayfalar arasında dolanırken bir cümle ilişir gözüme; koca bir sayfanın ortasında tek başına duran. Okurum. Gökyüzüne bakar, bir kez daha okurum. Kuşlara çevrilir gözlerim, o anı hatırlar, tekrar tekrar okurum. En ufak bir kötü düşünce dahi geçmez içimden, ama yırtarım sayfayı. Kağıt rüzgârla yere düşer. Dudaklarımdan dökülür bir söz:
“Yalnış sözler, yalnış kağıtlarda heba oldu.” Yeni bir sayfa açar, yeni bir şiir yazarım. Ama buraya yazamam onu. Kalkarım yerimden. İç sıkıntısı yakamdan düşmez. Ve ben, bana iyi gelen neyse, ona yönelirim: Sahaf gezmek. Sokaklara karışırım. Gitmediğim bir yere rastlarım. Aşağı doğru süzülür, birkaç dükkâna girerim ama hiçbir şey çekmez dikkatimi. Derken bir kitap gözümü alır, kalırım. İçeri girer, selam verir, hiç kimseyle göz göze gelmeden direkt o kitabı elime alırım. Zaten okuduğum bir kitaptır; ama elimde yoktur. Masaya bırakır, "bunu alıyorum" derim arkamı dahi dönmeden. Ardından o klasik soru gelir lakin farklı bir ses tonuyla, alışılmışın dışında. "Aradığınız bir kitap var mı?" Ben hiçbir kitabı aramam aslında. Hangisi beni bulursa, onu alırım. Kafamı çevirir, "hayır, teşekkürler" derim. Ve saniyelik bir donakalma hâli... Ama bu hikâyenin devamını anlatamam. Belki bir gün…
Alışverişim bitse de başka bir dükkâna geçerim. Raflarda gezinirken bir kitaba denk gelirim. İsmini hatırlamam ama iç kapağında şu cümle ilişir gözüme: "Elif’e sevgilerimle, 1989." İnsanın bunca hatıra taşıyan bir kitabı elden çıkarması hep garip gelmiştir bana. Kitabı yerine bırakır, dışarı çıkarım. Sokakları dolaşırım. Bir satıcı, ellerinde balon. Bazı renklerine bakarken tebessüm ederim haliyle... Derken nereden estiğini bilmediğim bir düşünce düşer aklıma: Plak. Bayılırım. Her zaman severdim ama neden şimdi aklıma geldiğini kestiremem. Araştırır, bir dükkân bulur, giderim. Aklımda kesin alacağım bir grup ve birkaç sanatçı vardır; sorarım, lakin yoktur. Şu an plağım yok, hatta çalmak için bir aletim dahi yok ama o plakları bulursam alacağım, tereddütsüz.
Akşam çöker. Melike Hatun’a geçerim. Camiye girmem, bir vakit dışında, avluda beklerim. Hava yumuşaktır, kalabalık az. Bir kedi gelir yanıma sağ olsun. Severim. Biraz konuşuruz kendi hâlimizde, sonra girerim camiye. Sessizliğin sesini dinlerim ilkin, sonra Zümer Suresi’ni açar, okurum bir süre. En sevdiğim suredir. Bir yere gelirim, dururum.
“اَلَيْسَ اللَّهُ بِكَافٍ عَبْدَهُۜ”
"Allah kuluna yetmez mi?"
Anlamını bildiğim için sevinirim. Kur’an’la göz göze geliriz. Kapatırım, bir köşeye geçerim. İçimden şöyle geçer: Yeter. Yeter haliyle. Ama suskunluk, yerini yine harflerin uğultusuna bırakır. Zira kelimelerle baş etmeyi öğrenmiş biri, sessizliğe teslim olamaz. İçinde konuşan her şey sustuğunda, en çok kelimeler yükselir. O köşede bir süre daha kalırım. Ne önümde bir kitap, ne elimde bir telefon. Sadece boşluk. Ama o bilindik boşluklardan değil; iç yankılarının yankısı gibi bir şey. Derin. İnsanı, kendine yabancılaştıran; sonra da o yabancılığın içinde kendini aramaya zorlayan türden. Engin Gençtan’ın Hayat adlı kitabında okuduğum bir yer gelir aklıma:
“Yabancılaşma, insanın üzerine çöken en ağır duygu olmalı, yaşattığı dünyasızlığıyla. Panik atağın ölüm agonisini andıran çaresizliğinden ya da depresyonun iflah olmayacağına inanılan karamsarlığından da ağır. Panik atağa dünyaya yönelik bir imdat çağrısı, depresyona dünyaya yönelik bir öfke eşlik eder. Yabancılaşmada ise dünya silinir.”
Bir taşın üstüne ilişir gözlerim. Taşın içinde ne aradığımı bilmeden bakarım. Belki bir iz, belki bir çatlak… Belki de sadece bakmak için. Ama o an şu düşünce düşer içime: İnsan, hiçbir şeyin anlamı olmadığını kabul ettiğinde, belki de her şey anlam kazanmaya başlıyordur.
Cami yavaşça boşalır. Geriye bir elin parmaklarını geçmeyecek kadar insan kalır. Sonra yön, hiçliğe döner. Dışarı çıkarım. Kediyi göremem. Biraz yürürüm. Hava değişince insanın içi de değişir ya hani, belki benim de ruhum serinler diye. Bu sefer yönümü bilmem. Adımlarım, düşüncelerime kılavuz olur. Aklıma o kitap gelir yine: “Elif’e sevgilerimle, 1989.” Kimdi Elif? Kim yazmıştı? Ve neden artık onun elinde değildi o kitap? Elbet biri alacak o kitabı. Yeni bir okur, yeni bir hayat. Ama Elif’in adı hep orada kalacak. Ve ben, hiç tanımadığım bir kadına, hiç duymadığı bir selam bırakmış gibi hissedeceğim kendimi.
Bir duvar dibine otururum. Karşı kaldırımdan geçen bir çocuğun gülüşünü duyarım.
Hayat, bir şekilde devam eder. Kiminin içi yanarken, kiminin kahkahası göğe karışır.
Ve ben, arada bir yerdeyim. Ne tam acının, ne de tam huzurun kıyısında. İçimden şöyle geçer: “İyi olmak değil, tam olmak istiyorum. Eksik yanlarımı da alıp kendimle barışmak. Çünkü insan, en çok kendisinden kaçınca yoruluyor.” Gözlerimi kapatırım. İçimdeki uğultular yavaşlar. Yalnız olmadığımı anlarım. Kalabalığım aslında. Ve içinde adı konmamış nice şeyler taşıdığımı fark ederim. Nasreddin Hoca boş durur mu tabi? Çıkarmış bir kağıt, yazmış. “Kuşlar bile yedi cihana ait, lakin hangi göğe konduklarını bilmezler. Sen ki hâlâ kime ait olduğunu bilmezken, nereye ait olacağını nasıl bilebilirsin?” Dönme vakti gelmiştir artık...
Alâkasız bir dipnot belki, ama sormadan da edemem: Zaten kitap pahalı, eyvallah. Lakin din kitapları neden ötekilerden daha da pahalı? Hadi roman, şiir, felsefe bir nebze anlarım. Sahaflar neden var? 2. El kitabı ucuza satmak için değil mi? Yahu Kütüb-i Sitte’ye başlamak istedik, bir heves bir niyet. Karşımıza çıkan şey: Sekiz bin lira! Hem ikinci el, hem sıfır fiyatında sahafta. Uygulamalara bakıyorum, manzara aynı. PDF'ye düşmekten ve sahaflara karşı sinirimi fiziksel olarak çıkarmaktan Allah'a sığınırım...
Web yapım aşamasındadır.
En iyi deneyim için mobil uygulamamızı indir.
En iyi deneyim için mobil uygulamamızı indir.
Bu satırlar, kendi yaşantımdan kalemime düşen izlerdir. Uzundur, geçilmesi makbuldür; lakin okuyan olursa, bilsin ki burada biraz insan, biraz iç, biraz da hiç var. Bu aralar tuhaf hissediyorum. Hem de öyle böyle değil, bambaşka bir tuhaflık bu. Ne daha önceki…devamı
Simone Weil’in Allah Aşkı Üzerine: Düzenli Düzensiz Düşünceler adlı eseri, eğer kalp gözüyle okunursa, bir tür tasavvufi metin gibi bile görülebilir. Lakin gereğinden fazla kristoloji içeren haliyle. Öyle bile olsa, Weil'da “ben”i terk etme arzusu vardır, acının anlamı vardır, Tanrı'nın…devamıSimone Weil’in Allah Aşkı Üzerine: Düzenli Düzensiz Düşünceler adlı eseri, eğer kalp gözüyle okunursa, bir tür tasavvufi metin gibi bile görülebilir. Lakin gereğinden fazla kristoloji içeren haliyle. Öyle bile olsa, Weil'da “ben”i terk etme arzusu vardır, acının anlamı vardır, Tanrı'nın tecellisinin ancak boşlukta zuhur edeceği düşüncesi vardır. Ama onun Tanrısı, İslam’daki gibi “Rahmân ve Rahîm” bir Tanrı değil; çekilmiş, susmuş, yalnızca yokluğuyla var olan bir Tanrı’dır. Ve tam burada, tasavvufla Weil’in yolu kavuşur gibi görünür, sonra yine ayrılır. Lakin Weil’in belki de en mistik yönü, “ben”i bir perde, hatta bir hastalık olarak görmesidir. Onun gözünde insanın Tanrı’ya yaklaşmasının önündeki en büyük engel yine insanın kendi benliğidir. “Benliğimi yiyin, çünkü lezzetsizdir” der adeta. Bu, bizim alimlerin tasavvufi bakış açısında çok derin karşılığı olan bir fikirdir. Mevlânâ, Yunus, Hallâc-ı Mansûr, İbn Arabî gibi sûfîler hep nefsin terkini, “fenâ”yı (yok oluşu) öğütler. Varlığı silmek, Allah’ta yok olmak, kişisel iradeyi bırakmak ister… Weil’in “hiçlik” arzusu, sûfînin “fenâ fi’llâh” dediği hâle aslında çok yakın durur. Haliyle bu durum birçok sayfada, Hristiyan Mistisizimi ve İslam Tasavvufu konularında arada kalmamı sağladı. Zira benzerlik ve yaklaşım pek fazla kayda değer anlam barındırıyor.
Bir diğer konu ise Weil’de lütuf kavramı. Tanrı’nın insanı seçmesi, bir anda ruhun üzerine inen, istenmeden gelen bir nur gibidir. Lütuf çabayı değil, boşluğu sever. Bu da tasavvuftaki “cezbe”yi andırır aslında. Sûfî, yolculuklarında bazen çabalar, bazen Allah onu “cezbesiyle” çeker. Kulun istemesi yetmez, Allah’ın istemesi gerekir. Weil’in söylediği de budur: “Gerçek dua, bir şey istememektir.” Bu, teslimiyetin sessiz biçimidir. Sûfî de istemeyi bırakır, sadece Allah’ın dilemesine kendini açar. Bu yönüyle bir benzerlik daha gözlerimizi tırmalar.
Ve gelelim Weil’in dünyasında acı kavramına. Bu, kendi anlatımına göre Tanrı’nın yokluğunun yankısıdır. Acı varsa, Tanrı yaklaşmıştır, çünkü benlik kırılmıştır. Tasavvuf da acıya yer verir: nefsin terbiyesi, ilâhî aşkın bedeli olarak acı vardır. Âşık, maşuk uğruna yanar. Ama burada büyük bir ayrımı hissettim: Weil’in Tanrısı acıya müdahale etmez. Bizim anlayışımızda ki düşüncede, Allah acıyı terbiye eder, aşkı artırır, yananı yakanla buluşturur. Tasavvufta Allah, kuluna “şah damarından daha yakındır.” (Kâf 16). Samîmdir, yakınlık ister. “Ben yere göğe sığmam, mümin kulumun kalbine sığarım.” der hadis-i kudsîde. Tasavvuf, Allah’ın hem celâl hem cemâl sıfatlarıyla yaşanabileceğini savunur. Weil ise, Tanrı’nın geri çekildiğini, insanı kendi haline bıraktığını, suskun ve uzak kaldığını düşünür. Onun Tanrı’sı adeta bir “yas tutar”; dokunmaz, karışmaz. Tasavvuf ise vuslat umudunu daima diri tutar.
İbn Arabî’nin “Vahdet-i vücûd” yani “varlığın birliği” görüşüne göre, Allah’tan gayrı bir şey yoktur. Her şeyde Allah’ı görür sûfî. Simone Weil ise Tanrı’yla insan arasında keskin bir ayrım çizer. Tanrı’nın tecellisi olsa da, kendisi insana asla karışmaz. Weil için boşluk vardır, tasavvufta ise o boşluk seyr-ü sülûk ile dolar, aşk ile yanar, vuslatla buluşur. Aralarında mesafe yoktur; sadece perdeler vardır. Bizlerde ilahi aşk yanık, cezbedici ve bazen sarhoş edicidir. Mevlânâ'nın “Aşksız geçen bir ömür beyhude geçmiştir.” dediği yerde, Weil aşka daha temkinlidir. Onun aşkı ateşli değil, donuk bir sessizliktir. Onda tutku değil, özlem; sarhoşluk değil, durgun bir bekleyiş vardır. Sûfî maşuk uğruna pervane olur, Weil ise yerde bir taş gibidir. Aslında Weil tasavvufa çok yakın yürür ama asla tam olarak ona varmaz. Onun yolu suskunluk yoludur; sûfînin yolu aşk yolu. Weil acıyı kutsar, sûfî acıyı aşkla yoğurur. Weil kendini silmek ister, sûfî Allah’ta kaybolmak. Biri karanlıkta bekler, diğeri nura yürür. Ama her ikisi de “ben”den kurtulmak ister. Ve bu, belki de iki farklı mistisizimin ortak noktasıdır. Şöyle daha iyi anlatabilirim sanırım.
Simone Weil: “Kişisel benlik, Tanrı’nın varlığına karşı durur. Bu benliği susturmak gerekir ki, Tanrı konuşabilsin.”
Yunus Emre: “Ben ben demem benliğe, benliğini bilmeyene. Ben benliğimi koydum, aşk ile yok eyleye.”
Veyahut İbn Atâullah el-İskenderî: “Senin yokluğun, O’nun varlığının ilk şartıdır.”
Bu kitap, benim nazarımda bir karşılaşma hikâyesiydi: Sessizlikle Aşkın, Felsefeyle Tasavvufun, Weil’in yankısıyla Yunus’un ve Mevlana'nın buluşmasının... Beğenmek kolay değildir; azdır sayfası amma dili ağırdır.
Eğer bu satırlar birilerinde bir yankı bulduysa, belki de Allah bu sessiz kıyıda biraz olsun oyalamak istemiştir insanı. Tıpkı bana yaptığı gibi. Zira Allah arayana görünür.
Kalbinle okuduysan, aradığın şey seni çoktan bulmuştur...
Basit, belki anlamsız... Ama kime göre, neye göre? Filmin son jeneriği aktığında, elim kendiliğinden Mubi’nin altındaki yorumlara kaydı. Orada gördüklerimse, bana bir kez daha gösterdi: milletçe bizlerle yabancıların dünyaya, hayata ve insana bakışı arasında derin bir uçurum var. "Acaba sorun…devamıBasit, belki anlamsız... Ama kime göre, neye göre? Filmin son jeneriği aktığında, elim kendiliğinden Mubi’nin altındaki yorumlara kaydı. Orada gördüklerimse, bana bir kez daha gösterdi: milletçe bizlerle yabancıların dünyaya, hayata ve insana bakışı arasında derin bir uçurum var. "Acaba sorun bende mi?" diye sordum kendime, içten içe yokladım hislerimi. Hayır, sanmıyorum. Zira böylesine incelikli, böylesine nahif bir filme yapılan mesafeli, soğuk yorumlar… Bana kalırsa, koca bir haksızlıktı.
Her insanın çocuklarla kurduğu bağ başkadır. Kimisi sever, kimisi kayıtsız kalır. Kimi tek bir bakışta yeni dünyalar keşfeder, kimi ise baksa da göremez hiçbir şey. Ben, oldum olası çocuklara hayranım. Nedeni yok. Yalnızca içlerinde saklı duran o safiyane parıltıya vurgunum. Her bakışlarında, cennetin unutulmuş bir köşesinin sıcaklığını hissederim sanki. Kimi koşarken tatlıdır, kimi yerken, kimi gülerken... Ama hepsi, dalında yeni açmış bir papatya kadar benzersizdir bu dünyada. İşte bu yüzden, bu film bende apayrı bir yer etti. Ve bana bıraktığı hissiyat, yalnızca izlenen bir hikâyenin çok ötesindeydi.
Bazen kendi kendime sorarım; eğer nasip olur da baba olursam, nasıl bir baba olurum? Gözlerim dolar bu sorunun ağırlığında. Çocuğumu hayal ederim: İlk adımlarını, dilinden dökülen ilk kelimeleri, uyutmam gereken uykusuz geceleri, ve içime çektiğim o tarifsiz kokuyu… Bakıldığında basit gibi görünen bu anlar, benim içimde öylesine derin, öylesine ulaşılmaz ki, hayalim bile tam varamıyor bazen oraya.
Ama film boyunca, kendimi farkında olmadan Calum’un yerine koydum. Bir erkek için kız çocuğunun yeri her zaman başkadır. Bir tebessümü bile, çekilen tüm acılara değen bir sevinçtir. Başını omzuna yasladığı anda, o anın huzuru semavi bir mertebeden gelir sanki. Evet… farklıdır kız çocuğu. Çünkü o, dünyaya rağmen gülümseyebilen bir kalbin suretidir. Bir bakışıyla içine güneş doğar insanın. Ve suskunluğunda bile bir şarkı gizlidir; hani ağlamaya ramak kala susan çocuklar gibi… Sadece varlığı bile, bir adamı baştan sona dönüştürür. Yumuşatır, inceltir, taşlaşmış yanlarını çatlatır. Belki de bu yüzden, Calum’un gözlerinde hep o kırılgan sevgi, o ağır gurur, o sessiz fırtına vardı. Filmde o incecik baba-kız anları… Kalbimde bir sızı gibi yer etti. Özellikle otelin balkonunda geçen o konuşmalar… Bir adamın, kızının gözlerinden kendini seyredip kendi iç karanlığıyla boğuşurken bile onu gülümsetmeye çabalaması… Dedim ki kendi kendime: İşte sevgi bu… Basit ama nadir, ulaşılması güç bir sevgi.
Ve sonra yeniden sordum kendime: Gerçekten iyi bir baba olmak mümkün mü? Sevilmekle yetinmeyip anlaşılmak, bir dağ gibi dimdik durmak ama fırtına geldiğinde yıkılmamak… Hayatın ağırlığını taşırken, çocuğunun kalbinde yara değil iz bırakmak… Zor, evet. Ama uğruna ölünecek bir savaş bu. Kızımın saçlarını taramak, ona kitaplar okumak, dizime uzanmışken hayaller kurmak… Her “baba” deyişini kalbimde yankılanan bir dua gibi içime çekmek... Belki de bu yüzden film, birçokları için "basit"ken, benim için derindi. Çünkü yalnızca bir hikâye izlemiyordum; belki de gelecekte yaşanıp kaybolacak anılarımı, henüz gelmemiş hayatımı seyrediyordum. Ve ne gariptir ki; bazı anlar daha yaşanmadan bile özlenir. İçinde bin kelimeyle anlatılamayacak duygular barındıran nadir anlardır bunlar. İşte bu yüzden Aftersun, benim için yalnızca bir film değil; bir izdi. Bir hayalin, bir korkunun ve umudun. Calum’un yorgun omuzlarında kendi yüklerimi buldum. Onun gülümseyerek örttüğü hüzün, bana bir ayna tuttu. Ve belki de herkesin göremediği de buydu. Zira herkesin kalbi aynı yerde atmıyor. Kimisi yalnızca perdeye bakar, kimisi perde arkasına, kimisi ise perdeyi perde yapan asıl kaynağa...
İnanıyorum ki bu film, bir gün gerçekten baba olduğumda tekrar izlenecek. Ve o zaman da, yine bir şeyler öğretecek bana. O zamana dek, Rabbimin yazdığı nasip ne ise, ona "hayırlısı" deyip yola devam etmeli. İzleyin… Ve imkânınız varsa, izlettirin. Bazı filmler, sadece izlenmez; zamanı gelince yaşanır.
Kaleme aldığım sözlerime, aşık olduğum bir parçayla giriş yapmak istiyorum. "Amin Bani/ Dele Man Khodayi Dare" "Her ezgine oynadım, dünya Ne acılar çektim, dünya Ama sorun değil artık, Benim de bir kalbim var Ve o kalbin Rabbi var… Bin kez…devamıKaleme aldığım sözlerime, aşık olduğum bir parçayla giriş yapmak istiyorum. "Amin Bani/ Dele Man Khodayi Dare"
"Her ezgine oynadım, dünya
Ne acılar çektim, dünya
Ama sorun değil artık,
Benim de bir kalbim var
Ve o kalbin Rabbi var…
Bin kez yalnız kaldım dünya
Yere düştüm, kalktım yine dünya
Ama sorun değil artık,
Benim de bir kalbim var
Ve o kalbin Rabbi var...
Bir tek Allahım var başımda,
Biliyorum, her an beni gözetiyor.
İnsanlar gelir, bir gün gider
Ama Allahım… beni asla terk etmez.
Kalbimde ne zaman hüzün varsa
Tek dostum O’dur;
O, içimi duyar, acımı bilir…
Ben Ona aşığım,
O da bana…
Sorunlarımı çözen O’dur."
Dünyayı adımlıyorum zannederdim bu hayatta. Bir adımım diğerini izlerdi kendimde. Günler akardı, ben büyür, devam ederdim. Düşünür, olgunlaşır, okur; en sonunda oldum sanardım. El açardım semaya, sözler dökülürdü yanaklarımdan. Dilimde sessizlik kırılır, dizlerimde acizlik hissederdim. Çok zannedmişim dünya, çok... Piştim diyen nice insanın dönüp dolaştığı o yollar, çıktığı o yokuş merdivenler, izlediği o kuşlar bana az geldi zannedmişim dünya. Çok kalp kırmışım, çok ah almışım; çok mutlu etmişim, hal hatır bilmişim, iyilik yapmışım dünya. Ama yine de olduğum kişiye ulaşamamışım, verdiğim sözleri tutamamışım, yazık etmişim dünya. Bir anlamdır dilimden düşmemiş, ellerim gitmemiş lakin gözlerim dizginlenmemiş. Oturmuşum, çizgilerimi saymışım, ellerimi ovuşturup yüzüme tutmuş; düşünmüşüm dünya. Nice keşmekeşin arasında bir tutam huzuru bulamamışam, bir rahat edememişem, bir tebessümde kaybolamamışam dünya. Akşam vakitlerini saydığım oldu, sabahları beklediğim oldu, kalemi bıraktığım; geceleri susturduğum oldu dünya. Bir ezgide kaybolduğum, bir mırıltıda durduğum, bir duada çöktüğüm oldu dünya. Söyle, bu kula yok mudur bir sefa?
Dönüp durmuşum dünya, dönüp durmuşum da ses susmamış içimde. Hala açım dünya. Sevgiye, huzura, mutluluğa, aşka.. Hasrete, tövbeye, O'na. Ben sustum zannederdim dünya, içimde feryatlar koparmış. Ben unuttum zannederdim dünya, meğer kalbimin bir köşesi hep O'nu hatırlarmış. Ben yürüdüğümü zannederken dünya, hep beklermişim de kapının diğer tarafında hep O varmış. İnsanın içinde bir boşluk olurmuş, tüketen. Bir yankı duyulurmuş, can alan. Geç fark etmişim dünya. Ne maskeler gördüm sende, sende olanlarda. Taktım kendime bir tane senden olanlardan kaçmak için. Nice suretler gördüm dünya, olduğundan farklı; can yakan. Atamadım taktığımı, oldum can yakan. Artık bir daha ne ah alır, ne can yakarım dünya. Varsın sen yak, diğer yanağı dönmek bizdendir. Varsın sen al, diğerini vermek kalbimizdendir dünya. Varsın sen say, sen söv; sükut gözlerimizdedir. Varsın sen söndür, bizi dua yakar dünya. Çünkü bilirim, her karanlıkta bir nur saklı. Her yokluk, varlığın zıddı değil; ona açılan bir kapı. Ve her düşüş, sana en uzak yer dünya. Sen unutturursun belki, ama O hatırlatır. Sen dağıtırsın belki, ama O toparlar. Sen yaralarsın, ama O merhemdir dünya. Artık bu kalbi ne senin yollarında harcarım, ne de yüzümü senin vitrinlerinde ararım. Ben gönlümü kıymet bilenin katına sundum dünya. Ben elimdeki kırıkları, O’nun rahmet sofrasına koydum dünya. Çünkü öğrendim… Senin verdiğin sevinç, kırılgan bir cam gibi. Ama O’nun verdiği huzur, sarsılmaz bir sır gibi dünya. Şimdi susuyorum. Ama bu susuş, senin yenilgin değil. Bu susuş, teslimiyetin dili. İçimde fırtınalar dinmiyor, ama ben, artık onlara "hoş geldin" diyorum dünya. Çünkü her çırpınış, beni O’na götürüyor. Her sızı, beni duaya çağırıyor dünya. Ve bu yolculukta yüküm ne kadar hafif olursa, o kadar yaklaşırım vuslata. O yüzden affediyorum. O yüzden susuyorum. O yüzden içimden yükselen her “Neden?”e, artık sadece “O bilir.” diyorum. Çünkü hakikat, bazen sadece susuşla duyulur dünya. Zira "kalpler, ancak Allah'ı anmakla huzur bulur"
İnsanın kendine dönmesidir pişmanlık. Kırdığı aynaların önünde durup, kendini ilk defa gerçek haliyle görmesidir dünya. Ne kadar kaçtıysa, o kadar sarsılır insan. Ne kadar unuttuysa, o kadar hatırlamak zorunda kalır dünya. Bilirim bırakmazsın. Ve ne kadar uzaklaştıysa, işte o kadar yakınında bekliyordur af dünya. Zannedersin ki geri dönemezsin. Yüzün yoktur, dilin yoktur, göğe bıraktığın o ses kırılmıştır. Oysa tevbe, kirin çokluğundan değil, rahmetin sonsuzluğundan doğar dünya. Bir an... Sadece bir an içten yanman yeter. O an, kalbin gözyaşı olur; o gözyaşı, arşta kabul buyuyur dünya.
Pişmanlık, kulun “beni affet” demesi değildir sadece… Allah’ın "Ben seni yine de kabul ederim" demesi gibi gelir bana. O yüzden tevbe, benim en yüce kudretimdir dünya. Çünkü ne kadar günahım varsa, rahmette o kadar kapım vardır. Aşkım vardır dünya, tevbeden doğar çoğu zaman. Zira kalbimi yakan şeyden, seni sarmalayan aşka doğru bir kıvılcımla geçilir, bilirim. Sevmenin ne demek olduğunu, O’nu sevmeden anlayamaz insan. Aşk, sadece sevmek değil; Kendini kaybetmektir dünya. Benliğini bırakıp, yokluğa razı gelmektir. Ve yokluk sandığın o hâl… O en dolu olandır. Çünkü orada artık sen yoksundur dünya; yalnızca “O” vardır.
Ne zaman ki bir isme takılırsın, aşkta boğulursun. Ama ne zaman ki “ism”in ötesindekini seversin, ne zaman sebepsiz seversin, ne zaman hayatına girdiği günü seversin, o zaman gerçek aşka erersin dünya. Aşk zannedileni aşk gibi görmeden aşkı bahşet dünya. Bir tebessüme seni yakmayı nasip et dünya. Sen bana huzuru ver, sen bana hislerime sahip olanı ver; fark ettir, affedeyim seni dünya. İnsan bazen çok yanar. Düşer, parçalanır, yalnız kalır. Ama o yanış, aşkın ilk kıvılcımıdır. Tevbe, o yangını söndürmez; Aksine, ateşin yönünü gösterir. Göster doğru olanı, bunca zamandır sakladığım tarafımı vereyim, seveyim dünya. Hem faniye, hem bakiye can vereyim dünya.
Belki kusurluyum, hatalarla doluyum, eksik ve yanlışlarla örülü biriyim; fakat beni iyileştiren, tamamlayan ve anlam katan O’dur dünya.
Hacı Bayram’ın o kalabalığında, bir çocuğun gülüşü yankılanır derinden;
Dünyalar dolusu acıya bedel,
Saf ve duru bir neşedir o tebessüm
Yorulmuş ruhların sığınağı
Karanlığın içinde parlayan bir umut ışığı...
O çocuğun hatırasına...
Good Omens... Tanıdık bir isim, tanıdık bir imza. Klasik bir Neil Gaiman şovu desem, yeridir. Kalemine aşina oluşumdan ötürü beğeneceğimi önceden sezmiştim, ama bu denli içselleştireceğimi hiç sanmazdım. Uzun süredir hiçbir dizi yahut film, beni ilk anından son sahnesine kadar…devamıGood Omens... Tanıdık bir isim, tanıdık bir imza. Klasik bir Neil Gaiman şovu desem, yeridir. Kalemine aşina oluşumdan ötürü beğeneceğimi önceden sezmiştim, ama bu denli içselleştireceğimi hiç sanmazdım. Uzun süredir hiçbir dizi yahut film, beni ilk anından son sahnesine kadar böyle içine çekip taşımamış, düşünmeye mecbur bırakmamıştı. Good Omens, yalnızca kıyameti ya da insan doğasını resmetmekle kalmıyor; özgür iradenin kıymetini, kaderin mantıksal tutarlığını, insana dair hakikatin göksel bir felsefeyle yoğrulmuş halini sunuyor. Ve bunu yaparken iki sezona öylesine derin bir anlam yüklemiş ki, sanki bir kurgu değil, adeta bir vahiy izliyorum hissi vardı bende.
Ahlaki kutuplar arasında çizilmiş klasik “doğru-yanlış” sınırları silikleşiyor bu yapımda. Kimi zaman kötülükte bir iyilik, iyilikte ise gizli bir kibir buluyor insan. Zira Good Omens, kutsal olanı sorgulamıyor belki ama kutsallığa dair anlayışımızı altüst ediyor. Yaratanın işine akıl sır ermediğini usul usul anlatırken, aynı zamanda dünyanın merkezine yerleştirdiğimiz ve sabit olan tüm ahlaki sabitleri yerinden oynatıyor. Ve bunu izlemek bence insanın dünyaya olan bakışını da değiştiriyor.
Anlatım dili ise başlı başına bir mesele... Hele ki yüce olana dair tasvirleri böylesine ince bir mizahla yoğurmak, bana hep daha yakın gelmiştir. Bir anlatı hem kutsalı taşıyıp hem de onunla oyun oynayabiliyorsa, orada hakiki bir insanlık, hakiki bir içsellik sezilir. Uluviyetin ciddiyetini gülümseyerek taşıyan her yapıma gönlüm bir parça daha yakın olur. Nitekim bu dizide de öyle oldu. Özellikle Eski Ahit göndermeleri, Tanrı’nın kararlarını ironik bir üslupla dile getiriş biçimleri, cennet ve cehennem temsilleri, azizler ve peygamberlerin dokunuşları… Tüm bu ögeler öylesine ince bir çizgide sunulmuş ki, hayran olmamak neredeyse imkânsız. Elbette Hristiyanlık mitolojisi üzerine kurulu oluşu sebebiyle, Kur’an yahut İslam’a dair referanslar da aramadım değil. Fakat bu bir eksiklik olarak değil, yüksek bir beklenti olarak okunmalı. Sonuçta dizinin terminolojisi, Eski ve Yeni Ahit’in sularından akıyor.
Ve en nihayetinde beni en çok sarsan, Kader ile Seçim arasındaki o kadim gerilime geldi... Dizi, kıyametin eşiğine geldiğimizde bile insanın sınavının “ne olacağı” değil, “neyi seçeceği” olduğunu anlatıyor alt metinlerde. Tanrı'nın planı sessiz; çünkü belki de plan, sessizlikte yankılanan bir özgürlük. Crowley ile Aziraphale’in dostluğu, kutsal kitaplarda yer bulamayacak kadar saf, dokunulmamış ve... evet, belki de tam bu yüzden bu kadar kıymetli. Çünkü bu anlatı, kim bilir, belki de varoluşun gürültüsünde içimizdeki ahlakın fısıltısını duymaya çalışan herkesin hikâyesidir? Melekler ve iblisler yalnızca figür, arka plan süsleri… Belki de asıl mesele, her sabah uyanıp yeniden kurduğumuz o vicdan terazisidir. Belki Tanrı, bizden büyük mucizeler beklemiyor.
Belki sadece şunu duymamızı istiyor:
“Dünyayı biraz daha az berbat hale getirin.”
Ne var ki final bölümü, öyle bir hayal kırıklığıyla kapandı ki, sanki anlatının tüm ihtişamı bir anda sönmüş, zamanla örülmüş o görkemli yapı, ‘Game of Thrones’ finali misali, tamamen çöp olmuştu. Yazık etmişler, yazık etmişler... Yine de izlenir, yine de şans verilir..
Kaleme alınan bir takım yaşantım... Bu satırlar, Farid Farjad'ın "Goleh Pamchai" parçasıyla hayat bulmuştur. Zira böyle bir üstat olmasaydı, zihinde kurulan pek çok şey hiçbir zaman var olamazdı. Gönül, yitik ve harap bir kalenin harcı gibi dağılırken zamanın ağırlığında, susar.…devamıKaleme alınan bir takım yaşantım...
Bu satırlar, Farid Farjad'ın "Goleh Pamchai" parçasıyla hayat bulmuştur. Zira böyle bir üstat olmasaydı, zihinde kurulan pek çok şey hiçbir zaman var olamazdı.
Gönül, yitik ve harap bir kalenin harcı gibi dağılırken zamanın ağırlığında, susar. Sükûtu, fırtınaların ardından kalan paslı demir misali; öyle sessiz ve yakıcıdır ki, anlatacak sözcük bulamaz dil kimi zaman. İşte o an, yalnızca Sen işitirsin ey Rab. En gizli yankıları, çırpınan tüm umutları. Her zerresi acı ve hüsran, bir tutam mutlulukla dolu bu âlemde, faniye umut aramak, alevin içinde su aramak gibi gelir düşüncelerime. Ahvama teslim olmuş yolculuğumda, yüreğim puslu, gözlerim zindanda.
Sağa çeviririm başımı, masumiyetin ta kendisi var; küçük bir kız çocuğu, gülüşünde dünya kadar saflık, ellerinde pembe ve sarı şekerleme, yüzünde gök kadar temiz bir nur. O çocuk, kirlenmemiş umutların habercisi, geleceğin tertemiz aynası gibi yansır yüreğime. Ne zaman ona baksam, kaybettiğim o saf ve duru zamanı hatırlarım; umutları henüz kırılmamış, adımlarını yeni atan, mavi battaniyesini yanından ayırmayan küçüklüğümü görürüm.
Sol yanıma çeviririm başımı, semanın ağırlığı eğer beni. Gözümden akan belli belirsiz yaşları düşünürüm; ama bu yaşlar, nefisle giriştigim amansız bir savaşın, geleceğin işaretleridir. Ellerime yönelir bakışlarım, çizgiler uzanır geleceğe, kırılgan ve kırık yolların gizli haritalarına. Anlamaya çalışırım, fakat boşluk o kadar büyüktür ki, kelimeler bile sığınamaz bir yerde.
Uzaktan, yaşlı bir çiftin konuşmalarına kulak kesilirim; birbirine sorular sorarlar, “Kim kimin eşi?” der biri, diğeri karşılık verir, “Bilmiyorum, ama bence siyahlı ben, diğeri sen” der birbiri ardına giden kedileri görünce. Susarım, sessizce dinlerim, onların kelimelerini düşünürüm. Anlatılmaz, sadece hissedilir bir yorgunluk vardır seslerinde, geçmişin ve geleceğin arasında asılı kalan. Bakarım, kırışıkları yüzümü güldürür. Ellerime bakarım, pürüzsüz olması yüzümü düşürür. Yolumu ağır adımlarla sürerken, ağaçlardan yükselen hafif bir esinti içime işler; buram buram manevi kokular, eski zamanların yankıları. Hacı Bayram’ın izinde yürürüm. Geçmişin, sessizliğin ve duaların arasında; dünyanın ve ötesinin arasında bir yerdeyim. Kalbimde bir çınlama, kulaklarımda yankılanan, türbenin etrafından gelen “Amin”ler…
Orada bir süre durulur. Öylece. Ne acele vardır ne maksat. Sadece zaman vardır orada, kendine ait olmayan ritmini bırakır da biraz olsun yavaşlamayı öğrenir. Dakikalar geçmez, daha çok sarkar. Gökyüzü biraz daha silikleşir, rüzgâr kelimeleri yutmadan önce yüzüme değen serinliğiyle selam verir. İnsanlar yavaşça eksilir, saat akşamı bulur. Kalabalığın ardında, seslerin çekildiği o sığ sessizlikte sadece biz kalırız: Ben ve Sen, ya Rab.
İşte orada başlar asıl konuşma. Dilimden dökülen her şey zaten Senin bildiğin şeylerdir ama ben yine de anlatırım. Çünkü bilirim, Sen susarsın ama sustukça daha çok dinlersin. Ben içimi açarım; çocukken adını ezberlediğim dualardan, büyüdükçe unuttuğum anlamlardan, yaşarken fark etmediğim işaretlerden bahsederim. Her biri sana dair bir cümle taşır içinde. Anlattıklarım bazen bir felsefenin kıyısından yürür, bazen sadece bir tebessüm olur. “Şöyle yapsam, verdiğin yola varır mıydım?” diye sorarım kendime, sana sormuyormuş gibi halbuki. Oysa bilirim, en çok Sen duyarsın bunu. Küçük sevinçlerimi, içime sinen kırgınlıkları, sustukça ağırlaşan düşüncelerimi de eklerim cümlelerin arasına. Arada gülümserim. Belki de sırf “Durur mu Nasreddin Hoca, yapıştırmış cevabı!” demek için kurarım tüm hikâyeyi. İçimdeki sezgiyi, o ince nükteyle sana anlatırım, Sen de gülümseyerek dinlersin gibi gelir bana.
Sonra, içimden bir cevap gelir, senden geldiğini düşündüğüm. Bilgece ve sessiz:
“Yürü ya kulum… Ama yürü dediğim yol, yürüdüğünle aynı mı?” Kelimeler susar, başımı öne eğerim. Belki de o an ilk kez hakikaten susmuş olurum. Bu yolun nereye vardığını sormam artık. Çünkü bilirim, yolun sonu bir kapıya çıkar. Râdiye yazılıdır o kapıda. İçimdeki karmaşa durulmuş, ruhum mutmain olmuş, kelâm ise Levvâme’de susturulmuştur. O ânın adı vardır. Sadece Sen bilirsin. Ben de sadece Eyvallah derim, "Eyvallah."
Felsefi metinler, çoğu zaman okurunu ya sarar ya da iter. Çünkü felsefe yalnızca düşünceyle değil, yaşamla konuşur. Bir fikri okurken aslında onunla değil, onun içindeki yazarla yüzleşirsin. Seneca’nın iki kısa metnini “Hoşgörü Üzerine” ve “Ruh Dinginliği Üzerine” okumak, bir deneyimden…devamıFelsefi metinler, çoğu zaman okurunu ya sarar ya da iter. Çünkü felsefe yalnızca düşünceyle değil, yaşamla konuşur. Bir fikri okurken aslında onunla değil, onun içindeki yazarla yüzleşirsin. Seneca’nın iki kısa metnini “Hoşgörü Üzerine” ve “Ruh Dinginliği Üzerine” okumak, bir deneyimden fazlası oldu benim için. Kimi satırları kıyıya vuran bir dalga gibi içimi serinletti, kimileri ise sanki içimdeki yarayı bilmeden tuzladı.
Hoşgörü Üzerine: Bilgeliğin Soğuk Mermeri
Seneca'nın “De Constantia Sapientis” metni, hoşgörünün erdemini konu alıyor gibi görünse de, aslında insana değil, bir tür tanrısal varlığa hitap ediyor. Seneca burada bir “bilge” portresi çiziyor ki, ne dünyadan etkileniyor, ne duygulardan, ne hakaretten, ne öfkeden. Ona göre gerçek bilge hiçbir şeyden incinmez, hakarete uğradığını bile düşünmez. Çünkü hiçbir dış etkenin insanın iç değerine zarar veremeyeceğini savunur. Bu düşünceyi ilk okuduğumda bir şeylerin içime oturmadığını fark ettim. Bu gerçekten hoşgörü müydü? Yoksa duyguları bastırma, görmezden gelme ve en nihayetinde bir tür kibirli suskunluk mu? Bilmiyorum.
Bir insan olarak sürekli sınanan, yanlış anlaşılan, kırılan biriyim. Hepimiz öyleyiz. Gün içinde küçük küçük yüzlerce öfke, kırgınlık, hayal kırıklığına temas ediyoruz. Seneca'nın bu bilgesi ise bunların hiçbirine karşılık vermiyor, hatta bu duyguların “bilgeye yakışmadığını” savunuyor. Ama insan dediğimiz şey, sadece akıl yürütme makinesi değildir. İnsan, duygu ile düşünce arasında gidip gelen, çelişkilerden yoğrulmuş bir varlıktır. Seneca burada bana hitap etmiyor; çünkü bana ulaşamıyor. “Sen böyle olmalısın,” diyor, ama “senin neden böyle olmadığını anlıyorum,” demiyor. Oysa hoşgörü, tam da bu anlama çabası değil midir? Bu metin, bana göre hoşgörüyü kutsarken insanı yargılıyor. Ve işin tuhafı, bunu yaparken bile sesini hiç yükseltmiyor. Ama bir filozofun sessizliği, bazen bir celladın baltasından daha sert olabilir.
Ruh Dinginliği Üzerine: Kendi İçimde Bir Odaya Girmek
Sonra “De Tranquillitate Animi” geldi. Aynı filozofun kaleminden çıkmasına rağmen, sanki bambaşka bir adam konuşuyordu burada. Belki de bu metni yazarken Seneca biraz yorulmuştu. Belki de bir şeylerden bıkmış, bir sabaha yorgun uyanmıştı. Kim bilir. Ama burada karşımda bir tanrı değil, bir insan vardı. Eksikleriyle, kararsızlıklarıyla, kendi içinde de çatışan bir adam. Bu metin bir dost mektubu gibi yazılmış. Adres Serenus ama aslında her satırın muhatabı okur. Çünkü burada anlatılan ruhsal dağınıklık, yalnızlık, yönsüzlük, tatminsizlik, bunların hepsi evrensel yaralar. Ve Seneca bu kez onları örtmeye değil, gösterip anlamaya çalışıyor.
“Bazı günler bir işe dört elle sarılırız, ertesi gün onu anlamsız bulur, yeni bir şeye yöneliriz. Sürekli yer değiştiren gemi limana ulaşamaz.”
Bu cümleyi okurken kendimi gördüm. Kimi zaman Arapça öğrenmek için çırpınırken, kimi zaman da her şeyden soyutlanıp kendimi şiire ve kitaplara verirken bir hafta sonra tüm kitaplara yabancılaşmam, hatta çevremde gördüğüm her şeye yabancılaşmam, bir gün geleceğe dair büyük planlar yaparken ertesi sabah hiçbir şey yapmak istemeyişim… Bu, sabitlenemeyen ruhun sarsıntısı. Seneca bunu tarif ediyor ve çözümler sunuyor. Ama bu çözümler yukarıdan değil, yanı başımızdan geliyor. Basit yaşamak, istikrarlı yaşamak, ne için yaşadığını sorgulamak… Bu öğütler belki yüzlerce kez kulağımıza çalındı. Ama Seneca bunları öyle bir yerden söylüyor ki, yargılamıyor, sadece hatırlatıyor. Bu yüzden cümleleri içimize işliyor.
Bu iki metni yan yana koyduğumda Seneca’nın iki farklı yönünü gördüm. Birincisinde filozof konuşuyor, ama bir büst gibi, gözleri açık ama görmüyor. İkincisinde ise bir insan konuşuyor, belki yorgun ama samimi. Belki kesin değil ama içten. “Hoşgörü Üzerine”, bana nasıl biri olmam gerektiğini söylüyor ama neden olamadığımı anlamıyor. “Ruh Dinginliği Üzerine” ise beni anlıyor, olduğum hâlimle kabul ediyor ve elime küçük bir pusula veriyor: “Buraya dön, içeriye dön, sabit kal.”
Her felsefi metin bir aynadır. Kimileri bizi daha güzel gösterir, kimileri daha çıplak. Seneca’nın bu iki eseri de bana bir şey gösterdi: Sarsılmaz bilgeye henüz yakın değilim. Belki hiçbir zaman olmayacağım. Ama iç dinginliğini arayan, yavaşlayan, düşünmeyi isteyen biriyim. Bu yüzden “Ruh Dinginliği Üzerine” bana sadece bir kitap değil, bir tür yaşam önerisi oldu. Gürültüden uzak, sadelikte güç arayan bir yaşam. Seneca’nın iki yüzü var. Biri granit gibi sert, biri su gibi sakin. Hangisini seçeceğin, hangi halinle karşılaştığına bağlı.
Ben bu sefer suyu seçtim. Çünkü o beni çağırdı. Dinginliği seçtim, çünkü o beni seçti..
Son zamanlarda düşüncelerim susmaz, kalemim yorulmaz oldu. Akıl bir kuyuya taş atar gibi daldıkça dalar, her seferinde bir başka yankı vurur içime. Gözlerim bir noktaya çakılır, dünya silinir aniden. Dil susar; çünkü kelimeler kifayetsizdir o an. Beden bir heykel gibi…devamıSon zamanlarda düşüncelerim susmaz, kalemim yorulmaz oldu. Akıl bir kuyuya taş atar gibi daldıkça dalar, her seferinde bir başka yankı vurur içime. Gözlerim bir noktaya çakılır, dünya silinir aniden. Dil susar; çünkü kelimeler kifayetsizdir o an. Beden bir heykel gibi durur, zaman donar. Fakat el... El titremeden yazar. İçimde kopan ne varsa, kâğıtta can bulur. Bu da, o kağıtlardan biri, suskunluğun sesi...
İnsan, evvela nefes almayı bilmelidir; lakin yalnızca ciğerini değil, kalbini de dolduran bir nefesten söz ederim. Zira hakikî hayat, bu soluklarda başlar; bir ömürlük suskunlukta yahut bir anlık çığlıkta değil. Yaşarken ölmeyi öğrenmeli insan; çünkü her gülüşe bir veda, her bakışa bir hicran, kimi zaman da sefa gerekli. Amma, ölmeden evvel yaşamayı da bilmelidir insan; hem kalbin atışıyla, hem de ruhun iniltisiyle ayakta kalmayı öğrenmelidir. Karanlık bastığında, el yordamıyla da olsa yol bulmalı; çünkü her gece bir sınavdır, her sessizlikte bir sır vardır. Hayat, ihtişam gibi gözüken acısıyla zuhur eder, yokluğuyla sarar insanı; yitiklik, bazen bir isimde, bazen bir bakışta, çoğu zaman da kendi içinde yankılanır. Amma gülmeyi unutmamalı insan; zira acının karşısında tebessüm edebilmek, en büyük zafer, en büyük nimettir.
Sevmek… Lakin olduğu gibi, eğip bükmeden. Zira sevgi, bir kimliği tanımanın en saf yoludur. Ve insan, sevdikçe kendi derinliğine vakıf olur; öğrendikçe sarar ruhunu, kendi hakikatine sevdalı bir mürid olur. Ruhun eşlikçisidir bazı sesler; bir dua, bir şarkı yahut bir fısıltı. Ve bir gece gelir, “Yol biter.” denir. İşte o vakit, gözler eğilmeyi bilmelidir; zira hakikatin karşısında boyun eğmek, zillet değil, yüceliktir. Bazen, bazı suretler farklıdır; ayırt edilebilir kalabalıkların arasından. Ama tanınmaz… Ve belki de bu tanımayış, tanıdık olan her şeyden daha çok yer ediyor kimi zaman insanın sinesine. Hayatın çizgilerindeki o damarlar ilginç gelmeye başladı bu vakitlerde nazarıma. Zira bazen bir varlık var olur gözde, sustukça daha da büyür. Her büyüme, aslında bir küçülmedir içten içe. Bir şey söylemeyi değil de bir şey hissetmeyi seçer insan bazen sükûtu ile. Çünkü bazı insanlar kelimelere değil, sessizliğiyle sığar bu koca cihana. Uzak duruyorum, çünkü dokunmak istersem kırılır bir şeyler; belki birilerinde değil ama bende. Veya bende değil ama birilerinde. Lakin her geri çekiliş, bir adım daha atmak gibi gelir. Her şey sessiz, sessiziz ama bu sessizlik alışıldık bir suskunluk değil. Daha çok, yaşanan bir şeyin izi, gizi gibi. İçimden geçen cümleleri tutuyorum, çünkü bazı cümleler söylenirse anlamını kaybeder. Ve belki de en çok bu yüzden kalıyor içimde: söylemediklerimle, yapmadıklarımla, dokunamadıklarımla. Çünkü bazı insanlar, dokunulmaması gereken güzellikler gibi; yaklaşırsan kaybolur, uzaklaşırsan eksik kalır. Ben ise o incecik çizginin tam ortasında, iki zıt dünyanın esiri olmuş bir yara gibiyim; ne tam dokunabilenim ne de tam vazgeçebilen bu hayatta. Varlık ve yokluğun arasında, umudun ve kahrın fırtınasında savrulan bir rüzgârım; her adımda bir parçamı düşüren, her duruşumda bin soruyla yanan bir fani. Bu sancı, bu bekleyiş, suskunluğun en derini kimi zaman. Hatta öyle bir mekândadır ki bazen insanoğlu; hem muhayyer hem mahkûm, hem ulaşılmaz hem arzulanan… İşte bu hallerde gizlidir en münevver güzin, en hakiki ümit. Çünkü bazen varlığın en yakını bile, dokunulmaz bir sınırda durur; ve o sınır, muazzez bir şiirin ilk kıtası gibidir. Bilinmeyen, başlangıcı afaki, lakin sonu kallavi olan. Bu fani âlemde, ne yerde ne gökte sükûn bulunur; hayat, keşmekeşle bezenmiş bir perdedir. Lakin bazı hisler vardır ki, yüzyıllık kitapların tozlu sayfalarında bulunur. Bu hisler, bu devrin kayıp anlamlarında yankı bulur. Ve evet, anlamlar katledilmiş olabilir; ama işte tam da bu sebeple maneviyat yüceltilmelidir. Maneviyat, rüzgârın kalbimize değdiği yerde kök salmalı; derinlere, sükûtun koynuna... Ve o yerde, anlaşmazlık değil, rengini iyilik ve faziletten alan, dünyaya nur saçan, yüreğe huzur ve sükûnet seren bir zambak yeşermeli. Zira bir kibrit, koskoca bir ormanı tutuşturabilir; lakin zarafetiyle doğan o zambak, hiçbir yangının söndüremeyeceği bir ışık taşır. Ve o ışık bazen, birisinin tek bir yürüyüşünün kudretindedir.
Gel gelelim, içimize. Bakışlarla süslenen kelimelerden ve satırlardan uzak durarak başlamalı. Şöyle kâh düşünmek, kâh susmak… O derinlikler içinde kaybolmak, hislerini dile getirememek… Söylemek istesen, dilin dönmemek… Bir sükût ki gittikçe ağırlaşan, çığ gibi büyüyen. Ne garip, pek garip. Özlem mi, acı mı, hasret mi, pişmanlık mı; hangisi olduğunu bilmemek. İnsan kendi içinde ne hissettiğini bilmez mi? Bilmez efendi, bilemez. Niçin bilemez? Çünkü bilmek kolay şey değildir. Hemen yenilip, hemen yutulmaz. Şu günlerde, nasıl olur da her şey gözümde bu denli anlamsızlaşır, anlamıyorum. Bazı şeyler anlamlı, az da olsa öz de bulunsa var; lakin ne canımın değeri kalır, ne hislerimin, ne iyiliklerin, ne kötülüklerin zerresi. Nefesin kıymeti, sözlerin ağırlığı, hareketlerin kalıcılığı… Hepsi birer hayâl, birer yokluk. Fena halde bir sükûnet sardı ruhumu bu hâl ile. İnsan her şeye duyarsızlaşınca, her şey manasız görününce fani dünyada farklı bir âlem açılır gözde. Bir adım daha atar o âleme, başka bir hayatın kapısını aralar. İşte o an anlarsın iyiliği, kötülüğü, zamansız gelen varlığı ve yokluğu. Bunları kabullenmeye yetecek olgunlukla donanırsın. Hatalıyım, kusurluyum dersin. Bunca yılın sonunda, gözlerimden süzülen yaşları bile bastıracak kadar hâlâ çocuk kalmışım. Belki de beklediğimden çabuk büyüdüm, çok çabuk. Kim bilir, belki de bu yüzden ruhum küçük bir çocuğu kovalayacak kadar küçük kaldı. Hatta belki bu yüzden düşünürüm geceleri. Çünkü düşünmeden uyuyamam, bir damla olsun can yanmadan uyuyamam. Kalbim buna müsaade etmez. Rahat etmeme izin vermez. İyi yapar aslında. En azından, bunca anlamsızlık arasında bana kılavuzluk eden bir şey var. En azından bir anlam taşır. Bir şey verir bana, hissettirir en azından. İyi ya da kötü olsun, fark eder mi?
Aslında hiçbir şey düzelmez, kimse düzeltemez. Belki ben izin vermem buna. Düzeltilmek için beklerim, çünkü dermanım yok. Birisi gelir, her şeyi çözer diye beklerim. Beni buradan çıkarır diye beklerim. Sonra birisi gelir, anlamaz. Yargılar, bilmez, edemez. Bir başkası, bir başkası ve bir başkası. Sözlerin ehemmiyetine inanmayan çoklar. Sorsalar varlar ama yoklar. Bir şeyler hissetmek isterim aslında. Acım hep taze kalsın diye mi? İnsan acıdan başka şeyi çok az verir hâliyle. Yoksa hata etmekten korktuğum için içime kimseyi almamaktan mı çekinirim, bilmem. Kendi kendini çözemezken insan, nasıl yön verir hayatına? Bir ay sonra, ruhen bambaşka bir hayat bekliyor beni. Bembeyaz bir sayfa. O hayat beni bekler ama ben neredeyim, kimleyim bilmiyorum. O hayatı nasıl kuracağım? Acıları bırakmalı mı, saklayıp korumalı mı? Acı olmadan nasıl yeniden şekillenir insan? Acı varken nasıl bakarım önüme? Tıpkı bu yazımın altındaki satırlar gibi: geleceğe bir mektup, lakin adresi yok. Yüreğime hükmedemem, karar veremem. "Niçin, ey Rabbim, niçin?" der dururum; lakin yeminle bilmem. Bu benim için bir plan mıdır? Reddettiğim şeylerin cezası mıdır? Kaderin planını çözemiyorum. Öyle aciz hissediyorum ki kendimi bazen; bir zamanlar böylesine un ufak hissetmezdim hayatta. Belki de bu daha iyidir. Ruhuma şifa verir. Hayatıma yön verir, yoluma ışık olur. Bunca pişmanlığın ve kötülüğün arasında kalmış ve hayat denen yolu adımlayan bir yolcunun yükünü taşıyabilmem için bana güç verir. "O senin içinde." derdi bir dostum. "Bir gün olacaksın, pişeceksin." derdi. "Kendi alevinde kendini yakmak istemelisin. Kül olmadan nasıl yenileceksin?" demiş Nietzsche. Lakin Mevlânâ da şöyle dile gelir: "Hamdım, piştim, yandım." Bizler, ehli tasavvuf ve ehli aşk yolundan, zahirde Hanefî, bâtında aşk ehli olma gayretiyle var oluruz umarım.
Uzun zamandır bir Türk yapımı, böylesine derinden yakalayamamıştı beni. Ne yalan söyleyeyim; yerli dizilere karşı daima mesafeli durmuşumdur. Hatta zaman zaman, o mesafe önyargıya dahi bürünmüştür. Lakin öyle bir yapım ki, tüm duvarlarımı yıkıp geçti. Her bölümünde, tarihin kokusunu burnuma…devamıUzun zamandır bir Türk yapımı, böylesine derinden yakalayamamıştı beni. Ne yalan söyleyeyim; yerli dizilere karşı daima mesafeli durmuşumdur. Hatta zaman zaman, o mesafe önyargıya dahi bürünmüştür. Lakin öyle bir yapım ki, tüm duvarlarımı yıkıp geçti. Her bölümünde, tarihin kokusunu burnuma dek taşıyan, anlatısını derinleştiren ve merak duygumu diri tutan bir şeyler mevcuttu bu dizide.
Tarihî gerçeklik hususunda (elimdeki bilgi ölçüsünde) göze çarpan bir zafiyet ya da abartı sezemedim. Bilakis, özenle kurgulanmış bir geçmiş anlatımı mevcut. Oyuncu tercihleri, pek çok diziye kıyasla hayli isabetli. Özellikle Çandarlı Halil Paşa ile Gülşah Hatun karakterleri, sanki tarih sayfalarından kalkıp can bulmuşlar da karşımıza dikilmişler gibi.
Hadiselerin işlenişi, doyurucu bir derinliğe sahip. Yine de, ne yazık ki klasik Türk dizisi olmanın getirdiği ‘reklam arası uzatmaları’na maruz kalmış bazı sahneler mevcut. Hikâyenin doğal akışını sekteye uğratmasa da, yer yer bu yapay uzatmalar hissedilmiyor değil.
Savaş sahneleri yerinde ve yeterince etkileyici. Elbet, dikkatle bakan gözler bazı arka plan dövüşlerinin epey yapay durduğunu görebiliyor. Ancak bu sahneler çoğunlukla kısa kesitlerle geçildiğinden, rahatsızlık büyük boyutlara ulaşmıyor, göz yormuyor.
Haremlik tarafına gelince… Dizide siyasi entrikanın mihenk taşlarından biri olarak ustaca işlenmiş. Toplumda çoğu zaman ya romantize edilen ya da küçümsenen harem yapısı, burada ne yüceltilmiş ne de karalanmış. Aksine, hak ettiği tarihsel ciddiyetle, devlet işleyişindeki yerini, cariyelerin saray ekosistemindeki önemini ve stratejik rollerini açık bir zarafetle sunmuşlar.
Diğer bir konu, Batı dünyası. Bu tasvir yer yer taraflı gibi görünse de, hali hazırdaki anlatının dengesini bozmuyor. İnce bir çizgide yürümeyi başarmış yapımcılar. Ve belki de beni en çok etkileyen husus: karakter derinliği. “Muhteşem Yüzyıl” gibi bir devin dahi göze batan yüzeyselliği, burada yok denecek kadar az. Her figür, bir fon değil, bir arka plan hikâyesi taşıyor içinde.
Lakin, gönlümü büsbütün çelen yer tasavvufun işlenişi oldu. Dizinin o ince ayarlarla serpiştirilmiş tasavvufi damarları, yeri geldi mi bir şiir gibi, yeri geldi mi bir dua gibi izleyenin içine işliyor. Bu bölümleri defalarca açıp izledim; yalnızca anlamak için değil, hissetmek için… Çünkü yalnız savaş meydanlarında değil, sarayın taş avlularında, zihin oyunlarında ve cariye sohbetlerinde bile bu derin maneviyatın yankısı hissediliyor.
Netice olarak… Bölüm sürelerinin uzunluğu dışında, eli yüzü düzgün, ruhu derin bir yapım. Sizi süresiyle filmlerin deryasından uzak tutması dışında (benim gibi) meraklısına âdeta bir ziyafet. Seyreden pişman olmaz; belki vakit sebebiyle bir dert kazanır, belki bir fikir, belki bir arayışa daha çok yaklaşır…
Son olarak, buraya küçük bir sitem bırakmak isterim:
Ey Sayın Raf yetkilileri, neden hâlâ bu dizinin yeni bölümlerini sisteminize eklemediniz? İlk sezon 15 bölüm diye görünüyor hâlâ, halbuki dizi 55. bölüme gelmiş, bende 25'de ilerliyorum. Defalarca eksik içerik bildirimi yaptım, her biri cevapsız kaldı...
Geleceğe Mektup 1)- Hayat, garipliklerle bezeli bir labirenttir; insan bazen geçmişte yazdıklarını silip yeniden kaleme alırken, bir parça kendinden de sıyrılır. O silinmiş satırların ardından doğan kurtuluş hissi, zihnin puslu ufkunu aralar; Ve her yeni cümle, içte tomurcuklanan bir patika…devamıGeleceğe Mektup 1)-
Hayat, garipliklerle bezeli bir labirenttir; insan bazen geçmişte yazdıklarını silip yeniden kaleme alırken, bir parça kendinden de sıyrılır. O silinmiş satırların ardından doğan kurtuluş hissi, zihnin puslu ufkunu aralar; Ve her yeni cümle, içte tomurcuklanan bir patika gibi yüreği kabartır, soluklara derinlik katar.
Belki de ilk kez, bu döngüyü hayata geçirmek, bana bu denli huzur ve haz veriyor.
Çünkü mühim olan yazmak, kimi zaman yeniden doğmaktır. Bu mühim olan eylem, kalemin ucunda geçmişi gömmek, geleceğin Âyinesini yeni bir duayla çağırmaktır kimi zaman...
Şimdiden geleceğin koynuna, bir gün yollarımızın kesişeceği o eşsiz ruha sevgilerimle... Zamanın ince dokusunda saklı bir vakitte, rüzgârın serin esintisiyle aynı yelde, aynı anda savrulmak dileğiyle...
Kalbimin en derin yerinden, varlığıyla yazgımı güzelleştirecek olana kişiye saygılarımla.
Zamanın her kıvrımında, sessizliğin en derin yerinde yerini saklayarak, henüz tanımadığım seni ve gelişini, bir dua gibi; sessizce bekliyor olacağım...
Her yazdığımın ardından dönüp baktığımda, önceki düşüncelerimi görüp nelerin değiştiğini fark etmek hâlâ bana umut veriyor. Geçmişin vakitlerinde satırlarıma hâlâ biraz tutunuyorum ama artık daha umutluyum. Dünya denen bu sahte aynada kendime yabancı düşmüş, hak ettiğimden fazla yüklenmişim kendime. Bugünse beni bu satırları yazmaya iten, aniden karşıma çıkan eski bir melodi oldu. O ezgi, saniyelik bir temasla beni benden aldı ve hayatım, bir film şeridi gibi gözlerimin önünden öyle süratle geçti ki... Ne olduğunu anlayamadan, birkaç aydınlanma yaşadım sanırım. Ama o aydınlanma gözlerimin parıltısıyla değil, yıllar önce okuduğum bir sözün canlanışıyla zuhur etti:
“Sonra kendi durumuma baktım, bir de ne göreyim! Dünyevî alâkalar içine dalmışım, batmışım.”
Bu söz, zihnimde şimşek gibi çaktı. Adımlarım yürümeye devam etti, lakin zihnim çok uzaklarda geziniyordu. Ancak sonra kendine geldi ve düşünmeye başladı.
Dualarımda kendimi değersiz hissettiğimi, yaşadıklarımın ve hissettiklerimin aslında bir çift göz uğruna değil, daha yüce bir anlam uğruna heba edilmemesi gerektiğini idrak ettim. Ama yine işler beklendiği gibi olmadı. Yine bir çift göze, bir çift ele ve bazen de içimde yankı bulan o yakarışlara, Rabbime yazılar yazdım. Yine fark ettim ki, ruhumun besin kaynağı yalnızca gözlerdeki derinlik, ellerdeki sıcaklık, seslerdeki titreşim, çehrelerdeki kıvrımlar ve içime nurunu bahşeden Rabbim. Ellerimi harekete geçirecek başka bir şey henüz bulamadım. Bulmalı mıyım, bilmiyorum. Fakat artık tanımadığım insanlar hakkında da yazıyorum. Bu, sıkça yaptığım bir şey değildir. Bugün bir dilenci gördüm; kirli ellerine, solmuş gözlerine baktım. Her sabah önünden geçip gittiğim bu adamın hikâyesini merak ettim. Sonra, hiçbir şey sormadan ona yazdım. Belki de hayatı boyunca kimse onun için bir şey yazmamıştır. Ama ben yazdım. Fakat vermedim o yazıyı. Bir daha kimsenin ona yazmayacağını bile bile...
Gözlerimin gördüğü birçok şey bu alemde benim için sanat eseri gibi. Ama her gün zihnimde daha da eşsizleşen, masumluğuyla semada gezinip duran o açık mavi ve gecenin zifiri karanlığı... İşte onlar benim içimdeki sanatın temelini oluşturuyor. Bu iki renk, iki hâl... Onlara tam anlamıyla esirim. Onlar için ben yalnızca sıradan biriyim. Ne onlar beni tam olarak tanıyor, ne de ben onları. Belki de insanlık kendilerini basit görüyor ama onlarsız ben hiçbir şeyim. Yazdıklarım, hissettiklerim, düşündüklerim hiç olurdu. Bir insana yazma arzumun kökenini hâlâ çözmeye çalışıyorum. Semaya bakarken içimde oluşanların anlamını kavramaya çabalıyorum. Neden çevreme, dağlara, taşlara yazamıyorum, bilmiyorum. Hissedemiyorum, anlamsız geliyor. Fakat bir noktada, bu kadar insani temellere dayanan şiirlerin ne kadar derinlikli olduğunu sorgulamaya başladım. Düşündüm ve fark ettim ki, insansız ve inançsız bir şiir nefes bile alamaz. Bu yüzden yazmaya, tefekküre dalmaya devam ettim. Ve bir anda, zihnime kazınan bir çift göz, kulağıma değen bir sesin titreşimi ve aklımın ucuna gelen bir ayet…
Şu sözleri adıyorum o nadide sanat eserine:
"Ey özlemiyle her beyazı derin bir geceye çeviren; gözlerimi çağlatan, en kırık umutları coşturan...
Bir düş kadar yakın, bir şiir kadar uzak kalandın sen.
Her dizede beni bambaşka renge boyayan, içimde ebedi mısra kalan...
Gözlerime umudu dolduran, çölümü vaha kılandın sen."
Bir gün ulaştırır mıyım sana bu satırları, bilmiyorum. Fakat eşsiz olan bu kainatı birkaç adımına sığdırabilmek, sonsuzluğu bakışlarında görebilmek, kuş cıvıltılarının sükunetli tınısını içinde, sesinde saklayabilmek… İşte bu bana bu satırları ulaştırmaktan daha güç geliyor. Bunu nasıl başardığını bilmiyorum. Kendimi ve kalemimi, bir çift göz ve ses karşısında silahsız kalan bir ordu gibi hissettim. Ama kalemim, o eşsiz parıltı ve tını karşısında seve seve can veriyor. Yazarken, bir nevi kanarken saygıyla eğiliyor hepsine. Belki beni bilmiyorsun, belki bilmeyeceksin. Belki de bu hislerim, tek bir hareketinle sona erecek. Hatta belki de beni asla tanımayacaksın. Ama sen… Kalemime bir yudum tat katan, gözlerimin daimi esiri, hislerimin efendisi olarak gelip geçeceksin benden. Tıpkı Rabbin huzurunda diz çökmüş, yaşadığı her yudumu birer birer kusan, zamanın sırtına yüklenmiş bir Âdem gibi...