(@) - Raf

Arabesk bir kadın olduğumu söylemem gerek. Belki de bu yüzden her denemenin sonunda hüsrana pek bir hazırlıklıyım. Buram buram öğrenilmiş çaresizlik kokan şarkılara suçu atmak çok kolayıma geldiğinden içimdeki öfkeyi de dünyaya salık vereceğim. Öfkeyi meşrulaştıracak, sorumluluk duygusunu hafifletecek ve…devamı

merdumgriz 3 months ago

Gurebahane-i Laklakan

Ahmet Haşim

1 Gönderi

Ahmet Haşim’i çok severim ama onun mizojenist yanı hep aklımı kurcalar durur. Sevdiğim şeyle huzursuz olduğum şeyin aynı kişide toplanması, bende tuhaf bir zihinsel gerginlik yaratır. Kendisinin zeki, incelikli laf sokan, bayağı güzel nüktedan tavırları olan bir adam olması, defolarını…devamıAhmet Haşim’i çok severim ama onun mizojenist yanı hep aklımı kurcalar durur. Sevdiğim şeyle huzursuz olduğum şeyin aynı kişide toplanması, bende tuhaf bir zihinsel gerginlik yaratır. Kendisinin zeki, incelikli laf sokan, bayağı güzel nüktedan tavırları olan bir adam olması, defolarını görmeyeceğimiz anlamına gelmiyor tabii. Hatta bazen tam tersine: Zekâ, insanın kendi karanlığını daha ustaca gerekçelendirmesine yarar. Gerçi edebiyat tarihi mükemmel şeyler yazan iğrenç insanlarla dolu; pardon pardon, genel olarak öyleler zira sinemada da harika filmler çeken iğrenç yönetmenler var. Demek ki estetik üretimle ahlaki bütünlük arasında zorunlu bir bağ yok; bunu bilmek insanı rahatlatmıyor, aksine daha da huzursuz ediyor. Sanat ile karakter meselesinde zaman zaman sanatı yaratıcısından ayrı düşünmeye çalışsam da bok gibi insanlar olduklarını bildiğimde yaptıklarını beğenince içim bir tuhaf oluyor. Sanki beğeni, bilginin önüne geçiyor; bildiğimi bastırıp haz aldığım an, kendimle aramda küçük bir çatlak oluşuyor. Ahmet Haşim bok gibi bir heriftir demiyorum, daha beterleri var tabii ama neyse… Zaten mesele kim daha kötüydü yarışı değil; mesele, hayranlığın içimize bıraktığı o kirli tortu. Bu insanların hayatlarına şöyle bakıp da vaktiyle sevdiğim kişilerin gerçekte kim olduklarını öğrendiğimde sükût-u hayale uğruyorum. Ama sonra fark ediyorum ki hayal kırıklığı çoğu zaman onların değişmesiyle değil, benim onlara yüklediğim anlamın dağılmasıyla ilgili. Belki de sorun, metinleri değil, metinlerin arkasında tutarlı ve temiz bir ruh hayal etmemdi. Ömer Seyfettin’in bu hayal kırıklığını hikâyeleştirmişti. Yanlış hatırlamıyorsam "Sahir’e Doğru" idi hikâyenin ismi :) Oradaki Sahir de bizim kadın şairimiz Celâl Sahir’den başkası değil. Meraklısına tavsiye ederim. Çünkü o hikâye, insanın sevdiği bir figürle yüz yüze geldiğinde yaşadığı o sessiz çözülmeyi çok iyi yakalar. Galiba biz pek değerli tüketicilerin sorunu, Ömer Seyfettin’in de işaret ettiği gibi, o saf romantik, idealistçe ortaya koyulan metinlerin yazarın bünyesine de sirayet etmesini beklememizdir. Yazının vaat ettiği derinliğin, yazanın hayatında da karşılığı olsun isteriz. Oysa çoğu zaman metin, yazarın başarabildiği değil, özlediği şeydir. Belki de öğrenilmesi gereken, “teoride herkes mükemmeldir, pratikte sıçarsın” sözünün doğru olduğudur, kim bilir. Ya da daha dürüst bir çıkarımla: Biz, insanların kusurlu olmasını değil, hayran olduğumuz insanların kusurlu olmasını kabullenemiyoruzdur. Dipnot: Kusur derken bazılarınınki kusurun ötesinde de bu konuda konuşmak beni geriyor. Hasılı Ahmet Haşim'in kadınlar konusunda yazdıkları bir kenara bırakılırsa düz yazıları oldukça keyiflidir. Dili sade, nüktedan ve eğlencelidir :)

merdumgriz 3 months ago

Sen Aydınlatırsın Geceyi

Onur Ünlü

77 Gönderi

Küçük insan ikiyüzlülüklerinden yoruldum. Hatta yorulmak kelimesi bu hâli karşılamıyor; daha çok, tekrar eden ve artık tahammül sınırını aşan bir tiksintiden söz ediyorum. Gündelik hayatta karşıma çıkan küçük hesaplar, küçük dertler, küçük erdem gösterileri; hepsi daha büyük bir adaletsizliği örtmek…devamıKüçük insan ikiyüzlülüklerinden yoruldum. Hatta yorulmak kelimesi bu hâli karşılamıyor; daha çok, tekrar eden ve artık tahammül sınırını aşan bir tiksintiden söz ediyorum. Gündelik hayatta karşıma çıkan küçük hesaplar, küçük dertler, küçük erdem gösterileri; hepsi daha büyük bir adaletsizliği örtmek için işleyen bir düzenin parçaları gibi. Bu metin, soyut bir toplumsal gözlemden değil, bizzat yaşadığım deneyimlerden ve bu deneyimlerin bende yarattığı düşünsel basınçtan doğdu. İçinde bir miktar bastırılmış öfke de bulunduğundan en baştan bilgilendiriyorum. :) Yakın zamanda iş yerinde yaşadığım bir olay, bu ikiyüzlülüğün ne kadar hızlı ve mekanik işlediğini çarpıcı biçimde gösterdi. Aynı gün içinde, aralarında yarım saat bile olmayan iki anda; önce “data araması konusunda yetersiz” olduğum, tatlı dilli ama açıkça aşağılayıcı bir üslupla tarafıma bildirildi. Performans, eksiklik, gelişim alanı gibi kavramlar dolaşıma sokuldu. Kısa süre sonra ise satış ve kalite verileri geldiğinde, kurumda en fazla satışı yapan kişinin ben olduğum ortaya çıktı. Bu kez aynı ağızlar yön değiştirdi: “Özveri”, “harika iş”, “bayılıyoruz”. Aynı beden, aynı emek, aynı gün içinde hem yetersiz hem örnek çalışan ilan edildi. Bu çelişki, bireysel bir tutarsızlıktan çok daha fazlasını gösteriyordu. Burada ölçülen şey emeğim değildi; emeğin otoriteyle kurduğu anlık ilişkiydi. Performans, nesnel bir ölçüt olmaktan çıkmış; Michel Foucault’nun disiplin toplumlarında tarif ettiği gibi, denetimin esnek ama sürekli bir aracına dönüşmüştü. Amaç tutarlılık değil, sürekli tetikte tutma hâliydi. İnsan bu yüzden yorulur: başarısız olduğu için değil, her an başarısız ilan edilebileceğini bildiği için. Bu noktada şiddet, açık bir zor kullanımı şeklinde değil; “geri bildirim”, “iyi niyet”, “biz bir aileyiz” söylemleriyle dolaşıma girer. Hannah Arendt’in “kötülüğün sıradanlığı” kavramı burada anlam kazanır: Şiddet artık istisnai bir sapma değil, gündelik işleyişin normal bir parçasıdır. Tatlı dil, masum bir iletişim biçimi değil; şiddetin estetikleştirilmiş hâlidir. Kırbaç görünmezdir ama iz bırakır. Arap atı gibi koşturur dururuz, o geniş cepleri daha da doldururken "özveri" adı altında sömürülmeye devam eder, en sonunda da görünmez kırbaçların izleriyle evlerimize döneriz. Bu deneyim, beni yalnızca kurumsal dile değil, ahlâkın kültürel temsillerine de yeniden bakmaya zorladı. Sinemanın ayine görevini daha da derinden seyretmiş oldum. Çağrışımlar bende metaforik bir filmi tekrar düşünmeye itti. Sen Aydınlatırsın Geceyi filmi, bu gündelik ikiyüzlülüğü sinema diliyle görünür kılan güçlü bir örnek sunar. Filmde Cemal’in eşine uyguladığı şiddete en sert tepkiyi gösteren figür doktordur. Ancak bu tepki, saf bir etik duruş olarak sunulmaz. Aksine, film doktor karakteri üzerinden ahlâkın nasıl bölünebildiğini teşhir eder. Doktor, arka planda kendi ilişkisinde kadına yönelik şiddeti yeniden üretirken, Cemal’i sert bir dille yargılar. Bu çelişki, filmde yalnızca anlatısal düzeyde bırakılmaz; doktorun gözünden akan kanla bedenselleştirilir. “Kan ağlamak” deyimi, burada mecaz olmaktan çıkar; ahlâkî ikiyüzlülüğün bedensel semptomu hâline gelir. Film, “ele verir talkını, kendi yutar salkımı” atasözünü bir karakter tipine dönüştürür. Doktor, ahlâkı başkalarına yöneltilen bir söylem olarak kullanır; kendi iktidar alanında ise askıya alır. Bu temsil, sembolik şiddet kavramıyla birlikte okunduğunda daha da anlamlı hâle gelir. Şiddet, kaba biçimiyle değil; meşru, haklı ve hatta erdemli görünen söylemlerle yeniden üretilir. Doktorun bedeni bu çelişkiyi ifşa ederken, gündelik hayatta bu tür ikiyüzlülükler çoğu zaman görünmez kalır. Kurumlarda, ailelerde, kamusal alanda; ahlâk, güce göre yön değiştirir. Benim küçük insan ikiyüzlülüklerinden duyduğum nefret tam da buradan besleniyor. Sorun büyük kötülükler değil; onların bu kadar sıradan, bu kadar hızlı kılık değiştirebilmesidir. Küçük olan, itiraz edilmeden geçer. Küçük olan, “büyütme” denilerek bastırılır. Ama insanı asıl yıpratan, bu küçük olanların birikerek bir yaşam biçimine dönüşmesidir. Artık şunu açıkça söylemek istiyorum: Beni yoran emeğin sömürülmesi değil; ahlâkın bu kadar ucuz olmasıdır. Herkesin doğruyu bildiği, herkesin yanlışı başkasına havale ettiği bu düzende; ahlâk bir ilke değil, bir aksesuar hâline gelmiştir. Gerektiğinde takılır, gerektiğinde çıkarılır. Küçük insanlar büyük kötülükler yapmaz; ama büyük kötülüklerin yaşanabileceği zemini döşer. Her gün, her yerde, her ilişkide. Benim tiksintim tam da buraya yöneliktir. Çünkü insan bir süre sonra şunu fark eder: Asıl karanlık olan gece değil, onu aydınlattığını sananların gözüdür. Dipnot: Kurumsal şirket adı altında sömürülmekten bıktığımdan, yeterince para biriktirirsem kaz yetiştiriciliği vs. gibi işlere bulaşacağım. Ya da geçenlerde Diyarbakır'da 3000 davara bakma konusunda bir iş ilanı gördüm, cinsiyet gözetmiyorlarsa eğer tüfek kullanmayı öğrenip oraya gideceğim. Yeter bre kardeşim!

merdumgriz 3 months ago

Ev Karadır

Forugh Farrokhzad

10 Gönderi

“Güvercinler gibi bağırışıyoruz adalet için ama kimse duymuyor bizi.” Cüzzamlıların yaşadığı o unutulmuş koloni, Furuğ Ferruhzad’ın kamerasında yalnızca bir hastalık mekânı değil; toplumun dışarı attığı tüm hayatların karanlık aynasıdır. Belgeselde geçen “Güvercinler gibi bağırışıyoruz adalet için ama kimse duymuyor bizi”…devamı“Güvercinler gibi bağırışıyoruz adalet için ama kimse duymuyor bizi.” Cüzzamlıların yaşadığı o unutulmuş koloni, Furuğ Ferruhzad’ın kamerasında yalnızca bir hastalık mekânı değil; toplumun dışarı attığı tüm hayatların karanlık aynasıdır. Belgeselde geçen “Güvercinler gibi bağırışıyoruz adalet için ama kimse duymuyor bizi” cümlesi, aslında yalnızca oradaki insanların değil, Furuğ’un kendi ruhunun da özlü bir ifadesidir. Çünkü Furuğ, hep duyulmak isteyen ama her defasında sessizliğe sürülenlerin şairidir. Ev Karadırda cüzzamlıların ellerini, yüzlerini, yaralarını saklamadan gösterir; ama hiçbir zaman acıyı sömürmez. Onları izleyiciye bir trajedi vitrini olarak sunmaz; aksine o yaraların içinde yaşayan olağan hayatın ritmini yakalar: çocukların oyunu, kadınların gülüşü, erkeklerin sessiz bekleyişi… Hastalığın çürüten dokusunun içinde bile insan olmanın hâlâ sürüyor oluşunu gösterir. Furuğ’un kamerası yargısızdır; şefkati estetize etmez, samimi bir tanıklık sunar. Bu yüzden belgesel yalnızca toplumsal bir gerçekliği değil, bir vicdan çağrısını kaydeder. O kolonide yaşayanların dış dünyaya ulaşmayan çığlıkları, Furuğ’un şiirindeki yalnızlık, reddedilme ve özgürlük arzusuyla birleşir. Ev Karadır, toplumun görmek istemediği karanlığı görünür kılar. Çünkü Furuğ için adalet, ışığı artırmak değil; karanlığı dürüstçe gösterebilmektir. Belgeselin ritmi şiir gibidir: Kamera bir yüzün üzerinde dururken, Furuğ’un sesi o yüzü yalnızlıktan çıkarır. Hastalıkla örselenmiş bedenleri yeniden birer özneye dönüştürür. Cüzzamlıların o görünmeyen hayatları, onunla birlikte bir insanlık ölümünden değil, bir insanlık unutuluşundan söz eder. Güvercinleri andıran o çığlık, belki de şunu söyler: Unutulanların dünyasında adalet, ancak birinin bakmayı göze almasıyla başlar. Furuğ ise tam da bunu yapar: bakar ve gösterir. Kendime not: Farsça şiirlerin seslendirişi de ayrı muazzam oluyor. Vakit bulursam öğrenmek istiyorum, umarım bulurum.

merdumgriz 3 months ago

Gençliğin En İyisi

Marco Tullio Giordana

12 Gönderi

Hayatımın en iyi ve beni derinden sarsan filmlerinden biri 'La meglio gioventu'. Bu filmle ilgili içimde hep aynı his beliriyor: Keşke karakterlerin dönüşümlerini, kırılma anlarını, yıllara yayılan ruhsal iniş çıkışlarını saatlerce konuşabileceğim bir arkadaşım olsaydı. Çünkü insan psikolojisinde “yaşam öyküsü…devamıHayatımın en iyi ve beni derinden sarsan filmlerinden biri 'La meglio gioventu'. Bu filmle ilgili içimde hep aynı his beliriyor: Keşke karakterlerin dönüşümlerini, kırılma anlarını, yıllara yayılan ruhsal iniş çıkışlarını saatlerce konuşabileceğim bir arkadaşım olsaydı. Çünkü insan psikolojisinde “yaşam öyküsü bütünlüğü” denen bir kavram vardır; bir karakteri yıllara yayılarak izlediğimizde, kendi içsel yolculuğumuzu da onlarınkine paralel biçimde yeniden örgütleriz. Bu film de tam böyle bir etki yaratıyor. Fakat çağımız insanının odak süresi kısaldığı için altı saatlik bir film fikri çoğu kişiyi daha baştan yoruyor. Oysa ben uzun metrajın insana sağladığı o yavaş, derin soluklanmayı seviyorum. Bir zamanlar Çin’in II. Dünya Savaşı’nda Japonlarla mücadelesini hem sanatsal hem insani bir perspektifle anlatan "Elveda Cariyem'i izlemiş, müthiş bir coşkuyla çevreme önermiştim. Ama kimse izlemeye niyetlenmedi. Oysa o film, savaş travmasının kuşaklararası aktarımından, sahne sanatlarının kimlik kurucu rolüne; kayıpların insan davranışında nasıl “gizli senaryolar” yazdığına kadar saatlerce konuşulabilecek psikolojik ve sosyolojik katmanlar taşır. Sanırım Gülten Akın’ın dediği gibi: “Kimsenin vakti yok durup ince şeyleri anlamaya.” Günümüzün hız kültürü, derin anlatılara karşı bir tür bilişsel sabırsızlık yaratıyor. Konu dağılmadan söylemek isterim ki La meglio gioventu yalnızca bir gençlik serüveni değil; insanın içsel çatışmalarını, seçimlerini, vazgeçişlerini ve “hayat çizgisinin” beklenmedik dönüşlerini olağanüstü bir doğallıkla gösteren bir yapım. Bazı karakterlerle hemhal olmanızın sebebi de bu zaten: psikolojiye göre, bir hikâyede kendimize benzeyen bir duygusal motif bulduğumuzda beynin empati ağları daha güçlü çalışıyor. Bu film de izleyeni tam oradan yakalıyor. İyi bir şey izlemek, kaydırmaya kısa bir ara vermek ve bir süreliğine kendi iç sesinize kulak vermek isterseniz mutlaka tavsiye ederim. Aslında inceleme yazacaktım ama vazgeçtim; gecenin bu saatinde tüm bunları yazmanın çok anlamı olmadığına karar verdim. Belki de bazı filmler üzerine konuşma isteğimiz bile o filmlerin bizde açtığı duygusal boşlukları doldurmanın bir yolu. Dipnot: Filme vaktiniz yoksa youtube üzerinden Fausto Leali'nin A chi parçasını dinleyin, filmdeki sahnesini izleyin. Böyle sahneler çok hoşuma gidiyor. Mesela 3 Iron filminde de Natasha Atlas hanımefendiciğimin Gafsa parçası çalmıştı, 0 gösteren tartı ile bu şarkının ve sahnenin uyumu muazzamdı. -İlgilisine duyrulur-

merdumgriz 3 months ago

Victor Hugo

Beşir Fuad

1 Gönderi

Galat-ı Meşhur Bilgilerde Bugün Beşir Fuad, çoğumuzun bildiği gibi Tanzimat döneminin en çok konuşulan isimlerinden biridir. Edebiyatımız romantizmi içselleştirirken o, “fenni edebiyatı” savunan; ilk ateist, pozitivist, naturalist ve materyalist yazarlardan biri olarak öne çıkar. Döneminde ortaya attığı tartışmalar büyük yankı…devamıGalat-ı Meşhur Bilgilerde Bugün Beşir Fuad, çoğumuzun bildiği gibi Tanzimat döneminin en çok konuşulan isimlerinden biridir. Edebiyatımız romantizmi içselleştirirken o, “fenni edebiyatı” savunan; ilk ateist, pozitivist, naturalist ve materyalist yazarlardan biri olarak öne çıkar. Döneminde ortaya attığı tartışmalar büyük yankı uyandırmış, özellikle Victor Hugo’yu adeta “edebiyatın peygamberi” mertebesine yükselten romantik yazarlar tarafından şiddetle eleştirilmiştir. Söz konusu tartışma ise meşhur Hayaliyûn–Hakikiyûn tartışmasıdır. Beşir Fuad’a göre gerçek edebiyatı temsil eden isim Emile Zola’dır. Romantizm ise onun nazarında gerçeklikten kopuk, plastik bir güzellemeye dönüşmüştür. İşte bu edebî çerçevede başlayan tartışma, dönemin basınında giderek büyümüş; ancak bir süre sonra mesele, edebiyatın dışına taşarak Beşir Fuad’ın kişiliğine, ailesine, değerlerine ve savunduğu tüm ideolojilere yönelen bir linç dalgasına dönüşmüştür. Buna çarpıcı bir örnek vermek gerekirse: Annesi psikolojik rahatsızlığı sebebiyle doktor tavsiyesi üzerine hastaneye yatırıldığında, bu durum bile “İşte bu zındıklar böyledir; en kutsal varlık olan anneye bile sahip çıkmaz, onları hastane köşelerine atarlar!” şeklinde çarpıtılarak saldırı malzemesi yapılmıştır. Yani Beşir Fuad’ın edebiyata dair düşüncelerine bir antitez geliştirmek yerine, tamamen ad hominem bir tartışma yürütülmüş ve zaten ruhsal olarak kırılgan olan yazar iyice yıpratılmıştır. Naturalistlerin çoğu gibi o da soyaçekime, kalıtsal aktarıma inanıyordu; bu nedenle annesi gibi aklını kaybetmekten korkmuş ve bu korku onu yavaş yavaş intihara sürüklemiştir. Burada özellikle bilinmesi gereken nokta, onun bir “inanç krizi” sebebiyle değil —zaten açıkça belirttiği gibi— maddeci bakışını koruyarak bu kararı aldığıdır. Galat-ı meşhur olan bilgi ise şudur: Beşir Fuad’ın intiharının ardından intihar vakalarının arttığı, gazetelerde sürekli intihar haberleri çıktığı için bu haberlerin yasaklandığı söylenir. Evet, intihar haberleri artmış ve nihayetinde yasaklanmıştır; fakat bunun nedeni, gazetecilerin Beşir Fuad’ın intiharının yüksek satış getirdiğini fark ederek bu tür haberleri özellikle çoğaltmalarıdır. Yani mesele toplumsal bir “intihar dalgası” değil, basının rant arayışıdır. Ve işte bize yeni bir ders: Öyle ya da böyle hayat devam ediyor. İnsanlar çıkarları söz konusu olduğunda, kendilerini romantik idealist olarak tanıtsalar bile, çoğu zaman materyalist olduğunu kabul edenlerden çok daha materyalist ve hatta daha makyavelist davranabiliyorlar. Dipnot: Tartışmayı başlatan kitap :) Victor Hugo Dipnot2: Evet, intiharını pozitif bilimlere katkı sunaması açısından bilinci kapanana değin anbean kaydetmiştir.

merdumgriz 3 months ago

Virane Harita

Kobo Abe

1 Gönderi

Spoiler içeriyor Yine yeniden çeşitli hezeyanlarımla ben buraya bir kitap üzerine düşüncelerimi yazmaya geldim. Kobo Abe benim bayıldığım uzak doğu romancılarından biri ki, kendisi modern edebiyat tekniklerine çok hâkim ve gerçekten iyi uyarlıyor. Bildiğiniz gibi çeşitli romanları sinemaya uyarlanmış olsa da bu…devamıYine yeniden çeşitli hezeyanlarımla ben buraya bir kitap üzerine düşüncelerimi yazmaya geldim. Kobo Abe benim bayıldığım uzak doğu romancılarından biri ki, kendisi modern edebiyat tekniklerine çok hâkim ve gerçekten iyi uyarlıyor. Bildiğiniz gibi çeşitli romanları sinemaya uyarlanmış olsa da bu yazar özelinde bence beyaz perdeden ziyade okumak ve metnin yönetmen gözünden açılımını görmek değil de kendi gözlerinizle metinleri açmanızın çok daha iyi olacağını düşünüyorum. Buradaki hezeyan sebebimi divan girişi gibi sebebi telifle açıklamayacağım fakat romanı önerdiğim ve birlikte okuduğumuz arkadaşım beğenmeyince bende ufak bir sükut u hayal peydah oluverdi zira ben romana bayılmıştım. Fakat sanırım burada dikkat edilmesi gereken şeyin post-modern ve modern roman tekniklerini sevmeyen, durum hikâyeleriyle arası iyi olmayan, kronolojik bir ilerleme ve olay örgüsünü tercih eden okurlar için cazip olmadığı olsa gerek. Velhasıl kelam, Kobo Abe okurları bilirler ki romancı eserlerinde yoğun olarak kimlik bunalımı, yabancılaşma ve bireyin kendi benliğine yabancı düşmesi gibi temaları işler. Hatta çoğu zaman kahramanların isimlerinin verilmemesi bile Abe’nin kimliği anonimleştirerek okuru doğrudan varoluşsal boşluğa çekme yöntemlerinden biridir. Virane Harita tam da bu duygu alanında ilerleyen, dedektiflik kurgusunu yalnızca bir çerçeve olarak kullanıp özünde bir benlik çözülmesi anlatısı kuran bir romandır. Kaybolan adamı aramakla görevlendirilen dedektif, daha ilk adımlardan itibaren aradığı kişiden çok kendisine doğru bir iz sürmeye başlar. Adamın izleri, dedektife yol göstermez; aksine onun kendi kimliğini silikleştiren bir girdaba dönüşür. Bu nedenle dedektif, kaybolan adamı ararken giderek kendini kaybeder. Her ipucu, onu çözüme değil, kendi iç karanlığına yaklaştırır. Böylece roman, klasik dedektiflik anlatılarının “bulma” heyecanından çok, modernist ve post-modernist tekniklere yakın bir “çözülme” deneyimi sunar. Romanda yer alan kadının hamileliği, ilk bakışta yaşamı ve doğumu çağrıştırsa da Kobo Abe’nin elinde bu imge ters yüz olur. Hamilelik, yeni bir başlangıcın değil, dedektifin içsel karanlığının büyüyen, şekillenen, ağırlaşan hâlidir. Kadın adeta dedektifin zihnindeki kaosun beden bulmuş hâli gibidir. Bu metafor ile Abe, “oluşum”un umut değil, bunalım doğurabileceğini gösterir. Böylece hamilelik, romanın kimlik krizini besleyen bir yan damar hâline gelir. Bu tematik yapıların tamamını çerçeveleyen en güçlü alegori ise romanın adı olan “Virane Harita”dır. Harita, normalde düzen ve yönü temsil eder; doğru yolu bulmayı, gerçekliği kavramayı sağlar. Ancak Abe’nin dünyasında harita artık harita değildir: bozuk, yanıltıcı, yanlış yönlere götüren, okunamaz bir yüzeye dönüşmüştür. Dedektifin elindeki harita, tıpkı onun kimliği gibi viranedir/çökmüştür. Doğruyu ararken bile hep yanlış sokağa girilir, her sokak yeni bir çıkmaz olur, pusula bozuk çalışır. Burada bozulan yalnızca şehir değil, dedektifin bilinç haritasıdır da. En sonunda anlarız ki dedektif kaybolan adamı bulamamıştır çünkü aslında kendi benliğinin enkazı arasında dolaşmaktadır. Roman, bu nedenle yalnızca bir kayboluş hikâyesi değil; yanlış bir haritanın insanı nasıl sonsuz bir boşluğa sürüklediğinin, yön duygusu çökmüş bir ruhun içsel çölünde gezindiğinin anlatısıdır. “Virane Harita” sokakları değil, kahramanın zihnini temsil eder: Doğruyu arayan bir pusulanın bozulması, kişiyi en sonunda kendine bile yabancılaştırır. Sonuç olarak Virane Harita, modernist tekniğin bireyi merkeze alan kırılgan yapısını post-modern kaybolmuşluk hissiyle birleştiren, kimlik bunalımı, yabancılaşma ve yönsüzlük temalarını ustalıkla işleyen bir Kobo Abe klasiğidir. Kimi okurların mesafeli durmasının sebebi de tam olarak budur: Roman düz bir yol çizmez; bilakis yolun kendisini ortadan kaldırır. Abe, okuru da dedektif gibi yanlış sokağa sokar, çıkmazlara sürükler ve en sonunda haritanın viraneliğiyle yüzleştirir. Dipnot: Abe romanlarını okuyun lütfen, sinema uyarlamasını elbet izlersiniz. Dipnot2: Romandan her okur kendince bir anlam çıkartabilir. Çünkü roman kafkaesk ve Camus yolundan giden, absürdist bir romandır. Yani okuduğunuz her şeyi sorgularken bulacaksınız kendinizi :) Sümer Ludingirra'sı okuyacaklara şimdiden bol şans diler 🕊

merdumgriz 3 months ago

Uzak

Nuri Bilge Ceylan

43 Gönderi

Bugünün imgesi kar olsun dedim ve kar ile ilgili aklıma gelen pek çok şeyi burada toparlamaya çalıştım. Biraz dağınık olabilir fakat geri dönüp okuduğumda ekleyeceklerim ya da hatırladıklarım olduğunda eminim zihnim berraklaşacaktır. Yani bu yazı daha çok benim için yazıldığından…devamıBugünün imgesi kar olsun dedim ve kar ile ilgili aklıma gelen pek çok şeyi burada toparlamaya çalıştım. Biraz dağınık olabilir fakat geri dönüp okuduğumda ekleyeceklerim ya da hatırladıklarım olduğunda eminim zihnim berraklaşacaktır. Yani bu yazı daha çok benim için yazıldığından dağınıklığı üzerine de çok şey etmeye lüzum yok diye düşünüyorum. Kışın karla kaplı günleri, insan psikolojisinde bir metafor olarak sıkça beliriyor. Kar, yalnızca fiziksel bir doğa olayı değil, aynı zamanda arzu, zaman ve insan bilincinin etkileşimlerini somutlaştıran bir sembol. Nuri Bilge Ceylan’ın Uzak filminde Yusuf’un Mahmut’un evine gelişi, bu metaforu dramatik bir biçimde gösteriyor. Misafir, varlığıyla evde bir dinamik yaratır, ancak Mahmut’un içsel yalnızlığı ve sosyal izolasyonu nedeniyle bu varlık tam olarak algılanamaz veya kabul görmez. Kar, bu algısal bulanıklığın ve erişilemezliğin dışavurumudur. Psikolojik olarak bakıldığında, Mahmut’un durumu sosyal kaygı ve içsel güvenlik alanının ihlali ile açıklanabilir; misafirin gelişi, Mahmut’un içsel dünyasında bir huzursuzluk ve stres uyandırır. Filmdeki huzursuzluk ve iftira sahnesi, Mahmut’un kendi benliğiyle dış dünya arasındaki çatışmayı görünür kılar. Kar ve beyaz körlük metaforu, burada arzuların erişilemezliği ve zamanın gecikmesi ile birleşir. Beyaz körlük, hem çevresel hem de bilişsel bir fenomen olarak, insanın gerçekliği tam olarak algılayamamasını ifade eder. Mahmut’un arzuları, sosyal etkileşimleri ve duygusal ihtiyaçları, beyazın yarattığı bulanıklık altında donuklaşır; geri dönüş arzusu vardır, fakat hem fiziksel hem psikolojik engeller nedeniyle gerçekleşemez. Beyaz körlük, psikoloji literatüründe perseptüel bulanıklık ve bilişsel sınırlılık ile paralellik gösterir. Karın yoğunluğu, algısal filtreleri zorlar; birey, çevresindeki dünyayı net olarak göremez, arzularının yönünü kaybeder ve kendi içsel yalnızlığıyla yüzleşir. Mahmut’un yalnızlığı, hem eksik doyum hem de sosyal izolasyonun bir sonucudur ve kar bu izolasyonu somut bir mekân ve fenomen hâline getirir. Bu metafor evrensel bir çerçevede James Joyce’un Ölüler öyküsünde de kendini gösterir. Dublin’i kaplayan kar, hem fiziksel hem de duygusal mesafe yaratır; karakterler, arzularına ulaşamaz ve geçmişle hesaplaşmak zorunda kalır. Gabriel’in yaşadığı algısal bulanıklık ve arzuların donukluğu, beyaz körlük metaforunun edebiyatla kesişimidir. İnsan, arzularının gerçekleşmesini beklerken, hem zaman hem de kendi psikolojik bariyerleri tarafından sınırlandırılır. Türk edebiyatında da benzer motifler görülür. Cenap Şahabettin’in Kar şiirinde arzuların yanlış zamanlarda ortaya çıkması, beklentilerin karşılanmaması ve fırsatların sürekli ertelenmesi kar ve zaman metaforu ile dile getirilir. Tanpınar’ın Huzur’unda kar, zamanın gecikmesini ve ulaşılamayan mutluluğu simgelerken, Tezer Özlü metinlerinde kar ve içsel beyazlık, arzuların donmuş hâli olarak eksik kalan hayatların sessizliğine dönüşür. Kar, hem zaman hem de psikolojik mesafe yaratır; insan, arzularını gerçekleştiremeden kendi bilinçdışına gömülür. Kar ve beyaz körlük metaforları, psikolojik olarak arzu-bastırma, bilişsel sınırlılık, zamanın gecikmesi ve sosyal izolasyon temalarını bir araya getirir. İnsan, arzularına ulaşma potansiyelini taşırken, kar ve beyazlık nedeniyle sürekli bir eksiklik ve hüzün deneyimler. Mahmut’un yalnızlığı, Gabriel’in Dublin’deki yüzleşmesi ve Cenap Şahabettin’in dizelerindeki gecikmiş arzular, bu fenomenin farklı bağlamlardaki tezahürleridir. Sonuç olarak, kar ve beyaz körlük, insan psikolojisinin en temel dinamiklerini görünür kılan evrensel metaforlardır. Arzuların donması, geri dönüş potansiyelinin engellenmesi ve yalnızlığın içselleşmesi, karın sessiz beyazlığı altında somutlaşır. Kar, yalnızca bir doğa olayı değil; insanın iç dünyasının, zamanla çatışmasının ve arzularının evrensel yansımasıdır. Dipnot: Kar'ı matematiksel bir harika olarak gören Orhan Pamuk var ki ona başka bir bağlamda yeniden değiniriz diye düşünüyorum. Kendime not: sel sal eki kullanmak irite ediyor bir dahaki sefere yapma. Dipnot 2: Bu metni okurken aklınıza Cenap gelmese dâhi Ahmet Muhip Dıranas'ın şu dizeleri: "Kardır yağan üstümüze geceden, Yağmurlu, karanllık bir düşünceden, Ormanın uğultusuyla birlikte Ve dörtnala, dümdüz bir mavilikte Kar yağıyor üstümüze inceden" geliyorsa iyi bir okursunuzdur -bana göre-

merdumgriz 4 months ago

Usta ve Margarita

Mihail Bulgakov

19 Gönderi

Spoiler içeriyor BULGAKOV VE USTA MARGARİTA'YA DAİR FAZLA DETAYLI ÇIKARIMLARIM :) Mihail Afanasyeviç Bulgakov, 1930 yıllarını ve İsa’nın çarmıha gerilmesini anlattığı romanı olan Usta ve Margarita adlı eseriyle bulunduğu dönemi aşmış, günümüz Rusya’sında hatırı sayılır bir saygıya ve üne kavuşmuştur. Ancak kendisinin…devamıBULGAKOV VE USTA MARGARİTA'YA DAİR FAZLA DETAYLI ÇIKARIMLARIM :) Mihail Afanasyeviç Bulgakov, 1930 yıllarını ve İsa’nın çarmıha gerilmesini anlattığı romanı olan Usta ve Margarita adlı eseriyle bulunduğu dönemi aşmış, günümüz Rusya’sında hatırı sayılır bir saygıya ve üne kavuşmuştur. Ancak kendisinin kazanmış olduğu bu saygı o hayatta iken değil, ölümünden sonra gerçekleşmiştir. Usta ve Margarita, büyülü gerçeçiklik ile kaleme alınan absürt bir romandır. Romanın içinde dikkat çeken iki zaman ve üslup vadır. Bütün bunları anlayabilmek ve romanı kavrayabilmek için dönemin şartlarını ve Bulgakov’un yaşamını bilmek önem arz etmektedir. Bu sebeple öncelikle Bulgakov’un yaşamına dair birkaç bilgi verip daha sonra bu yaşamın romana nasıl yansıdığını, hiciv ve eleştirilerinin odak noktası olan Sovyetler Birliği dönemini incelemek gerektiği düşüncesiyle bu incelemeyi yazmaya karar verdim. Bulgakov’un Yaşamı Mihail Afanasyeviç Bulgakov entelektüel ve kalabalık bir ailede, Kiev’de 15 Mayıs 1891’de, Çarlık Rusya’sında dünyaya gelmiştir. İki dedesi de papaz olan Bulgakov’un babası ilahiyat profesörü, annesi ise spor eğitmenidir. Çocukluğundan itibaren edebiyat ve tiyatroya yoğun ilgi gösteren Bulgakov, kendi yazdığı oyunları kardeşlerine rol vererek oynatmıştır. Bunun yanında Dostoyevski, Gogol, Puşkın, Dikens gibi yazarları okumuş ve onlardan etkilenmiştir. Tıp fakültesinde eğitim alan ve 1916 yılında özel takdir belgesi ile mezun olan Bulgakov’un doktorluk hayatı böbrek rahatsızlığı nedeniyle zorlu geçmiştir. Bu rahatsızlık dolayısıyla tıp diplomasını alamayan Bulgakov, diplomasını alabilmek için Kızıl Haç’a başvuruda bulunmuş; gönüllü görevlere çıkmış ve köylerde doktorluk yapmıştır. I. Dünya Savaşı sırasında ve köylerde yaşadıklarını ‘’Genç Bir Doktorun Anıları’’ isimli kitabına aktarmıştır. Bu eser yazarın büyülü gerçekçiliği ve hiciv üslubunun dışında kalan bir anı kitabıdır. Doktorluk mesleğine bir türlü ısınamayan Bulgakov, yazmaya karşı derin bir tutku beslemektedir. Bu sebeple doktorluğu bırakır. Doktorluğu bırakması ve yazarlık hayatına atılması bizlere Çehov’u hatırlatır. Bulgakov’un yazarlık hayatı da tıpkı doktorluk zamanlarındaki gibi sorunlarla karşılar kendisini. Çünkü Çarlık Rusya’sında dünyaya gelmiş olan yazarın yaşamı Sovyetler Birliğinde devam etmiş ve 1940 yılında henüz 49 yaşında iken böbrek yetmezliği sonucu Moskova’da ölmüştür. Stalin ve Sovyetler Birliği rejimine denk gelen ve yazdıklarıyla yönetimi ve rejimi eleştiren yazar, ölümüne denk sansüre uğrar. Eserleri yasaklanır, piyeslerini tiyatro sahnelerinde sergileyemez, bunun yanında eleştirmenler tarafından da burjuva olmakla suçlanır. Bulgakov’un eserlerinde komünist kahramanlara yer vermeyişi eleştirilerin hedefi haline gelişinin bir diğer nedenidir. Stalin, Bulgakov’un eserlerini okumak ve takip etmekle birlikte Beyaz Muhafız’ın hükümet tarafından tiyatroya uyarlanmış Turbin Günleri’ni 15 defa izlemiştir. Yazar Stalin’in ilgisini çekmiştir. Ancak eleştiri ve hicivleri yazarlık hayatına Stalin ve KGB’nin baskılarını beraberinde getirmiştir.Yazmaya karşı duyduğu derin tutkuyu yazar kendi sözleriyle şu şekilde açıklamıştır: ‘’Yazamamak, diri diri gömülmekle eşdeğer…'’ Mihail Bulgakov’un eserleri diktatör bir yönetici göz önünde bulundurulduğunda oldukça cesur eserlerdir. Bunun yanında eserlerindeki alegorik ve sembolik anlatımın sebebi dönem şartlarında açık açık eleştiri yapılmasının kati suretle güç ve hatta imkansız olmasından ötürüdür. Yine Bulgakov’un yaşamına dair yapılan araştırmalar neticesinde kendisinin de uçarı bir kişiliği olduğu aktarılmıştır. Dönemin açık açık eleştiriye kapalı olmasının yanında Bulgakov’un fıtratı kendine has olan üslubunu otaya çıkarmıştır. Bunun yanında I. Dünya Savaşı sırasında hekimlik yaparken dizanteriye karşı bir ilaç almak istemiş ancak vücudu bu ilaca karşı alerjik bir reaksiyon göstermiştir. Netice itibariyle bu ilacın yerine düzenli olarak morfin kullanmaya başlamıştır. Yazınlarındaki uçarılığın, fantastik öğelerin fazlalığı kimi araştırmacılar tarafından Bulgakov’un düzenli olarak morfin kullanmasına da bağlanmıştır. Usta ve Margarita’nın Bulgakov’un Yaşamına Dair Söyledikleri Bulgakov’un en önemli eserlerinden biri olan Usta ve Margarita, dönemin bütün kirli yanlarına, rejime, tiranlığa ve diktatörlüğe karşı yazılmış olan; evrensel sorularla okuyucusunu içine çeken ve fantastik anlatısıyla başka bir dünyaya götüren çok değerli bir sanat eseridir. Eser içinde anlatılanlar ve bütün karakterler yazarın hayatında var olan kişilerin, karşısına çıkan unsurların absürt bir yansımadır. Dikkat çeken bir diğer unsur ise roman içinde iki farklı üslup, iki farklı zaman ve üç farklı hikaye olmasıdır. Bütün bu bambaşka zamanlarmış gibi gözüken ve birbirinden bağımsızmış gibi hissettirilen olaylar aslında birbirleriyle derinden ilişkilidir. Romanın ilk kısmında Moskova’yı anlatan yazar, karakterleri ve olaylarla büyülü gerçekçilikten faydalanırken; ikinci kısmında İsa ve çarmıha gerilişindeki tarihî gerçekçilikten yola çıkar. Romandaki karakterlerin bazıları simgeselken bazıları tarihte yaşamış kişilerdir ve aynı isimlerle kaleme alınır, İncil ile paralel bir anlatımı vardır.

merdumgriz 4 months ago

Adam 1993 Şiir Yıllığı

Mehmet H. Doğan

1 Gönderi

Sıcak Kan Sizin için kalktım geldim ve her tarafınızdan ayrı bir koku topladım. Göğsünüzden inat, boynunuzdan uzun sonsuz bir damar, açılmış çiçeğinizden hercai polen. her tarafınıza ayrı bir koku bıraktım, genzinizde bukağı, bileğinizde en derin kuyuya atsanız sesi silinmeyecek huzursuz…devamıSıcak Kan Sizin için kalktım geldim ve her tarafınızdan ayrı bir koku topladım. Göğsünüzden inat, boynunuzdan uzun sonsuz bir damar, açılmış çiçeğinizden hercai polen. her tarafınıza ayrı bir koku bıraktım, genzinizde bukağı, bileğinizde en derin kuyuya atsanız sesi silinmeyecek huzursuz zaman, dibimden ilk bulunduğu günkü kadar gür ateş, kökümden nefes, sapımdan uzun sonsuz bir okun asi ıslığı. Kokularım kokularınız artık - bir çingenenin kahkahasında patlayan ansızın güneş. Sizin için kalktım, geldim. Belinize doladığım bu koldan biraz önce çözdüğüm saatte akrep yelkovana kördüğüm, içinizde hızla köpüren Dicle'de fırdöndü bir atım: Bu keman sizsiniz, bu hoyrat yay ben - alnınızda birikmiş her taneye yansıyor yüzümdeki gezgin fırtınanın topladığı iz, iki göz sizde dimdik iki giz, çıkıyorum doruğunu görmediğim merdivenden iniyorum dibini görmediğim, korkularım sizin korkularınız artık - ya şimdi ölmeyeceksem. Sizin için kalktım birdenbire yerimden, sizin için konuştu şiirin nicedir sindiği bu dil, çalıştığı bu soğumuş kas, kilitlenmiş bu kasık, bakışıma dadanan bu kırılgan şimşek sizin için çıktı gecenin simsiyah yüzüne, sizin için topladığım bulutlar ve koptuğum sağanak, ağzımdaki körelmez savaş ve bu kesik çığlıktaki taşkı, sizin için bu tutuşmuş fitil, durmadan gönderen körük, sizin için tırnaklarınızı boyayan sıcak kan. Sizin için kalktım yerimden, üstümde koyu kara tren hüznü, dilimde herkesin unuttuğu ve gizini sökmek istediği uçarı aruz, ellerimdi ateşin ucunda kıvranan, kimsenin durduramadığı soluğumdu dolaştığı an her yeri hemen kavuran, taşıdığımız ortak göçmen ruhta tuzaklarını bir bir açan ve çözen gövdeydi - sessiz geceden akan. Benim için açıldınız, kartal kanatlı pencere. Benim için uzun sonsuz saçınızdan dolanıp karadüşlerime öldünüz, toprakta benim için dirildiniz pupa yelken, güldünüz, tıkandınız, kılıcıma kın benim için delirdiniz, içiniz deniz. Sizin için kalktım birdenbire yerimden, sizin için geldim ağır ağır. Bu tohum, bu karmaşık düzenli terkedilmiş bahçe, her yeri ışıksız bu yabanıl orman sıkışıklığı yılları delerek büyümüştü içimde. Beklememiştim ki sizin için benim için beklemediğiniz dönemeçte: Çıkagelmiştiniz, çıktım geldim, sönmez artık bu uzun sonsuz yangın, . kokular ve korkular, bir duruş, biriki tokadı andıran kelime, bu sokaklar, bu midye gibi kendi üstüne kapanan loş şehir izlerimizi silmez. Enis Batur ***************************** Enis Batur’un poetikasını yakından takip eden okurlar bilir ki, şair için dil, yalnızca bir ifade aracı değil; bedene benzer bir varlıktır. Batur, sözcükleri çoğu zaman birer organ olarak düşünür: dil ten gibi gerilir, sözcükler ise bedenimizdeki organlar gibi işlevsel, duyarlı ve tepkisel bir yapı kazanır. Bu yaklaşım, onun şiirlerinde sıkça karşılaştığımız çoğalmış benlik algısını ve yoğun metaforik dili doğuran temel dinamiklerden biridir. “Sıcak Kan” şiiri de bu poetikanın karakteristik özelliklerini taşır. Metin, yüksek yoğunluklu bir erotizme yaslanır; ancak bu erotizm doğrudan bir çıplaklık ya da pornografi sunmaz. Tam tersine, imgeler aracılığıyla dolaylı, çok katmanlı ve estetize edilmiş bir tensellik kurar. Erotik olanı örtük, soyut ve simgesel düzeyde işleyen bu yaklaşım, özellikle bizim gibi toplumsal normların beden ve arzu üzerine daha ketum olduğu kültürlerde şiirin geleneksel ifade biçimleriyle de örtüşür. Türk şiirinde erotizmin çoğu zaman “üstü kapalı müstehcenlik” biçiminde tezahür etmesi, Batur’un şiirini yerleşik duyarlıklarla da temas hâline getirir. Bu bağlamda, modern şiirin popüler isimlerinden biri olarak değerlendirilen Cemal Süreya’nın algısıyla Enis Batur’un poetik tavrı arasında da anlamlı bir karşılaştırma yapılabilir. Süreya kamusal bellekte daha çok “romantik” bir figür olarak idealize edilir; ancak şiir metinleri ayrıntılı biçimde incelendiğinde, özellikle kadın temsillerinde göz ardı edilen mizojinist yönelimler, erotik tutumlar açıkça görülebilir. Yine ünlü şairlerimizden olan İsmet Özel'in ilk gençlik yılları, rüyalarına değindiği şiirleri de vardır. Bu durum, Türk şiirinde erotizmin çoğu zaman romantizm söylemiyle perdelenmesi, gerilimin ise metnin alt katmanlarında birikmesiyle ilişkilidir. Ayrıca kültürel kodlarla da yakından ilişkilidir. Kapalı, tabuları çok yoğun bizim gibi toplumlarda içerikler açıkca sunulmaz. -lakin bunu da başka bir yerde yazarım :D- Sonuç olarak, Enis Batur’un şiiri erotik olanı çıplaklık düzeyine indirgemeden, dilin içsel gerilimi ve bedensel imgelerin soyut kuvveti üzerinden kurar. Batur’un poetik anlayışı, beden–dil ilişkisinin yarattığı bu dinamik imgesellik sayesinde, tenselliği hem estetik hem de düşünsel bir deneyime dönüştürür.