(@) - Raf

Galat-ı Meşhur Bilgilerde Bugün Beşir Fuad, çoğumuzun bildiği gibi Tanzimat döneminin en çok konuşulan isimlerinden biridir. Edebiyatımız romantizmi içselleştirirken o, “fenni edebiyatı” savunan; ilk ateist, pozitivist, naturalist ve materyalist yazarlardan biri olarak öne çıkar. Döneminde ortaya attığı tartışmalar büyük yankı…devamıGalat-ı Meşhur Bilgilerde Bugün Beşir Fuad, çoğumuzun bildiği gibi Tanzimat döneminin en çok konuşulan isimlerinden biridir. Edebiyatımız romantizmi içselleştirirken o, “fenni edebiyatı” savunan; ilk ateist, pozitivist, naturalist ve materyalist yazarlardan biri olarak öne çıkar. Döneminde ortaya attığı tartışmalar büyük yankı uyandırmış, özellikle Victor Hugo’yu adeta “edebiyatın peygamberi” mertebesine yükselten romantik yazarlar tarafından şiddetle eleştirilmiştir. Söz konusu tartışma ise meşhur Hayaliyûn–Hakikiyûn tartışmasıdır. Beşir Fuad’a göre gerçek edebiyatı temsil eden isim Emile Zola’dır. Romantizm ise onun nazarında gerçeklikten kopuk, plastik bir güzellemeye dönüşmüştür. İşte bu edebî çerçevede başlayan tartışma, dönemin basınında giderek büyümüş; ancak bir süre sonra mesele, edebiyatın dışına taşarak Beşir Fuad’ın kişiliğine, ailesine, değerlerine ve savunduğu tüm ideolojilere yönelen bir linç dalgasına dönüşmüştür. Buna çarpıcı bir örnek vermek gerekirse: Annesi psikolojik rahatsızlığı sebebiyle doktor tavsiyesi üzerine hastaneye yatırıldığında, bu durum bile “İşte bu zındıklar böyledir; en kutsal varlık olan anneye bile sahip çıkmaz, onları hastane köşelerine atarlar!” şeklinde çarpıtılarak saldırı malzemesi yapılmıştır. Yani Beşir Fuad’ın edebiyata dair düşüncelerine bir antitez geliştirmek yerine, tamamen ad hominem bir tartışma yürütülmüş ve zaten ruhsal olarak kırılgan olan yazar iyice yıpratılmıştır. Naturalistlerin çoğu gibi o da soyaçekime, kalıtsal aktarıma inanıyordu; bu nedenle annesi gibi aklını kaybetmekten korkmuş ve bu korku onu yavaş yavaş intihara sürüklemiştir. Burada özellikle bilinmesi gereken nokta, onun bir “inanç krizi” sebebiyle değil —zaten açıkça belirttiği gibi— maddeci bakışını koruyarak bu kararı aldığıdır. Galat-ı meşhur olan bilgi ise şudur: Beşir Fuad’ın intiharının ardından intihar vakalarının arttığı, gazetelerde sürekli intihar haberleri çıktığı için bu haberlerin yasaklandığı söylenir. Evet, intihar haberleri artmış ve nihayetinde yasaklanmıştır; fakat bunun nedeni, gazetecilerin Beşir Fuad’ın intiharının yüksek satış getirdiğini fark ederek bu tür haberleri özellikle çoğaltmalarıdır. Yani mesele toplumsal bir “intihar dalgası” değil, basının rant arayışıdır. Ve işte bize yeni bir ders: Öyle ya da böyle hayat devam ediyor. İnsanlar çıkarları söz konusu olduğunda, kendilerini romantik idealist olarak tanıtsalar bile, çoğu zaman materyalist olduğunu kabul edenlerden çok daha materyalist ve hatta daha makyavelist davranabiliyorlar. Dipnot: Tartışmayı başlatan kitap :) Victor Hugo Dipnot2: Evet, intiharını pozitif bilimlere katkı sunaması açısından bilinci kapanana değin anbean kaydetmiştir.

merdumgriz 6 months ago

Virane Harita

Kobo Abe

1 Gönderi

Spoiler içeriyor Yine yeniden çeşitli hezeyanlarımla ben buraya bir kitap üzerine düşüncelerimi yazmaya geldim. Kobo Abe benim bayıldığım uzak doğu romancılarından biri ki, kendisi modern edebiyat tekniklerine çok hâkim ve gerçekten iyi uyarlıyor. Bildiğiniz gibi çeşitli romanları sinemaya uyarlanmış olsa da bu…devamıYine yeniden çeşitli hezeyanlarımla ben buraya bir kitap üzerine düşüncelerimi yazmaya geldim. Kobo Abe benim bayıldığım uzak doğu romancılarından biri ki, kendisi modern edebiyat tekniklerine çok hâkim ve gerçekten iyi uyarlıyor. Bildiğiniz gibi çeşitli romanları sinemaya uyarlanmış olsa da bu yazar özelinde bence beyaz perdeden ziyade okumak ve metnin yönetmen gözünden açılımını görmek değil de kendi gözlerinizle metinleri açmanızın çok daha iyi olacağını düşünüyorum. Buradaki hezeyan sebebimi divan girişi gibi sebebi telifle açıklamayacağım fakat romanı önerdiğim ve birlikte okuduğumuz arkadaşım beğenmeyince bende ufak bir sükut u hayal peydah oluverdi zira ben romana bayılmıştım. Fakat sanırım burada dikkat edilmesi gereken şeyin post-modern ve modern roman tekniklerini sevmeyen, durum hikâyeleriyle arası iyi olmayan, kronolojik bir ilerleme ve olay örgüsünü tercih eden okurlar için cazip olmadığı olsa gerek. Velhasıl kelam, Kobo Abe okurları bilirler ki romancı eserlerinde yoğun olarak kimlik bunalımı, yabancılaşma ve bireyin kendi benliğine yabancı düşmesi gibi temaları işler. Hatta çoğu zaman kahramanların isimlerinin verilmemesi bile Abe’nin kimliği anonimleştirerek okuru doğrudan varoluşsal boşluğa çekme yöntemlerinden biridir. Virane Harita tam da bu duygu alanında ilerleyen, dedektiflik kurgusunu yalnızca bir çerçeve olarak kullanıp özünde bir benlik çözülmesi anlatısı kuran bir romandır. Kaybolan adamı aramakla görevlendirilen dedektif, daha ilk adımlardan itibaren aradığı kişiden çok kendisine doğru bir iz sürmeye başlar. Adamın izleri, dedektife yol göstermez; aksine onun kendi kimliğini silikleştiren bir girdaba dönüşür. Bu nedenle dedektif, kaybolan adamı ararken giderek kendini kaybeder. Her ipucu, onu çözüme değil, kendi iç karanlığına yaklaştırır. Böylece roman, klasik dedektiflik anlatılarının “bulma” heyecanından çok, modernist ve post-modernist tekniklere yakın bir “çözülme” deneyimi sunar. Romanda yer alan kadının hamileliği, ilk bakışta yaşamı ve doğumu çağrıştırsa da Kobo Abe’nin elinde bu imge ters yüz olur. Hamilelik, yeni bir başlangıcın değil, dedektifin içsel karanlığının büyüyen, şekillenen, ağırlaşan hâlidir. Kadın adeta dedektifin zihnindeki kaosun beden bulmuş hâli gibidir. Bu metafor ile Abe, “oluşum”un umut değil, bunalım doğurabileceğini gösterir. Böylece hamilelik, romanın kimlik krizini besleyen bir yan damar hâline gelir. Bu tematik yapıların tamamını çerçeveleyen en güçlü alegori ise romanın adı olan “Virane Harita”dır. Harita, normalde düzen ve yönü temsil eder; doğru yolu bulmayı, gerçekliği kavramayı sağlar. Ancak Abe’nin dünyasında harita artık harita değildir: bozuk, yanıltıcı, yanlış yönlere götüren, okunamaz bir yüzeye dönüşmüştür. Dedektifin elindeki harita, tıpkı onun kimliği gibi viranedir/çökmüştür. Doğruyu ararken bile hep yanlış sokağa girilir, her sokak yeni bir çıkmaz olur, pusula bozuk çalışır. Burada bozulan yalnızca şehir değil, dedektifin bilinç haritasıdır da. En sonunda anlarız ki dedektif kaybolan adamı bulamamıştır çünkü aslında kendi benliğinin enkazı arasında dolaşmaktadır. Roman, bu nedenle yalnızca bir kayboluş hikâyesi değil; yanlış bir haritanın insanı nasıl sonsuz bir boşluğa sürüklediğinin, yön duygusu çökmüş bir ruhun içsel çölünde gezindiğinin anlatısıdır. “Virane Harita” sokakları değil, kahramanın zihnini temsil eder: Doğruyu arayan bir pusulanın bozulması, kişiyi en sonunda kendine bile yabancılaştırır. Sonuç olarak Virane Harita, modernist tekniğin bireyi merkeze alan kırılgan yapısını post-modern kaybolmuşluk hissiyle birleştiren, kimlik bunalımı, yabancılaşma ve yönsüzlük temalarını ustalıkla işleyen bir Kobo Abe klasiğidir. Kimi okurların mesafeli durmasının sebebi de tam olarak budur: Roman düz bir yol çizmez; bilakis yolun kendisini ortadan kaldırır. Abe, okuru da dedektif gibi yanlış sokağa sokar, çıkmazlara sürükler ve en sonunda haritanın viraneliğiyle yüzleştirir. Dipnot: Abe romanlarını okuyun lütfen, sinema uyarlamasını elbet izlersiniz. Dipnot2: Romandan her okur kendince bir anlam çıkartabilir. Çünkü roman kafkaesk ve Camus yolundan giden, absürdist bir romandır. Yani okuduğunuz her şeyi sorgularken bulacaksınız kendinizi :) Sümer Ludingirra'sı okuyacaklara şimdiden bol şans diler 🕊

merdumgriz 6 months ago

Uzak

Nuri Bilge Ceylan

44 Gönderi

Bugünün imgesi kar olsun dedim ve kar ile ilgili aklıma gelen pek çok şeyi burada toparlamaya çalıştım. Biraz dağınık olabilir fakat geri dönüp okuduğumda ekleyeceklerim ya da hatırladıklarım olduğunda eminim zihnim berraklaşacaktır. Yani bu yazı daha çok benim için yazıldığından…devamıBugünün imgesi kar olsun dedim ve kar ile ilgili aklıma gelen pek çok şeyi burada toparlamaya çalıştım. Biraz dağınık olabilir fakat geri dönüp okuduğumda ekleyeceklerim ya da hatırladıklarım olduğunda eminim zihnim berraklaşacaktır. Yani bu yazı daha çok benim için yazıldığından dağınıklığı üzerine de çok şey etmeye lüzum yok diye düşünüyorum. Kışın karla kaplı günleri, insan psikolojisinde bir metafor olarak sıkça beliriyor. Kar, yalnızca fiziksel bir doğa olayı değil, aynı zamanda arzu, zaman ve insan bilincinin etkileşimlerini somutlaştıran bir sembol. Nuri Bilge Ceylan’ın Uzak filminde Yusuf’un Mahmut’un evine gelişi, bu metaforu dramatik bir biçimde gösteriyor. Misafir, varlığıyla evde bir dinamik yaratır, ancak Mahmut’un içsel yalnızlığı ve sosyal izolasyonu nedeniyle bu varlık tam olarak algılanamaz veya kabul görmez. Kar, bu algısal bulanıklığın ve erişilemezliğin dışavurumudur. Psikolojik olarak bakıldığında, Mahmut’un durumu sosyal kaygı ve içsel güvenlik alanının ihlali ile açıklanabilir; misafirin gelişi, Mahmut’un içsel dünyasında bir huzursuzluk ve stres uyandırır. Filmdeki huzursuzluk ve iftira sahnesi, Mahmut’un kendi benliğiyle dış dünya arasındaki çatışmayı görünür kılar. Kar ve beyaz körlük metaforu, burada arzuların erişilemezliği ve zamanın gecikmesi ile birleşir. Beyaz körlük, hem çevresel hem de bilişsel bir fenomen olarak, insanın gerçekliği tam olarak algılayamamasını ifade eder. Mahmut’un arzuları, sosyal etkileşimleri ve duygusal ihtiyaçları, beyazın yarattığı bulanıklık altında donuklaşır; geri dönüş arzusu vardır, fakat hem fiziksel hem psikolojik engeller nedeniyle gerçekleşemez. Beyaz körlük, psikoloji literatüründe perseptüel bulanıklık ve bilişsel sınırlılık ile paralellik gösterir. Karın yoğunluğu, algısal filtreleri zorlar; birey, çevresindeki dünyayı net olarak göremez, arzularının yönünü kaybeder ve kendi içsel yalnızlığıyla yüzleşir. Mahmut’un yalnızlığı, hem eksik doyum hem de sosyal izolasyonun bir sonucudur ve kar bu izolasyonu somut bir mekân ve fenomen hâline getirir. Bu metafor evrensel bir çerçevede James Joyce’un Ölüler öyküsünde de kendini gösterir. Dublin’i kaplayan kar, hem fiziksel hem de duygusal mesafe yaratır; karakterler, arzularına ulaşamaz ve geçmişle hesaplaşmak zorunda kalır. Gabriel’in yaşadığı algısal bulanıklık ve arzuların donukluğu, beyaz körlük metaforunun edebiyatla kesişimidir. İnsan, arzularının gerçekleşmesini beklerken, hem zaman hem de kendi psikolojik bariyerleri tarafından sınırlandırılır. Türk edebiyatında da benzer motifler görülür. Cenap Şahabettin’in Kar şiirinde arzuların yanlış zamanlarda ortaya çıkması, beklentilerin karşılanmaması ve fırsatların sürekli ertelenmesi kar ve zaman metaforu ile dile getirilir. Tanpınar’ın Huzur’unda kar, zamanın gecikmesini ve ulaşılamayan mutluluğu simgelerken, Tezer Özlü metinlerinde kar ve içsel beyazlık, arzuların donmuş hâli olarak eksik kalan hayatların sessizliğine dönüşür. Kar, hem zaman hem de psikolojik mesafe yaratır; insan, arzularını gerçekleştiremeden kendi bilinçdışına gömülür. Kar ve beyaz körlük metaforları, psikolojik olarak arzu-bastırma, bilişsel sınırlılık, zamanın gecikmesi ve sosyal izolasyon temalarını bir araya getirir. İnsan, arzularına ulaşma potansiyelini taşırken, kar ve beyazlık nedeniyle sürekli bir eksiklik ve hüzün deneyimler. Mahmut’un yalnızlığı, Gabriel’in Dublin’deki yüzleşmesi ve Cenap Şahabettin’in dizelerindeki gecikmiş arzular, bu fenomenin farklı bağlamlardaki tezahürleridir. Sonuç olarak, kar ve beyaz körlük, insan psikolojisinin en temel dinamiklerini görünür kılan evrensel metaforlardır. Arzuların donması, geri dönüş potansiyelinin engellenmesi ve yalnızlığın içselleşmesi, karın sessiz beyazlığı altında somutlaşır. Kar, yalnızca bir doğa olayı değil; insanın iç dünyasının, zamanla çatışmasının ve arzularının evrensel yansımasıdır. Dipnot: Kar'ı matematiksel bir harika olarak gören Orhan Pamuk var ki ona başka bir bağlamda yeniden değiniriz diye düşünüyorum. Kendime not: sel sal eki kullanmak irite ediyor bir dahaki sefere yapma. Dipnot 2: Bu metni okurken aklınıza Cenap gelmese dâhi Ahmet Muhip Dıranas'ın şu dizeleri: "Kardır yağan üstümüze geceden, Yağmurlu, karanllık bir düşünceden, Ormanın uğultusuyla birlikte Ve dörtnala, dümdüz bir mavilikte Kar yağıyor üstümüze inceden" geliyorsa iyi bir okursunuzdur -bana göre-

merdumgriz 6 months ago

Usta ve Margarita

Mihail Bulgakov

19 Gönderi

Spoiler içeriyor BULGAKOV VE USTA MARGARİTA'YA DAİR FAZLA DETAYLI ÇIKARIMLARIM :) Mihail Afanasyeviç Bulgakov, 1930 yıllarını ve İsa’nın çarmıha gerilmesini anlattığı romanı olan Usta ve Margarita adlı eseriyle bulunduğu dönemi aşmış, günümüz Rusya’sında hatırı sayılır bir saygıya ve üne kavuşmuştur. Ancak kendisinin…devamıBULGAKOV VE USTA MARGARİTA'YA DAİR FAZLA DETAYLI ÇIKARIMLARIM :) Mihail Afanasyeviç Bulgakov, 1930 yıllarını ve İsa’nın çarmıha gerilmesini anlattığı romanı olan Usta ve Margarita adlı eseriyle bulunduğu dönemi aşmış, günümüz Rusya’sında hatırı sayılır bir saygıya ve üne kavuşmuştur. Ancak kendisinin kazanmış olduğu bu saygı o hayatta iken değil, ölümünden sonra gerçekleşmiştir. Usta ve Margarita, büyülü gerçeçiklik ile kaleme alınan absürt bir romandır. Romanın içinde dikkat çeken iki zaman ve üslup vadır. Bütün bunları anlayabilmek ve romanı kavrayabilmek için dönemin şartlarını ve Bulgakov’un yaşamını bilmek önem arz etmektedir. Bu sebeple öncelikle Bulgakov’un yaşamına dair birkaç bilgi verip daha sonra bu yaşamın romana nasıl yansıdığını, hiciv ve eleştirilerinin odak noktası olan Sovyetler Birliği dönemini incelemek gerektiği düşüncesiyle bu incelemeyi yazmaya karar verdim. Bulgakov’un Yaşamı Mihail Afanasyeviç Bulgakov entelektüel ve kalabalık bir ailede, Kiev’de 15 Mayıs 1891’de, Çarlık Rusya’sında dünyaya gelmiştir. İki dedesi de papaz olan Bulgakov’un babası ilahiyat profesörü, annesi ise spor eğitmenidir. Çocukluğundan itibaren edebiyat ve tiyatroya yoğun ilgi gösteren Bulgakov, kendi yazdığı oyunları kardeşlerine rol vererek oynatmıştır. Bunun yanında Dostoyevski, Gogol, Puşkın, Dikens gibi yazarları okumuş ve onlardan etkilenmiştir. Tıp fakültesinde eğitim alan ve 1916 yılında özel takdir belgesi ile mezun olan Bulgakov’un doktorluk hayatı böbrek rahatsızlığı nedeniyle zorlu geçmiştir. Bu rahatsızlık dolayısıyla tıp diplomasını alamayan Bulgakov, diplomasını alabilmek için Kızıl Haç’a başvuruda bulunmuş; gönüllü görevlere çıkmış ve köylerde doktorluk yapmıştır. I. Dünya Savaşı sırasında ve köylerde yaşadıklarını ‘’Genç Bir Doktorun Anıları’’ isimli kitabına aktarmıştır. Bu eser yazarın büyülü gerçekçiliği ve hiciv üslubunun dışında kalan bir anı kitabıdır. Doktorluk mesleğine bir türlü ısınamayan Bulgakov, yazmaya karşı derin bir tutku beslemektedir. Bu sebeple doktorluğu bırakır. Doktorluğu bırakması ve yazarlık hayatına atılması bizlere Çehov’u hatırlatır. Bulgakov’un yazarlık hayatı da tıpkı doktorluk zamanlarındaki gibi sorunlarla karşılar kendisini. Çünkü Çarlık Rusya’sında dünyaya gelmiş olan yazarın yaşamı Sovyetler Birliğinde devam etmiş ve 1940 yılında henüz 49 yaşında iken böbrek yetmezliği sonucu Moskova’da ölmüştür. Stalin ve Sovyetler Birliği rejimine denk gelen ve yazdıklarıyla yönetimi ve rejimi eleştiren yazar, ölümüne denk sansüre uğrar. Eserleri yasaklanır, piyeslerini tiyatro sahnelerinde sergileyemez, bunun yanında eleştirmenler tarafından da burjuva olmakla suçlanır. Bulgakov’un eserlerinde komünist kahramanlara yer vermeyişi eleştirilerin hedefi haline gelişinin bir diğer nedenidir. Stalin, Bulgakov’un eserlerini okumak ve takip etmekle birlikte Beyaz Muhafız’ın hükümet tarafından tiyatroya uyarlanmış Turbin Günleri’ni 15 defa izlemiştir. Yazar Stalin’in ilgisini çekmiştir. Ancak eleştiri ve hicivleri yazarlık hayatına Stalin ve KGB’nin baskılarını beraberinde getirmiştir.Yazmaya karşı duyduğu derin tutkuyu yazar kendi sözleriyle şu şekilde açıklamıştır: ‘’Yazamamak, diri diri gömülmekle eşdeğer…'’ Mihail Bulgakov’un eserleri diktatör bir yönetici göz önünde bulundurulduğunda oldukça cesur eserlerdir. Bunun yanında eserlerindeki alegorik ve sembolik anlatımın sebebi dönem şartlarında açık açık eleştiri yapılmasının kati suretle güç ve hatta imkansız olmasından ötürüdür. Yine Bulgakov’un yaşamına dair yapılan araştırmalar neticesinde kendisinin de uçarı bir kişiliği olduğu aktarılmıştır. Dönemin açık açık eleştiriye kapalı olmasının yanında Bulgakov’un fıtratı kendine has olan üslubunu otaya çıkarmıştır. Bunun yanında I. Dünya Savaşı sırasında hekimlik yaparken dizanteriye karşı bir ilaç almak istemiş ancak vücudu bu ilaca karşı alerjik bir reaksiyon göstermiştir. Netice itibariyle bu ilacın yerine düzenli olarak morfin kullanmaya başlamıştır. Yazınlarındaki uçarılığın, fantastik öğelerin fazlalığı kimi araştırmacılar tarafından Bulgakov’un düzenli olarak morfin kullanmasına da bağlanmıştır. Usta ve Margarita’nın Bulgakov’un Yaşamına Dair Söyledikleri Bulgakov’un en önemli eserlerinden biri olan Usta ve Margarita, dönemin bütün kirli yanlarına, rejime, tiranlığa ve diktatörlüğe karşı yazılmış olan; evrensel sorularla okuyucusunu içine çeken ve fantastik anlatısıyla başka bir dünyaya götüren çok değerli bir sanat eseridir. Eser içinde anlatılanlar ve bütün karakterler yazarın hayatında var olan kişilerin, karşısına çıkan unsurların absürt bir yansımadır. Dikkat çeken bir diğer unsur ise roman içinde iki farklı üslup, iki farklı zaman ve üç farklı hikaye olmasıdır. Bütün bu bambaşka zamanlarmış gibi gözüken ve birbirinden bağımsızmış gibi hissettirilen olaylar aslında birbirleriyle derinden ilişkilidir. Romanın ilk kısmında Moskova’yı anlatan yazar, karakterleri ve olaylarla büyülü gerçekçilikten faydalanırken; ikinci kısmında İsa ve çarmıha gerilişindeki tarihî gerçekçilikten yola çıkar. Romandaki karakterlerin bazıları simgeselken bazıları tarihte yaşamış kişilerdir ve aynı isimlerle kaleme alınır, İncil ile paralel bir anlatımı vardır.

merdumgriz 6 months ago

Adam 1993 Şiir Yıllığı

Mehmet H. Doğan

1 Gönderi

Sıcak Kan Sizin için kalktım geldim ve her tarafınızdan ayrı bir koku topladım. Göğsünüzden inat, boynunuzdan uzun sonsuz bir damar, açılmış çiçeğinizden hercai polen. her tarafınıza ayrı bir koku bıraktım, genzinizde bukağı, bileğinizde en derin kuyuya atsanız sesi silinmeyecek huzursuz…devamıSıcak Kan Sizin için kalktım geldim ve her tarafınızdan ayrı bir koku topladım. Göğsünüzden inat, boynunuzdan uzun sonsuz bir damar, açılmış çiçeğinizden hercai polen. her tarafınıza ayrı bir koku bıraktım, genzinizde bukağı, bileğinizde en derin kuyuya atsanız sesi silinmeyecek huzursuz zaman, dibimden ilk bulunduğu günkü kadar gür ateş, kökümden nefes, sapımdan uzun sonsuz bir okun asi ıslığı. Kokularım kokularınız artık - bir çingenenin kahkahasında patlayan ansızın güneş. Sizin için kalktım, geldim. Belinize doladığım bu koldan biraz önce çözdüğüm saatte akrep yelkovana kördüğüm, içinizde hızla köpüren Dicle'de fırdöndü bir atım: Bu keman sizsiniz, bu hoyrat yay ben - alnınızda birikmiş her taneye yansıyor yüzümdeki gezgin fırtınanın topladığı iz, iki göz sizde dimdik iki giz, çıkıyorum doruğunu görmediğim merdivenden iniyorum dibini görmediğim, korkularım sizin korkularınız artık - ya şimdi ölmeyeceksem. Sizin için kalktım birdenbire yerimden, sizin için konuştu şiirin nicedir sindiği bu dil, çalıştığı bu soğumuş kas, kilitlenmiş bu kasık, bakışıma dadanan bu kırılgan şimşek sizin için çıktı gecenin simsiyah yüzüne, sizin için topladığım bulutlar ve koptuğum sağanak, ağzımdaki körelmez savaş ve bu kesik çığlıktaki taşkı, sizin için bu tutuşmuş fitil, durmadan gönderen körük, sizin için tırnaklarınızı boyayan sıcak kan. Sizin için kalktım yerimden, üstümde koyu kara tren hüznü, dilimde herkesin unuttuğu ve gizini sökmek istediği uçarı aruz, ellerimdi ateşin ucunda kıvranan, kimsenin durduramadığı soluğumdu dolaştığı an her yeri hemen kavuran, taşıdığımız ortak göçmen ruhta tuzaklarını bir bir açan ve çözen gövdeydi - sessiz geceden akan. Benim için açıldınız, kartal kanatlı pencere. Benim için uzun sonsuz saçınızdan dolanıp karadüşlerime öldünüz, toprakta benim için dirildiniz pupa yelken, güldünüz, tıkandınız, kılıcıma kın benim için delirdiniz, içiniz deniz. Sizin için kalktım birdenbire yerimden, sizin için geldim ağır ağır. Bu tohum, bu karmaşık düzenli terkedilmiş bahçe, her yeri ışıksız bu yabanıl orman sıkışıklığı yılları delerek büyümüştü içimde. Beklememiştim ki sizin için benim için beklemediğiniz dönemeçte: Çıkagelmiştiniz, çıktım geldim, sönmez artık bu uzun sonsuz yangın, . kokular ve korkular, bir duruş, biriki tokadı andıran kelime, bu sokaklar, bu midye gibi kendi üstüne kapanan loş şehir izlerimizi silmez. Enis Batur ***************************** Enis Batur’un poetikasını yakından takip eden okurlar bilir ki, şair için dil, yalnızca bir ifade aracı değil; bedene benzer bir varlıktır. Batur, sözcükleri çoğu zaman birer organ olarak düşünür: dil ten gibi gerilir, sözcükler ise bedenimizdeki organlar gibi işlevsel, duyarlı ve tepkisel bir yapı kazanır. Bu yaklaşım, onun şiirlerinde sıkça karşılaştığımız çoğalmış benlik algısını ve yoğun metaforik dili doğuran temel dinamiklerden biridir. “Sıcak Kan” şiiri de bu poetikanın karakteristik özelliklerini taşır. Metin, yüksek yoğunluklu bir erotizme yaslanır; ancak bu erotizm doğrudan bir çıplaklık ya da pornografi sunmaz. Tam tersine, imgeler aracılığıyla dolaylı, çok katmanlı ve estetize edilmiş bir tensellik kurar. Erotik olanı örtük, soyut ve simgesel düzeyde işleyen bu yaklaşım, özellikle bizim gibi toplumsal normların beden ve arzu üzerine daha ketum olduğu kültürlerde şiirin geleneksel ifade biçimleriyle de örtüşür. Türk şiirinde erotizmin çoğu zaman “üstü kapalı müstehcenlik” biçiminde tezahür etmesi, Batur’un şiirini yerleşik duyarlıklarla da temas hâline getirir. Bu bağlamda, modern şiirin popüler isimlerinden biri olarak değerlendirilen Cemal Süreya’nın algısıyla Enis Batur’un poetik tavrı arasında da anlamlı bir karşılaştırma yapılabilir. Süreya kamusal bellekte daha çok “romantik” bir figür olarak idealize edilir; ancak şiir metinleri ayrıntılı biçimde incelendiğinde, özellikle kadın temsillerinde göz ardı edilen mizojinist yönelimler, erotik tutumlar açıkça görülebilir. Yine ünlü şairlerimizden olan İsmet Özel'in ilk gençlik yılları, rüyalarına değindiği şiirleri de vardır. Bu durum, Türk şiirinde erotizmin çoğu zaman romantizm söylemiyle perdelenmesi, gerilimin ise metnin alt katmanlarında birikmesiyle ilişkilidir. Ayrıca kültürel kodlarla da yakından ilişkilidir. Kapalı, tabuları çok yoğun bizim gibi toplumlarda içerikler açıkca sunulmaz. -lakin bunu da başka bir yerde yazarım :D- Sonuç olarak, Enis Batur’un şiiri erotik olanı çıplaklık düzeyine indirgemeden, dilin içsel gerilimi ve bedensel imgelerin soyut kuvveti üzerinden kurar. Batur’un poetik anlayışı, beden–dil ilişkisinin yarattığı bu dinamik imgesellik sayesinde, tenselliği hem estetik hem de düşünsel bir deneyime dönüştürür.

merdumgriz 6 months ago

Istakoz

Yorgos Lanthimos

104 Gönderi

Beni bilen bilir, bilmeyen de kendi gibi bilir diye başlayacaktım ama kim nereden bilsin bu kısacık raf ömrümde beni, değil mi? Hasılı kelam, bugün arkadaşımdan bir mesaj aldım: “Dünya Bekârlar Günün kutlu olsuuuun!!!!” Şeklinde, aşırı coşkulu bir mesajdı. 🤣 E,…devamıBeni bilen bilir, bilmeyen de kendi gibi bilir diye başlayacaktım ama kim nereden bilsin bu kısacık raf ömrümde beni, değil mi? Hasılı kelam, bugün arkadaşımdan bir mesaj aldım: “Dünya Bekârlar Günün kutlu olsuuuun!!!!” Şeklinde, aşırı coşkulu bir mesajdı. 🤣 E, Lanthimos şekerimi de çok sevdiğimden midir nedir; o an bu bekârlık, evlilik, çift olma baskısı gibi kavramlar zihnimde hemen The Lobster’ın gri, soğuk, steril dünyasına aktı. Film bize diyor ki: “Kimse yalnız kalamaz. Tek kalan da bir hayvan olarak yaşamını sürdürür.” Bu cümle hem gülünç hem ürkütücüdür. Çünkü film, aslında bizim yaşadığımız toplumun biraz abartılmış bir karikatürünü çizer. Yani o otelde kalan zavallı insanlar, bir bakıma biziz: “Artık biriyle olman gerekiyor!” baskısını her gün türlü şekillerde işiten, yalnızlığı bir kusurmuş gibi taşıyan insanlar. Doğu toplumlarında, özellikle bizim coğrafyada, bu baskı çok daha derindir. Evlilik bir statü göstergesidir; adeta bir terfidir. Aile ortamlarında bekârlar birey olarak görülmez, düşüncelerine ehemmiyet verilmez. Sanki “evlenmemiş” biri yarım kalmış gibidir; çünkü kendi eşini bulmamış, bir aile anası ya da babası olmamıştır. Bu nedenle hayatı da “rahat, kolay, sorumsuz” görülür. Hâlbuki o “rahatlık” dedikleri şey, aslında çoğu zaman toplumsal dışlanmanın, sürekli açıklama yapma zorunluluğunun içindedir. Bekâr olmak, özgürlükten ziyade, bazen “yetersiz” sayılmaktır. Evliliğe atfedilen bu kutsiyet, bireysel başarıların üstünü örter. Akademik, ekonomik, entelektüel birikiminiz olabilir ama biri illa ki size dönüp “Eee, ne zaman evleniyorsun?” diye sorar. Çünkü bizde hayat, folklorik bir bakışla üç eşiğe ayrılır: Doğum Evlenme Ölüm Bu üçlü arasında ikinci eşik, yani evlilik, neredeyse varoluşsal bir mecburiyet gibidir. Eğer o eşiği atlarsanız, vasfınız sorgulanır. Üstelik bunu sorgulayanlar çoğu zaman kendi varlığını sadece “ev” ve “çocuk” üzerinden tanımlayan, bu tanımın dışına hiç çıkmamış insanlardır. Yani kimliklerini toplumsal onaydan ibaret bir forma sıkıştırmış kişilerdir. Burada evliliğe yergi yapmıyorum, zira mutlu birliktelikler elbette vardır. Ama şu da bir hakikat: Bekâr kalmayı tercih etme hakkımıza karışılmasın, be kardeşim! Biz biliyoruz mutsuz evlilerin o meşhur halini: “Ay biz yedik, siz de yeyin bir bok!” diye kuduranları… 😏 The Lobster tam da bunu anlatır. Filmde herkesin bir “çift” bulması zorunludur; aksi takdirde hayvana dönüştürülür. Yani yalnız kalmak, insan olmaktan çıkmakla eşdeğerdir. Ne kadar tanıdık, değil mi? Bir noktadan sonra insan düşünmeden edemiyor: Acaba biz de kendi sosyal habitatımızda, evlenmeyenleri sembolik olarak “hayvanlaştırıyor” muyuz? Onları da “eksik”, “yabani”, “garip” sayarak toplumun kıyısına mı itiyoruz? Doğu kültürü, bireyden çok “birlikte olmayı” kutsar.Kadın ya da erkek fark etmez, yalnız olmak bir ayıptır. Bu yüzden bizde “tek başına yemek yemek”, “tek başına sinemaya gitmek”, “tek başına yaşamak” bile tuhaf karşılanır. Ama Batı sinemasının son yıllarda yaptığı en önemli şeylerden biri, bu yalnızlığı yeniden tanımlamak oldu. Frances Ha, Gloria Bell gibi filmler bize şunu fısıldar: “Yalnız olmak, eksik olmak değildir; kendi sesini duymanın en berrak halidir.” Yorgos Lanthimos’un The Lobster’ı ise bu fısıltıyı bir çığlığa çevirir. Toplumun “çift ol” baskısını absürtlüğe vardırarak, modern dünyadaki ilişki terörünü yüzümüze vurur. Çünkü bu filmde aşk bile bir “uyum testi”dir. Burun kanaman, miyopluğun ya da topallığın bile seni biriyle “eşleştirilebilir” yapar. Yani aşk, bir algoritmaya indirgenir; birey, duygusal bir makineye. O yüzden diyorum ki: Bu film, “bekâr” diye aşağılanan, “tek kalmış” diye acınan herkese gelsin. Bu film, “insan” olmayı sadece evlilikle ölçen herkese bir tokat gibi insin. Yaşasın bekârlar, yaşasın Bekarlık Günü ayol! 🤣🤣 Kendimizle, sessizliğimizle, kahvemizle, kitaplarımızla, kedilerimizle çok mutluyuz. Ve bazen — sadece bazen — tek başına olmak, kalabalığın içinde kaybolmaktan çok daha insancadır.

merdumgriz 6 months ago

İntibah

Namık Kemal

56 Gönderi

O kadar canım sıkılıyordu ki, madem öyle ben de biraz Türk edebiyatı klasikleri ve erken dönem romanlarından söz edeyim dedim — çünkü neden olmasın? Türk edebiyatı klişelerinden biri olarak liselerde her öğrenciye “Türk edebiyatının ilk edebî romanı” diye öğretilen İntibah,…devamıO kadar canım sıkılıyordu ki, madem öyle ben de biraz Türk edebiyatı klasikleri ve erken dönem romanlarından söz edeyim dedim — çünkü neden olmasın? Türk edebiyatı klişelerinden biri olarak liselerde her öğrenciye “Türk edebiyatının ilk edebî romanı” diye öğretilen İntibah, aslında bu unvanın tam karşılığı değildir. Fakat, mattaesüf, kanonun dayattığı bu bilgiye dayanarak konuşmaya devam edebiliriz. İntibah, yalnızca bir aşk hikâyesi değildir; 19. yüzyıl Osmanlı toplumunun kadına bakışını, ahlak anlayışını, sınıfsal ayrımlarını ve zihniyet yapısını yansıtan bir metindir. Hatta roman, parodik ve simgesel anlamda dönemin siyasi yapısının da bir aynası gibidir. Namık Kemal, birey-toplum çatışmasını anlatırken farkında olmadan Osmanlı’nın çözülüşünü, geleneksel değerlerin modernleşme karşısındaki sarsılışını da resmeder. Tanzimat dönemi insanı, bir yandan Batılılaşma idealiyle büyülenirken diğer yandan geleneksel ahlak kodlarının baskısı altında ezilmektedir. İşte bu ikilik, yani medeniyet krizi ya da düalite, romanın özünü oluşturur: Batı’nın aklı ile Doğu’nun ahlakı, bireyin arzusu ile toplumun yasası sürekli çatışma hâlindedir. Roman teknikleri açısından bakıldığında, İntibah henüz Batılı anlamda olgun bir roman değildir; anlatıcı, nesnel bir konumda durmak yerine inatla okuyucuyu kendi tarafına çekmeye çalışır. Namık Kemal, karakterlerine mesafeli durmaz; aksine, adeta onlarla tartışır. Mahpeyker’i şeytanlaştırırken Dilaşub’u kutsallaştırır. Bu tutum, yalnızca bir ahlak öğretisi kaygısı değil, aynı zamanda yazarın kendi içsel çatışmasının dışavurumudur. Nitekim yazar, Mahpeyker’i tanımlarken şu ifadeleri kullanır: “Kadının adı Mahpeyker'di. Terbiye ve ahlak bakımından Ali Bey'in tamamen zıddıydı. Alçak ve namussuz bir aileden yetişmiş; daha on dört, on beş yaşına gelmeden rezaletin her çeşidini öğrenmiş; kendini bu yolda yetiştirenleri fersah fersah geride bırakmıştı. On beşini bitirdiği zaman artık meşhur bir aşüfteydi. (...) Periler kadar güzel, Haccac kadar dirayetli bir şeytan yaratılmış olsaydı, istediği adamı elde edip ona keyfinin istediği şekilde tahakküm etmekte ancak bu yosma kadar maharet gösterebilir veya belki de gösteremezdi.” Bu satırlar, Namık Kemal’in Mahpeyker’e duyduğu nefretin ne kadar kişisel ve mutlak olduğunu gösterir. Ancak romanın ilerleyen bölümlerinde Mahpeyker, yazarına adeta meydan okur. “Ben dediğin gibi değilim; Ali’yi sevdikten sonra değiştim,” dercesine kendi sesini duyurur. Bu, Türk edebiyatında nadir görülen bir durumdur: bir kadın karakter, kendi yazarına karşı çıkar. Mahpeyker’in bu itirazı, Tanzimat romanlarının ahlakçı düzenini çatlatan ilk sarsıntılardan biridir. Ne var ki Namık Kemal’in zihnindeki ideal kadın figürü, cinselliğinin farkında, özgür iradeli, femme fatale bir kadın olamaz. O, fazla idealist, fazla ahlakçı ve yer yer fazla tutucudur. Bu nedenle Mahpeyker’i baştan “kötü” olarak kodlar; onun değişmesine, arınmasına, insani bir boyut kazanmasına izin vermez. Mahpeyker’in trajedisi, yalnızca roman içi bir kader değil, Namık Kemal’in zihnindeki ahlakçı dünyanın bir kurbanıdır. İşin daha da çarpıcı tarafı, bu idealist ve ahlakçı tutumun yazarın özel yaşamına da sirayet etmiş olmasıdır. Magazinsel bir not olarak, Namık Kemal’in torunu Cezmi, dedesinin isminden miras aldığı entelektüel ağırlık ve “performans kaygısı” altında ezilerek intihar etmiştir. Bu olay, elbette doğrudan romanla ilişkilendirilemez; ancak Namık Kemal’in mükemmeliyetçi ve katı ideallerinin hem edebiyatta hem aile içinde nasıl yankı bulduğunu düşündürür. Jale Parla'nın Babalar ve Oğullar’ında belirttiği gibi, Tanzimat romanlarında baba-oğul ekseni sadece bireysel değil, toplumsal bir yapıyı da simgeler. “Baba”, devleti, “oğul” ise halkı temsil eder. Ali Bey’in erken yaşta babasını kaybetmesi, yalnızca kişisel bir travma değil; otorite ve rehberlikten yoksun bir toplumun, “babasız bir halkın” alegorisidir. Mahpeyker’e yönelişi, aslında bu babasızlığın sonucudur. Bu bağlamda Ali Bey’in “kötü kadın” Mahpeyker’e düşüşü, Osmanlı’nın da Batı’nın sahte ihtişamına, yüzeysel modernlik imgelerine kapılışını simgeler. Namık Kemal, Mahpeyker’i kötüleyerek farkında olmadan devletin yozlaşan düzenini, “devlet baba”nın otoritesini yitirişini hicveder. Dilaşub, bu yozlaşmanın karşısındaki saf “evlât” masumiyetini temsil eder; ama sonunda o da yıkılır — tıpkı Tanzimat’ın ideallerinin zamanla çöküşü gibi. Sonuç olarak İntibah, yalnızca bir aşk üçgeni değil; dönemin ahlaki, toplumsal ve siyasal dinamiklerini çözümleyen çok katmanlı bir metindir. Namık Kemal’in kadın karakterleri üzerinden kurduğu iyi-kötü karşıtlığı, bireyin iç dünyasındaki düaliteyi, toplumun yaşadığı medeniyet krizini ve “babasızlık” metaforu üzerinden devlet-halk ilişkisinin bozulmasını gözler önüne serer. Aynı zamanda, yazarın ahlakçı ve idealist dünyasının kendi karakterlerine nasıl tahakküm kurduğunu da açık eder: Mahpeyker, yalnızca bir roman kahramanı değil; yazarının ve dönemin vicdanına karşı açılmış bir davadır. 19. yüzyıldan bu yana iki yüzyıl geçmiş olmasına rağmen hâlâ aynı meselelerin tartışılıyor olması da insanın canını sıkıyor doğrusu. Kadın hâlâ demonlaştırılıyor; sanki erkeklerin hiç iradesi yokmuş gibi, toplumu “ahlaksızlığa” sürükleyen, çeken, düşüren hep kadınmış gibi davranılıyor. Bu düşünce tarzı değişmedi, sadece kılık değiştirdi. Mizojini, seksizm ve hatta faşizm, insanlıkla yaşıt şeyler ve ne yazık ki hâlâ yaşıyorlar. Böyle giderse de devam edecek gibi görünüyor. Sonuçta Adem de o elmayı kendi başına yemedi, değil mi? Havva olmasa belki de cennet hâlâ cennetti.

merdumgriz 6 months ago

Baby Reindeer

Richard Gadd

115 Gönderi

Spoiler içeriyor Uzun zamandır kafamın içinde dönüp duran şeylerden biriydi Baby Reindeer’ı izlemek. Ancak yakın zamanda benzer bir ısrarlı taciz deneyimi yaşadığımdan, bu dizinin psikolojim üzerindeki etkisinden emin olamayıp sürekli erteledim. Yine de bazı şeylerle yüzleşmek, kaçınmaktan daha iyidir. Bu nedenle bu…devamıUzun zamandır kafamın içinde dönüp duran şeylerden biriydi Baby Reindeer’ı izlemek. Ancak yakın zamanda benzer bir ısrarlı taciz deneyimi yaşadığımdan, bu dizinin psikolojim üzerindeki etkisinden emin olamayıp sürekli erteledim. Yine de bazı şeylerle yüzleşmek, kaçınmaktan daha iyidir. Bu nedenle bu yazdıklarım hem çok samimi hem de içsel bir çözümlemenin parçası olacak. Dizi, hem biyografik bir anlatı olması hem de mağdurun (Richard Gadd’ın) kendi hikâyesini bizzat oynaması nedeniyle son derece özgün. Travmanın yeniden sahnelenmesi kolay değildir; psikolojide buna “yeniden yaşantılama" denir. Kişi, geçmişteki travmasını sanat yoluyla tekrar eder ama bu kez kontrol kendi elindedir. Bu açıdan Gadd’ın hikâyesini hem bir savunma hem de bir yüzleşme biçimi olarak okumak mümkün. Kış Uykusu filminde geçen “Cehenneme giden yollar iyi niyet taşlarıyla döşenmiştir” repliği, bu dizinin özünü anlatıyor aslında. Olayların başlangıcı tamamen bir iyi niyet gösterisi: biriyle empati kurmak, onu anlamaya çalışmak, yalnızlığını fark etmek… Fakat bu iyi niyet, sınırların çizilmediği bir ilişkide hızla zehirli bir hâl alabiliyor. Benim özelimde de benzer bir durum yaşandı. Ana karakterin deneyimlerini izlerken, kendi yaşadıklarıma birebir ayna tuttuğunu hissettim. Dizideki kadın karakterin davranışları, klinik psikoloji açısından borderline kişilik örgütlenmesi ve psikotik özellikler gösteriyor. Gerçekle hayal arasındaki çizgiyi yitiriyor, kendi yarattığı bir dünyada yaşıyor ve o dünyanın merkezine “Baby Reindeer”i yerleştiriyor. Bu, “değersizlik–idealleştirme döngüsü” dediğimiz bir mekanizmaya benziyor: önce aşırı bir idealizasyon, sonra kırılınca yıkıcı bir öfke. Öte yandan Gadd'ın tepkileri de tamamen masum değil. Onun yaşadığı durum yalnızca bir kurtarıcı kompleksi değil, aynı zamanda kendi kırılgan benliğini onarma çabası. Gadd, başarısız bir komedyen olarak toplumsal onaydan yoksun bir hayat sürüyor ve kadının bitmek bilmez ilgisi, onun için bir tür ego tatmini hâline geliyor. Kadının gülüşleri, Gadd’in sahnede duyamadığı alkışın yerini alıyor; bu yüzden onu hayatından tamamen uzaklaştıramıyor. Kısacası, tacizcisiyle arasındaki bağ, yalnızca korku ya da empatiyle değil, derin bir karşılıklı ihtiyaç ilişkisinin içinde şekilleniyor. Başlarda bunun ne kadar hoşuna gittiğini ve hatta uzaklaştığında onun yokluğunu hissettiğini dizi de kendisi de çok samimi bir şekilde dile getiriyor. Dizinin en sarsıcı yanlarından biri ise Gadd’ın geçmişinde yer alan ünlü komedyen figürüyle yüzleştiğimiz bölümler. Bu karakter, Gadd’a uyuşturucu verip onu istismar eden, dışarıdan “başarılı” ve “saygın” görünen bir erkek. Burada dizi, mağduriyetin yalnızca zayıf ve savunmasız insanlara özgü bir durum olmadığını; gücün, statünün ve popülerliğin ardına gizlenen şiddetin ne kadar yaygın olabileceğini gösteriyor. Gadd’ın bu deneyimi, yalnızca bir travma değil, onun sonraki ilişkilerindeki çarpık bağların da kaynağı hâline geliyor. Psikolojik açıdan bu durum “yeniden travmatizasyon döngüsü” olarak tanımlanır: kişi, geçmişte uğradığı istismarı bastıramaz ve farkında olmadan benzer dinamikleri yeniden üretir. Bu sahnelerdeki en çarpıcı nokta, failin toplum tarafından “komik” ve “sevilen” biri olması; yani gücün, mizahın ve şiddetin aynı bedende birleşebilmesi. Baby Reindeer, böylece yalnızca bireysel bir hikâye değil, erkeklik, güç ve istismar üçgenine dair bir sistem eleştirisine dönüşüyor. Benim için bu dizi, yalnızca bir taciz hikâyesi değil; sınır koymanın, kendini korumanın ve iyi niyetin sınırlarını bilmenin ne kadar hayati olduğunu gösteren bir anlatıydı. Bazen en büyük şiddet sessizlikle başlar; çünkü “hayır” dememek, karşı tarafın zihninde sonsuz bir “evet” yaratır. Kendi yaşadıklarıma dönersem, o dönemde ben de olayları incitmeden çözmeye, kırmadan anlatmaya çalıştım. Ama anladım ki bazı insanlar için sınır ihlali bir iletişim biçimi. Bu noktada iyi niyet artık koruyucu değil, yıkıcı bir hale geliyor. Baby Reindeer bu anlamda sadece bir dizi değil, travmanın, bağımlı ilişkilerin ve iyileşmenin doğasına dair bir psikolojik belge. İzlerken hem Gadd’ın hem de kendi içimdeki “kurtarıcı”yı sorguladım. Belki de en büyük cesaret, artık kimseyi kurtarmaya çalışmamak ve sadece kendini iyileştirmeye başlamak.

merdumgriz 6 months ago

Mary ve Max

Adam Elliot

118 Gönderi

“Gülümsemeyi kafana takma. Benim ağzım neredeyse hiç gülmez ama bu, zihnimin içinde gülümsemediğim anlamına gelmez.” Mary and Max’i ilk izlediğimde, filmin sonundan çok bu cümle yer etti içimde. Max’in sade ama sarsıcı sözleri bana şunu öğretti: İnsan, yüzüyle değil, düşünceleriyle…devamı“Gülümsemeyi kafana takma. Benim ağzım neredeyse hiç gülmez ama bu, zihnimin içinde gülümsemediğim anlamına gelmez.” Mary and Max’i ilk izlediğimde, filmin sonundan çok bu cümle yer etti içimde. Max’in sade ama sarsıcı sözleri bana şunu öğretti: İnsan, yüzüyle değil, düşünceleriyle gülümser bazen. Dışarıdan donuk, içten kıvılcımlarla dolu bir zihin taşıyabilir. O filmde yalnızlık, bir boşluk değil; içsel bir evrendi. Ve ben, o evrende kendimi buldum. Ne zaman yüzümdeki çizgiler yorgunluğun, sessizliğin izlerini taşısa, bu replik gelir aklıma. Sonra kalemi elime alır, boş bir sayfa bulurum. Yazarım.Kendime mi, bir başkasına mı, bilmiyorum ama sanki bir mektup arkadaşım varmış gibi hissederim. Kelimeler, elimle kalbim arasında gidip gelirken, yalnızlığım biçim değiştirir. Artık bir ağırlık değil, anlam arayışına dönüşür. Teknoloji her şeyi kolaylaştırdı ama ruhumuzu kabuklaştırdı sanki. İletişim araçları çoğaldıkça, birbirimizi duymak zorlaştı. Artık telefonlar çaldığında heyecanlanmıyoruz; sadece içimizde bir huzursuzluk beliriyor. “Acaba ne isteyecek?” diye açıyoruz aramaları.Dijital çağ, ilişkilerimizi hızlandırdı ama içtenliğimizi törpüledi. Artık “nasılsın” bir nezaket cümlesi, “iyiyim” bir savunma mekanizması oldu. Bazen kırsalın o eski imece usulü gelir aklıma.Birinin yükünü diğerinin taşıdığı, sessiz dayanışmaların yaşandığı, insani sıcaklığın elden ele dolaştığı o dönem... Şimdi şehirler dolu ama insanlar boş. Kalabalıklar içimizde yankılanmıyor artık; çünkü herkes kendi sessizliğini dinliyor. Max’in Asperger Sendromu vardı. Dünyayı bir matematik formülü gibi anlamlandırıyor, insan duygularını çözümleyemiyordu. Ama bu bir eksiklik değil, başka bir duyarlılık biçimiydi. Max, insanlardan kaçmıyordu — sadece onların karmaşasından korunuyordu. Simetrilerde huzur buluyor, rutinlerle anlam yaratıyordu. Çünkü düzen, onun için sevginin biçimiydi. Ben bazen kendimi Max’e benzetiyorum. Belki benim de duygularım karmaşık kalabalıklarda değil, sessiz satırlarda var olabiliyor.İnsanlarla konuşurken eksiliyorum; yazarken tamamlanıyorum.Kelime, bana dokunmadan sarılabiliyor. Asperger’in soğukluğu değil, dürüstlüğü vardı onda. Ne düşündüyse onu söylüyordu, çünkü yalanı öğrenmemişti. Ve belki de asıl bozukluk bizdeydi: gülümserken sahte, konuşurken yorgun, dinlerken uzaktık. Biz “normal”i yüzümüze, o kalbine takmıştı. Bu yüzden Max’in cümlesi benim için bir itiraf kadar, bir teselli de: "Benim ağzım gülmez ama zihnimde gülümserim." Çünkü gülümseme bazen bir yüz hareketi değil, bir farkındalık hâlidir. Bazen kabulleniştir, bazen sessiz bir barış. Ben artık aynada değil, zihnimde tebessüm etmeyi öğrendim. Ve bazen, bir köşede yazarken, kendimi “döşeğinde ölürken hâlâ Godot’yu bekleyen” biri gibi hissediyorum. Hiç gelmeyecek bir anlamı, hiç duymayacağım bir sesi, hiç ulaşamayacağım bir insan sıcaklığını bekliyorum.Ama belki de mesele, beklenenin gelmesi değil — beklerken insanın kendine dönmesidir.Tıpkı Mary’nin mektuplarında, Max’in sessizliğinde olduğu gibi… Belki de “beklemek”, ruhun en içten biçimde yaşadığı varoluştur. Mary and Max’in mektupları, bana şunu öğretti: Birini tanımak için onu görmek gerekmez; bazen bir mektup, bir kelime, bir sessizlik yeter. İnsanlar konuşarak değil, yazarken daha dürüst olurlar.Çünkü yazmak, insanın kendine aynaya bakmadan bakmasıdır. Ve bazen, bir sayfa dolusu sessizlik, bir ömürlük “nasılsın”dan daha anlamlı olur.

merdumgriz 7 months ago

Parasız Yatılı

Füruzan

5 Gönderi

Şimdi ben buraya neden geldim, niye geldim, nasıl geldim bunları anlatmaya gerek yok lakin ben yine de anlatayım. ;) Binaenaleyh ben kendim olarak buraya kendi edebî zevkimi dikte etmeye ve sevdiğim tüm yazarları, şairleri öykücüleri öve öve göklere çıkartmaya geldim.…devamıŞimdi ben buraya neden geldim, niye geldim, nasıl geldim bunları anlatmaya gerek yok lakin ben yine de anlatayım. ;) Binaenaleyh ben kendim olarak buraya kendi edebî zevkimi dikte etmeye ve sevdiğim tüm yazarları, şairleri öykücüleri öve öve göklere çıkartmaya geldim. İşte onlardan biri de otodidakt bir öykücü olan, modernist hanımefendilerin hanımefendisi, edebiyatımızda Mehmet Fuat tarafından olay olarak adlandırılan -Füruzan Olayı- o isim Füruzan. Füruzan kendi kendini nasıl yarattı, nasıl geliştirdi, buralara nerelerden geldi biraz da değinmek gerek tabii. Kendisi Balkanlardan zorla göç ettirilmiş bir ailenin kızıdır. Küçük yaşta babasını kaybetmiş ve annesiyle yaşamıştır. Annesiyle yaşadığı bu anne-kız ilişkisi tüm eserlerine yansımıştır. Çünkü Füruzan için aile figürü yalnız annesidir ki kendisi de şu sözleri söyleyecektir: "Biz çoğunluk anne kız yaşadık. Çünkü ben babamı hiç tanımıyorum. Ben doğduktan kısa bir süre sonra ölmüş." Füruzan’ın edebiyatı, dışarıdan bakıldığında sessiz bir dünyanın yankısı gibidir; ama o sessizlik, toplumsal yapının görünmez çığlıklarını taşır. Onun öykülerinde "öteki"nin sesi vardır ama bu ses hiçbir zaman bağırmaz; yalnızca derin bir insanlık bilinciyle konuşur. Fethi Naci’nin dediği gibi, Füruzan öfkeyi dikte etmez; çünkü onun öfkesi, biçimsel inceliğin içinde erimiş bir estetik tepkidir. 1970’lerin ideolojik atmosferinde, edebiyat çoğu zaman “bildiri”ye, “manifesto”ya dönüşmüşken Füruzan, sanatsal özerkliği koruyarak toplumcu gerçekçiliği yeniden tanımlamıştır. O, sınıf bilincini kuru bir ideolojik tutum olarak değil, insani varoluşun derin bir boyutu olarak işler. Onun karakterleri -yoksullar, kadınlar, göçmenler, çocuklar- toplumsal hiyerarşinin dışına itilmiş olmalarına rağmen, anlatı düzleminde birer özneye dönüşür. Böylece Füruzan, edebiyatın hem temsili işlevini hem de estetik özerkliğini yeniden dengeler. Bu bağlamda Füruzan’ın yazını, literatürde insancıl toplumculuk olarak adlandırılabilecek bir çizgide yer alır. Eserlerinde sınıfsal duyarlık, cinsiyet kimliği, modernleşme sancısı ve aidiyet arayışı temaları iç içe geçer. Ama tüm bunlar, didaktik bir biçimde değil, estetik bir zarafetle anlatılır. Bu yönüyle onun dili, empatik anlatı ve sessiz direniş estetiği kavramlarıyla açıklanabilir. Füruzan’ın “Parasız Yatılı”da, “Kuşatma”da, “Gecenin Öteki Yüzü”nde yaptığı şey, edebiyatta “öteki deneyimini” merkeze taşımaktır. O, kentleşmenin, göçün, sınıf atlama arzusunun ve kadın kimliğinin çarpıştığı alanlarda, psikolojik gerçekçilikle toplumsal bilinci harmanlar. Bu yüzden onun anlatısı, yalnız bireysel bir ses değil, kolektif bir hafızanın da temsilidir. Ayrıca kendi hayatının da bir temsilidir. İşte size uzun uzun düşünülecek bir alıntı 'Parasız Yatılı'dan: "PARASIZ YATILI OKUYANLAR SINAVA ASLA GEÇ KALMAZLAR." Çünkü onlar da toplumun ötekileridir ve onlara da toplumun inisiyatifi oldukça düşük ve azdır. Belki de “Füruzan olayı” dediğimiz şey, tam olarak budur: Edebiyatın hem biçim hem içerik düzleminde “yüksek sanat” olarak kabul edilen alana, ilkokul mezunu bir parasız yatılı kızın, yani toplumun sessizleştirdiği birinin sesini yerleştirmesidir. Bu, yalnız edebiyatın demokratikleşmesi değil, insanın kendi hikâyesini yazabilmesinin destanıdır.