Spoiler içeriyor
"Ölüm dünyanın bütün rezilliklerini ortaya çıkardı da akıl sahipleri için onda zevk alınacak bir şey bırakmadı." "Ölüleri andığında kendini de onlardan biri olarak say." "Etrafındaki insanların çokluğu ile aldanıp kendini unutma! Çünkü ölüm bizzat sana gelecektir, senin yerine kimse ölmeyecektir."…devamı"Ölüm dünyanın bütün rezilliklerini ortaya çıkardı da akıl sahipleri için onda zevk alınacak bir şey bırakmadı."
"Ölüleri andığında kendini de onlardan biri olarak say."
"Etrafındaki insanların çokluğu ile aldanıp kendini unutma! Çünkü ölüm bizzat sana gelecektir, senin yerine kimse ölmeyecektir."
♤
Imam Gazali'nin Ulumi'd Din kitabının son kısmıdır bu eser. Içinde ölüm sırasında olanlar, ruha ne olacağı, bilincin hayattaki gibi mi devam edeceği üzerine sorular yanıtlanıyor. Ayrıca kabir azabı, kıyamet günü ve cennet ile cehennemin özelliklerinden de bahsediliyor.
Özellikle inançlı insanların bu kitapta birçok tatmin edici cevap bulacaklarını düşünüyorum. Inanmayanların ise, Gazali ve onun yolundan gitmiş, mesela mutasavvıf olan Şafii mezhebindeki kardeşi gibi, akıllı insanların neden bu inancı seçtiğine dair meraklarını giderebilir.
Kitap hakkında aslında sayfalarca sürecek bir inceleme çıkarılabilir. Ancak dikkatimi çeken birkaç detayı buraya aktaracağım sadece.
Kabirde Yevmü'l Râdife'yi beklerken insanların birçoğunun aklında, dünyada bıraktığı evi, malı mülkü ve sevdikleri olacağı yazılmış. Çok uzun sürecek bu bekleyişte geride bıraktıklarınızın ve yarım kalan zevklerinizin size ıstırap vereceğinden bahsediyor. Onun için kabirde sizinle sadece tanrı aşkı olmalı. Böylece onu düşünerek hem sıkıntılardan kurtuluyor hem de huzur bulmuş oluyorsunuz.
Ayrıca cennetin en düşük kısmında bile bir kişinin nazlı ve güzel, yetmiş tane hurisi olacağı geçiyor. Kadın arkadaşlar okurken hayal kırıklığına uğrayabilir ya da dışlanmış hissedebilirler ama zaten Gazali de pek size yönelik yazmamış.
Bir yerde sizlere uyarıda bulunuyor. Mezarlık ziyaretine kadınların gitmesinin pek de doğru olmadığını yazmış. Kendinizi kontrol edemediğiniz için aşırı tepki verip ağlarken bir yerleriniz görünür de günaha girermişsiniz.
Özellikle cehennem azabı başlığı altında çok yaratıcı cezalar var. Yüzünüzün üzerinde yürümek ya da ateşlerde yanıp kömür olmak gibi. Bu kısımlar bir yana, bazı tavsiyeleri de çok yerinde buldum. Fırsatı olanlar tüm seriyi okuyabilir. Farklı hadisler ve ayetlerle anlattığı konuları destekliyor. Ayrıca bir kıssayı bambaşka kişilerden anlatması da bence daha inandırıcı yapıyor. Zaten hep bir arada olan insanların aynı konuyu benzer kelimelerle aktarmasında bir anormallik yok.
Son olarak kitapla ilgili gönderimi okuyan inançlı kişilere bir tavsiyede bulunmak isterim. Kitaba göre mezarlığı ziyaret etmek için tercih edilecek en güzel gün cumadır. Çünkü cuma günü ölüler sizin ziyaret ettiğinizi ve kendilerine dua okuduğunuzu duyup mutlu olurlar.
Benim inancımla pek örtüşmese de Gazali'nin bir eserini okumayı sabırsızlıkla bekliyordum. Aynı şekilde bulduğum ilk vakitte Ibn Rüşd'e ve Râzi'ye ait kitaplar da okumak istiyorum. Okumuş olanlar varsa kitap tavsiyelerini bekliyorum.