Raf Yorumu: obey ☪︎ (@obey)

obey 4 months ago

İlginizi çekebilecek bilgiler; bilinç ve zihin felsefesi • qualia problemi: aynı rengi hepimiz görüyoruz ama aynı şeyi mi “yaşıyoruz”? • zombi argümanı: bilinci olmayan ama insana birebir benzeyen varlık düşüncesi. • panpsişizm: bilincin evrenin temel bileşenlerinden biri olabileceği iddiası. toplum,…devamıİlginizi çekebilecek bilgiler; bilinç ve zihin felsefesi • qualia problemi: aynı rengi hepimiz görüyoruz ama aynı şeyi mi “yaşıyoruz”? • zombi argümanı: bilinci olmayan ama insana birebir benzeyen varlık düşüncesi. • panpsişizm: bilincin evrenin temel bileşenlerinden biri olabileceği iddiası. toplum, düzen ve ekonomi • tobler’ın coğrafya yasası: “her şey birbirine bağlıdır, yakındakiler daha fazla.” • game theory (oyun teorisi): işbirliği, rekabet ve stratejilerin matematiği. • kum saati ekonomisi: modern ekonomide orta sınıfın erimesi modeli. biyoloji ve yaşam • CRISPR geni düzenleme: canlı DNA’sını kelime düzeltir gibi değiştirebilme gücü. • endemizm: belirli bir bölgeye özgü canlıların evrimsel hikâyesi. • homeostazi: canlıların iç dengeyi koruma mucizesi. felsefe ve etik • trolley problemi: bir hayat mı, beş hayat mı? ahlaki kararın matematiği. • nihilizm: evrende öz anlamın bulunmadığı düşüncesi. • stoacılık: kontrol edebildiğine odaklan, gerisini bırak yaklaşımı. ekonomi ve toplum • nash dengesi: herkes kendi çıkarını düşünürken ortaya çıkan denge noktası çoğu zaman en iyi sonuç değildir. • tragedy of the commons: ortak kaynakların herkes tarafından sömürülmesiyle sistemin çökmesi. • kurumsal patika bağımlılığı: bir toplumun geçmişte yaptığı seçimlerin geleceğini kilitlemesi. zihin ve bilinç • qualia problemi: “kırmızının kırmızılığı” gibi öznel deneyimlerin bilimsel olarak açıklanamaması. • çin odası argümanı: bir makine gerçekten anlar mı, yoksa anlıyormuş gibi mi yapar? • panpsişizm: bilincin evrenin temel bir bileşeni olabileceği düşüncesi. biyoloji ve yaşam • mitokondriyal eva: tüm insanların genetik olarak tek bir kadına kadar izlenebilmesi. • CRISPR devrimi: gen düzenlemenin artık makas kullanmak kadar kolay hale gelmesi. • büyük filtre hipotezi: evrende neden yalnız olduğumuzu açıklamaya çalışan en karanlık fikir. felsefe ve varoluş • sisifos miti: insanın aynı döngüde debelenmesine rağmen anlam yaratabilmesi. • nietzsche’nin ebedi dönüşü: aynı hayatı sonsuz kere yaşayacak olsan yine de böyle yaşar mıydın? • kierkegaard’ın sıçrayışı: gerçek özgürlüğün ancak belirsizliğe atlayınca ortaya çıkması. • bilişsel enkoder: beynin karmaşık gerçekliği basitleştirip sıkıştırması; gördüğün dünya aslında bir “özet.” • kaotik çekiciler: düzensiz görünen hareketlerin bile görünmez bir yola doğru sürüklenmesi. • sosyal entropi: büyük toplulukların zamanla gevşeyip çözülmeye başlaması; düzenin doğal düşmanı. • otobiyografik kurgu: her insanın hayatını sonsuz bir edit’ten geçirip “kendi versiyonunu” yaratması. • kırılma anı: yıllarca sabit görünen bir yapının bir saniyede yeni bir yola yönelmesi. • kolektif halüsinasyon: bir grubun aynı yanlışa aynı anda inanması; gerçekliğin sosyal üretimi. • kuantum vakumu: “hiçlik” sandığımız şeyin aslında enerjiyle kaynayan bir arka plan olması. • karar yorgunluğu: gün içinde verdiğin her kararın zihni biraz daha tüketip sonrakileri bozması. • tersten nedensellik: sonucu görüp sebebi uydurma refleksi; insan beyninin en eski hilesi. • liminal alanlar: iki durum arasındaki belirsiz geçiş bölgeleri; psikolojik olarak en çok dönüştüren zamanlar. • ayna benlik: başkalarının bizi nasıl gördüğünü sandığımız şeyin, kim olduğumuza dönüşmesi. • sembolik şiddet: hiçbir fiziksel gücün kullanılmadığı ama anlamların hükmettiği görünmez baskı türü. • kozmik sansür: evrenin bazı gerçekleri asla görmemize izin vermemesi; doğanın kendi sır saklama mekanizması. • bilişsel sürü davranışı: bireylerin, grubun duygusal dalgasına kapılıp düşünceyi bırakması. • topolojik düşünme: karmaşık sistemlere şekiller, yüzeyler ve kıvrımlar gibi soyut formlarla bakarak anlam çıkarma. • psiko-fizik ölçek: zihnin duyduğu uyaranı doğrusal değil, logaritmik olarak yorumlaması; küçük farklar büyük algılar yaratabilir. • derin zaman: insan ömrünün yanından bile geçemediği jeolojik ve kozmik ölçekteki zaman kavramı. • bilinç akışı gürültüsü: düşüncelerin arka planda sürekli kaynayan rastgele titreşimlerden doğması.