Raf Yorumu: ruby 🪷 (@whsruby)

Sylvia Plath - The Bell Jar neçə vaxtdan sonra həqiqətən çox maraqla oxuduğum və baş rolun hisslərini tam anlayaraq, onunla empatiya edə bildiyim xoş bir əsər oldu. əsər Esther adında, 19 yaşında bir qızın həyatında baş verən dəyişikliklərdən bəhs edir.…devamıSylvia Plath - The Bell Jar neçə vaxtdan sonra həqiqətən çox maraqla oxuduğum və baş rolun hisslərini tam anlayaraq, onunla empatiya edə bildiyim xoş bir əsər oldu. əsər Esther adında, 19 yaşında bir qızın həyatında baş verən dəyişikliklərdən bəhs edir. Lakin əsəri mükəmməl edən əsas məqam, Estherin daxili monoloqları vasitəsilə günümüzdə hələ də davam edən qadınlara yönələn düşüncə basqıları, azadlıq anlayışı və gələcəklə bağlı seçim qarışıqlığının üzə çıxmasıdır. əsəri oxuduqca, başlarda 19 yaşında, daha həyatının başlarında, baharında olan, parlaq və çalışqan bir qızın əsərin sonuna qədər necə çökdüyünün və daxili hisslərinin şahidi oluruq. əsərin adında olduğu kimi, yavaş-yavaş ‘Sırça Fanus’a qapadılan və nəfəs almağı getdikcə unudan Estherin bu fanusunun içindən danışaq bir az. 18 yaşında bir qız olaraq, əsəri tam vaxtında oxuduğumu düşündürən bəzi səhnələr oldu, həm həyatımla oxşar, həm kaş mənimdə həyatım bu qədər parlaq olsa idi dedirtən, həm də, Estherin acısını başa düşüb, empatiya edə bildiyim anlar. İlk olaraq əsərin başlarında olan kəsitlərdən ən sevdiyim “Əncir Ağacı” hekayəsi oldu. 18-22 yaş aralığı həyatımızın ən gözəl, lakin ən düşüncə dolu zamanlarıdır əslində, gələcəklə bağlı planların qurulduğu, artıq cəmiyyətin sənə “bir yol seç” , “nə vaxt tərpənirsən” kimi bir çox suallar ünvanladığı yaş aralığıdır. Estherin əncir ağacı kimi, əgər xəyalpərəst və ya azda olsa nikbin bir insansınızsa, həyatınızla bağlı tək bir seçim etməkdə çətinlik çəkirsiniz. “bəlkə həkim olum?” “ya bəlkə jurnalist?” “bəlkə ispan dili öyrənib ispaniyaya gedim?” ya bəlkə doğru insanı axtarım və ailə həyatı qurum?” bu tip suallar və fərqli həyat yolları, əncir ağacının üstündəki əncirlər kimi sizə bəxş olunur, siz o əncirlərin ilk hansını yeyəcəyini düşündükcə vaxt keçir. əncirlər bir-bir çürüyüb yerə düşür və siz artıq həyatınızda istədiyiniz heç bir sahəyə yönələ bilmirsiniz. beləcə, həyatın sizi yönəltdiyi sahələri seçməyə məcbur qalırsınız ; bəzən xoşbəxt, bəzən isə xoşbəxtliyin nə olduğunu belə unutduğunuz bir halda. əsəri oxuduqca içimdən belə düşüncələr keçdi ; bəlkə də həyat, əslində tək-tək o əncirlərin dadını yalnızca düşünmək deyil, hər bir ənciri bir az-bir az dadıb, hansının “dadının” xoş gəldiyinə qərar verməkdir, həyata gecikməmək və hələ də xoşbəxt qala bilmək üçün. ikinci çox xoşuma gələn alıntı bu oldu əsərdə: “Hem zaten, bir Noel kartındakı melekler gibi kendini çevreleyen güzel bir eşe, güzel çocuklara ve güzel bir köpeğe sahibse, bu Doktor Gordon bana nasıl yardım ede bilir ki?” Estherin artıq “Sırça Fanus”unun üstünə gəldiyi və nəfəs almamağa yavaş-yavaş başladığı zamanlarda əsas içindən keçən duyğular və daxili monoloqundan bir səhnə idi. bizdə həyatımız boyunca bizimlə eyni situasiyaları yaşamamış, bəlkə oxşar bəlkə yanından belə keçməmiş insanlardan nə qədər məsləhətlər eşitmişik? “mən sənin yerində olsam…”la başlayan nə qədər cümlələr, hekayələr. amma reallıq budur ki, heç kim heç kimin “yerinə” bir həyatı, seçimlərinin nəticəsini yaşaya bilmir və hər kəsin hadisələri qavrama və həll etmə prosesi fərqli olur: bəzilərində sürətli, bəzilərində yavaş, bəzilərində depressiv və bəzilərində daha şən. bəs bizi anlaya bilməyən insanlardan aldığımız məsləhətlər, həyatı daha yavaş yaşamağı sevdiyimiz halda, daha sürətli olmağa məcbur edilməyimiz, pinqvinin qanadları uçmağa yaramadığı halda, “sən uçmalısan” deməkdən nə ilə fərqlənir ki? o pinqvin heç vaxt uça bilməz, amma bir gün uça bilərəm xəyalı ilə, bütün həyatını buna hədəfləyər, “uçmadan” yaşaya biləcəyi xoş günləri yaşamaqdan kənarda qalaraq. əsər boyunca Estherin bakirəlik mövzusuna olan həssas yanaşması, qarşılaşdığı “gizli” qadın düşməni kişilər, cəmiyyət tərəfindən ona dayatılan “evlilik və uşaq sahibi olmaq” tələbləri, seçmək istəyib seçə bilmədiyi nə qədər “həyatlar”, onun daxili monoloqlarında o qədər gözəl əks olunur ki. günümüzdə qadınların öz bədənləri və şəxsi seçimləri üzərində söz sahibi ola bilməməsi, eləcə də “ana olmalısan” kimi mütləq dayatmalar hələ də gündəmdədir və qadınları narahat edən əsas mövzulardandır. qadın düşməni kişilər tərəfindən verilən məsləhətlər, sənin azadlığının əlindən alınaraq bunun “adi və lazım olan budur” kimi nümayiş etdirilməsi illər keçməyinə baxmayaraq hələ də dəyişməz olaraq qalıb təəssüf ki. həyatının daha 19’larında olan parlaq bir şagirdin, ağıl xəstəxanasına düşməyi kimi əsərdə, bizə bəzi əsas məqamları göstərir, sizin sonsuz və bucaqsız bir həyat yaşadığını düşündüyünüz insanlar zamanla bir “bankanın” içində nəfəssiz qala bilər. depressiya və melanxoliklik hər zaman səsli şəkildə olmur və əsil “dəlilər” Esther kimilər deyil, onu dəli edən psixi düşüncəli “sağlam” insanlar, cəmiyyətdir. əsəri dahada özəl edən mənimçün, əslində yazıçının avtobioqrafiyasını Estherin dili ilə oxumağımızdır. Sylvia öz gənclik illərini, seçimlərini, Estherin daxili monoloqları və başına gələn situasiyalar ilə oxucuya çatdırır. Lakin sonda Esther, intahar düşüncələrindən uzaqlaşıb, sıxışıb qaldığı “Sırça Fanus”dan azad olarkən, Sylvia əsəri bitirdikdən 2-3 həftə sonra intahar edir. və bəlkə də, bu əsər Sylivanın yaşamağa qalan son ümidi idi, bəlkə də, intahar məktubu. son olaraq, Sylvianın məzarında yazılan, onunla bütünləşən bir cümləni bura qeyd etmək istərdim. “even amidst fierce fires, the golden lotus can be planted.” 🪷