ruby (@whsruby)

son zamanlar qəribə şəkildə oxuduğum kitablar, təsadüfən seçdiyim seriallar və bir mövzu xətti olmadan formalaşan mövzularda çox diqqətimi çəkən və təkrarlanan bu motiv, filmi izləməyimlə də düşünməyimə və yazmağıma motivasiya oldu. filmin özü möhtəşəm bir şahəsərdir o ayrı, lakin ideası…devamıson zamanlar qəribə şəkildə oxuduğum kitablar, təsadüfən seçdiyim seriallar və bir mövzu xətti olmadan formalaşan mövzularda çox diqqətimi çəkən və təkrarlanan bu motiv, filmi izləməyimlə də düşünməyimə və yazmağıma motivasiya oldu. filmin özü möhtəşəm bir şahəsərdir o ayrı, lakin ideası daha çox diqqətimi çəkir və bu xətt üzrə yazmaq daha içimə sinər deyə düşündüm. “kelebek etkisi”, “kəpənək təsiri” və ya işləndiyini dildən asılı olmayaraq təsirinin danılmaz olduğu həmin o teoriya. bir gün yolda gedərkən atdığınız kiçik bir addımın geridə qalan bütün həyatınızı dəyişəcək bir nüans olduğunu düşünün. dediyiniz kiçik bir salamın, təsadüfən evdən tez çıxdığınız həmin günün, dostlarınızla içmək üçün aldığınız kofenin, gecikdiyiniz qatarın, saniyə fərqli ilə rastlaşdığınız insanların və daha saya bilmədiyim, ağlasığmaz dərəcədə çox kiçik ehtimalların tamam fərqli bir həyatınızı formalaşdıracaq “qapıların” açarı olduğunu düşünün. həm insana vahiməli gələn, həm də “bəlkə də, həyatımda çox şey ola bilərdim” deyə biləcəyi bir teoriyadır. “bəlkə də həmin yerə 5 dəqiqədə tez gəlsəm səninlə tanış olmazdım”, “bəlkə də həmin an sağa baxsam hal hazırda bu işdə işləməzdim”, “bəlkə də daha xoşbəxt və daha az bədbəxt olardım” və.s kimi çox fikrin keçdiyi bir labirint olur bu fikri düşündükcə beyin. lakin bir az daha həyatı analiz etməyə meyillisinizsə, “kəpənək təsiri”nin daha dərindən sizə təsir etdiyi həmin anları, həyatınız miladını və yenidən doğuşunuzu hesablaya bildiyiniz, “mənliyi formalaşdıran” situasiyaların içində olduğunuzu hiss edə bilirsiniz. və ən böyük peşmançılığınız zamanla bu analizlə “yaxşı ki”lərə çevirə, sizi olduğunuz insandan daha fərqli biri kimi formalaşdıra bilir, necə ki bu motivi hər düşününəndə tüklərimin biz-biz olmağı ilə yanaşı beynimdən keçən düşüncələr kimi. yaşamadığınız və kiçik bir təsadüflə qaçırdığınız hər həyatınızın indikindən daha az dəyərli olacağını, olmaq istədiyiniz hər “mənliyin” bir ödəməli olduğu “borclar” olduğunu və heç bir həyatın möhtəşəm olmadığı fikridə keçir bu fikirlə paralel olaraq beynimdə. seçdiyimiz yollar nə olur olsun, kiçik addımı atdığımız, həmin mesajları yazdığımız və “kaş ki dəyişə bilsəydim” dediyimiz hər an bizi biz olmaq üçün formalaşdırır, yoğurur və o doğru zamana hazırlayır. həyatımızın bir nöqtəsində kəsişdiyimiz insanlar, situasiyalar böyük bir həyat xalçasının kiçik rəngli bir ipliyi olmaq üçün toxuyur bizi. və hal hazırdakı mən olmaqdan, həyatımın sarı-narıncı, günəşin batışı tonlarında bir iplik olduğu zamanlarında olmağımdan çox xoşbəxtəm. başqa versiyalarımın fərqli bir teoriyada, fərqli bir planetdə və ya galaktikada olması fikri xoşuma gəlsədə bu yazını burda yaza biləcək versiya olmağım məni sevindirir. və filmin sonu fərqli bitsədə mən daha fərqli baxış bucağı ilə baxmağın tərafdarıyam, heç olmadığımız versiyalarımız, olub pis olduğumuz versiyalarımızdan daha az dəyərlidir və həyat bəzən bəsit günlərin təkrarlanaraq bir iplik formalaşdırdığı ideası qədər absürd, bəzən bir gün heç var olmamağı arzuladacaq qədər kədərli və günün sonunda “yaxşı ki varam” deyə biləcəyimiz qədər xoş bir nemət, şansdır. bu filmin bu düşüncəmi “tetiklemeyi” ilə birlikdə xatirə qutusu tərzi bu yazıda burda qalsın istədim, və bu yazını oxuduğun təsadüfün nə olduğunu bilməsəmdə, sənə təsir edəcək nüans olmağını arzu edirəm. indidən xoş izləmələr 🌟

whsruby 1 month ago

Nomadland

Chloé Zhao

69 Gönderi

neçə müddət sonra içimdə qəribə hissiyyat və fikirlərimi sözlərimə tökmə istəyi, ehtiyacı yaradan , yalnızlıq, xatirələr ilə yanaşı “nostalji”, “mənliyini” seçmə və bu yolda olan azadlıq anlayışlarını bir-birlərinə sıx bağlı lakin göz önünə çox çəkərək deyil, yavaş-yavaş, içinizi o hissiyyatla…devamıneçə müddət sonra içimdə qəribə hissiyyat və fikirlərimi sözlərimə tökmə istəyi, ehtiyacı yaradan , yalnızlıq, xatirələr ilə yanaşı “nostalji”, “mənliyini” seçmə və bu yolda olan azadlıq anlayışlarını bir-birlərinə sıx bağlı lakin göz önünə çox çəkərək deyil, yavaş-yavaş, içinizi o hissiyyatla dolduraraq izah edən, bir mənada qışqıraraq deyil, pıçıldayaraq sizi düşüncələrə qərq edən film oldu mənim üçün. baş rolumuzun bacısı ilə qısa söhbətlərindən anlayırıq ki, lap ən başından, uşaq yaşlarından yalnızlıq və azadlıq anlayışlarını bir-birinə bağlayaraq uzaqlaşmağı amma azadlaşmağı seçmiş bir xarakterdir, cəmiyyətin insanlara dayatdığı algılara uymayan və “qəribə” ləqəbi taxılan, lakin hər kəsdən daha çox “içdən” yaşayan, insanları anlayan və onu qəribə adlandıran hər insandan daha azad və yalnız olan bir insan. həyat yoldaşı ilə qısa tanışlığı olmasına baxmayaraq evlilik qərarı verən, hər kəsdən uzaqda sakit və hətta çox səssiz deyə biləcəyimiz bir yerdə yaşamağı seçən, uşaq sahibi olmayan həyatını işləyərək keçirmiş 60larında olan bir qadındır. həyat yoldaşını itirdikdən sonra “ev” anlayışını sorğulayan, sahib olduğu maşını “karavana” çevirib, təbiətlə çevrələnən, modern köçəri həyatı yaşayaraq, insanlarla ünsiyyətdə olan, özünü hər hansısa damın altına deyildə yollara aid hiss edən bir xarakter. filmdə o qədər xoş alıntılar var idiki, amma filmin ilk 10 dəqiqəsində 2 cümləlik alıntı bütün filmi özetləyər məncə: “ “ev” sadəcə bir sözdür, yoxsa ürəyində daşıdığın, səninlə bərabər olan bir şey?” hər insanın ev anlayışı fərqlidir, bəziləri üçün aid olduğu 4 divar və damla çevrili kiçik bir tikili, bəziləri üçün sevərək dinlədiyi əvəzsiz bəstələri, bəziləri üçünsə ona yalnızlıq hədiyyə etsədə aid olduğunu hiss etdiyi təbiəti və yolları. və bu ev axtarışı hər zaman insani axtarışların mərkəzində dayanır, evim haradır? hara aidəm? hara aid olmuşam və hal hazırda özümü orda hiss etmirəm? nələri itirmişəm bu axtarış boyunca? nələri qazanacam? nələrdən vaz keçəcəm? və daha cavabını bilmədiyimiz bir çox sual. yeni ili tək başına, səssiz sədasız keçirdiyimiz lakin özümüzü evimizdə hiss etdiyimizdə olur, yolları evimiz hesab edib, lakin həyat bizə yenidən ailə anlayışını xatırladanda və şans verəndə, yalnızlığın sadəcə öz seçimimiz olduğunu dərk etdiyimizdə. bəs ağrı necə? axtarışın təməlində dayanan, kimiləri üçün qaçış səbəbi olan, kiminsə qucaqlayıb həyat motivasiyası etdiyi həmin o hissiyyat. film boyu baş rolumuz o ağrı hissiyyatını özünə yoldaş edir, onunla bir olub dərindən yaşamağı seçir, üz çevirərək yalnızlığın və sevdiklərindən uzaqlaşmağın ağırlığının ona əzab verməsini deyil, onu yaşayaraq azad olmağı, “evindən” köçəri olmağı, həyatdan köçəri olmağı seçir. lakin ağrını qucaqlamağı ilə nostaljidə onu rahat buraxmır, ağrı və azadlıq anlayışları ilə həyatının son anlarını doldurduğu 60 illik təcrübəsini göz önünə gətirir. “ burda da ölsəm olar” dediyi, həyatı dərindən hiss etdiyi nə qədər olub? nə qədər həqiqətən özünü “evində” hiss etdiyi yerlərdən, insanlardan, xatirələrdən zövq alıb ? nə qədər “yaşamağı” seçib, iş-güc, məsuliyyətlər arasında? nə qədər “insan” olub, ağrını hiss edib özünü insanlığa daxil edərək? nə qədər çarəsiz olub ətrafı çarələrlə dolu olub heç birini seçmək istəməyərkən? nə qədər “yad” olub ətrafında çox insan olarkən? nə qədər “evsiz” olub onu isidəcək damı, evi var ikən? bu suallar və cavabı tapılmamış 60 illik həyat. azadlığın qiymətinin necə önəmli olduğunu, tərəziyə qoyaraq digər hissiyyatlarla ölçən 60 illik həyat. özünü, “mənliyini” seçərək, yollara düşməyin nə demək olduğunu öyrənən və öyrədən 60 illik həyat. həm vizual həm dialoqlar, həm də filmin dramı və yalnızlıq-azadlıq dilemmasını hiss etdirməyi baxımdan çox dərindən təsir edən bir film oldu xülasə olaraq, see you down the road. ☘️

whsruby 2 months ago

Oslo, 31 Ağustos

Joachim Trier

63 Gönderi

“evlenmek, çocuk sahibi olmak istiyorum. dünyayı gezmek istiyorum. bir ev satın almak istiyorum. romantik tatiller yapmak istiyorum. bir gün sadece dondurma yemek istiyorum. yurtdışında yaşamak istiyorum. ideal kiloma ulaşmak ve onu korumak istiyorum. harika bir roman yazmak istiyorum. eski arkadaşlarımla…devamı

whsruby 7 months ago

Protesto

Mathieu Kassovitz

92 Gönderi

“elli katlı bir binadan düşen adamın hikayesini biliyormusun? her katta kendini rahatlatmak için kendine şunu demiş : “buraya kadar her şey yolunda. buraya kadar her şey yolunda” sanki bizi anlatıyor, “buraya kadar her şey normal”. önemli olan düşüş değil, yere…devamı

whsruby 9 months ago

Persona

Ingmar Bergman

81 Gönderi

“anladığımı düşünmüyor musun? var olmayı boş yere hayal etmek. öyleymiş gibi görünmemek, gerçekten olmak. uyanık olduğun her an, tetikte. başkalarına karşı sen ile yalnızken ki sen arasında uçurum. baş dönmesi ve sürekli açlık, açığa vurulmak için. içinin görülmesi için… hatta…devamı

whsruby 10 months ago

Sırça Fanus

Sylvia Plath

54 Gönderi

Sylvia Plath - The Bell Jar neçə vaxtdan sonra həqiqətən çox maraqla oxuduğum və baş rolun hisslərini tam anlayaraq, onunla empatiya edə bildiyim xoş bir əsər oldu. əsər Esther adında, 19 yaşında bir qızın həyatında baş verən dəyişikliklərdən bəhs edir.…devamıSylvia Plath - The Bell Jar neçə vaxtdan sonra həqiqətən çox maraqla oxuduğum və baş rolun hisslərini tam anlayaraq, onunla empatiya edə bildiyim xoş bir əsər oldu. əsər Esther adında, 19 yaşında bir qızın həyatında baş verən dəyişikliklərdən bəhs edir. Lakin əsəri mükəmməl edən əsas məqam, Estherin daxili monoloqları vasitəsilə günümüzdə hələ də davam edən qadınlara yönələn düşüncə basqıları, azadlıq anlayışı və gələcəklə bağlı seçim qarışıqlığının üzə çıxmasıdır. əsəri oxuduqca, başlarda 19 yaşında, daha həyatının başlarında, baharında olan, parlaq və çalışqan bir qızın əsərin sonuna qədər necə çökdüyünün və daxili hisslərinin şahidi oluruq. əsərin adında olduğu kimi, yavaş-yavaş ‘Sırça Fanus’a qapadılan və nəfəs almağı getdikcə unudan Estherin bu fanusunun içindən danışaq bir az. 18 yaşında bir qız olaraq, əsəri tam vaxtında oxuduğumu düşündürən bəzi səhnələr oldu, həm həyatımla oxşar, həm kaş mənimdə həyatım bu qədər parlaq olsa idi dedirtən, həm də, Estherin acısını başa düşüb, empatiya edə bildiyim anlar. İlk olaraq əsərin başlarında olan kəsitlərdən ən sevdiyim “Əncir Ağacı” hekayəsi oldu. 18-22 yaş aralığı həyatımızın ən gözəl, lakin ən düşüncə dolu zamanlarıdır əslində, gələcəklə bağlı planların qurulduğu, artıq cəmiyyətin sənə “bir yol seç” , “nə vaxt tərpənirsən” kimi bir çox suallar ünvanladığı yaş aralığıdır. Estherin əncir ağacı kimi, əgər xəyalpərəst və ya azda olsa nikbin bir insansınızsa, həyatınızla bağlı tək bir seçim etməkdə çətinlik çəkirsiniz. “bəlkə həkim olum?” “ya bəlkə jurnalist?” “bəlkə ispan dili öyrənib ispaniyaya gedim?” ya bəlkə doğru insanı axtarım və ailə həyatı qurum?” bu tip suallar və fərqli həyat yolları, əncir ağacının üstündəki əncirlər kimi sizə bəxş olunur, siz o əncirlərin ilk hansını yeyəcəyini düşündükcə vaxt keçir. əncirlər bir-bir çürüyüb yerə düşür və siz artıq həyatınızda istədiyiniz heç bir sahəyə yönələ bilmirsiniz. beləcə, həyatın sizi yönəltdiyi sahələri seçməyə məcbur qalırsınız ; bəzən xoşbəxt, bəzən isə xoşbəxtliyin nə olduğunu belə unutduğunuz bir halda. əsəri oxuduqca içimdən belə düşüncələr keçdi ; bəlkə də həyat, əslində tək-tək o əncirlərin dadını yalnızca düşünmək deyil, hər bir ənciri bir az-bir az dadıb, hansının “dadının” xoş gəldiyinə qərar verməkdir, həyata gecikməmək və hələ də xoşbəxt qala bilmək üçün. ikinci çox xoşuma gələn alıntı bu oldu əsərdə: “Hem zaten, bir Noel kartındakı melekler gibi kendini çevreleyen güzel bir eşe, güzel çocuklara ve güzel bir köpeğe sahibse, bu Doktor Gordon bana nasıl yardım ede bilir ki?” Estherin artıq “Sırça Fanus”unun üstünə gəldiyi və nəfəs almamağa yavaş-yavaş başladığı zamanlarda əsas içindən keçən duyğular və daxili monoloqundan bir səhnə idi. bizdə həyatımız boyunca bizimlə eyni situasiyaları yaşamamış, bəlkə oxşar bəlkə yanından belə keçməmiş insanlardan nə qədər məsləhətlər eşitmişik? “mən sənin yerində olsam…”la başlayan nə qədər cümlələr, hekayələr. amma reallıq budur ki, heç kim heç kimin “yerinə” bir həyatı, seçimlərinin nəticəsini yaşaya bilmir və hər kəsin hadisələri qavrama və həll etmə prosesi fərqli olur: bəzilərində sürətli, bəzilərində yavaş, bəzilərində depressiv və bəzilərində daha şən. bəs bizi anlaya bilməyən insanlardan aldığımız məsləhətlər, həyatı daha yavaş yaşamağı sevdiyimiz halda, daha sürətli olmağa məcbur edilməyimiz, pinqvinin qanadları uçmağa yaramadığı halda, “sən uçmalısan” deməkdən nə ilə fərqlənir ki? o pinqvin heç vaxt uça bilməz, amma bir gün uça bilərəm xəyalı ilə, bütün həyatını buna hədəfləyər, “uçmadan” yaşaya biləcəyi xoş günləri yaşamaqdan kənarda qalaraq. əsər boyunca Estherin bakirəlik mövzusuna olan həssas yanaşması, qarşılaşdığı “gizli” qadın düşməni kişilər, cəmiyyət tərəfindən ona dayatılan “evlilik və uşaq sahibi olmaq” tələbləri, seçmək istəyib seçə bilmədiyi nə qədər “həyatlar”, onun daxili monoloqlarında o qədər gözəl əks olunur ki. günümüzdə qadınların öz bədənləri və şəxsi seçimləri üzərində söz sahibi ola bilməməsi, eləcə də “ana olmalısan” kimi mütləq dayatmalar hələ də gündəmdədir və qadınları narahat edən əsas mövzulardandır. qadın düşməni kişilər tərəfindən verilən məsləhətlər, sənin azadlığının əlindən alınaraq bunun “adi və lazım olan budur” kimi nümayiş etdirilməsi illər keçməyinə baxmayaraq hələ də dəyişməz olaraq qalıb təəssüf ki. həyatının daha 19’larında olan parlaq bir şagirdin, ağıl xəstəxanasına düşməyi kimi əsərdə, bizə bəzi əsas məqamları göstərir, sizin sonsuz və bucaqsız bir həyat yaşadığını düşündüyünüz insanlar zamanla bir “bankanın” içində nəfəssiz qala bilər. depressiya və melanxoliklik hər zaman səsli şəkildə olmur və əsil “dəlilər” Esther kimilər deyil, onu dəli edən psixi düşüncəli “sağlam” insanlar, cəmiyyətdir. əsəri dahada özəl edən mənimçün, əslində yazıçının avtobioqrafiyasını Estherin dili ilə oxumağımızdır. Sylvia öz gənclik illərini, seçimlərini, Estherin daxili monoloqları və başına gələn situasiyalar ilə oxucuya çatdırır. Lakin sonda Esther, intahar düşüncələrindən uzaqlaşıb, sıxışıb qaldığı “Sırça Fanus”dan azad olarkən, Sylvia əsəri bitirdikdən 2-3 həftə sonra intahar edir. və bəlkə də, bu əsər Sylivanın yaşamağa qalan son ümidi idi, bəlkə də, intahar məktubu. son olaraq, Sylvianın məzarında yazılan, onunla bütünləşən bir cümləni bura qeyd etmək istərdim. “even amidst fierce fires, the golden lotus can be planted.” 🪷