●Celaleddin Vatandaş'ın okuduğum bir önceki kitabı olan "Tevhid ve Değişim" Bu kitap ile çok benzer, yani ikisi birbirinin tamamlayıcısı gibi. Bu yüzden ben de ikisini ardarda okudum. Şöyle düşünülebilir iki kitap için: Tevhid ve Değişim → Tevhid nedir? → Tevhid…devamı●Celaleddin Vatandaş'ın okuduğum bir önceki kitabı olan "Tevhid ve Değişim" Bu kitap ile çok benzer, yani ikisi birbirinin tamamlayıcısı gibi. Bu yüzden ben de ikisini ardarda okudum.
Şöyle düşünülebilir iki kitap için:
Tevhid ve Değişim
→ Tevhid nedir?
→ Tevhid zaman içerisinde nasıl anlam kaybına uğradı?
→ İslam'ın temel kavramları nasıl dönüştü?
→ İnsan nasıl yeniden tevhid bilincine dönebilir?
Tevhid ve Toplum
→ Peki bu tevhid anlayışını gerçekten kabul edersek toplum nasıl görünür?
→ İnsan–iktidar ilişkisi nasıl olmalı?
→ İnsan–toplum ilişkisi nasıl olmalı?
→ Kul olmanın toplumsal sonucu nedir?
→ Şirk yalnızca bireysel bir inanç meselesi midir?
Bu yüzden ikinci kitap, bir bakıma ilkinin toplumsal devamı gibi okunabilir
☆Vatandaşın temel iddiası şu bu kitapta:
Tevhid, “Allah birdir” demekten ibaret bir inanç cümlesi değildir; insanın kime kul olacağını, hayatını hangi ölçülere göre düzenleyeceğini ve toplumun hangi değerler üzerine kurulacağını belirleyen bir dünya görüşüdür.
Bu nedenle kitap aslında “Allah'ın varlığına inanıyor musun?” sorusundan çok daha farklı bir soru soruyor:
“Hayatının gerçek sahibi ve belirleyicisi kim?”
Ve kitabın asıl tartışması burada başlıyor.
Kitapta Firavun örneğinin önemli olduğunu görebiliyoruz. Buna çok fazla yer veriyor, konu ile ilgili ayetlerden yola çıkarak Firavun ve Musa olayını ve dönemin Mısır'ını baştan sona anlatıyor. Bunun sebebi Firavun'un yalnızca “kötü bir hükümdar” olması değil.
Firavun örneği üzerinden iktidarın ilahlaşması meselesi anlatılıyor.
Firavun: “Ben sizin en yüce rabbinizim.”
diyen bir iktidar figürü.
Buradaki mesele şu:
Bir insan kendisini yalnızca siyasi yönetici olarak görürken başka bir şey;
“İnsanların neye inanacağına, hangi hakikati kabul edeceğine, nasıl yaşayacağına nihai olarak ben karar veririm” noktasına geldiğinde başka bir şey.
Vatandaş'ın Firavun örneğini kullanmasının nedeni bu. Dolayısıyla Firavun kitabın içinde tarihsel bir karakter olmaktan çıkıp bir iktidar biçiminin sembolüne dönüşüyor.
Ve bu, kitabın günümüze uzanan taraflarından biri.
Kitabın en güçlü tarafı: “İman” ile “hayat” arasındaki kopukluğu sorgulaması
İnsana; İnandığım şey ile yaşadığım hayat gerçekten aynı şey mi? sorusunu sordurtuyor.
Mesela kişi Allah'ın adalet istediğine inanıyor ama hayatında adaleti önemsemiyor.
Allah'ın insanın onurunu korumasını istediğine inanıyor ama insanlara zulmediyor.
Allah'ın tek otorite olduğunu söylüyor ama toplumun bütün kabullerini sorgulamadan kabul ediyor.
Bu durumda kitap şunu soruyor:
Tevhid sadece dilde mi kaldı?
İşte “tevhid ve toplum” ilişkisi tam olarak burada ortaya çıkıyor.
“Karınlarını statükodan doyuranlar statükoyu değiştiremezler”
sözü önemli. Çünkü tevhid yalnızca bir inanç sistemi değilse, insanın mevcut düzenle ilişkisini de değiştirmelidir.
Eğer kişi mevcut düzenden çıkar sağlıyor ve sonra o düzeni eleştirmeye çalışıyorsa, gerçekten dönüşüm yaratması zor.
Burada tevhid: çıkar ilişkilerinden bağımsızlaşma fikrine bağlanıyor.
Yani insanın “Ben ne kazanıyorum?” sorusundan önce:
“Doğru olan ne?” diye sorabilmesi.
Bu açıdan kitabı yalnızca dini bir kitap olarak değil, aynı zamanda ahlaki ve toplumsal bir eleştiri olarak okumak mümkün.
Kitapta Şuayb peygambere ve onun gönderildiği topluma da değiniyor. Onun gönderildiği Medyen-Eyke toplumunda ise en büyük sıkıntı yaratıcıya inanıyor olmalarına rağmen ticarette her türlü hileyi, yanlışı, ahlaksızlığı yapıyor olmaları ve bunu babadan, deden kalma bir doğru olarak görmeleri.
Yazarın iki kitapta da demek istediği özetle:
Allah'a inanıyor olmak, Allah'ın da kitabında dediği gibi her zaman, her yerde inanmak ve onun koyduğu kurallara göre yaşamak demektir. Aksi takdirde şirke düşmek her an, her şeyle olabilir.
Başlangıç/Bitiş:
15 Ağustos Cumartesi
16 Ağustos Pazar-2026
Web yapım aşamasındadır.
En iyi deneyim için mobil uygulamamızı indir.
En iyi deneyim için mobil uygulamamızı indir.
●Celaleddin Vatandaş'ın okuduğum bir önceki kitabı olan "Tevhid ve Değişim" Bu kitap ile çok benzer, yani ikisi birbirinin tamamlayıcısı gibi. Bu yüzden ben de ikisini ardarda okudum. Şöyle düşünülebilir iki kitap için: Tevhid ve Değişim → Tevhid nedir? → Tevhid…devamı