zelda_ (@zelda_)

●Kitap, insanın baskı, korku, şiddet ve belirsizlik altında nasıl değiştiğini anlatıyor. Ama bunu doğrudan “şu kişi şunu yaptı” şeklinde değil; parçalı anlatılar, sesler, düşünceler ve semboller aracılığıyla yapıyor. Buradaki “gece” yalnızca günün karanlık zamanı değil. Daha çok: korkunun, baskının, güvensizliğin,…devamı●Kitap, insanın baskı, korku, şiddet ve belirsizlik altında nasıl değiştiğini anlatıyor. Ama bunu doğrudan “şu kişi şunu yaptı” şeklinde değil; parçalı anlatılar, sesler, düşünceler ve semboller aracılığıyla yapıyor. Buradaki “gece” yalnızca günün karanlık zamanı değil. Daha çok: korkunun, baskının, güvensizliğin, insanların birbirini gözetlemesinin, özgürlüğün kaybolmasının, neyin gerçek olduğunun belirsizleşmesinin sembolü gibi. Kitapta giderek karanlık ve tehditkâr bir düzen hissi oluşuyor. İnsanlar özgürce konuşamıyor, birbirlerinden kuşkulanıyor ve görünmeyen bir güç tarafından denetleniyorlar. Bu yüzden kitapta belirgin bir “kötü adam” aramak da çok doğru değil. Asıl mesele, baskı mekanizmasının kendisi. En önemli nokta: “Görevliler” Kitaptaki Gece'nin Görevlileri çok önemli. Bunları yalnızca belli kişiler olarak düşünmek yerine, düzeni sağlayan, insanları denetleyen, korkuyu sürdüren bir mekanizmanın temsilcileri olarak düşünmek daha açıklayıcı. Ve Karasu'nun asıl sorduğu sorulardan biri şu: Bir toplumda insanlar korkutulduklarında yalnızca yönetenler mi suçludur, yoksa korkuya alışıp ona uyum sağlayan insanlar da bu düzenin parçası hâline mi gelir? Dolayısıyla kitap sadece “baskı kötü bir şeydir” demiyor. Baskının insanın zihnine nasıl yerleştiğini araştırıyor. Kitapta anlatım parçalı çünkü Karasu özellikle okurun elinden güven duygusunu almak istiyor. Bir yerde bir anlatıcı konuşuyor, sonra başka bir ses ortaya çıkıyor; gerçek ile kurmaca, anlatıcı ile yazar, geçmiş ile şimdi birbirine karışabiliyor. Bazı şeylerin gerçekten yaşanıp yaşanmadığından bile emin olamıyorsun. Bu aslında kitabın biçimiyle içeriğinin aynı şeyi yapması: Kitapta baskı altındaki insan nasıl yönünü ve güvenini kaybediyorsa, okur da anlatının içinde yönünü kaybediyor. Açıkçası bu kitaba dair net bir şeyler söyleyemiyorum ama neyse ki araştırdığım kadarıyla birçok kişi de benimle aynı fikirde. Anlamamakta ve anlatamamakta yalnız değilim. Hatta çok fazla kişi de kitabı yarıda bırakmış. Ben yarıda bırakmak istemedim en azından bir kere bitirmek istedim. Belki başka zaman hem yazarı hem de yazarın yaşadığı dönemi araştırıp öğrendikten sonra tekrar okurum ve o zaman bir şeyler anlayabilirim, bir şeyler görebilirim çünkü şu anda doğru düzgün bir şey anlayamadım maalesef. Bu kitap için roman deniliyor ama bana göre tam olarak bir roman değil. Belli kişileri, belli bir olay örgüsü, belli bir mekan ya da mekanları yok. Yer yer sanki bir roman, yer yer bir şiir, yer yer ise bir iç dökme, bir günlükten kesitler gibi. Çünkü bazen yazar kendisiyle konuşuyor, bazen birilerini konuşturuyor ama onların da kim olduğu tam belli değil, bazen yazar okuyucuya konuşuyor. Bazen isi kendisi de ne olduğunu, kim olduğunu ve hatta kimin neyi konuştuğunu bilmiyor. (Açıkcası bu kadar belirsiz ve anlaşılmaz kitapları pek sevemiyorum ama bazen hepimizin kafası ve cümleleri çok karışık ve belirsiz olabiliyor) Sonuç olarak garip ve anlaşılması zor bir kitap oldu benim için. Dört bölümden oluşuyor bir yandan her bölüm her sayfa birbirlerine bağlı, birbiriyle bağlantılı gibi ama bir yandan da birbirinden kopuk gibi. Sanki kafası çok karışık, duyguları yorgun biri oturmuş bir şeyler karalamış gibi geldi bana daha çok bu ilk okumamda. Bakalım belki bir gün ikinci okumamda daha farklı, daha anlamlı bir şeyler bulabilirim yani umarım... Bu arada her bölümün içinde birkaç sayfada bir dipnotlar var ve o dipnotlar aslında biraz yazarın yapmaya çalıştığı şeyi anlatıyor gibi, net bir şekilde olmasa da. Neyi, nasıl anlatıyor, ne anlatmaya çalışıyor kimi anlatıyor, kim konuşuyor bunları birazcık olsun anlatıyor gibi bu dipnotlarda. Ve zaten genel olarak da bölümler halinde ayrılmış yani dört bölüme ayrılmış olmasının dışında parça parça, sürekli bir iki sayfa bir şey, sonra tekrar bir iki sayfa başka bir şey ya da aynı şey bilmiyorum... Kitabın dördüncü bölümü yani son bölümü çoğunlukla aslında dipnotlar kısmına benziyor. Uzun bir dipnotlar kısmı gibi ve biraz daha anlaşılır gibi... 99. Sayfadaki Dipnot kısmı aslında büyük ölçüde açıklıyor yazarın düşüncesini, yapmak istediği şeyi: ☆Dipnot "Yazar mı kararsız, kişi mi? Bu defterin başından bu yana 'ben' diyerek konuşan, bir kişi mi, en azından iki kişi mi? Kişi sayısının belirsizliği ya da alışılagelmiş bir söyleyişle, kişinin tutarsızlığı, benim işime ne ölçüde yarar? Okuyanın şaşırması gerek; okuyanın şaşması, ürkmesi gerek. Dünyayı bütünüyle elimde tutabileceğim duygusu artıyor. En değişik kişilerin ben'liğini elimde tutabileceğim duygusu..." (99.s) Çok beğendiğim ve nadir anladığım ya da anladığımı düşündüğüm yerlerden biri 168-169. Sayfalar: "Yanınızdaki (önünüzdeki, karşınızdaki) adamın, iriliği (boyu, posu, eni) oranında bir gömüt gerektireceğini, bu kıyımı ölçüsünde toprakaltı canlılarını besleyeceğini, anasının babasının doğumundan başlayarak gösterdikleri sevgi, ilgi, çaba ile bu gövdeyi besleyip büyütmesinin, daha sonra, bu gövdeyi taşıyanın yaşamayı beslenme, yeyip içme diye tasarladığı ölçüde, boğuşa, uğraşa, didine karnını doyurmasının kim bilir, buna 'gönlünü doyurmasının' demek belki çok daha doğru olur gerçekte, ölümünü özene bezene hazırlamak olduğunu düşünmüş müsünüzdür? Kendi hakkından başka belki bir belki iki kişinin rızkını yiyerek, başına büsbütün üşüşülecek, iştah kabartacak solucanları, kurtları, böcekleri düşünüyorum elbette şu anda bir ölü, kendisini gömütlüğe taşıyacak olanları büsbütün terletecek, yoracak, görkemli bir ölü, ağırlıklı bir ölü haline gelmek için uğraştığını düşünmüş müsünüzdür? Bilmiyorum. Ama ben, bu dediklerimi, gördüğüm her besili insan karşısında, her gün düşünürüm. 'Biraz toplamışsın,' diyen herkesin beni tiksintiyle karışık bir kaygıya salması bundan belki de... Ölümü kurmaksızın yaşamı kurmanın olanaksızlığını duymak, özellikle duymak, hastalık belirtisi sayılsın varsın; nasıl olsa, ne yaparsak yapalım, ölüme hazırlandığımıza göre, bir yaşam dengesi tasarlayabilmek pek çılgınca bir şey olmasa gerek." Ve 187. sayfa ile 196. sayfa ise kitaptaki "Gece ve Gecenin İşçileri" kavramlarını, ne anlama geldiklerini, yazarın bu kavramlarla ne demek istediğini açıklıyor üstü kapalı bir şekilde: "Gecenin işçileri attıkları dayaklar, yaptıkları deneylerle, işledikleri cinayetler, ya da, şu yoldaki, bu yoldaki baskılarıyla korku, yılgı, usanç yaratmakla kalmadılar. Kurnazca davrandılar; ele geçirilecek kapıları, su başlarını gürültüsüzce, ya da pek az gürültü çıkararak, adım adım ele geçirdiler. Her baskıda, her yasakta, her adımda, kendilerine bağlılık, yakınlık duymadıkları halde o belirli konuda kendilerine karşı duramayacak birtakım kişiler, öbekler, kuruluşlar bulmağa, yaptıklarını yaparken bunları yanlarında bulundurmağa özen gösterdiler. Bir yasağın -hem de dolaysızca kendilerini etkileyecek bir yasağın- konması, açık duran bir kapının kendilerine kapatılması karşısında bile gecenin işçileri, ses çıkarmayanlardan yararlanmasını bildiler, başardılar."(187.s) "Bakıyorum da, gecenin işçileri bayağı bayağı başarılı oldu. Önce, bizleri, hepimizi saracak bir geceye boğma gibi bir işe yönelmeleri, herkese çılgınlık, çocukluk gibi göründü. Her düşünce, içine sokulduğu kalıbın, terimlerin boyutlarını taşır. Başkalarına aşırı, ölçüsüz gelen böyle bir isteği, bir dileği, onlar kendi deyimlerini kullanarak dile getirirken, kendi çapları-na uygun bir hale soktular. İstedikleri, herkesi bastırmaktı. Bunun en gündelik yollardan da gerçekleştirilebileceğini anlama-ları, belki başlıca başarıları."(196.s) Güzel ve gerçek bir söz: "Karışık (ya da karmaşık) olmayan bir çağ yaşanmış mıdır hiç? Sanmıyorum."(192.s) Ve son satırlar: "Bunları yazmakla çıldırmaktan kurtulunur mu?"(233.s) Başlangıç/Bitiş: 27 Ağustos Perşembe 29 Ağustos Cumartesi-2026

zelda_ 5 hours ago

Tuhaf Bir Kadın

Leyla Erbil

7 Gönderi

●Nermin karakterinin çocukluktan yetişkin bir kadın olması yolunda başta ailesi ve sonrasında da dışarıda, insanlar arasında yaşadıkları anlatılıyor. Klasik ataerkil toplum içinde var olmaya, yaşamaya çalışan bir kadın. Uzun zaman oldu bu kitabı okuyalı. Pek hatırlamıyorum ama tuhaf bir kitaptı…devamı

zelda_ 5 hours ago

Abdullah Olmak

Muhammed Emin Yıldırım

1 Gönderi

●"Abdullah olmak kur'anı yaşamaktır." Peki ben bunu yaşıyor muyum. Hayır belki iyi ki belki ne yazık ki... buna bile karar verimiyorum. Dini kitaplar pek ilgimi çekmez ama ara ara okurum. Bu kitabı 2022 yılında okumuştum. Kitaplıkta bulunca ekliyim dedim. Belki…devamı

zelda_ 5 hours ago

Ördek Ölüm ve Lale

Wolf Erlbruch

2 Gönderi

●Çevremizdeki meraklı, küçük çocuklara ve içimizdeki çocuğa (hâlâ bir parça yaşıyorsa tabii) ara ara okunacak güzel bir hikaye. Ölüm ile ördek arasındaki ölüme ve yaşama dair birkaç cümlelik bir hikaye... Kitabın tasarımları, ölüm ve ördek arasındaki konuşmalar ve en önemlisi…devamı

zelda_ 5 hours ago

Defterler

Nilgün Marmara

1 Gönderi

●Uzun zaman önce okudum Nilgün Marmara'nın bu kitabını. Bir ara oradaki güzel sözleri bırakırım buraya. Bazen Nilgün'ü ve yazdıklarını hiç anlamasam da. Gerçi bazen kendimi bile hiç anlamıyorum ama?..

zelda_ 3 days ago

Kur'an ve Hayat

Celaleddin Vatandaş

1 Gönderi

● Bu kitap “Kur’an hakkında bilgi veren bir kitap” değil, “Kur’an ile hayat arasındaki ilişkiyi yeniden kurmaya çalışan bir kitap” Kitap 240 sayfa civarında ve üç ana bölüm üzerine kuruluyor: Kur’an’ın hidayet kitabı oluşu; Kur’an–insan–toplum ilişkisi; kitabın tahrifi ve Kur’an’ın…devamı● Bu kitap “Kur’an hakkında bilgi veren bir kitap” değil, “Kur’an ile hayat arasındaki ilişkiyi yeniden kurmaya çalışan bir kitap” Kitap 240 sayfa civarında ve üç ana bölüm üzerine kuruluyor: Kur’an’ın hidayet kitabı oluşu; Kur’an–insan–toplum ilişkisi; kitabın tahrifi ve Kur’an’ın masallaştırılması. Kitabın bütününü tek bir cümleye indirgemek mümkün: Kur’an okunup bitirilecek bir kitap değil, anlaşılacak ve hayata geçirilecek bir rehberdir. Vatandaş'ın asıl itirazı burada başlıyor. Ona göre Kur’an'la ilişkimiz çoğu zaman okuma–sevap–ritüel düzeyinde kalıyor. Oysa Kur’an'ın amacı insanın düşüncesini, ahlakını, davranışlarını ve toplumla ilişkisini değiştirmek. Dolayısıyla “Kur’an hayatımızda mı?” sorusunu sorarken kastettiği şey: Evde Kur’an var mı? Kur’an okuyor muyuz? Dinî ritüellerimizi yerine getiriyor muyuz? değil. Asıl soru: Kur’an bizim nasıl yaşadığımızı gerçekten belirliyor mu? Kitabın en önemli meselesi bu. 1. Bölüm: Kur’an bir “hidayet kitabıdır” Kitabın ilk bölümü bence en temel ve en önemli bölümü. Vatandaş burada hidayet kavramının üzerinde özellikle duruyor. Hidayet basitçe “doğru yolu bulmak” gibi çevrilebilir ama kitapta bundan daha geniş bir anlam taşıyor: İnsanın neye inanacağını, nasıl yaşayacağını ve hangi istikamette ilerleyeceğini bilmesi. Yazar bunu çöl metaforuyla anlatıyor. Çölde yolculuk yapan insan için en büyük problem yolu kaybetmek. Çünkü çölde yollar sabit değil; izler kaybolabiliyor, yönler değişebiliyor. İnsan hayatını da buna benzetiyor. İnsan da hayatının içinde: neyin doğru olduğunu, neyin yanlış olduğunu, neyin iyi olduğunu, neyin kötü olduğunu, nasıl yaşaması gerektiğini kendi başına kesin biçimde belirleyebilecek durumda değil. Bu yüzden rehbere ihtiyaç duyuyor. Ve Vatandaş'ın cevabı: İnsanın gerçek rehberi Allah'tır; Kur’an ise bu rehberliğin insana ulaşmış biçimidir. Bu düşünce kitabın omurgasını oluşturuyor. Kur’an anlaşılmak için okunmalıdır. Sadece Arapça harfleri telaffuz etmek, kitabın amacını gerçekleştirmiş olmak değildir. Kitapta ilginç bir başka nokta da Kur’an'ın alışılmış kitaplardan farklı bir yapıya sahip olduğunun vurgulanması. Normal bir kitapta: 1. Konu tanıtılır → 2. Açıklanır → 3. Sonuca bağlanır. Kur’an böyle ilerlemez. Bir yerde inançtan söz ederken başka bir yerde toplumdan, ahlaktan, tarihten, peygamberlerden, insanın psikolojisinden söz edebilir. Bunun sebebini Vatandaş, hayatın kendisinin de böyle olmasıyla ilişkilendiriyor. Hayat bölümlere ayrılmış değildir. Mesela: “Şimdi sadece ekonomi yaşıyorum, sonra ahlak yaşayacağım, sonra inanç yaşayacağım.” demiyoruz. Hepsi birbirine karışmış durumda. Dolayısıyla Kur’an da insan hayatının bu bütünlüğüne hitap ediyor. Kur’an ile Hz. Muhammed'in hayatı arasındaki ilişki İkinci bölümde kitap başka bir aşamaya geçiyor: Kur’an'ın hayatta nasıl karşılık bulduğunu göstermek. Bunun için Hz. Muhammed'in özellikle Mekke dönemine ağırlık veriyor. Çünkü yazarın amacı yalnızca siyer anlatmak değil. Şunu göstermek istiyor: Kur’an önce bir insanı, sonra o insan aracılığıyla bir toplumu dönüştürdü. Yani Kur’an'ın teorik bir metin olmadığını savunuyor. Vahiy geldi → insanın düşüncesi değişti → ahlakı değişti → davranışları değişti → ilişkileri değişti → toplum değişmeye başladı. Bu yüzden Hz. Muhammed'in hayatı Vatandaş için Kur’an'ın pratikteki karşılığı. Kitabın girişinde de yazar açıkça, Kur’an'ın bireysel ve toplumsal hayata hitap eden yönünü göstermek istediğini ve bu nedenle risalet sürecinden örneklere geniş yer verdiğini söylüyor. Özellikle Mekke dönemini günümüz açısından önemli gördüğünü belirtiyor. Vatandaş için tevhid yalnızca: “Allah birdir.” demek değildir. Bunun toplumsal bir sonucu vardır. Eğer Allah tek gerçek ilahsa, insanın başka insanların kulluğuna girmemesi gerekir. Buradan: tevhid → özgürlük → adalet → insan ilişkileri → toplum düzeni şeklinde bir düşünce zinciri çıkarıyor. Dolayısıyla Mekke'deki mücadeleyi yalnızca “insanlara yeni bir din anlatılması” şeklinde görmüyor. Çünkü tevhid, mevcut toplumun: güç ilişkilerini, ekonomik düzenini, sınıfsal ayrıcalıklarını, yöneticilik anlayışını, insanın insana üstünlüğünü sorguluyor. Bu yüzden Mekke'deki müşriklerin Kur’an'a tepkisini yalnızca “dini inançlarını kaybetme korkusu” olarak açıklamıyor. Kur’an'ın getirdiği tevhid, onların kurdukları hayat düzenini de tehdit ediyordu. İşte bu nokta, kitabın “Kur’an ve hayat” başlığını gerçekten açıklıyor. Kitap neden özellikle toplumsal meselelere giriyor? Çünkü Vatandaş'ın Kur’an anlayışında din ile hayat birbirinden ayrılabilecek iki alan değil. Yani: “Ben Allah'a inanıyorum ama toplumsal, ekonomik, siyasal, ahlaki hayatımı başka ilkeler belirlesin.” anlayışını kabul etmiyor. Kitabın arka kapak tanıtımında da Kur’an'ın tüccara, askere, yöneticiye, yoksula, zengine vb. hitap ederek bireysel ve toplumsal hayatın genel çerçevesini çizdiği özellikle vurgulanıyor. Dolayısıyla kitabın “hayat” kelimesini kullanması tesadüf değil. Kur’an caminin içine kapatılabilecek bir metin değildir. Vatandaş'ın temel iddiası bu. Üçüncü bölüm: “Kitabın tahrifi” Burada Vatandaş'ın eleştirisi biraz yön değiştiriyor. Artık: “Kur’an ne söylüyor?” sorusundan çok: “İnsanlar Kur’an'la ne yaptılar?” sorusuna geçiyor. Ve iki kavram üzerinde duruyor: Tahrif Masallaştırma Buradaki “tahrif”i yalnızca “Kur’an'ın metnini değiştirmek” şeklinde düşünmemek gerekiyor. Daha geniş bir problemden söz ediyor. Bir metnin anlamını bozmak, onu asli mesajından uzaklaştırmak, başka amaçlar için kullanmak da onun düşüncesinde tahrif probleminin bir parçası. “Kur’an'ın masallaştırılması” ne demek? Kur’an'daki kıssalar neden anlatılıyor? Vatandaş'a göre bunların amacı: “Eskiden böyle ilginç olaylar olmuş.” demek değil. Kıssaların amacı ibret ve dönüşüm. Fakat zamanla Kur’an'ın kıssaları: olağanüstü hikâyelere, mucize anlatılarına, efsanevi olaylara, ayrıntısı Kur’an'da olmayan hikâyelere dönüştürülmüş. Böylece insan kıssadan hayat dersi çıkarmak yerine hikâyeyi dinlemeye başlamış. İşte yazar buna masallaştırma diyor. Kitabın üçüncü bölümünde “Kıssacılık” ve “İsrailiyyat” başlıklarının ayrıca ele alınması da bununla bağlantılı. İsrailiyyat meselesi Burada yazarın derdi şu: Kur’an bazı olayları çok kısa anlatıyor. Mesela bir peygamberin hayatından sadece olayın mesajını taşıyacak kadar söz ediyor. Sonraki dönemlerde ise insanlar: “Peki sonra ne oldu?” diye ayrıntıları doldurmaya başlamışlar. Ve Yahudi-Hristiyan geleneklerinden gelen birtakım anlatılar da İslami anlatının içine girmiş. Bunlara İsrailiyyat deniyor. Sonuçta bazen Kur’an'ın asıl mesajı arka plana itilip, Kur’an'ın anlatmadığı ayrıntılar öne çıkabiliyor. Vatandaş'ın itirazı tam olarak buna: Kıssanın amacı hikâyeyi merak ettirmek değil, insanı değiştirmektir. Kitabın en güçlü tarafı şu: Kur’an'ı “bilgi kitabı” olmaktan çıkarıp “hayat kitabı” olarak düşünmeye zorlaması. Vatandaş'ın asıl derdi burada. Kur’an hakkında çok şey bilmek ile Kur’an'ın rehberliğinde yaşamak aynı şey değil. Başlangıç/Bitiş: 19 Ağustos Çarşamba 26 Ağustos Çarşamba-2026

zelda_ 1 week ago

İkinci Kattan Şarkılar

Roy Andersson

5 Gönderi

Spoiler içeriyor Zor, belirsiz ve biraz garip bir filmdi. Bu yüzden biraz yapay zekadan yardım aldım. "Şiir yazıyordu. Bu da onu delirtti." ●Bu filmde klasik anlamda bir olay örgüsü yok. Film, birbirinden kopuk gibi duran birçok kısa sahneyi bir araya getirerek modern…devamıZor, belirsiz ve biraz garip bir filmdi. Bu yüzden biraz yapay zekadan yardım aldım. "Şiir yazıyordu. Bu da onu delirtti." ●Bu filmde klasik anlamda bir olay örgüsü yok. Film, birbirinden kopuk gibi duran birçok kısa sahneyi bir araya getirerek modern insanın yaşadığı büyük bir ruhsal ve toplumsal çöküşü anlatıyor. Modern insanın anlamsızlık, para, başarısızlık, suçluluk, yalnızlık ve ölüm karşısında çaresiz kalması meselesi işleniyor birçok kişinin günlük hayatından kesitler üzerinden. Filmin merkezinde Kalle var. Kalle bir mobilya dükkânı işletiyor. Sigortadan para almak için kendi dükkânını yakıyor. Fakat planı beklediği gibi gitmiyor. Oğlu da şiir yazan, ruhsal olarak çökmüş bir genç. Etraflarında ise garip bir şehir var: insanlar işlerini kaybediyor, trafik tamamen kilitleniyor, borsacılar kendilerini kırbaçlıyor, insanlar topluca anlamsız ritüeller gerçekleştiriyor, bir göçmen saldırıya uğruyor, büyücü basit bir numarayı bile beceremiyor, insanlar birbirleriyle iletişim kuramıyor, ekonomik krizden çıkmak için korkunç çözümler düşünülüyor, sonunda genç bir kız bile “toplumun kurtuluşu” uğruna kurban ediliyor. Bunların hiçbiri tesadüfi değil. Andersson bir hikâye anlatmıyor; bir toplumun ruh halini gösteriyor. Filmdeki kopukluk bundan kaynaklanıyor. Mesela bir adam işten kovuluyor. Başka bir sahnede bir adam işyerini yakıyor. Başka bir yerde insanlar ekonomik krizden söz ediyor. Başka yerde insanlar kendilerini kırbaçlıyor. Başka yerde insanlar kurban arıyor. Bunlar aslında aynı şeyin farklı biçimleri: İnsanlar içinde bulundukları düzenin anlamını kaybetmişler ama o düzeni değiştirecek güçleri de yok. Bu nedenle filmde herkes bir şeyler yapıyor ama hiç kimse gerçekten bir yere gitmiyor. En güzel örnek trafik. Arabalar kilometrelerce uzanıyor. Herkes gitmek istiyor. Ama kimse hareket edemiyor. Bu aslında filmin tamamının metaforu. Modern insanın hayatı da böyle: sürekli hareket halinde ama aslında hiçbir yere gitmiyor. Kalle'nin yaptığı şey yalnızca “sigortadan para kazanmak için dolandırıcılık” değil. Daha büyük bir anlamı var. Kalle'nin dünyasında ekonomik sistem çökmüş durumda. İnsan kendi emeğiyle ayakta kalamıyor. Para kazanmak için sonunda kendi sahip olduğu şeyi yok etmek zorunda kalıyor. Yani: Para kazanabilmek için üretimi değil, yıkımı seçiyor. Bu çok Anderssonvari bir kara mizah. Normalde kapitalist sistem: Üret → sat → para kazan diyor. Kalle'nin dünyasında ise: Yak → sigortadan para al → hayatta kal. Böylece ekonomik sistemin saçmalığı ortaya çıkıyor. Filmin en absürt görüntülerinden biri borsacıların kendilerini sokak ortasında kırbaçlamaları: Borsacılar yürüyüş yapıyor ve kendilerini kırbaçlıyorlar. Bu sahne garip ve ürkütücü. Çünkü Andersson burada ekonomiyi bir dine dönüştürüyor. Eskiden insanlar günah işlediklerinde kendilerini cezalandırırlardı. Burada ise kapitalist sistemin çöküşü karşısında ekonominin kulları kendilerini cezalandırıyor. Yani para artık sadece para değil: Bir inanç sistemi. Borsa düştüğünde insanlar adeta dini bir felaket yaşanmış gibi davranıyor. En korkunç sahne: Küçük kızın kurban edilmesi. Filmin belki de bütün anlamını bir araya getiren sahne bu. Toplum ekonomik ve toplumsal krizden çıkamıyor. Sonra eski bir düşünceye dönüyorlar: “Bir kurban verirsek belki her şey düzelir.” Ve genç bir kız kurban ediliyor. Bu sahne gerçeküstü ama aslında filmdeki en “gerçekçi” sahnelerden biri. Çünkü Andersson şunu söylüyor: Toplumlar kriz zamanlarında masumları feda eder. Ekonomik kriz mi var? Birilerini suçla. Savaş mı var? Birilerini feda et. Sistem mi çöktü? Bedelini başkaları ödesin. Ve en acı tarafı şu: Kurban edilen kişi sistemi kuranlar değil, masum bir genç kız. Bu nedenle sahne yalnızca dini kurban ritüelinin eleştirisi değil; modern toplumun kendi çıkarı için insanları feda etmesinin alegorisi. Peki din neden sürekli karşımıza çıkıyor? Çünkü filmde insanlar anlam arıyor. Ekonomi onlara anlam vermiyor. İş vermiyor. Aile vermiyor. Aşk vermiyor. Toplum vermiyor. Bunun üzerine insan: “Peki bütün bunların bir anlamı olmalı.” diyor. Ve dinî ritüellere sarılıyor. Ama filmde din de bozulmuş durumda. Haç satan adamın sonunda söylediği şey bunun mükemmel örneği: “Çarmıha gerilmiş bir kaybedenden nasıl para kazanabilirsin?” Bu cümle çok önemli. Çünkü İsa'nın çarmıha gerilişinin sembolü bile ticari mala dönüşmüş. Yani: Kutsal olan bile metalaştırılmış. Filmin adı neden “İkinci Kattan Şarkılar”? “İkinci kat” gerçek anlamıyla önemli bir yer olmak zorunda değil. Sanki insanlar birinci katta, gündelik hayatın içinde sıkışmışlar. Ama yukarıdan, başka bir yerden, başka bir bakış açısından onların hayatına bakılıyor. Film aslında bize: “Aşağıdaki insanların hayatına yukarıdan bak.” diyor gibi. Ama ironik biçimde “yukarıda” kurtuluş da yok. Dolayısıyla başlık bir çeşit mesafe yaratıyor. “Songs” yani “şarkılar” nereden geliyor? Filmde gerçekten şarkı söylenen çok az yer var. Ama film bir anlamda insanlığın ağıdı. Özellikle metro/tren sahnesinde insanların bir anda birlikte şarkı söylemeye başlaması çok önemlidir. Gündelik hayatın mekanikliği bir anda kırılıyor. İnsanlar kısa bir süreliğine: aynı duyguyu paylaşan bir topluluk oluyorlar. Ama sonra tekrar sıradan hayatlarına dönüyorlar. Bu yüzden “şarkılar”, filmin içindeki insanların varoluşsal ağıdı gibi düşünülebilir. César Vallejo meselesi Filmin anlaşılması için bunu bilmek çok faydalı. Andersson, Perulu şair César Vallejo'nun şiirlerinden yararlanıyor. Film boyunca tekrar tekrar: “Beloved be the one who sits down.” anlamındaki ifade karşımıza çıkıyor. “Oturup dinlenen / oturan kişi kutsanmış olsun.” gibi çevrilebilir. Neden sürekli insanlar oturuyor? Çünkü filmde herkes yorulmuş. İnsanlar bankta oturuyor. Yataklarının kenarında oturuyor. Otobüs durağında oturuyor. Restoranda oturuyor. Sanki bütün insanlık: “Artık devam edecek gücüm yok.” demiş gibi. Bu nedenle “oturmak” filmde yalnızca fiziksel bir eylem değil. Yorgunluğun, yenilginin ve insan olmanın kırılganlığının sembolü. Filmin o garip sabit kameraları neden var? Bu da çok önemli. Andersson neredeyse bütün sahneleri sabit kamerayla, tablo gibi çekiyor. Kamera genellikle karakterleri takip etmiyor. İnsanlar kadraja giriyor, çıkıyor; kamera ise yerinde kalıyor. Bu nedenle sahneler birer yağlıboya tablo gibi görünüyor. Ve bunun psikolojik bir sonucu var: Normal sinemada kamera karakterin peşinden gider. Burada gitmiyor. Sanki yönetmen: “Sen ne yaparsan yap. Ben seni kurtarmayacağım.” diyor. Bu da filmin soğuk ve acımasız hissini yaratıyor. İnsanların kameraya bakması neden rahatsız edici? Filmde insanlar sık sık boş boş karşıya bakıyor. Sanki bir şey bekliyorlar. Ama hiçbir şey olmuyor. Bu insanların tamamı aslında seyirciye de bakıyor. Sonlara doğru Kalle'nin kameraya bakışı özellikle önemli. Çünkü o anda film: “Bunlar sadece onların problemi değil.” demeye başlıyor. Sen de bu dünyanın içindesin. Filmin sonunda ne oluyor? Burası özellikle kafa karıştırıcı. Finalde haç satan adam elindeki haçları çöpe atıyor. Uzakta insanlar beliriyor. Sonra bu insanlar yaklaşmaya başlıyor. Ve artık filmdeki gerçeklik ile ölüm, hayaletler, geçmiş ve kıyamet birbirine karışıyor. Burada kesin olarak: “Şu oldu, sonra şu oldu.” demek doğru değil. Andersson özellikle belirsiz bırakıyor. Ama benim okumam şu: Filmin sonunda geçmişin bütün kurbanları geri geliyor. Film boyunca insanlar birbirlerini feda ettiler. Para için, ekonomi için, sistem için. İnanç için, kendi rahatlıkları için. Finalde ise kurban edilenlerin hayaletleri geri dönüyor. Bu yüzden finali bir tür ahlaki hesaplaşma olarak okuyabiliriz. Kalle kötü bir adam değil. Ama iyi bir insan da değil. Suç işliyor, yalan söylüyor, ailesine zarar veriyor. Fakat Andersson onu bir “kötü adam” olarak sunmuyor. O da sistemin içinde ezilmiş, korkmuş, çaresiz bir insan. Bu filmde neredeyse hiç “kötü adam” yok. Ama herkes bir şekilde başkasının hayatını kötüleştiriyor. Bence filmin asıl dehşeti burada. Çünkü Andersson şunu soruyor: “Hepimiz biraz kurban, biraz suçluysak, bu düzeni kim kuruyor?” Ve filmin cevabı çok rahatsız edici: Hepimiz. Bu yüzden İkinci Kattan Şarkılar bence “anlaşılması gereken olayları olan bir film” değil; bir ruh hâlini anlaman gereken bir film. Andersson'ın kendisi de filmi “absürdizm mi, sürrealizm mi?” diye sınıflandırmak yerine “trivialism” dediği, sıradan hayatın küçük parçalarından daha büyük felsefi meseleler çıkaran bir anlayış olarak tanımlamıştı. ☆Hani bazen karmakarışık, belirsiz, birbiri ile alakasız, garip ve ürkütücü bir rüya görürüz ya... İşte ondan... 21 Ağustos Cuma-2026

zelda_ 1 week ago

Bozkır Çiçekleri

Selçuk Baran

3 Gönderi

●Uzun zaman önce okuduğum bu kitabı tam hatırlamıyorum maalesef ama dursun burda. Belki bir gün tekrar okurum.

zelda_ 1 week ago

Don Kişot

Miguel De Cervantes

22 Gönderi

●Bu hemen hemen herkesin okusa da okumasa da iyi kötü bildiği güzel kitabı bir ara okudum ama hangi yayından bilmiyorum. Sadece çok iyiydi diyabiliyorum şu anda. Belki başka zaman biraz kitaba ve yazara dair bilgilenip ortaya birkaç düzgün cümle koyabilirim.

zelda_ 1 week ago

Aşka Geri Sayım

Jac Schaeffer

4 Gönderi

●Yıllar önce izlediğim film geldi birden aklıma. Garipti ve birazcık da güzel belki yani neden olmasın (izlemek meselesi neden olmasın?..)