Raf Yorumu: Elif (@diegesis.e)

‘Subtraction, birbirine tıpatıp benzeyen iki çiftin karşılaşmasıyla, karakterlerin kendi hayatlarını ve kimliklerini sorgulamaya başlamalarını anlatır. Başkasının hayatına duyulan özlem üzerinden kimlik, yabancılaşma ve kendinden kaçma temalarını işler.’ 🎈 “Siz ikiniz mükemmelsiniz. Hata bendim.” “Güldüğün zaman eşimi hatırlattın bana.” “Doğal olarak.”…devamı‘Subtraction, birbirine tıpatıp benzeyen iki çiftin karşılaşmasıyla, karakterlerin kendi hayatlarını ve kimliklerini sorgulamaya başlamalarını anlatır. Başkasının hayatına duyulan özlem üzerinden kimlik, yabancılaşma ve kendinden kaçma temalarını işler.’ 🎈 “Siz ikiniz mükemmelsiniz. Hata bendim.” “Güldüğün zaman eşimi hatırlattın bana.” “Doğal olarak.” “Evet, ama artık öyle gülmüyor.” “Bu her neyse, bizden çok daha büyük. Bu yüzden bırakmak zorundasın. Bırak gitsin.” 🎈 Subtraction, ilk bakışta birbirine tıpatıp benzeyen iki çiftin karşılaşması üzerine kurulmuş gizemli bir hikâye gibi görünse de, aslında çok daha tanıdık ve rahatsız edici bir şeyi anlatır: İnsanın kendi hayatına duyduğu yabancılığı ve başka bir hayatın ihtimaline duyduğu özlemi. Farzaneh ve Jalal, kendilerine benzeyen Bita ve Mohsen’le karşılaştıklarında yalnızca başka iki insanla karşılaşmazlar; kendi hayatlarının başka bir ihtimalini görürler. Başka bir ev, başka bir evlilik, başka bir maddi koşul, başka seçimler… Bir anda insanın zihninde o tehlikeli soru belirir: “Benim hayatım böyle olsaydı, ben de böyle biri olur muydum?” 🪭 Filmin en güçlü tarafı, bu soruya kolay bir cevap vermemesidir. Çünkü dışarıdan bakıldığında daha güzel görünen hayatların içinde de başka yaralar vardır. Bita’nın hayatı Farzaneh’in hayatından daha iyi görünür ama onun da kendi sıkışmışlıkları vardır. Böylece film, insanın başkasının hayatını neden bu kadar kolay idealize ettiğini sorgular. Çünkü çoğu zaman başkasının hayatında gördüğümüz şey mutluluk değil, kendi hayatımızda eksik olduğunu düşündüğümüz şeydir. Bu nedenle karakterlerin birbirlerine duyduğu merak zamanla bir tür arzuyu dönüştürür. Kendi hayatlarından uzaklaşıp birbirlerinin hayatlarına yaklaştıkça, kimlikleri de bulanıklaşmaya başlar. Başkasının yerine geçmek, yalnızca başka bir hayatı denemek değildir; aynı zamanda kendi hayatını, kendi seçimlerini ve hatta kendi benliğini reddetmeye başlamaktır. 🪷 Burada film çok önemli bir ayrım yapar: Aynı yüze sahip olmak, aynı insan olmak değildir. Farzaneh ile Bita birbirlerine benzeyebilirler; Jalal ile Mohsen de aynı yüzü taşıyabilir. Fakat onları birbirinden ayıran şey yaşadıkları hayat, verdikleri kararlar, korkuları, arzuları ve başkalarına yaptıklarıdır. Film böylece insanın kimliğinin yüzünde değil, yaşadıklarında ve seçimlerinde oluştuğunu söyler. Ama Subtraction yalnızca “başka biri olma” arzusunu anlatmaz. Daha karanlık bir noktaya da gider: İnsan başkasının hayatını istediğinde, o hayatın sahibine ne yapar? Karakterler birbirlerinin hayatlarına girdikçe, başlangıçta masum görünen merak yerini müdahaleye, sahiplenmeye ve kullanmaya bırakır. Bir başkasının hayatına duyulan özlem, sonunda o kişinin hayatını elinden alma arzusuna dönüşebilir. Filmin yağmurlu ve kapalı atmosferi de bu yüzden çok anlamlıdır. Her şey sanki bulanıktır; sokaklar, insanlar, ilişkiler ve hatta gerçeklik. Karakterler dışarı çıkmaya çalıştıkça daha fazla birbirlerinin içine girerler. Yağmur burada bir arınmadan çok, üzerlerinden atamadıkları bir ağırlık gibidir. 🕯️ Ve filmin sonunda gerçek ile hayal, algı ile gerçeklik arasındaki sınırın giderek kaybolması tesadüf değildir. Çünkü film aslında bize kesin olarak “ne oldu?” demekten ziyade, “İnsan kendi gerçeğini değiştirmek istediğinde ne kadar ileri gidebilir?” sorusunu bırakır. Bence Subtraction’ın en acı tarafı da burada saklıdır: İnsan çoğu zaman başka bir hayat istediğini sanırken, aslında kendi hayatındaki bir eksiklikten kaçıyordur. Fakat başka birinin hayatına geçmek, o eksikliği ortadan kaldırmaz. Çünkü insanın değiştirdiği ev, eş, para, şehir ya da yüz olabilir; kendisi değişmedikçe taşıdığı boşluk da onunla birlikte gelir. Bu yüzden Subtraction bana göre “başka biri olsaydım” düşüncesinin filmi. Hepimizin zaman zaman kurduğu o ihtimalin: Başka bir yerde doğsaydım, başka bir ailem olsaydı, başka bir insanla karşılaşsaydım, başka seçimler yapsaydım… Belki hayatım daha güzel olurdu. Film ise bu düşüncenin peşinden gidip bizi çok daha rahatsız edici bir yere bırakıyor: Belki de mesele başka bir hayatın daha güzel olması değildir. Belki biz, kendi hayatımızın içindeki eksikleri gördüğümüz için başkasının hayatını güzel sanıyoruz. Ve sonunda insan ne kadar başka birine benzemeye, başka bir hayat yaşamaya ya da kendinden bir şeyler çıkarmaya çalışırsa çalışsın, geriye yine kendisi kalıyor. Çünkü insan kendinden kaçabilir; ama kendisini arkasında bırakamaz. 🪁