Raf Yorumu: karolos_maganos (@karolos

"Günümüzde Afganistan sınırlarına dahil olan bazı bölgeler ise geçmişte farklı ülkelerin parçaları olarak addedilmekteydi. Örneğin, bugün Afganistan sınırları içinde kalan Herat Orta Çağ'da Horasan'ın, Belh çevresi ise Türkistan'ın (Özbek Hanlığının) parçası olarak kabul edilmekteydi." Çarlık Rusya'sında kurulan Türkistan Arkeoloji Meraklıları…devamı"Günümüzde Afganistan sınırlarına dahil olan bazı bölgeler ise geçmişte farklı ülkelerin parçaları olarak addedilmekteydi. Örneğin, bugün Afganistan sınırları içinde kalan Herat Orta Çağ'da Horasan'ın, Belh çevresi ise Türkistan'ın (Özbek Hanlığının) parçası olarak kabul edilmekteydi." Çarlık Rusya'sında kurulan Türkistan Arkeoloji Meraklıları Derneği'nin (TKLA) açılış konuş- masında Türkistan Bölgesi Genel Valisi Baron Aleksandr Vervsky şu beyanatı vermiştir: Genel olarak Ona Asya'nın yani bugünkü Afganistan, Belh, Merv ve diğer komşu bölgelerin büyük Ari (Aryan) ırkının beşiği oldu- ğu düşünülüyor. O zamana göre son derece gelişmiş bir kültüre sahip olan eski Ariler, daha özgür yaşayacakları bir alan bulmak için göç etmek zorunda kaldılar. Atalarımız Avrupa'ya yerleşirken bıraktıkları topraklar, Ari kültürün izlerini silen Uzakdoğulu vah- şi halk sürülerinin36 akınlarına tanık oldu. Bugün kader bizi, biz Arileri, (Rusları) atalarımızın bir zamanlar ayrıldığı yere sürükledi. İşte bunun için, canlandırmayı görev bildiğimiz Ari kültürünün bir vakitler yeşermiş olduğu bu yerlerdeki tarihsel eserleri bir araya ge- tirmek boynumuzun borcudur. Afganistan, Horasan ve Sogdiana'ya yerleşen ilk Araplara, Siisanilerin komşusu olan Arap kabilesi Tayylara atfen Tazı denilmiş fakat bilindi- ği üzere bu tabir zamanla Tacik şeklini alarak genel olarak Farsçanın Dari lehçesini konuşan Müslümanları tanımlayan farklı bir anlam kazanmıştır. Günlerdedir susuzluk çeken ordu sonunda Dandana- kan Kalesi yakınlarındaki göletlere adeta hücum ederken ordunun bütün nizamı da bozulmuştu. Artık savaşı değil susuzluklarını gidermeyi düşünen Gazne ordusu dağılır- ken bu fırsatı kaçırmayan ve başından beri öncüleriyle rakiplerini izleyen Selçuklular aniden saldırıya geçtiler ve zaten moral bakımından çökmüş durumdaki Gazne ordusunu dağıttılar. Dünya tarihini değiştiren bu önemli harp aslında bir meydan savaşı değil, çöl/bozkır şartlarına alışık olan göçebelerin direngenliğinin zaferiydi. Sultan Mesud ordusunun dağılmasını engellemeye çalıştıysa da sonucu değiştiremedi ve savaş alanını hızla terk etti. Gazne' de 70 bin kadar asker toplamayı başa- ran Celaleddin Harezmşah 1221 Ekim'inde Bamiyan-Gaz- ne arasında bir yerde Moğolları bozguna uğrattı (Pervan Savaşı). Bu, Moğolların ilk ciddi yenilgisi idi. Genellikle tarih kitapları Moğolları ilk kez durduran komutanın, Ayn Calut Savaşı'nın galibi Baybars olduğunu yazarlar. Celala- eddin Harezmşah'ın zaferi ise unutulup gitmiştir. Bunun çok basit bir açıklaması vardır. Baybars'ın aslında Moğol- ları maddi olarak yıpratmayan zaferi (sadece Mısır'a gön- derilen 10 bin kişilik küçük bir orduyu yenmiştir) İslam dünyasının ayakta kalan son kalesi Mısır'ı kurtarması ne- deniyle önem arz etmektedir. Celaleddin Harezmşah'ın zaferi ise çok daha büyük bir askeri başarı olmasına rağ- men genel sonucu hiçbir şekilde değiştirmemiş, tam aksi- ne Moğol akınlarının daha da hızlanmasına yol açmıştır. Öte yandan, bu muazzam başarılarına rağmen kendi- sine muhalefet de giderek artmaktaydı. Bağımsızlıklarına düşkün olan Türkmen aşiretleri Nadir'in otoriter tavrın- dan hoşlanmıyorlardı. Kozmopolit düşünceye sahip biri olan Nadir Şah, devletinin salt bir Şii/Kızılbaş hükümdar- lığı olmasını istememekte, Sünnilik ile Şiiliği sentezleme- ye çalışmaktaydı. Hatta bu maksatla Osmanlılarla barış görüşmeleri esnasında Caferiliği beşinci "hak mezhep ola- rak" Sünni alemine kabul ettirmek için boş yere uğraşıp durmuştu. Sünnilerin gönlünü almak için ilk üç halifeye 325 Mahmud-ul Hüseyni ibn İbrahim Cami, Tarih-i Ahmedşah-i, İrfan Yayınlan, Tahran, 2007, s. 51-54. 206 • ULAŞ TÖRE SIVRiOGLU - AHMET JAVİD TÜRKOGLU yapılan sövgüleri yasak etmiş, ezanlar sırasında okunan Aliveliullah ibaresini bile kaldırtmıştı. Onun, İran'ın Ek- ber'i olmak için girdiği bu çabaları Sünnilerde hiçbir kar- şılık bulamadığı gibi Şii ulema ve sıradan halk kitlelerinin de kendisinden uzaklaşmasına neden oldu. Sonunda Asya tarihinin bu "son büyük fatihi" kendi adamlarının suikastı sonucu öldürüldü (1747). Onun ölümü modem Afganis- tan'ın doğuşuna yol açacaktı.