Raf Yorumu: zelda_ (@zelda

Spoiler içeriyor "Ben, babamın yuvarladığı çığın altında kaldım." ☆Bu kitap bana "Ben ne okudum şimdi!" dedirtti ve çok uzun süre kaldı elimde çünkü ne yazık ki kötü bir kitap olmamasına rağmen okunması zor olduğu için sanırım ve belki biraz da yanlış zamanda…devamı"Ben, babamın yuvarladığı çığın altında kaldım." ☆Bu kitap bana "Ben ne okudum şimdi!" dedirtti ve çok uzun süre kaldı elimde çünkü ne yazık ki kötü bir kitap olmamasına rağmen okunması zor olduğu için sanırım ve belki biraz da yanlış zamanda okuyor olmamdan kaynaklı sıktı biraz beni. Kafamda karışık bir sonuca yol açtığı için yapay zekanın yardımı ile bir şeyler çıkarmaya çalıştım ortaya kendime not bırakmak adına. Şöyle bir şeyler: ● Bachmann'ın asıl derdi neydi? Bachmann'ın edebiyatında sürekli karşımıza çıkan bazı meseleler var: Savaşın insanın zihninde bıraktığı izler. Şiddet, kadının toplumdaki konumu, erkek egemenliği, aşk ve iktidar ilişkisi, insanın kendisini ifade edememesi, dil, sessizlik, travma, benliğin parçalanması Bachmann, II. Dünya Savaşı'nı yaşamış bir kuşağın yazarıdır. Dolayısıyla savaş onun için sadece "geçmişte olmuş bir olay" değildir. Savaş bittikten sonra insanların içinde, ilişkilerinde ve toplumda devam eden bir şeydir. Bu yüzden Bachmann'ın dünyasında bir insanı öldürmek sadece fiziksel olarak öldürmek değildir. Bir insanın sesini kesmek, onu kendisinden uzaklaştırmak, kimliğini yok etmek, onu yalnızlaştırmak da bir tür "öldürme" olabilir. Bu düşünce daha sonra Malina'nın merkezine yerleştirildi. 1. Malina aslında ne anlatıyor? Romanın yüzeyindeki hikâye oldukça basit: Viyana'da yaşayan isimsiz bir kadın yazar vardır. Bu kadın: Malina adlı bir erkekle aynı evde yaşar. Ivan adında bir adama âşıktır. Kendi geçmişiyle ve korkularıyla boğuşmaktadır. Yazmaya, konuşmaya ve kendisini ifade etmeye çalışmaktadır. Romanın üç büyük bölümü vardır: "Ivan'la Mutluluk" → "Üçüncü Adam" → "Son Şeyler" Bu yapı bile romanın nasıl ilerlediği hakkında ipucu verir. Fakat romanı yalnızca: "Bir kadın iki erkeği seviyor." diye özetlemek kesinlikle yetersiz. Asıl mesele: Bir kadının kendi benliğini koruyabilme mücadelesidir. 2. "Ben" neden isimsiz? Başkahramanın adı yok. O, "Ben". Bu tesadüf değil. Çünkü Bachmann'ın ilgilendiği şey belirli bir kadının başından geçenlerden çok daha geniş: Bir kadın nasıl "ben" olabilir? Bir kadın:kendi sesini nasıl bulur? kendi arzularını nasıl ifade eder? bir erkeğin sevgisinin içinde kendisini kaybetmeden nasıl var olabilir? geçmişindeki şiddetle nasıl yaşayabilir? kendi hayatının öznesi olabilir mi? Dolayısıyla "Ben" aslında hem çok özel hem de genelleştirilebilir bir karakter. 3. Ivan neyi temsil ediyor? Ivan'ı ilk başta bir aşk hikâyesinin erkek karakteri gibi görüyorsun. Ve gerçekten de öyle. "Ben" Ivan'a âşıktır. Onunla vakit geçirmek, onun tarafından aranmak, onunla birlikte olmak ister. Fakat çok önemli bir şey vardır: Ivan'ın hayatı, anlatıcının hayatı kadar yoğun değildir. Anlatıcı Ivan'a çok büyük bir anlam yükler. Ivan ise daha gündelik, daha sıradan bir hayatın içindedir. Burada Bachmann'ın çok acı bir aşk düşüncesi ortaya çıkar: Bir insan için hayatının merkezinde olan şey, karşısındaki insan için aynı derecede önemli olmayabilir. Bu nedenle Ivan'la olan ilişki yalnızca aşkı değil, aşkın içindeki eşitsizliği de anlatır. 4. Peki Malina kim? Malina dışarıdan bakıldığında gerçek bir erkek karakterdir. Akıllıdır, mantıklıdır, sakin ve kontrollüdür. "Ben"in yanında bulunur. Onunla konuşur, onu dinler, onun hayatına müdahil olur. Fakat zamanla Malina'nın yalnızca "ev arkadaşı" olmadığını hissetmeye başlarız. Çünkü Malina aklı, düzeni, kontrolü ve gerçekliği temsil ederken; "Ben" duygu, sezgi, arzu, korku ve bilinçdışını temsil ediyor gibi okunabilir. Dolayısıyla: Ben ↔ Malina sadece iki insan arasındaki ilişki değildir. Bir bakıma: duygu ↔ akıl kadınlık ↔ erkeklik kaos ↔ düzen bilinçdışı ↔ bilinç gibi karşıtlıklar da oluşur. Ama bunları "Malina kesinlikle Ben'in zihnindeki hayali kişidir" diye kesinleştirmemek gerekir. Roman özellikle bu sınırı bulanıklaştırır. 5. Romanın en önemli meselesi: Kadın olmak Malina bugün özellikle feminist edebiyat açısından çok önemli kabul ediliyor. Çünkü Bachmann'ın sorusu şuna dönüşüyor: Kadın, erkek egemen bir dünyada kendi benliğini gerçekten kurabilir mi? "Ben" çok zeki, kültürlü, yazan ve düşünen bir kadındır. Ama buna rağmen kendisini ifade etmekte zorlanır. Sevdiği erkek karşısında kendisini kaybedebilir. Geçmişinin ağırlığı altında ezilir. Ve en önemlisi: Kendi sesinin giderek yok olduğunu hisseder. Bu yüzden romanın "aşk" meselesi aslında daha büyük bir meselenin parçasıdır: Bir insanın başka bir insan tarafından içten içe yok edilmesi. 6. "Ölüm Türleri" projesi Burada kitabın arka planındaki en önemli kavramlardan biri var: Todesarten — "Ölüm Türleri" Bachmann Malina'yı çok daha büyük bir roman projesinin başlangıcı olarak tasarlamıştı. Bu projenin adı Todesarten, yani kabaca "Ölüm Türleri" idi. Bu projede özellikle kadınların ilişkiler içinde nasıl yalnızlaştırıldığı, susturulduğu ve içsel olarak yok edildiği meselesi işlenir. Malina, bu büyük projenin tamamlanmış tek romanıdır. Franza'nın Vakası ve Fanny Goldmann İçin Ağıt ise tamamlanamadan kalmıştır. Bu nedenle kitabın adı olan Malina bile düşündürücüdür. Romanın başkahramanı "Ben" iken kitap neden onun adıyla değil de Malina adıyla anılıyor? Bu sorunun cevabı romanın sonuna doğru çok daha anlamlı hale gelir. 7. Rüya ve gerçek neden sürekli birbirine karışıyor? Malina'da bu özellikle yapılmış. Çünkü Bachmann için travmanın gerçekliği, normal bir olay örgüsünün gerçekliğinden farklıdır. Bir insan geçmişte yaşadığı bir şeyi hatırlarken: rüyalar görebilir, parçalı hatırlayabilir, gerçekle hayali birbirine karıştırabilir, aynı şeyi tekrar tekrar yaşayabilir, konuşamadığı şeyleri zihninde canlandırabilir. Bu yüzden özellikle kitabın ikinci bölümünde "gerçekten ne oldu?" sorusundan ziyade: "Bu sahneler anlatıcının ruhunda neyi gösteriyor?" diye bakmak çok daha verimli. 8. Baba figürü ve savaş meselesi Romanın ilerleyen bölümlerindeki çok karanlık görüntüler rastgele değildir. Bachmann'ın kuşağında Nazi dönemi, savaş ve faşizm çok büyük bir tarihsel travmaydı. Fakat Bachmann bunu sadece tarih kitabı gibi anlatmıyor. Şunu soruyor: Faşizm gerçekten savaş bittiğinde sona erdi mi? Yoksa insanların: ailelerinde, erkek-kadın ilişkilerinde, otorite anlayışında, sevgilerinde, gündelik hayatlarında başka biçimlerde yaşamaya devam mı etti? İşte Malina'nın çok güçlü taraflarından biri bu. Büyük tarih ile bireysel hayat arasında bağlantı kuruyor. Yani savaş sadece dışarıdaki bombalar değildir. Bazen bir evin içinde de savaş vardır. 9. Dil neden bu kadar önemli? Bachmann felsefe eğitimi almış bir yazardı ve dilin sınırları onun için çok önemliydi. Bunun romanla doğrudan bağlantısı var. Çünkü "Ben" yazıyor. Kelimelerle hayatını kurmaya çalışıyor. Ama bir noktada kelimeler yetmemeye başlıyor. Yaşanan şey anlatılamıyor. Anlatılamayan şey insanın içinde büyüyor. Ve sonunda: Sessizlik ortaya çıkıyor. Bu nedenle Malina'yı biraz da: "Bir insanın konuşarak kendisini kurtarmaya çalışması ve sonunda dilin yetersiz kalması" olarak okuyabiliriz. 10. Ve romanın sonu Romanın en çarpıcı taraflarından biri, "Ben"in giderek yok oluşudur. Sonlara doğru Malina ile "Ben" arasındaki ilişki çok farklı bir anlam kazanmaya başlar. Romanın sonunda "Ben" ortadan kaybolur. Ama bu sıradan anlamda: "Kadın evden çıktı ve gitti." şeklinde değildir. Çok daha sembolik ve ürkütücü bir durum söz konusudur. Benlik parçalanır. "Ben" ile Malina arasındaki sınır değişir. Ve finalde geriye bir anlamda Malina'nın düzeni ve varlığı kalırken, kadın anlatıcının sesi kaybolur. Romanın sonundaki duvardaki çatlak bu nedenle çok önemli bir semboldür. Çatlak, "Ben"in yok oluşunun izidir. Ama aynı zamanda onun tamamen ortadan kalkıp kalkmadığı konusunda da huzursuz edici bir belirsizlik bırakır. Yani kitap: "Kadın öldü." demekten çok daha rahatsız edici bir şey söyler: Bir insan, kendi benliğini kaybederek de yok edilebilir. Malina aslında bize klasik bir hikâye anlatmak istemiyor. Bachmann'ın yaptığı şey daha çok şu: Bir insanın zihninin içine giriyor. Bu nedenle bazen: "Bu ne anlatıyor?" diyoruz. Çünkü kitap bize olayları açıklamak yerine o kadının zihinsel deneyimini yaşatmaya çalışıyor. Özellikle ikinci ve üçüncü bölümlerde olayları mantıklı bir sıraya sokmaya çalışmak yerine, duyguların ve sembollerin peşinden gitmek daha doğru. Sonuç olarak: Bir kadının aşk, erkek egemenliği, geçmiş travmalar ve kendi benliği arasında sıkışarak yavaş yavaş kendi sesini kaybetmesinin romanı. Ama daha derindeki mesele şu: "Bir insanın öldürülmesi için gerçekten bedeninin öldürülmesi gerekir mi?" Bachmann'ın cevabı oldukça karanlık: Hayır. Bir insanın sesi, kimliği, arzuları ve kendisi olma hakkı da yok edilebilir. Ve Malina tam olarak bu "içten öldürülme" hâlini araştırıyor. Bu yüzden roman hem bir aşk hikâyesi, hem psikolojik bir roman, hem feminist bir metin, hem de savaş sonrası Avrupa'nın travması üzerine bir kitap olarak okunabiliyor. Neredeyse bir aydır elimde bu kitap. Başladığım tarihi not düşmedim, hatırlamıyorum. Bitirdiğim tarih: 9 Ekim Cuma-2026