İskânlar kale teşkilatını gevşetmemiş, bilakis kırallık mali-kånelerinin iradını artırmıştır. Toprağın kıymeti iskânlar ve nüfusun tabit çoğalısı dolayısiyle gittikçe yükseliyor ve bu kıymet artık ahalinin fazlalığına değil, arazinin büyüklüğüne ve mümbitliğine bağlı bulunuyordu. Bundan sonra artık mühim olan şey her hangi…devamıİskânlar kale teşkilatını gevşetmemiş, bilakis kırallık mali-kånelerinin iradını artırmıştır. Toprağın kıymeti iskânlar ve nüfusun tabit çoğalısı dolayısiyle gittikçe yükseliyor ve bu kıymet artık ahalinin fazlalığına değil, arazinin büyüklüğüne ve mümbitliğine bağlı bulunuyordu. Bundan sonra artık mühim olan şey her hangi bir arazide kimlerin oturduğu ve bunların ne ile meşgul oldukları değil, o arazinin hudutları olacaktır. İradelerini yürütür kırallarımız kale malikânelerinin ehemmiyetini anlamışlar ve Kalman'ın icraatında görüldüğü gibi, malt ve askeri kuvvetin temeli olan bu teşkilatın zayıflatılmasına müsaade etmemişlerdir. Slavonya ve Hırvatistan zaptedildikten sonra Macar kale teşkilatı buralarda da teşkil edildi ise de Hırvat beylerinin mülkleri kendilerine bırakılmıştı. Drava-Sava arasındaki kırallık kale sisteminin başına ban unvanını taşıyan ayrı bir memur getirildi. Ban, adaleti temin, kırala ait ge-lirlere nezaret eder ve bu mintakanın askerlerini sevk ve idare eylerdi. Keza merkezden uzak olan ve XI-XII. asırda Szamos ve Moruş vâdisinden göçenlerle kalabalıklaşan Erdel'de de, idarenin başına ayrı bir memurun, voyvodanın (vajdanın) getirilmesine ihtiyaç hâsıl olmuştu. Bu suretle kırallık daha çok kuvvetlenmiş oldu, çünkü, ne banın emrine verilen arazide, ne de Erdel'de serbest şahıslara ait emlák kırallık kale malikânelerinin birbirleriyle olan rabıtasını pek kıramamışlardı.
Kuvvetlenmiş kırallık kale sisteminin başında nadorispan bulunuyordu. Nadorispanlık Macaristan, Bohemya, Lehistan gibi Doğu memleketlerinin Alman İmparatorluğundan aldığı müesse-selerden biridir. Nadorispan kıral sarayının birinci derece memuru olmak itibariyle ta Aziz Laszlo zamanında yalnız kıralın ikti-sadi işlerini idare etmekle kalmamış, aynı zamanda serbest şahısların muhakemelerinde kıralın vekili olarak hakemlik yap-mağa başlamıştır.
Kırallar III. Bela devrinde dahi, kıral, maiyetiyle bizzat hakimiyeti memleketi ve kırallık malikânelerini teftiş eder, hü-kümler verir, müracaatçıların işlerini babaca düzen-ler; memleketin hälä mutlak efendisidir.
Bu babaca mutlak hakimiyet, daha inkişaf etmiş meşruti ve içtimai usullere alışık olan yabancıların dikkatini çekmiştir. Bizdeki kırallık kudretinin hususiyetini tebarüz ettirmek, müte-rakki memleketlerle yurttaki durum arasında mevcut olan farkı anlamak için, çağdaş, kültürlü ve tarihçi bir zatin şahsi tec-rübelerine müstenit müşahedelerini nakletmek kadar yerinde bir şey olamaz. Macaristan Batı kavimleri tarafından ilk defa haçlı seferler zamanında yakından tanınmış ve Batı'lılarca garip görünen bu memleket onlar arasında büyük alâka uyandır-mıştı. İkinci haçlı sefer sırasında, 1147-de Alman imparatoru III. Konrad'ın maiyetinde Macaristan'dan geçen, Almanların çok kıymet verdikleri ortaçağ tarihçilerinden biri olan Freisingen piskoposu Otto bizde gördüklerini tesbit etmiştir. Göze çarpan dış tezahürlerden başka dikkatini bilhassa meşruti ve içtimai durum çekmiştir. O, filhakika ilerigelenler - daima ve her yerde ådet olduğu veçhile kıralla memleket işlerini görüşmek üzere saraya geliyorlar, dedikten sonra şöyle devam ediyor: "Hü-kümdarlarına o kadar mutiler ki onu gizli fısıldama ile incit-mek dahi fenalık sayılıyor. Kontlarından (herhalde yalnız ispanlar değil, aynı zamanda ilerigelen büyük mülk sahiple-rinden) biri kıralı hafifçe rencide ettiği takdirde, saraydan gönderilen aşağı dereceden her hangi bir hizmetçi, müsellâh adamları arasında olsa bile, onu tek başına yakalar, kelepçe vu-rur, işkence yerine sürükler. Bizde âdet olduğu gibi orada kıralla müsavi olanlar hüküm istemiyor, sanığın kendini müdafaa çaresi de yoktur. Herkes hakkında yalnız hükümdarın iradesi mer'idir,,. Bu tavsif XII. asır ortasında da Macar kıralını bir Türk-Moğol hakanı kudretinde tanıtmaktadır. XIII. asırda vaz'edilen Cengiz hanın büyük yasasından aşağıdakileri zik-retmek faydasız değildir: "En nüfuzlu bir bey hükümdara karşı bir hakaret irtikåbederse, hükümdar, onu cezalandırmak için bir uşak yollar. Bu uşak, en aşağı sınıftan dahi olsa, hükümdar tarafından emir olunan cezayı ölüm hükmünde bile infaz edinceye kadar, suçlu, onun önünde yere kapanmalıdır..
Sf.50-51.