... (@prafheimas)

edebiyatımızın en önemli yazarlarından ahmet hamdi tanpınar'a ait roman. kullanılan başlıca hiciv yöntemi topluma bir yabancının gözüyle bakma. amaç gerçek durumla olması gereken durum arasındaki farkı belirtmek. böylece alıştığımız toplumun bozuk ve kötü yanlarını yeni bir bakış açısıyla sunmak. tanpınar…devamıedebiyatımızın en önemli yazarlarından ahmet hamdi tanpınar'a ait roman. kullanılan başlıca hiciv yöntemi topluma bir yabancının gözüyle bakma. amaç gerçek durumla olması gereken durum arasındaki farkı belirtmek. böylece alıştığımız toplumun bozuk ve kötü yanlarını yeni bir bakış açısıyla sunmak. tanpınar bu sağduyu ve bozulmamış mantığı temsil eden gözlemci kişi olarak hayri irdal'ı seçer. hayri irdal ülkeye dışarıdan gelen birisi değil, toplumun bir üyesi. onun özelliği çocukluğundan beri toplumun hem biraz içinde hem de dışında kalışıdır. toplumsal dönemlere göre hemen herkes aynı kalırken hayri irdal değişir. roman neyi hicvediyor? gurur, iki yüzlülük, aptallık, bencillik, para hırsı, sömürü, zulüm, haksızlık.. iki uygarlık arasında bocalayan toplumun yanlış tutumları ve saçmalıkları. birinci bölüm büyük ümitler tanzimat öncesi. irdal, kendi aile çevresini ve babasının dostlarının çevresini anlatır burada. her iki çevrede de din, hurafe motifleri, boş inançlar hakimdir. abdüsselam bey, eczacı aristidi efendi kayser andronikos'un hazinesini arayan seyit lütfullah bu insanların peşinde oldukları iki şey vardır: biri simya ile altın yapmayı başarmak, diğeri metafizik yollarla bağlantı kurarak bir hazine bulmak. bu çevre bozulan mali durumları akıl ve bilim dışı yollardan düzeltme umudu içindedirler. buradaki hiciv de tanzimat öncesinde batı'nın bilimsel ekonomik gelişmelerinden habersiz toplumun batıl, dinsel, gerçek dışı yaşantısına yönelik. irdal bu iki çevre içinde geçen çocukluğu onlara nazaran akılcı yönden gören, saçma bulan, kendince eğlenip hayattan kaçma biçimi olarak oyalanma olanağı olarak bakan biridir. ikinci bölüm küçük hakikatler tanzimat dönemi. irdal savaştan dönüp evlenir. eşinin ölümü ile gittikçe felakete sürüklenişi ve ikinci evliliği. bu kez batı'nın değerlerinden, gelişiminden haberdar fakat ne eskiyi bırakabilen ne de yeniyi alabilen bocalayan bir toplum tasviri. bu bocalama insanları eyleme geçme hevesi ile tembellik arasında bırakmış her şeyi şakaya, lakırdıya alan bir görünüme bürümüştür. bir tür eşik halidir bu. dr. ramiz batı'da eğitim almış, freud, psikanaliz öğrenmiş, tüm sorunların çaresini psikanlizde görecek denli bakışını daralmış ve tam da bu nedenle gülünç bir duruma düşen biridir. öte yandan uzak kaldığı kendi toplumunun rüyaları, dinsel motifleri, kültür biçimine de merak salar. üçüncü bölüm sabaha doğru cumhuriyet dönemi başlangıcı. halit ayarcı ile yeni bir hayata geçiş. saatleri ayarlama enstitüsü'nün kuruluşu ve refaha erme, üne kavuşma. bu kez de yeniye tapılan ve salt yeni olan her şeyin işlev ve manasından koparak yüceltildiği dönem eleştiri konusu olur. köksüz devrimler, batı taklitçiliği, çıkarlar için olmayan bir tarih anlatıcılığı.. halit ayarcı yeniye tamamiyle inanan tek kişidir. fakat o da kendi çıkarları için inanmış gibi görünen çevrenin toplumun ihanetine uğrar. ve enstitü lağvedilir. " irdal'ın normları ile ayarcı'nın normları çatışır durmadan. biri aklı, mantığı, sağduyuyu savunur, öteki yeniyi, yararlıyı, eylemi. böylelikle romanın son iki bölümünde yazar, saçmalıkları sergilemek için gözlemci irdal'ı kullanmakla yetinmiyor, aynı zamanda ayarcı'ya yeninin savunusunu yaptırarak yeninin dayandığı görüşü de hicvediyor." ( berna moran, s.317) dördüncü bölüm her mevsimin bir sonu vardır cumhuriyet dönemi. romanın sonlara doğru hicvin şiddeti artar, tiksinti ve nefret düzeyine varır. kokuşmuş bir cevre acı alaysılığına. hayri irdal kendisi de bu toplumun içinde ve bizzat önemli bir parçası iken okur kendisini pek de yargılamaz. çünkü en başından onun hayatına tanıklık etmektedir. geçim sıkıntısı, ailesini kurtarma çabası, ayarcı ile işbirliği yaparken niyetinin hiç olmazsa sefaletten kurtarma amacı olduğunu biliriz. onu diğerlerinden ayıran önemli bir yanı da tüm olan biteni kavrayan kendisini de suçlu, iki yüzlü hisseden mutsuz bir adam oluşudur. tanpınar'ın hicvetmediği iki kişi kalır romanda. biri eski değerlerin temsilcisi saatçi nuri efendi. iyilik sever, dürüst, sakin tabiatlı, işini hakkıyla severek yapan yarı evliya bir adamdır. bir diğeri oğlu ahmet'tir. o da babasının servetine ve yapılan işlere sırt çevirerek devlet imtihanlarını kazanıp kendi emeğiyle doktor çıkacak olan bir gençtir. ikisinin ortak yönü de iş ahlakına, anlama, sorumluluğa ve yaşamın gercekliğine sahip çıkan kişiler olmalarıdır. geçmişi geleceğe bağlayacak olan dogu ve batı'yı birbirine bağlayacak olan da onlar olacaktır. kaynak: berna moran, türk romanına eleştirel bir bakış 1

prafheimas 7 months ago

Gençler İçin Yunan Mitolojisi

Luc Ferry

1 Gönderi

çağımızın en büyük sorunlarından biri hepimizce malum: bağımlılık merkezinde bir tüketim, satın alma bağımlılığı; - her yerde hazır ve nazır reklamlarla da sürekli teşvik edilen, uyarılan- ve türlü biçimlerde çeşitlenen bağımlılıklar. buna ister reels kaydırma diyelim ister dopamin, kafein, nikotin,…devamıçağımızın en büyük sorunlarından biri hepimizce malum: bağımlılık merkezinde bir tüketim, satın alma bağımlılığı; - her yerde hazır ve nazır reklamlarla da sürekli teşvik edilen, uyarılan- ve türlü biçimlerde çeşitlenen bağımlılıklar. buna ister reels kaydırma diyelim ister dopamin, kafein, nikotin, eroin.. hepsinde başgören yegane dürtü benzer: kronik tatminsizlik ve sürekli doz artırmaya giden kısır bir döngü. hatta bazı türlerinin ölümcül olduğunu da düşünürsek kendimizi çocukları, gençleri neyle koruyacağız? işte, luc ferry bize mitolojiyi öneriyor. "ahlaki, kültürel, zihinsel düzlemde ne kadar yoksul bir iç yaşama sahipsek, dizginlerinden boşanmış satın alma ve tüketme ihtiyacına o kadar kapılırız." (s.34) eşdeyişle: "bir insan ne kadar güçlü kültürel, ahlaki, zihinsel değere sahip olursa, satın almak için satın alma, laf olsun diye kanaldan kanala atlama ihtiyacını da o kadar az duyar. (...) olma mantığının sahip olma mantığının önüne geçmesi için gençlere yardım etmek gerekir." (s.35) bu kitap tam da bu amaçla gerçek bir armağan. ferry ön sözde beş tür sorgulamaya yer veriyor, mitleri anlamaya yönelik. bu sorgulara kitap boyunca örnek mitlerle yanıtlar sunuyor, yorumlar getiriyor. ben şimdilik yalnızca soruları bırakıp metni bizzat alıp okumayı tavsiye etmekle yetineceğim. birinci sorgulama öleceğini bilen ve kötülük yapmaya, trajik biçimde yoldan çıkmaya kadir tek varlık olan insan için iyi bir yaşam nedir? ikinci sorgulama hiç de insanlık için ortaya çıkmış gibi görünmeyen tanrıların evrenine insanlar kendilerini nasıl dahil edecekler? üçüncü sorgulama ölümlüler odysseus'un aksine kozmosla uyuşmayıp kibirle, küstahlıkla, ölçüsüzlükle yani hybrisle tanrıların savaşından doğmuş kozmik düzene isyan edenlerin başlarına ne gelir?" ( askleipos, sisyphos, midas, tantalos, ikaros gibi) dördüncü sorgulama yunan mitlerinin neredeyse hepsinde yer alan sıra dışı varlıkları, kahramanları ya da yarı tanrıları nereye, nasıl konumlandırmalı? ( theseus, iason, perseus, herakles gibi) beşinci sorgulama odysseus gibi evrenle uyum sağlamak için evine dönme mücadelesi verenler, hybris ile kozmosa kibirli bir başkaldırı ve isyanı seçenler, bir de kaosa karşı kozmosun düzenini koruyan zeus gibi kahramanlık yolunu seçenler... dışında bizim gibi sıradan, basit varlıklar için: ahenkli olmasıyla tanınmış bir dünyanın, tüm güzelliğiyle olymposlular tarafından kurulmuş ve muhafaza edilmiş, adil ve iyi olduğunu öne sürdüğümüz bir kozmosun, fenalığın iyilere ve kötülere ayrım gözetmeksizin vurmasına izin vermesini nasıl açıklamalı? ( oidipus ve antigone)

prafheimas 7 months ago

son yıllarda çocuk edebiyatı çocuğa görelik adı altında türlü hassasiyetlere kurban giderek felaket biçimde güdükleştirildi. hiçbir olumsuz ögenin yer almasına tahammül edemeyen burjuva ve beyaz yaka orta sınıf hezeyanları adeta hadım etti edebiyat zenginliğini. yeni yapıtlar çocuğa salık verilen bazı…devamıson yıllarda çocuk edebiyatı çocuğa görelik adı altında türlü hassasiyetlere kurban giderek felaket biçimde güdükleştirildi. hiçbir olumsuz ögenin yer almasına tahammül edemeyen burjuva ve beyaz yaka orta sınıf hezeyanları adeta hadım etti edebiyat zenginliğini. yeni yapıtlar çocuğa salık verilen bazı temel değerler dışında şiddetsiz yavan bir kurgu.. halbuki ursula guin çok daha önceden buna dikkat çekip uyarmıştı. masallarda doğru ve yanlış yoktur farklı bir standart işler. ondaki kötülük cadılar, çocukları yiyen devler falan bir tür arketiptir. çocuklar masallardaki şiddeti tıpkı yetişkinler gibi anlarlar hatta daha iyi anlar çünkü zihinleri yetişkinler gibi tek yanlı, gölgesiz, kendini kötülükten şiddetten ari kılmış yarı gerçeklikle dolu değildir henüz. kurallarla davranmaz ama içsel biçimde kahramanın yapması gerekeni, hangi yoldan gideceğini bilir. içgüdüler kör değildir ve çocuklar kesinlikle aptal değildir. en başta bunu kabul etmelidir belki de yetişkinler. ben bu anlamıyla masalları hatta daha çok mitleri çocuklarla tanıştırmanın çok daha iyi olduğunu düşünüyorum. çünkü mitler somut yaşantılar ve kadim bilgelikler barındırır içlerinde. hepsi birer büyüme, gelişme öyküsü olarak insanlığın en zengin kültür mirasıdır. anadilde birçok deyim, atasözü, kelime, kavram mitlerden türeyip gelmiştir. ve mitosların en güzel yanı hem çocuklara hem de yetişkinlere her türden kişiye hitap edebilmesidir. müthiş bir hayal gücü ve yaratıcılık ile doludur üstelik. "eğer çocuktaki hayal gücünün kökünü gerçekten kazıyabilirseniz, o çocuk büyüyünce bir patates olur. (...) o halde kütüphaneciler, öğretmenler, ebeveynler, yazarlar ya da sadece yetişkinler olarak bize düşen mutlu görev, alabileceği en iyi, en saf besinleri vererek bu yeteneğin (hayal gücü, yaratıcılık) çocukta özgürce gelişmesini, yeşil defne ağacı gibi serpilmesini teşvik etmektir." (ursula guin) bu anlamıyla yetişkinlere mitlerle ilgili şu üç kaynağı önerebilirim: * gençler için batı felsefesi, luc ferry * gençler için yunan mitolojisi, luc ferry * mitologya, hamilton bu üç kaynak hem dili itibariyle hem de mitlerdeki derinliği anlayıp çocuklarla mitolojiyi nasıl tanıştırabileceğimize dair rehberlik vazifesi görüyor hatta luc ferry bizzat amaç ediniyor. öte yandan çocukların kendilerinin de okuyabileceği iki kaynak daha ekleyebilirim: * çocuklar için mitoloji, haldun taner ( çocuklara anlatıyor, özellikle ilyada destanı gerçekten harika, ki luc ferry de gençler için yunan mitolojisinde uzun uzun inceler homeros destanlarını) * torunuma yunan mitleri, jean-pierre vernant

prafheimas 7 months ago

Uzak

Oruç Aruoba

2 Gönderi

81 "güneş batmıştır ---karanlık çökmektedir... özleyen de, özlenen de, dışarıda ve uzakta dır lar..." 83 [çünkü kıskançlık, özlemin ---ve sevginin ---bozuk ( yani, ben-merkezciliğe dayalı, dolayısıyla tek-yanlı) bir biçimidir.] 84 " oysa neşe ne denli neşeliyse, içinde uyuklayan hüzün de…devamı

prafheimas 8 months ago

Akıl Tutulması

Max Horkheimer

3 Gönderi

frankfurt okulu filozof ve kültür endüstrisi kuramcılarındandır. akıl tutulması adlı bu kitabında aklın batı dünyasındaki köklerini inceler, platondan kant'a hegel'e ve günümüze dek evrilerek nasıl bozulduğunu eleştirir. öncelikle müthiş bir pozitivizm ve pragmatizm eleştirisi yapar horkheimer. batı, batılı, miti, büyüyü,…devamı

prafheimas 8 months ago

Piano Piano Bacaksız

Tunç Başaran

13 Gönderi

bir masal bu film melodisiyle, müşfik kenter'in sesiyle.. yetişkin olduğunda dönüp geçmişe bakan ve onun gözünden gören bir çocuk anlatıcısı vardır çünkü. büyüklerin çocuklara anlattığı iyi ve kötülerin birbiriyle mücadele ettiklerinden değil ama bu masal. bir çocuğun dünyasından iyinin kötünün…devamıbir masal bu film melodisiyle, müşfik kenter'in sesiyle.. yetişkin olduğunda dönüp geçmişe bakan ve onun gözünden gören bir çocuk anlatıcısı vardır çünkü. büyüklerin çocuklara anlattığı iyi ve kötülerin birbiriyle mücadele ettiklerinden değil ama bu masal. bir çocuğun dünyasından iyinin kötünün birbirine karışıp çok çok ötesine geçildiği bir anlatı. belki de bir çocuk yalnızca insan'ın ne olduğunu bilebilir tam da bu nedenle. herkesin herkese yardım ettiği sevgi gösterdiği bir dayanışma filmi mi? oysa kişiler hiç de kusursuz değil. kemal'in babası aylak, kumarbaz, içkici bir adam ve eve günlerce gelmediği oluyor. gelince hiçbir şey olmamış gibi baş köşeye kuruluyor. üstelik kemal'i çocuk işçi olarak çalıştırıyor, parasını elinden alıyor. yine de kemal onu sever, öyle bir nedeni de yoktur. belki babası bir kere öpmüştür sadece kendisini.. yine de ona bakışında ilgi şefkat vardır. insanın kendi içinden doğan bir kendiliğinden koşulsuz sevgidir bu belki. annesi de tartışmasına rağmen kabul etmiştir kocasını öylece. ve salt kötüdür diyemeyiz de adam için. o da konağın koruyup kollayıcılarından biridir. belki de onu bir yerde hoş görmemizin nedeni bencilliğinin çocuksu oluşudur yetişkin çıkarcılığından kötücüllüğünden ziyade. kemal'in çizmelere sahip olma arzusu.. başlı başına bir masal. çocukların mutluluğunun sırrı biraz da buradadır. lacan'ın bize sonradan açıkladığı bizim çoktan unuttuğumuz o hazzı yaşar onlar. bir şeye sahip olamayışın getirdiği sıkıntı, eksiklik, yetersizliği, onsuz olunmazlığı değil yani bizim gibi. bir gün ulaşmanın hayalini kurmak.. yalnızca o hayal ile hayata tutunmak, keyif almak bir arzusu olduğu için. kemal'in gözünde gerçeklik ile hayal/ umut iç içe geçer. gece yarısı kuyuya düşen ışık gibi.. kuyudan seyredilen yıldızlar gibi.. yaşar kemal'in yoksul köylü insanları ve çocukları nasıl ki umuda yaşama tutunmak için efsaneler yaratıyorsa kemal da çocuk ruhuyla kuyunun yıldızlarına ışığın büyüsüne tutunur. ikinci dünya savaşı.. istanbul. bir yanda başka konaklarda başka hayatlar elbette zenginlik içinde, lüks içinde. en iyi okullar, kolejler, yemeler içmeler, eğlenceler.. öte yanda yalın ayak kemal ve onun sıcacık sevgili dünyası. kim hırsızdır bu dünyada öyleyse? yoksulluğu yaratan mı aç karnını doyurmak için bir tane tavuk çalan mi? o da ayrı bir soru.

prafheimas 8 months ago

Dünyaya Düşen Adam

Walter Tevis

5 Gönderi

Spoiler içeriyor walter tevis romanı. az önce bitirdim. okunmasa da olur bir metin. üslubu beni sarmadı. edebi yönden zayıf. bir de beklentim yüksekti herhalde, sık sık bunaldım. büyük bir hayal gücü bekliyor insan, uzaylı birinin gözünden dünyamızın çok daha ilginç betimleneceğini. ama…devamıwalter tevis romanı. az önce bitirdim. okunmasa da olur bir metin. üslubu beni sarmadı. edebi yönden zayıf. bir de beklentim yüksekti herhalde, sık sık bunaldım. büyük bir hayal gücü bekliyor insan, uzaylı birinin gözünden dünyamızın çok daha ilginç betimleneceğini. ama daha çok entelektüel bohem bir yarı aydının melankolisi, nihilizmiyle sıkılıyorsunuz. spoiler vereceğim. dünyadaki insanlar uzaylı newton'a bir tür maymun ya da böcek gibi geliyormuşmuş. senin gezegenin çok zeki, becerikliydi de ne oldu? onca ışık yılı mesafeden kendi götünüzü kurtarma umuduyla gelmedin mi? çok savaştık, kimyasal silahlar yaptık, bir avuç kaldık. neslimiz tükenmek üzere. ee? uzay gemisi yapıp getirecem bizimkileri sizi kurtaracağız başınıza geçip. birbirinizi öldürüp dünyanın kökünü kazımayın diye. yapma ya? çözümü de yine silah üreterek tehdit ile güçlü savunma sistemleri ile durdurmak. uzaylı olduğu anlaşılınca da bir sürü test mest ile adamı haşat edip salıyorlar, barda içip içip nostalji yaparak vakit öldürüyor. niye kurtarmıyorsun bizi? diyor birlikte çalıştığı kimyager gelip bulup. kurtarılmaya değer değilsiniz, kurtaracak gücüm de yok diyor. hem de korkuyorum, ensemdeler. adam da diyor o zaman bir milyon ver bari. çeki alıp tatile gidecek. heriflerdeki umursamazlığa bak. para için gelmiş belli. gerçi zaten eleştiri de buna. ne adım atıyoruz bir çıkış yolu yaratmak için dünya sorunlarına ne de birisi adım atsın çözüm üretsin istiyoruz. uyuşmuş biçimde sadece daha çok keyif ve para istiyoruz. ama yine de yemezler tevis. hasta yatağında küçük kasaba halkının içinde ne işim var benim bu denyolarla diye homurdanarak kendi alkol probleminle cebelleşirken osur osur ipe dizmişsin. bir otobiyografi de sayılır aslında demişsin ustune. hiç anlaşılmıyor sanki. mırıl mırıl kendini tebrik etmişsin iste metin boyu. ben beğenmedim, ama başlamışken okuduk işte. iflah olmam. filmini de izleyeceğim, merak ettim.

prafheimas 8 months ago

"okumak edilgen bir tepki değildir, zihni, duyguları ve iradeyi işin içine karıştıran bir eylemdir. best-seller olduğu için berbat kitapları kabul etmek, katışıklı yiyecekleri, kötü yapılmış makineleri, üçkâğıtçı hükümetleri, askerlerin ve şirketlerin diktatörlüğünü kabul etmekle, bunları övmekle aynı şeydir. gerçekliğe ihanet…devamı

prafheimas 8 months ago

KENDİNİ YENMEK- ÖZGELİŞİM kendi hayallerimizin hayatımız içinde gerçeği bulması için kendimize göre geliştirdiğimiz yaşam biçimini başarılı kılmalıyız ve bu uğurda çalışmalıyız. hayatın getirdiği bu yarışta kendimizi kıyasladığımız insanlar başkaları olursa kendi hayatımızdan uzaklaşır ve başkalarının hayatlarını kendi bakış açımızla elde…devamı

prafheimas 8 months ago

Tarih Nedir?

Edward Hallett Carr

1 Gönderi

çok sevdiğim bir tarihçidir, car. bu kitabını tavsiye ederim, müthiş ufuk açıcı. "bugünün geleceğe nasıl yansıyabileceğini bilmezsek, geçmişin bugüne nasıl dönüştüğünü de anlayamayız." carr için nedensellik tarihi eylem ve olgular için kaçınılmazdır. fakat bu nedensellik zinciri doğa birimlerindeki gibi rasyonel…devamıçok sevdiğim bir tarihçidir, car. bu kitabını tavsiye ederim, müthiş ufuk açıcı. "bugünün geleceğe nasıl yansıyabileceğini bilmezsek, geçmişin bugüne nasıl dönüştüğünü de anlayamayız." carr için nedensellik tarihi eylem ve olgular için kaçınılmazdır. fakat bu nedensellik zinciri doğa birimlerindeki gibi rasyonel yasalar biçiminde değildir. tarihin nedenleri erekseldir ve insanın irrasyonel özgürlüğüne de sıkıca bağlıdır. tam da bu nedenle geçmişte olan biteni öyle olmak zorundaymış/ kaçınılmazmış gibi göstermemesi gerekir fizik yasaları gibi. büyük ölçüde olasıydı, der tarihçi, katı determinist değildir yani. çünkü tarihi insan var ettiğine göre tarihçi niçin? sorusunun ardından nereye? doğru sorar ve yalnızca geçmişle değil gelecekle de ilgilenir ikisi arasında köprü, daimi bir diyalog kurar. tarihi olgularsa tümüyle nesnel olamaz, nesnellik ölçütü rastlantısal olan ile anlamlı olanın birbirinden ayırabilmektir. doğa bilimleri olguları açıklar ve nasıl sorusuna yanıt arar. yorumlamak gereksizdir. tarih ise niçin sorusunu sorar olguları anlamak ve yorumlamak durumundadır. duygudaşlık, değer yargıları, psikolojik boyut vs. girer işin içine. olayların tek nedeni değil ekonomik, mekanik, sosyolojik çok boyutlu türleri vardır ve bunları ayırmak değil hepsinde ortak olan tek bir nedeni bulabilmek önemlidir tarihçi için. yani tarihçi için çelişik gibi görünen ikili bir süreç işler: nedenler hem çoğaltılıp derinleştirilir hem de basitleştirilerek birbirine bağlanır. rastgele nedenler listesi değil, bir nedenler hiyerarşisi, grubu belirlenir ve bir nedenler nedeni olan son neden saptanarak yorum yapılır. tarih tarihçi ile birlikte düşünülmek durumundadır. çünkü tarih, tarihi yorumlayan kişiye bağlıdır. kim yazmış? sorusu çok önemli bir yere sahiptir o nedenle. tarihçi ise dönemin ağırlıklı fikirlerine göre değil, ahlaki açıdan da değil bir yön duygusu ile bir tarih felsefesine hakim biçimde yorumlar olguları. ve bu olgular geleceği anlamaya ne denli yaklaşırsa tarih de o kadar nesnelleşir. rastlantısal nedenler tarihe etki etmiş olsa bile bunlar genelleştirilemez, ders çıkarılamaz ve geleceğe yönelik bir öngörü sunmazlar. o nedenle ya rastlantıların da aslında bir nedeni olduğu fark edilerek genel çerçeveye yerleştirilmesi gerekir ya da ayıklanması. çünkü tarihi düşünüş her zaman bir amaca hizmet eder