(@) - Raf

Spoiler içeriyor gecikmeye övgü'yü okurken sofia coppola'nın lost in translation filminden söz ettiğini görünce filmi izledim. şöyle diyor metinde: "lost in translation filminde anlatılan tam da budur. sofia coppola zamanın, bir vade bitiminden ötekine kişiye sürekli bir uykusuzluk yaşatan kırılmalarla ilerlemek yerine…devamıgecikmeye övgü'yü okurken sofia coppola'nın lost in translation filminden söz ettiğini görünce filmi izledim. şöyle diyor metinde: "lost in translation filminde anlatılan tam da budur. sofia coppola zamanın, bir vade bitiminden ötekine kişiye sürekli bir uykusuzluk yaşatan kırılmalarla ilerlemek yerine yeniden akmaya başladığı o anı çarpıcı biçimde filme alır." l'heuillet'nin kitabındaki temel mesele zamanı kaybetmiş olmamız. ama zamanın kendisini değil, onu yaşama biçimimizi kaybettik. kapitalist zaman ekonomisi zamanı ölçüyor, hesaplıyor, verimlileştiriyor; onu performansa, çıktıya ve kâra dönüştürüyor. böylece insanın kendi zamanını kendi ritmiyle yaşama imkanı giderek ortadan kalkıyor. bir yandan sürekli zaman açlığı çekiyoruz, bir yandan da bize kalan zamanla ne yapacağımızı bilemiyoruz. boşluk oluştuğu anda onu bir şeyle doldurmak, zamanı hemen tüketmek istiyoruz. beklemek, oyalanmak, dalıp gitmek, bir şeyin olgunlaşmasını beklemek bile neredeyse suçluluk yaratıyor. zamanın içinde yaşamak yerine, zamanı sürekli bir yerlere yetiştirmeye çalışıyoruz. lost in translation'a dönersek, yetişkinliğinin başında hayatıyla ilgili henüz ne yapacağını bilemeyen, iki yıllık evliliğinin içinde yalnızlaşmış charlotte ile orta yaşın üzerinde, yirmi beş yıllık evliliğinde ve hayatının bir tür eşiğinde duran bob'un tokyo'da bir otelde karşılaşmasını anlatıyor. ikisi de bir bakıma kendi hayatlarının içinde ama hayatlarına tam olarak temas edemiyorlar. eşleri kendi dünyalarına gömülmüş, iletişimleri kopmuş. birinin geleceği belirsiz, diğerinin geçmişi ağırlaşmış. ikisinin de hayatında bir şeylerin yerinden oynadığı ama henüz bunun ne olduğunu tam olarak adlandıramadıkları bir dönem. aslında onları ilk bir araya getiren şey, birbirlerinden hoşlanmaları bile değil. aksama. uykusuzluk, can sıkıntısı, bekleyiş, yabancı bir kültürün ortasında kendini dışarıda hissetmek, bir türlü yerine oturamayış.. ikisi de hayatlarının olağan ritminden çıkmış durumda. ve belki de bu nedenle birbirlerinin zamanına girebilme imkanı oluşuyor. ilişkilerini bir aşk hikayesinden çok, birbirlerinin zamanına konuk olmak gibi düşündüm. konukseverlik deyince aklımıza genellikle birini kendi evinde ağırlamak geliyor ama burada başka bir konukseverlik biçimi var. birinin hayatında, onun zamanında kendine geçici bir yer açmak. onu düzeltmeye, kurtarmaya ya da hayatına yerleşmeye çalışmadan, bir süreliğine onunla aynı zamanı paylaşmak. l'heuillet de gecikmeden, aksaklıktan, aksilikten söz ederken bunların yardıma ve konukseverliğe açılabileceğini söylüyor. (filmde bunun karşılığını gördüğümü düşündüğüm için özellikle bu kavramla okumayı seçiyorum.) çünkü charlotte ve bob'un birbirlerine açtıkları alan, hayatlarının olağan akışı içinde kolay kolay oluşabilecek bir alan değil. bir şeylerin aksaması gerekiyor. uykularının bozulması, beklemeleri, yabancılaşmaları, kendi hayatlarından geçici olarak kopmaları gerekiyor. tokyo'nun kendisi de bu açıdan ilginç. bir metropol olarak insana zamanı tüketmenin bin türlü yolunu sunuyor: yüz, eğlen, oyun oyna, iç, dans et, sabaha kadar şarkı söyle, yeni deneyimler yaşa... boş zamanın bile boş kalmasına izin verilmiyor. her an bir deneyime, bir tüketime, bir heyecana çevrilebiliyor. bob ve charlotte da zaman zaman kendilerini bu akışa kaptırıyorlar. ama film boyunca huzurlu değiller, aralık zaman ve geçiçi mekan hissi daha baskın hep. bir yerden bir yere gidiyor, bir şeyler yapıyor, oyalanıyorlar fakat bütün bunların içinde gerçekten anlamlı olan şey, birbirlerini görmeleri ve birbirlerine eşlik etmeleri oluyor. filmin romantizmi de klasik bir kavuşma anlatısından ziyade, gecikmiş bir iletişimin hikayesi oluşundan gibi geliyor. ikisinin de birbirinden hoşlandığını tahmin ediyoruz ama tam bir itiraf, bir açıklık, tam bir kavuşma sürekli erteleniyor. en sonunda bob'un charlotte'a kulağına söylediği ve bizim duyamadığımız o cümle kalıyor geriye. ne söylediğini bilmiyoruz. belki de bilmememiz gerekiyor. çünkü burada önemli olan sözün içeriğinden çok, iletişimin yeniden kurulabilmiş olması. bazen böyle.. hayatla yeniden senkronize olabilmek için önce hayatın mevcut ritminden çıkmak gerekiyor. lost in translation bu geçici çıkışı gösteriyor. o kısa zaman, her iki kişinin de kendi hayatlarına başka türlü dönebilmelerini mümkün kılıyor. l'heuillet'nin kitabında gecikmenin önemli hatta övgüye değer olmasının nedeni kısmen de olsa burada yatıyor. gecikmek, yalnızca bir yere geç kalmak değil bize dayatılan zamanda, bize dayatılan hızda ve bize dayatılan biçimde yaşamayı bir anlığına aksatmak. bir aralık yaratmak. o aralıkta "boşlukta" neyin kaybolduğunu, kiminle iletişimimizi yitirdiğimizi, kendi hayatımızın neresinde durduğumuzu fark etmek ihtimali.. gecikmenin armağanı ya da yazarın deyişiyle sürprizidir, bu. insan bazen hayatına yetişmek için değil, hayatına kendi özgül zamanına yeniden rastlamak için gecikir.

prafheimas 1 month ago

Young Sheldon

Chuck Lorre

85 Gönderi

Spoiler içeriyor fena dağıldım yedinci sezon son iki bölümde. ağladım hep, mary gibi yani gerçekten ölmesi mi lazımdı george'un? ne gerek vardı buna diye kızdım önce. ama hayata bunlar da dahil, kabullendim usul usul ağladım onlarla birlikte. ve sheldon'ın orta yaş halini…devamıfena dağıldım yedinci sezon son iki bölümde. ağladım hep, mary gibi yani gerçekten ölmesi mi lazımdı george'un? ne gerek vardı buna diye kızdım önce. ama hayata bunlar da dahil, kabullendim usul usul ağladım onlarla birlikte. ve sheldon'ın orta yaş halini görünce de çok duygulandım. dizileri yayınlandığı zamanlarda seyretmeyi sevmiyorum tezcanlı olduğum için. bir iki ay içinde çocukların gözümün önünde büyüdüğünü ergenliğe girdiğini görmek çok hoş bir şey. sanırım yıllara yayılan dizilerin en cezbedici yanı da bu, değişimlere tanıklık etmek. onlarla birlikte zorlanmak ve kabullenmek, birlikte gülmek hüzünlenmek. ailenin birer parçası gibi anıya dönüşmeleri.. halbuki izlerken birkaç kez de sitem etmiştim çok sevmeme rağmen,, bir daha dizi izlemeyeceğim çok vaktimi alıyor, film daha makul diye. ama şu an sabırsızlıkla the bing bang theory'e dönüp yetiskin sheldon'ı yeniden görmek arzusu da duyuyorum.. young sheldon karakterlerinin hepsini ayrı ayrı çok sevdim. hepsi üzerine teker teker düşünecek denli derin çizilmiş kendine has kişiler. ara ara mary'nin dindarlığı ve gözlerini bölertip durduğu anlar keyfimi kaçırdı tabii. anneliği ve dine aşırı zaafı bazen çok baskın geldiği için bir kadın olarak kendini ihmal edişine kızdım. ama neticede bir dönem dizisiydi. bugün bile hali hazırda yaşadığımız sorunlar bunlar. en sevdiğim kişi büyük anne connie tucker oldu. yasa dışı işlere girişmesini saymazsak bir de vasat ebeveynliğini büyük anne olarak hem çok eğlenceli hem de olgun bir kişiydi. kendi bireyselliğinden hayatı yaşama zevkinden ödün vermeyişini çok takdir ettim. sık sık güldüm esprilerine. amerikan toplum yapısı ekonomik kurumsal düzeni için de biraz canım sıkıldı. sürekli övüp durulan dünyanın "birinci ülkesi" ne yeterince demokratik hoşgörülü ne de refah düzeyi yüksek çünkü. tamam, teksas'ın bir kasabası söz konusu olduğu için çok daha kapalı ve muhafazakar bir toplum bu, ama amerika'nın yücelttiği bireycilik hiç hoş değildi. george'un işsiz kalması, krediyle yıllarca ödenmeye çalışılan ev taksitleri, bir tesisat bozulunca ona para ayıramayış, sheldon'ın 187 iq olmasına rağmen sürekli kendi yolunu kendisi açmaya çalışması.. eğer o yeterince bilinçli bir çocuk olmasa heba olup gidecek bir deha.. eğitimi için çocuk yaşta para toplamak için mücadele etmek durumunda kalması.. bunlar üzücü şeylerdi. kardeşleri missy ve georgie'e gelince onlar düşük zekalı değillerdi, hepimiz gibiydiler ama okul sistemi sadece bilişsel zekayı ödüllendirme üzerine kurulu. oysa missy duygusal zekada çok öndeydi, georgie ise psikomotor beceride diğerlerinden üstündü. bu da aslında son dönem eğitim eleştirilerini ve çoklu zeka kuramının önemini ortaya koyuyor. okuldan uzaklaşmak, liseyi bırakmak veya anne olayım ben en iyisi zengin eş bulup demeyi dayatmamalı çocuklara veya hemen zengin olmalıyım, yapabilirim diye gaza getirip yasadışı yollara sürüklememeli, gerçeklikten uzaklaştırıp. sevgi dolu sıcak elinden geleni yapan bir aile seyrettik evet ama zorluklarla da dolu bir ortamdı. yine de en çok hoşuma giden şey ateist olmasına rağmen sheldon'a büyük baskı yapılmamasıydı, mary çok dindar olmasına rağmen eşinin her gün içki içmesine sorun çıkarmıyordu. veya annesinin yaşam biçimi ona çok ters olmasına rağmen aradaki sevgi ve saygıyı yitirmiyorlardı. dizide en sevdiğim şey bu oldu. hepsinin zor yanları farklı özellikleri vardı ama aile olmak bunların ötesine uzanıyordu. yeri geliyor sheldon katı bir ateist olmasına rağmen sırf annesinin gönlü olsun diye vaftiz olmayı kabul ediyor, tanrıya olmasa da sana inanıyorum deyip sarılıyordu. tüm bunlar aile, akraba, komşuluk ve nihayetinde bir toplum olarak esnek olmanın sevgiyi ve iyi niyeti her şeyin üstüne koymanın önemini de gösteriyor. sheldon cooper harika bir karaktersin sen tüm hatalı eksik ve üstün yanlarınla. iyi ki çocukluğunu ve ergenliğini de seyredebildik. bu tür yapımları kabullenmek organik bir bağ kurmak izleyicide çok zor oluyor genelde ama benim için bu bütünlük tamamıyla kuruldu ve çok keyif aldım.

prafheimas 1 month ago

İçdeniz Balıkçısı

Ursula K. Le Guin

1 Gönderi

Spoiler içeriyor "udan'ı düşündüğüm zaman derinden derine, kemiklerimden de daha derinlerde, hiçbir yerde olmayan bir hiçkimse olduğumu biliyor, korkmuş bir hayvan gibi titriyordum." (196, ursula le guin) insan aynı anda birden fazla kişiyi sevebilir mi? evlilik neden yalnızca iki kişi arasında olmak…devamı"udan'ı düşündüğüm zaman derinden derine, kemiklerimden de daha derinlerde, hiçbir yerde olmayan bir hiçkimse olduğumu biliyor, korkmuş bir hayvan gibi titriyordum." (196, ursula le guin) insan aynı anda birden fazla kişiyi sevebilir mi? evlilik neden yalnızca iki kişi arasında olmak zorunda? le guin'in sedoretu'sunu düşünürken aklıma gelen ilk soru bu. alıştığımız modern aile düzeninde evlilik genellikle iki kişi arasında kurulur ve bu iki kişinin birbirine karşı duygusal, romantik ve cinsel olarak sadık olması beklenir. çoğu zaman aynı kişi hem sevgilimiz, hem eşimiz, hem cinsel partnerimiz, hem de çocuğumuzun diğer ebeveynidir. yani aşkı, cinselliği, aileyi ve ebeveynliği mümkün olduğunca tek bir ilişkide toplarız. ya insanın arzusu böyle işlemiyorsa? ya bir insan aynı anda birden fazla kişiye aşık olabiliyorsa? ya cinsel arzusu zaman içinde değişebiliyorsa? ya bugün sevdiği kişiyi yarın da sevmeye devam etse bile başka birine karşı da arzu duyabiliyorsa? ya bir ilişkiyi bitirmeden başka bir ilişki başlayabiliyorsa? le guin'in sedoretu sistemi de bu sorulara daha farklı bir yerden yanıt bulmayı deniyor. çünkü sedoretu, "evlilik iki kişi arasında olur" fikrini baştan reddediyor. ama bunu yalnızca "iki heteroseksüel çift birleşsin, dört kişilik bir aile olsun" gibi heteronormatif bir yerden de düşünmemek gerekiyor. aynı cinsiyetten insanlar da birbirleriyle romantik ve cinsel ilişki yaşayabiliyor; ilişkilerin yönü ve biçimi sabit bir şablona bağlanmıyor. üstelik bu yapı dört kişiyle sınırlı olmak zorunda da değil; esas mesele, evliliğin tek bir çiftin kapalı ilişkisi olarak düşünülmemesi. kısaca le guin evliliği, insanların arzularının hiç değişmeyeceği varsayımı üzerine kurmuyor. çünkü insan sabit arzuları olan bir varlık değil. bunu kabul ettiğimiz anda modern tek eşli evlilik kurumunun temelindeki varsayım biraz sarsılıyor. bir insanın arzusu değiştiğinde ne oluyor? çoğu zaman iki seçenek var, ya arzu bastırılıyor ya da ilişkinin kendisi tehdit altına giriyor. birine aşıkken başka birine aşık olmak, mevcut ilişkiye karşı bir ihanet olarak görülüyor. çünkü sistem bir kişiyi seçtiysen, arzunun geri kalanını da geride bırakmalısın, diyor. sedoretu ise başka bir ihtimali deniyor. insanın arzusu değişebilen bir şeyse, evlilik kurumu da bu değişkenliği taşıyabilecek kadar esnek olabilir mi? ama tabii le guin burada insanı idealize etmiyor. sedoretu'nun ortaya çıkması kıskançlığı, özlemi, karşılıksız aşkı veya kaybı ortadan kaldırmıyor. çünkü bunların kaynağı yalnızca evlilik kurumunun biçimi değil; insanın kendisi. birinin arzusu değişirken diğerininki aynı kalabilir. biri unutabilir, diğeri özleyebilir. bir insan yeni birine aşık olabilirken bir başkası hala eski ilişkisinin içinde kalabilir. yani sedoretu, insanın temel problemini çözmüyor. sadece o problemi başka türlü yaşamayı mümkün kılıyor. le guin'in sorusu "en iyi evlilik biçimi hangisi?"den ziyade şunu sorgulamaya itiyor; insan değişiyorsa, neden kurduğumuz ilişkiler insanın hiç değişmeyeceği varsayımına dayanıyor? ve belki de sedoretu'nun modern aileyle ortak noktası da burası. ikisi de insanın birilerine bağlanma, birlikte yaşama, bakım verme ve ait olma ihtiyacına cevap vermeye çalışıyor. fark, bunu nasıl yaptıklarında. modern tek eşli aile, bütün bu bağları mümkün olduğunca iki kişinin arasında topluyor. sedoretu ise bunları daha geniş bir ilişki ağına dağıtıyor. ama sonuçta ikisi de aynı gerçekle karşılaşıyor: insan değişiyor. hiçbir aile biçimi insanın arzusunu, zamanını ve duygularını sabitleyemiyor. le guin'in yaptığı şey, bu değişkenliği yok saymayan bir kurum hayal etmek. yani sedoretu kusursuz bir "alternatif aile modeli"nden çok, insanın değişkenliğini kabul etmeye çalışan bir deney gibi. şimdi gelelim öyküdeki bir başka meseleye... bir yere aniden çörtüyorsak oraya gerçekten gitmiş olur muyuz? çörtme üzerine düşünürken akla takılan soru bu. çünkü bir yerden başka bir yere gitmek yalnızca mesafeyi aşmak değildir. arada geçen zaman da yolculuğun kendisidir. bir yerden ayrılırsın. beklersin. özlersin. yolda değişirsin. sonra başka bir yere varırsın. peki ya bunların hiçbirini yaşamadan, bir anda başka bir dünyada bulunsaydın? çörtme tam olarak bunu yapıyor. mekanlar arasındaki mesafeyi ortadan kaldırıyor ama belki de bununla birlikte insanın bir yerden başka bir yere ait olmasını sağlayan şeyi de ortadan kaldırıyor: geçişi, byung chul han deyimiyle söylersek insanı oluşturan, dayanağı olan süremi yok ediyor. çünkü bir deneyimin deneyim olabilmesi için bir "önce" ve "sonra" gerekir. bir olayın gerçekleşebilmesi için arada bir zaman aralığı vardır. eğer o aralık yoksa, olay yaşanmış olur mu? yoksa yalnızca sonuç mu ortaya çıkar? öykü kişilerinin de sık sık sorduğu soru budur. çörtmenin yarattığı yabancılaşma bu yüzden sıradan bir jetlagden daha derin. jetlagde bedenin biyolojik saati ile bulunduğun yerin zamanı birbirine uymaz. çörtmede ise insanın bedeni başka bir yerdeyken benliği hala başka bir zamanda kalabilir. bu yüzden çörtme yalnızca mekan kavramını değil, ev kavramını da sarsıyor. çünkü ev sadece dört duvar değildir. ev, tekrar tekrar döndüğümüz yerdir. geçmişimizin biriktiği yerdir. bedenimizin alıştığı, başkalarının bizi tanıdığı yerdir. bir yere ait olduğumuzu hissetmemiz için orada bir süre yaşamamız, orayla bir geçmiş kurmamız gerekir. çörtme ise "buradan oraya" gitmeyi neredeyse anlamsızlaştırıyor. çünkü ortada bir yol yok. beklemek yok. ayrılığın süresi yok. dönüşün anlamı değişiyor. ve hideo'nun trajedisi biraz da bu. hideo dünyalar arasındaki mesafeyi aşabilen bir insan. bilime ve fiziğe kendini vermiş; evrenin nasıl işlediğini anlamaya çalışmış. ama bütün bu mesafeleri aşarken, kendi içindeki mesafeyi aşamayan hatta bunu farkında bile olmayan biri. isidri'ye duyduğu aşkı ve özlemi, onun yokluğuyla karşılaşana kadar tam olarak fark edememiş olması bu yüzden çok sarsıcı. hideo dünyalar arasında çörtürken aslında kendisinden de uzaklaşıyor. sevdiği kadından uzaklaşması, bir süre sonra onun ne anlama geldiğini fark etmesini sağlıyor. belki de aşkını anlayabilmesi için arada bir zaman aralığına ihtiyaç vardı. hideo'nun ranzasında tek başına, sabaha kadar hüngür hüngür ağlaması bu yüzden öykünün en güçlü anlarından biri. bütün hayatını bilime vermiş bir insanın, sonunda bilimin açıklayamayacağı kadar ilkel ve bedensel bir acının içine düşmesi. titreye titreye ağlayan hideo, bir anda bütün o bilimsel dünyadan çıkıp yalnızca özleyen bir canlıya dönüşüyor. bu da insanoğlunun evrensel paradoksuna getiriyor bizi. hideo gezegenler arasındaki mesafeyi aşabiliyor ama sevdiği insanla arasındaki mesafeyi aşamıyor. daha doğrusu, fiziksel mesafeyi aşabildiği halde kendi duygularına olan mesafeyi aşamıyor. şöyle diyor kadına: "seni özlediğimi bilmiyordum. ama senin için ölüyordum. bu yüzden ölüp gidebilir ama nedenini hiç anlamayabilirdim isidri." çörtme ona dünyanın sınırlarını aşma imkanı veriyor; ama kendisini de beraberinde götürüyor. velhasıl insan ne kadar uzağa çörtürse çörtsün, kendisinden kaçamıyor. çörtme mesafeyi yok ediyor ama deneyimi de tehdit ediyor. oysa insanın kimliği o mesafelerin içinde oluşuyor. bir yere gitmek için gereken zaman, birini özlemek için gereken yokluk, bir eve dönmek için gereken yol, bir ilişkiden çıkıp başka birine dönüşmek için gereken süre... bütün bunlar insanın hayatındaki "aralıklar" ve insan, o aralıklar olmadan hiçbir yere gerçekten varamıyor.

prafheimas 1 month ago

Yeni Hayat

Robert Zemeckis

108 Gönderi

Spoiler içeriyor filmi izleyeli kırk sekiz saati geçti ama hala wilson'da kaldı aklım. üstüne şiir yazılacak denli hüzünlü. üzgünüm wilson özür dilerim wilson yapamam wilson... wilson seni ıssız bir adada yarattım kendi kanımdan suretimden ruhumdan ve okyanusta yitirdim wilson.. herkesin kendi içinde…devamı

prafheimas 1 month ago

Kızıma Felsefe Öğretiyorum

Roger-Pol Droit

2 Gönderi

araştırmacı yazar ve siyasal bilgiler üzerine dersler veriyormuş. türkçeye 101 gündelik felsefe deneyimi adlı eseri de çevrilmiş. benim ilgimi kısa metni kızıma felsefe öğretiyorum ile çekti.. açıkçası beklentimin biraz altında bir metin olmuş. gerçekten de on altı yaşındaki kızı ile…devamı

prafheimas 1 month ago

Solgun Mavi Gözler

Scott Cooper

71 Gönderi

Spoiler içeriyor christian bale keşke benim sevgilim olsaydı, hatta direkt benim olsaydı ya. bu filmde de karizmasına bayılarak seyrettim. filme adını veren soluk mavi gözler edgar allan poe'nun boşboğaz yürek adlı kısa bir öyküsünde geçiyor: "ihtiyarı severdim. bana karşı uygunsuz hiçbir davranışı…devamıchristian bale keşke benim sevgilim olsaydı, hatta direkt benim olsaydı ya. bu filmde de karizmasına bayılarak seyrettim. filme adını veren soluk mavi gözler edgar allan poe'nun boşboğaz yürek adlı kısa bir öyküsünde geçiyor: "ihtiyarı severdim. bana karşı uygunsuz hiçbir davranışı olmamıştı. hiç kırmamıştı beni. altınında gözüm yoktu. sanırım neden gözüydü! evet, evet neden buydu! gözlerinden biri akbaba gözüne benziyordu: perde inmiş soluk mavi göz. ne zaman üzerime dikilse kanım donuyordu; sonunda ihtiyarın canını almaya, kendimi o gözden sonsuza dek kurtarmaya karar verdim. (...) her gece her gece yarısı dolaylarında ve her seferinde gözü kapalı buldum; bu yüzden de işe girişemedim bir türlü, çünkü sinirime dokunan ihtiyar adam değil, onun o kem gözü'ydü. (...) göz açıktı -hem de faltaşı gibi- onu görmemle sinirimin tepeme fırlaması bir oldu. çok net bir şekilde gördüm; üzerinde iliklerimi donduran o iğrenç perdesiyle soluk mavi bir göz." (s. 224, iletişim) filme adını veren bu metnin özel bir anlamı var mı acaba? metinle film arasında herhangi bir bağ göremedim ben, öykü absürt takıntılı bir delinin pardon kendinin ısrarla deli olmadığını iddia eden birinin müthiş bir monoloğu... filme adını vermesi dışında bu leitmotifin tek anlamı benim için edgar allan poe rolündeki adamın iri mavi gözleriydi. biraz da poe şair olduğu için şiirsel bir ad seçilmiştir belki. filme gelirsek; cinayet çözülünce bu ne kör göze parmak bir kurgu böyle, zaten apaçık tüm işaretler gösteriliyordu diyordum ki acemi bir dedektif izleri olarak ters köşe oldum filmin sonunda. filmin asıl dedektifinin de edgar allan poe oluşu beni ayrıca mest etti. dedektife akademiye güvenmiyor musunuz? diye sorulunca açık açık evet, gençleri yozlaştırıyorsunuz, düşünme becerilerini felç ediyorsunuz falan diyerek dalması... o zaman hristiyanlığı hatta isa'yı da suç ortağı görüyorsunuz demek bu denince de evet öyle zaten çıkışı.. din ve orduya teslim edilen iradenin altından okültizm gibi bok püsür taciz tecavüz vakaları çıkması pek şaşırtıcı değil malum. finalin şaşırtması güzeldi dediğim gibi ama ona giden yol, kurgu zayıftı yine de. kitabını bilmiyorum nasıldır ama aile çok kolay kendini ele veriyor ve biraz daha detaylı işlenebilirdi nasılsa altından başka bir şey çıkacak diye bu kadar savruk olmaya ne lüzum vardı... hadi biz gidiyoruz ayin yapmaya tadında yaşanıyor, kütük mütük düşüyor, oldu bittiye geliyor. sonunda poe adamın el yazısını yakıyor ele vermek yerine tabii ondan seyirci olarak yine de bunu bekliyoruz elbette. ama adamın da elini kolunu sallayıp gitmesine gönlümüz razı değil. haliyle sonunda kızının intihar ettiği yerde bize dönmesi yüzünü tamam dedektif baba da kendini atacak, zaten ne olacağdı diyerek hüzünlü bir iç çekişle işin içinden çıkabiliyoruz. bir de aslında kızının kaçtığını falan söylemesi filmin başında cidden çok saçmaydı, daha dikkatli seyirci çok erkenden anlamıştır meseleyi. ben sadece bu ne lan koskoca ünlü dedektifsin daha kendi kızını mı bulamadın demekle yetindim. bir kez daha anlıyoruz ki hikayedeki hiçbir şey laf olsun diye söylenmez.

prafheimas 1 month ago

Kill Bill: Vol. 2

Quentin Tarantino

60 Gönderi

Spoiler içeriyor volume 1 ve volume 2'yi onca popüler olmasına ve ara ara merak etmeme rağmen yeni izledim. çok zevkliydi her sahnesi. dövüş sanatı doğu batı karizmasıyla birleşince çocukluğa gittim. aşırı hoşuma giderdi bu filmler tv'ye her çıktığında. sağa sola tekme yumruk…devamıvolume 1 ve volume 2'yi onca popüler olmasına ve ara ara merak etmeme rağmen yeni izledim. çok zevkliydi her sahnesi. dövüş sanatı doğu batı karizmasıyla birleşince çocukluğa gittim. aşırı hoşuma giderdi bu filmler tv'ye her çıktığında. sağa sola tekme yumruk atardım heyecanla ve oğlanları dövmek isterdim. yine öyle bir enerjiyle şiddet başımı döndürdü, samuray kılıcımı ve sarı ceketimi sırtıma geçirmiş gibi bir hışımla kalktım film bitince ve aksiyon alıp bitmiş makineden çamaşırları çıkarıp astım. neyse filme döneyim, şimdiye kadar söylenen söylenmiş, yorumlar tükenmiştir muhtemelen ama sözün biricikliğine güvenerekten ekleyelim,, benim dikkatimi çeken ve beni asıl huzursuz eden şey, bu insanların hiçbir şeye sadık olmaması meselesi oldu. üstelik de tam bir onur yasası falan var gibi sanıyorsun aniden beklenmedik bir götlük yaşanıyor. çocuk görünce kavga duruyor, usta görünce herkes ciddileşiyor, kardeşlikten söz ediliyor. tamam, diyorsun, demek ki katil manyak falan da olsalar bunların da kendi ahlakı bir iki kuralı var. sonra biri kahve teklif ettikten beş saniye sonra silah çekiyor. diğeri yıllarca diz çöktüğü ustasını zehirliyor. orospuluk yapıyor söz verdiği anlaştığı insana. bu şekilde kötülük bile yapılamaz, ne boktan bir örgütmüş bu böyle. bill maalesef iyi yetiştirememiş onları ve doğunun dövüş sanatını felsefesini sikine taşağına sürüp kendi sonunu getirmiş anca. tabii amerikan sarışın kızımız için bu geçerli değil pek. sempati duyulabilecek tek katil o ve bir katilden anneye evrilme hikayesi olarak epey bedel ödüyor bu uğurda. hem de çok onurluca yapıyor, açık oynuyor çoğu kez. dan diye giriyor mekana olaylara düelloya çağırıyor ve tek kişi yapıyor bunu hep. en sevdiğim ayrıntılardan biri hattori hanzo'ydu. yeminini bozmasının sebebi gelin'in insanî yanının tamamen kaybolmadığını görmesiydi. ve bill'i dolayısıyla kötüyü yok etme ihtimaliydi. insan bazen bir kötü eyleme sebep olunca artık yemin etmesi ve yapmaması dahi durumu düzeltmez tam aksi yönde yeniden eyleme geçmesi gerekir. filmin sonu güzel bitiyor. insan değişebilir diyor, yani en azından önünü açıyor. ama bunun yolu hoşça kalın ben artık ben başka biriyim, demekten geç(e)miyor. eski hayatın peşini bırakmıyor çünkü. tek tek gelip hesabını soruyor. değişmekse hepsiyle hesaplaşıp mücadele etmek ve alt etmekle mümkün olabiliyor. en azından başa dönebilmek için. güzel gelinimiz kara mamba da katildi ve ölmeyi hak ediyordu ama hiç olmazsa örgütü yok etti bu sırada epey bir acı çekti. ne de olsa yaptığımız hiçbir şey yanımıza kâr kalmaz, psikanalizin öğrettiği gibi.

prafheimas 2 months ago

101 Deyim 101 Öykü

Süleyman Bulut

2 Gönderi

süleyman bulut'un derlediği deyimler öyküsü. 101 atasözü 101 öykü kitabından daha çok beğendim bunu. sözlü edebiyatla, gelenekle bağı güçlendiriyor her bir öykü, masal, kıssa, fabl, fıkra.. çoğunluğu da komik ve eğlenceli. çocuklarla da yetişkinlerle de kolayca sohbet konusu olabilecek anlatılar.…devamısüleyman bulut'un derlediği deyimler öyküsü. 101 atasözü 101 öykü kitabından daha çok beğendim bunu. sözlü edebiyatla, gelenekle bağı güçlendiriyor her bir öykü, masal, kıssa, fabl, fıkra.. çoğunluğu da komik ve eğlenceli. çocuklarla da yetişkinlerle de kolayca sohbet konusu olabilecek anlatılar. özellikle iletişim becerisinin güdükleştiği günümüz için güzel bir kaynak. hemen akılda kalıyor, birilerine anlatmak istiyor insan. yine meşhur nasrettin hocalı fıkralar veya hepimizin bildiği aşina olduğu hikayeler de var. örneğin fatih sultan mehmet'ten dilimize giren gemileri yürütmek gibi. moğolların karamanoğlu beyliği ile mücadelesinde koyun postuna gizlenmiş erlerle baskına uğrayan moğol'un karamanın koyunu, sonra çıkar oyunu deyişi gibi.. antalya, insuyu mağarasına kaçıp su içen keçiler yüzünden ne olduğunu anlamadığından deliye dönen çobanların keçileri kaçırdım diye dövünmesi.. bir yılan ile yaşlı yoksul adamın merhamet ve vefaya yönelik enfes bir öyküsü olan kuyruk acısı.. köroğlu'nun çalınan meşhur kıratı bulunca atı alıp üsküdarı geçmesi... bir decebelitarık boğazı`na adını veren ve endülüs emevilerinin temellerini atan tarık bin ziyad'ın gemileri yakması.. özetle içinde favorim olan çok metin var ama bir tanesini seçeyim: çizmeden yukarı çıkmak [ haddini aşmak, yetkisi dışında konulara karışmak] "eskiden, cook çok eskiden efes kentinde bir ressam yaşardı. bir alışkanlığı vardı bu ressamın; ne zaman sergi açsa kendisi bir perdenin altına gizlenir, sergiyi gezenlerin eleştirilerine kulak verirdi. haklı bulduğu eleştiriler olursa resimde, ona göre düzeltmeler de yapardı. bir gün yine perdenin arkasına gizlenip yapılan yorumları dinlerken bir izleyicinin söyledikleri dikkatini çekti. "çizmenin körük kıvrımlarında yanlışlar var," diyordu sergi izleyicisi. yanındaki arkadaşına bir bir anlatıyordu bu yanlışları. ressam, bu eleştirileri kimin yaptığını çok merak etti. perdenin arkasından çıkıp kendini tanıttı ve sordu: "siz kimsiniz?" "ben kunduracıyım, çizme dikerim." ressam bunu duyunca saygıyla selamladı onu. bundan cesaret alan adam: "başka yanlışlar da var," dedi. "ya? nedir acaba öğrenebilir miyim?" "elbette," dedi adam. tablodaki adamın gözleriyle ve ceketiyle ilgili eleştiriler yapmaya başladı. ressam tabloya baktı. tablodaki adamın gözlerini ve ceketini inceledi. sonra sergi izleyicisine dönerek: "bana sorarsanız çizmeden yukarı çıkmayın!" dedi."

prafheimas 2 months ago

101 Atasözü 101 Öykü

Süleyman Bulut

2 Gönderi

çocuklar için eğlenceli bir kitap. içinde meşhur nasrettin hocalı fıkralar, fabllar, tarihi öyküler de var. sultan ikinci mahmut dönemimde kavalalı mehmet ali paşa isyanına karşı rus çarından denize düşen yılana sarılır denerek yardım istenişi, bolubeyi'nden babasının intikamını alan köroğlu'nun el…devamı

prafheimas 3 months ago

Bir Kadının Kavgaları ve Dönüşümleri

Edouard Louis

16 Gönderi

Spoiler içeriyor eduard louis’nin bu metni, ilk bakışta bir annenin geç yaşta dönüşüm hikayesi gibi. ancak metin üzerinde durup düşündükçe bunun yalnızca bireysel bir kurtuluş anlatısı olmadığını anlarız. louis’nin annesi monique’in hikayesi, patriyarka, sınıf, bakım emeği, ekonomik bağımlılık ve özneleşme süreçlerinin birbiriyle…devamıeduard louis’nin bu metni, ilk bakışta bir annenin geç yaşta dönüşüm hikayesi gibi. ancak metin üzerinde durup düşündükçe bunun yalnızca bireysel bir kurtuluş anlatısı olmadığını anlarız. louis’nin annesi monique’in hikayesi, patriyarka, sınıf, bakım emeği, ekonomik bağımlılık ve özneleşme süreçlerinin birbiriyle nasıl iç içe geçtiğini gösteriyor. üstelik ezbere bildiğimiz şeylere bakıp sorgulamamızı sağlayarak. okuduktan sonra neler yazılmış metin hakkında diye birkaç yazı inceledim. bir ikisine değinmek istiyorum kendi yorumumla birlikte. sanatokur’a yazan zeynep nur ayanoğlu özellikle mikro hiyerarşiler ve mikro iktidar ilişkilerine yer veriyor. özellikle ontolojik eşitsizlik kavramı ilgi çekici. çünkü monique’in yaşadığı eril şiddet ve ekonomik yoksunluk yalnızca maddi düzeyde kalmaz; zamanla ontolojik bir eşitsizliğe dönüşür. kadın yalnızca ekonomik olarak bağımlı değildir; kendi yaşamını kurabilecek bir özne olma kapasitesinden de mahrum bırakılmıştır. bu nedenle kırk beş yaşında politik bir özneye dönüşmesi, sadece evden çıkmak ya da bir ilişkiyi terk etmek anlamına gelmez; kendi varlığını yeniden tanımlama girişimidir. ancak burada ayanoğlu’nun vurguladığı önemli bir gerilim vardır: iktidar ilişkileri yalnızca tek yönlü değildir. güç ilişkileri el değiştirdiğinde tamamen ortadan kalkmaz, yeni biçimler alır. bu da metni basit bir özgürleşme anlatısından ayırır. taşranın sınıfı kent yaşamının sınıf katmanlarında devam eder. louis’nin dediği de budur, annem hala paris'in dışına çıkmış değildi, yakındaki ucuz marketlerden alışveriş yapıyordu. burjuvazi nimetleri hala mümkün değildir ve zaten beklediği de bu değil. kendi hikayesini mevcut koşullar içinden çekip çıkarıp var edebilmesi ve mutlu olabilmesi umut verici bir dönüşüm hikayesidir oğul için. beyza yıldırım’ın sahneden’deki yazısı ise başka bir gözle daha bakma imkanı sunuyor. yıldırım, monique’in özne, bir ben, kimlik olarak değil, toplumsal sıfatlarla tanımlandığını vurgular: "anne, eş, bakıcı, hamarat genç kız, uslu çocuk." kadının kendiliği, kendi başına bir varoluş olarak değil, başkalarına hizmet eden roller toplamı olarak inşa edilir. judith butler’ın performatif cinsiyet dediği de budur; yani kadınlık doğal bir öz değil, tekrar eden toplumsal performanslar dizisi oluşu. monique de yıllarca bu performansı sürdürür: bakım veren, onaran, katlanan kadın. "kendisi için var olan" bir özne olmaktan çok, başkaları için yaşayan bir varlık. monique’in çocukları için kalma ısrarıysa benim en çok ilgimi çeken yerlerden. ilk bakışta annelik fedakarlığı gibi görünen tutum, aslında bakım emeği etrafında kurulmuş karşılıklı bağımlılık ilişkini ifşa ediyor. daha önce savunma mekanizmalarında denk geldiğim kişinin kendi olma sorumluluğundan kaçış biçimlerinden biri olan fedakarlık, kendini kurban etme motifi. zizek de buna sahte fedakarlık diyordu. çünkü kendini inşa etmek, özgürlüğü üstlenmek fena halde zor ve bedel isteyen bir süreçtir. kırk beş yaşındaki bir kadının, yetişkinliğe yaklaşmış çocuklarının hayatını hala kendi varlığının koşulu olarak düşünmesi, yalnızca sevgiyle açıklanamaz zira. kadının kendi gerekliliğini bakım üzerinden kurduğunu da hissettiriyor. "ben gidersem onlar ne yapar?" sorusunun arkasında başka bir soru gizli: "gidersem ben kim olurum?" anlatıcı annesini cesaretlendirirken "yapabilirsin, hayır, kimse sen olmayınca hayatını sürdüremeyecek değil" diyerek bir adım atması için çabalar. nitekim bunu yaptığında louis’nin kardeşi annesi gittikten sonra bilgisayar bağımlılığını bırakır ve kendine çeki düzen verir. demek ki çocuğun yetişkinliğe geçebilmesi için eşdeyişle sütten kesilmesi için anne çocuğu çocuk da anneyi geride bırakabilmelidir. artdog’da kemal aydoğan’ın röportajına da baktım sahneye taşırken nasıl ele aldıklarını merak ettiğim için. oyunun yönetmeni oluyor kendisi. merkeze bourdieu’nün simgesel şiddetini koyduğundan söz ediyor aydoğan ise. nedir peki simgesel şiddet? tahakkümün açık baskı olarak değil, doğal ve meşru görünen normlar olarak içselleştirilmesi. kadının bakım emeğini kendi doğal görevi sayması.. ev içi angarya, görünmez emek.. mütemadiyen tekrar eden bir kısır döngü kadını eve hapseder. işin ilginç tarafı bu görünmezlik, teknolojik gelişmeyle ortadan kalkmıyor. ev içi teknolojilerin yaygınlaşmasına rağmen kadınların haftalık ev içi emek sürelerinin ciddi biçimde azalmamış olduğunu gösteren raporlar acayip şaşırttı beni. robot süpürge, bulaşık makinesi ya da çamaşır makinesi fiziksel yükü hafifletiyor ama bakım emeğinin ağırlığı mekanik işlerden daha fazlasına yöneliyor bu kez. planlama, duygusal emek, çocuk takibi, aile organizasyonu ve zihinsel koordinasyon yine kadının üzerinde şu an. kadın ücretli işgücüne katıldığında bile çoğu zaman yalnızca ikinci bir vardiya ekleniyor ev işleri. beni en çok düşündüren şeylerden biri sınıf meselesi oldu. daha dogrusu sınıflı toplumun sınıflı eğitim sistemi. kapitalist sistemin işlediği her yerde aynı şeyler yaşanıyor. annesi annemiz, kardeşleri kardeşlerimiz adeta. louis için eğitim, taşradan çıkışın neredeyse tek meşru kanalı ve bunu bir ölçüde başarıyor evet, ancak kardeşlerinin ebeveyn yaşamını yinelemesi tesadüf değil. bourdieu’nün habitus ve eğitimde yeniden üretim kavramları ile düşünürsek eğitim sistemi teorik olarak mobilite vaat ederken, pratikte çoğu zaman mevcut sınıfsal düzeni yeniden üretiyor. alt sınıf çocuğu yalnızca ekonomik kaynaklardan değil, tahayyül ufkundan da mahrum bırakılır çünkü. bilgisayar oyununa saplanan ve gelecekten umudunu kesen çocuklar veya alkol bağımlısı ağabey yalnızca bireysel kayıp hikayeleri hele ki iradesizlik hiç değil. kimsenin ondan başka bir hayat istemediği bir düzen içinde çocuk da kendisi için başka bir gelecek imkanını arzu etmeyi düşünmeyi bırakır. zamanla da sistemin ona reva gördüğü seçeneklerle uzlaşır, eğitim halk için kendini üretmek için çocuklarda adeta rıza üretme rejimi olarak iş görüyor. başarısızlık çoğu zaman çalışmama sonucu değil burası senin alanın değil mesajının içselleştirilme süreci ve çocuğun bana verilen imkanı değerlendiremedim suçlu olan benim fikrini kabullendirme mekanı. özetle louis’nin kitabı yalnızca bir annenin hikayesi değildir. ben söz etmedim burda ama bir "ibne" oğulun heteronormatif toplumda hem aile içinde görünmezlik çabası, öfkesi, utanç, suçluluk içinde büyümesi hikayesi hem sınıfın, patriyarkanın ve bakım rejimlerinin insan hayatlarını nasıl biçimlendirdiğinin hikayesi.. birçok açıdan bakılabilir sosyolojik kaynak. yine de umutlu bir metindir bu. gerçek hayata ayakları sağlam basan, koşullar içinden kendini çekip çıkaran bir özne oluş süreci. sonunda annenin de oğulun da kendileri olarak kendileri adına sohbet edip mutlu olabildikleri ve bunu her şeye rağmen kendi eylemleriyle hak ettikleri bir metin.