ronsel black, iç savaşı atlatmış, köleliğin kaldırıldığını ilan etmiş ülkesi adına yine dönemin en ırkçı politikasına sahip düşman ülke'ye (almanya) karşı savaşa gitmiş, madalyalar almış fakat yurduna dönerken siyahların beyazlarla birlikte yolculuk edemediği otobüslerle, ön kapıdan çıkmasının mümkün olmadığı dükkanlarla karşılaşıyor. cehalet, kapalı kırsal toplumlara bayılır. insanoğlu, temelsiz bir düşünce uğruna ne kadar vahşileşebilir çok güzel gösteriyor film. bence izlenmeli.
Böyle bir mükemmelliğe buradaki ilk gönderiyi yazma şerefine sahip oluyorum. Öncelikle kabul ediyorum ki okuması zor bir kitap, ama zor olması mükemmelliğinden bir şey kaybettirmiyor. Olaydan ziyade durumsal bir kitap daha çok, serinin devamına başlamak için fırsat bulamadım ben açıkçası ama belki devamında daha çok olay olur bilemiyorum şimdilik. Durum hikayesi sevmeyenler daha da zorlanır okumakta bunu söylemek gerek. Peki neden mükemmel? İnsan psikolojisi ve insan doğasının tuhaflığına yönelik mükemmel tespit ve cümleler var bol bol, okuru mest ediyor, okurken birçok kez gülümsemekten kendimi alamadım. Hele ilk bölümde, annesinden bir iyi geceler öpücüğü alabilmek bu kadar mı resital seviyesinde anlatılır, gerçekten şapka çıkarılır. Ne yaşadın sen veya nasıl bir gözlem gücü veya nasıl bir hissetmek, sayın proust? Peki neden zor kitap, çeviri çok başarılı, ancak bazı cümleler öyle uzun ve öyle komplike ki, bazen anlamak için üç kez okumak gerekiyor, nazlı bir kitap yani, o yüzden zor? Bir de olaydan ziyade durum kitabı demiştim, bu da akıcılığı zorlaştıran bir durum gibi bazı yerlerde? Kitabın en leziz bölümü bence ikinci bölüm ki burada, m. swann özelinde, pek de istenilmeyen bir ilişkinin zamanla aşka ve bundan sonra da nasıl bir takıntıya dönüştüğünü adım adım, usul usul okuyor ve hissediyoruz, gerçekten müthiş bir şekilde yazar bunu bize hissettiriyor, m. swann ile birlikte biz de şüpheye düşüyor, biz de şüphelerin bizi fiziksel ve mental olarak yormasından tükeniyoruz adeta. Bunun adı aşk mı takıntı mı karar vermekte zorlanıyoruz, yeter artık diyor ama şüphelerin peşinden gitmekten kendimizi alamıyoruz. Kitap dediğin olay anlatmalı, akıp gitmeli, bir cümle anlamak için tekrar edilmez diyenlere pek tavsiye etmem, ama bunlar sanat kriteri değil ki diyenler, okurken biraz zorlanma pahasına okumalı.
Birinci Bölüm olan Dekalog Jeden için yazmak istiyorum: "ben senin tek tanrınım" emrine ithaf olunan bölümdür. bölümün amacı, diğer bölümlerde de olacağı gibi, sonuçtan ziyade süreç üzerinden bazı sorgulamalar yapmak. parantez açmak istediğim bir konu da logos kelimesinin söz, düşünme, akıl, oran, ölçü gibi çok anlamlı bir sözcük oluşu, deka-log (on emir) kelimesi düşünüldüğünde işlenen ilk konu çok da anlamlı bir hal alıyor. pavel adlı küçük bir çocuk özelinde tanrıya imanın ve tanrı yerine bilime, ölçülebilirliğe olan imanın çatışması işleniyor. tanrıya olan inancı halası, bilime olan inancı ise babası temsil ediyor.insan aklıyla her şeyi hesaplayabilecek, mutlakiyet seviyesine ulaşabilecek bir varlık mıdır? tutan bir buzun ne kadar süre sonra eriyeceğini, tüm her şeyi hesaba kattım, sonuç bu derseniz, kendinizden tamamıyla emin olmanız mümkün mü? kullandığınız formül gerçekten güvenilir bir formülse, yine de fırsatınız varsa eğer bunu test etme ihtiyacı duyar mısınız? tanrı veya allah inancı birçok kez şüphenin olduğu yerde zayıflamaya başlar gibi bir algımız var, acaba bu inanç tam da tereddüt ve şüphenin olduğu yerde mi başlıyor? aciz oluşumuzu kabulleniyor ve bunun yarattığı stresi, algımız dışında bir varlığı mutlak kabul ederek mi gideriyoruz, yoksa zaten bizim aciziyetimizin başladığı yerde mi tanrı var? film bu soruları sordurtuyor diyebilirim. pavel'in öleceği henüz filmin başında belli oluyor gibi ama dediğim gibi amaç zaten süreci işlemek sanki. daha filmin başında pavel'in babasına ölüm üzerine sorular sorması ve babanın bir yerden sonra tıkanıp bunları düşünmek için yaşın çok genç cevabını vermesi, insanlığın cevabını aradığı en temel sorusuna karşı cevapsız kalışını temsil ediyordu, klasik de olsa güzeldi. aslında film, en sonunda pavel'in ölümüyle bunları düşünmek için hiçbir zaman erken olmadığını, aksine düşünme yeteneğini kazanmanın bu sorularla meşgul olmaya başlamak için yeterli, hatta düşüncelerimizin kaçınılmaz meşgalesinin ölüm olduğunu vurguladı. babası, her şeyin hesaplanabileceği, insan aklının en temel yol göstericisinin bilim olduğunu düşünüyor ve tanrı inancını, soruların ve sorunların içinden çıkamayan insanların kendilerini rahatlatma metodu olarak görüyor. oğlunu da bu doğrultuda yetiştiriyor ki oğlu da oldukça zeki, yani bu yolda yürüyebilmek için gerekli ekipmana sahip, zekası sağlam bir buz pateni gibi buzda ilerleyebilir. lakin pavel'in bu kadar zeki oluşu ve bilim yolundan aldığı zevke rağmen, sesini dinlemekten alıkoyamadığı soruları ve zekasının cevaplamakta zorlandığı ölüm gibi sorular beliriyor. bunları bir başka bakış açısından, halasından aldığı tanrı inancını temel alan görüşle cevaplamayı deniyor, daha doğrusu halası cevaplamayı deniyor. sonrasında donmuş olan gölde buz pateni yapmak istediğini babasına bildiren pavel, babasıyla çok güvendikleri bilime başvurup gölün ertesi gün erimeyeceğini hesaplıyorlar. fakat baba oğlunu yatırdıktan sonra, göle gidip emin olabilmek adına kendisi buzu test ediyor, üzerinde kayıyor, buza vuruyor vs. işte tam da burada bence dediğim soru anlam kazanıyor. yani, "temelde gücünü sıfır ve bir arasındaki farkı anlamaktan alan bir bilgisayarın iyi programlandığında estetik zevkleri olabileceğine" kadar görüşlerini ilerletmiş, bilimi bu kadar kesinkes yol gösterici almış birisi, yine de kendisiyle çelişircesine hesaba güvenmeyip kendisi test etmeye gidiyor. hatta gitmeden önce hesabı iki kere yapıp aynı sonucu bulmasına rağmen. işte buradaki soru, tanrı inancının, yaşamdaki şüphe nedeniyle zayıflamaktan ziyade, aslında gücünü aldığı temel nokta bu şüphe midir? hesapların bittiği ama yine de şüphenin var olduğu noktada tanrı inancı mı güç kazanıyor? bilim bize yol gösterici olsa da, bilim tanrıdan gelip tanrıya gitmesi gereken bir olgu mu? çünkü tanrı dışında mutlak olan hiçbir şey yok mu?
bir küçük hata yapar, kocan geldi sanıp kim o demeden kapıyı açarsın, ve hayat bu küçük hatanı geri dönülmez bedeller ödetmek için fırsat bilir. hayat tuhaf, insan çok daha tuhaf. ne rana ayrıntılı anlatıyor emad'a, ne de emad yarasını kaşıyıp soruyor rana'ya. anlıyor ikisi de. küçük bir ayak yarası, suçluyu ortaya çıkarıyor. ölümü, ailesinin önünde rezil olmanın, hatta tüm insanlık önünde rezil olmanın bin bir türlüsünü hak ediyor diye düşünüyor emad, karısına bunu yapanın. nefsime uydum affet diye inliyor adam, rezil etme beni aileme. doğruyla yanlış yine birbirine giriyor, yine tek yumurta ikiziymiş gibi ayırt edilemez oluyor, bulanıyor hayat, gri oluyor her yer, siyah ve beyaz arasında keskin bir sınır yok. insan kalmaya çabalayan insan, emad, yine arada kalıyor, hangisi daha insanca. tecavüzcüyü öldürmek, ailesine rezil etmek, intikam almak, hangisi? rana bırak gitsin diyebiliyorken, emad'a söz hakkı doğuyor mu? bu iğrençliğin biricik mağduru rana kesinkes bir karar verebiliyorsa, kocası dahi olsa söz hakkı var mı emad'ın? tecavüzcüsüne bile bırak gitsin diyebilen rana, adam fenalaştığında canını kurtarmak için seferber olabiliyor, hayat, ölsün istediğin insanın hayatını kurtarmaya çabaladığın bir ana getiriyor seni, ne tuhaf. ve emad'ın tokadıyla tekrar fenalaşan adamın arkasından rana, ne affettim diyor ne de affetmedim, yığılıp kalan adamın arkasından ağlıyor sadece, emad'ın içinde belki de hayat boyu sürecek pişmanlık ve memnuniyet duyguları amansız bir savaşa tutuşuyor.
yanan bir ateşin etrafında susmaların da konuşmalar kadar anlamlı olduğu bir aile toplantısı. anne kucağında uyuyan bir çocuk, kendi dertlerine odaklanmış bireyler, kimi için yuva kimi için hapishane olan bir kasaba, hikayesi ezberlenmiş bir baba ve dede, evlat acısıyla yanan bir anne. ve asiye rolüdeki havva sağlam'ın ders niteliğinde oyunculuğu.