enes1453 (@enes1453)

Dizi, bilimsel kavramları kullanıyor ama bilimsel yöntemi kullanmıyor. Birincisi, dizide geçen Quantum Mechanics ve Multiverse gibi kavramlar, fizik literatüründe son derece sınırlı ve matematiksel çerçevelere bağlıdır. Dizide ise bu kavramlar, sınırlarından koparılıp sınırsız birer araç hâline getiriliyor. Bu, teorik fiziğin…devamıDizi, bilimsel kavramları kullanıyor ama bilimsel yöntemi kullanmıyor. Birincisi, dizide geçen Quantum Mechanics ve Multiverse gibi kavramlar, fizik literatüründe son derece sınırlı ve matematiksel çerçevelere bağlıdır. Dizide ise bu kavramlar, sınırlarından koparılıp sınırsız birer araç hâline getiriliyor. Bu, teorik fiziğin doğasına aykırıdır. Çünkü modern fizik, özellikle Albert Einstein sonrası, neyin mümkün olmadığını en az neyin mümkün olduğunu söylediği kadar net tanımlar. Dizide bu sınır yoktur. İkincisi, teknoloji temsili gerçekçi değildir. Rick karakteri, tek başına çalışan ve neredeyse her alanda mutlak hâkimiyete sahip bir figürdür. Oysa günümüzde ileri teknoloji örneğin Artificial Intelligence, biyoteknoloji ya da parçacık fiziği kolektif üretim süreçlerine dayanır. Yüzlerce araştırmacı, yıllarca süren çalışmalar ve ciddi finansman gerekir. Dizide bu süreç tamamen yok sayılır. Üçüncüsü, neden-sonuç ilişkileri çoğu zaman ihlal edilir. Bir cihazın nasıl çalıştığı, hangi fiziksel prensiplere dayandığı ya da hangi sınırlara tabi olduğu açıklanmaz. Bu, bilimsel anlatım açısından bir boşluktur. Çünkü bilimde bir iddianın değeri, açıklama gücü ve test edilebilirliğiyle ölçülür. Dördüncüsü, dizi “bilimsel jargon” kullanarak derinlik izlenimi üretir. Teknik terimler sıkça geçer ama çoğu zaman bu terimler, bağlamından kopuk ya da yüzeysel kullanılır. Bu durum, izleyicide anlama hissi oluşturabilir fakat gerçek bir kavrayış sağlamaz. Beşincisi, teorik fikirler kesinlik gibi sunulur. Örneğin Hugh Everett’ın çoklu evren yorumu, fizik içinde tartışmalı bir yaklaşımdır. Dizide ise bu tür fikirler, tartışmasız ve uygulanabilir gerçekler gibi gösterilir. Bu, bilimsel belirsizlik kavramını ortadan kaldırır. dizi, bilimsel doğruluk üretmez; bilimsel kavramları estetik ve anlatısal amaçlarla yeniden şekillendirir. Bu durum kendi başına sorun değildir, fakat izleyici bunu gerçek bilimle karıştırırsa yanlış bir bilim algısı oluşur.

enes1453 1 week ago

The Walking Dead: The Ones Who Live

Scott M. Gimple

17 Gönderi

The Walking Dead: The Ones Who Live hakkında konuşurken önce şu gerçeği kabul etmek gerekir: Bu yapım başlı başına yeni bir hikâye kurma iddiasıyla ortaya çıkmış bir dizi değildir. Daha ziyade uzun yıllar boyunca devam eden The Walking Dead anlatısının…devamıThe Walking Dead: The Ones Who Live hakkında konuşurken önce şu gerçeği kabul etmek gerekir: Bu yapım başlı başına yeni bir hikâye kurma iddiasıyla ortaya çıkmış bir dizi değildir. Daha ziyade uzun yıllar boyunca devam eden The Walking Dead anlatısının açık kalmış bir defterini kapatma teşebbüsüdür. Seyircinin merak ettiği mesele bellidir: Rick Grimes nereye gitti ve yıllar sonra onun hikâyesi nasıl sonuçlanacak? Televizyon dünyasında bu tür yapımların örnekleri çoktur. Popüler bir karakter ortadan kaybolur, seyirci yıllarca bunun sonucunu merak eder ve yapımcılar da o merakı ayrı bir mini diziyle çözerler. Bu, ticari bakımdan anlaşılabilir bir yöntemdir. Ancak dramatik bakımdan her zaman başarılı sonuç vermez. Hikâyenin Güçlü Tarafları Her şeyden önce dizinin en güçlü tarafı oyunculuk ve karakter devamlılığıdır. Rick karakterini canlandıran Andrew Lincoln uzun yıllar boyunca bu karakteri oynadığı için seyirci açısından inandırıcılık sorunu yoktur. Aynı şekilde Michonne karakterini oynayan Danai Gurira da ana dizide kurulan karakter psikolojisini korumayı başarmıştır. Bu iki karakter zaten ana dizinin en güçlü dramatik eksenlerinden biriydi. Dolayısıyla seyircinin duygusal olarak bağ kurması kolaydır. Yapımcıların bunu iyi bildiği açık. Hikâyenin büyük bölümü de bu iki karakterin tekrar buluşmasına ve birlikte hareket etmesine dayanıyor. Bir başka olumlu taraf ise prodüksiyon kalitesidir. Dizide görülen askeri yapı, helikopterler ve şehir ölçeğindeki yerleşim düzeni, ana dizinin son sezonlarına göre daha geniş bir dünya gösterme çabasıdır. Özellikle Civic Republic Military gibi örgütlü bir askeri yapının gösterilmesi, zombilerin hâkim olduğu bir dünyada devlet benzeri yapıların yeniden ortaya çıkabileceği fikrini ortaya koyar. Bu da teorik olarak ilginç bir fikirdir. Anlatı Problemleri Fakat burada ciddi problemler de vardır. Birincisi, bu kadar büyük bir organizasyonun yıllarca ana hikâyede neredeyse görünmemiş olmasıdır. The Walking Dead evreni on sezon boyunca küçük toplulukların hayatta kalma mücadelesini anlatırken birdenbire çok organize bir askeri güç ortaya çıkıyor. Şimdi tarih bilgisi olan biri burada şu soruyu sorar: Eğer böyle büyük bir güç varsa, çevresindeki toplulukların bundan hiç haberi olmaması ne kadar mümkündür? Tarihte örneklerine baktığınızda büyük güçler gizli kalmaz. Mesela Roma İmparatorluğu'nun yükselişi sırasında Akdeniz’de yaşayan toplumların bu gücü fark etmemesi mümkün değildi. Aynı şekilde modern çağda da büyük askeri organizasyonların çevrede hiçbir iz bırakmaması gerçekçi değildir. Tempo ve Hikaye Yapısı Dizinin bir başka meselesi de tempo sorunudur. Hikâye aslında büyük bir politik veya toplumsal düzen anlatmak yerine sürekli Rick ve Michonne’un kişisel hikâyesine dönüyor. Bu da dizinin kapsamını daraltıyor. Ana dizide farklı topluluklar, farklı liderler ve çok sayıda karakter vardı. Burada ise hikâye daha çok iki karakterin etrafında dönüyor. Bu yüzden bazı izleyiciler için dünya küçükmüş gibi hissedilebilir. Yan Karakter Problemi Bir diğer mesele yan karakterlerin yeterince güçlü yazılmamış olmasıdır. Ana dizide Negan veya Daryl Dixon gibi karakterler hikâyeye ciddi ağırlık katıyordu. Bu mini dizide ise yan karakterlerin çoğu kısa sürede ortaya çıkıp kayboluyor. Bu durum dramatik etkiyi azaltır. Çünkü iyi bir anlatı yalnızca iki güçlü karakterle değil, onları çevreleyen güçlü yan karakterlerle de kurulur. Zombi Evreninin Değişimi Bir başka dikkat çekici nokta da zombi tehdidinin artık ikinci plana düşmesidir. İlk sezonlarda zombiler yani “walker”lar insanlık için büyük bir tehdit gibi gösteriliyordu. Fakat zamanla hikâye insanların birbirleriyle kurduğu iktidar ilişkilerine kaydı. Bu aslında bilinçli bir tercih olabilir. Çünkü kıyamet sonrası anlatılarda bir süre sonra asıl meselenin insanlar olduğu görülür. Buna benzer temalar başka eserlerde de vardır; mesela 28 Days Later filminde de bir noktadan sonra asıl tehlikenin insanlar olduğu gösterilir. Yani bu yapım büyük bir televizyon destanı olmaktan ziyade, uzun süren bir anlatının sonradan yazılmış bir epilogu gibidir. İzleyiciye yeni bir dünya kurmaktan çok, eski bir hikâyeyi tamamlamayı amaçlar. Bu yüzden beklentiyi çok büyütmeden izlemek daha gerçekçi bir yaklaşım olur.

enes1453 2 weeks ago

The Walking Dead: Dead City

Eli Jorne

13 Gönderi

Şimdi bakınız, The Walking Dead: Dead City, New York gibi tarihi ve kültürel mirası yoğun bir şehirde geçiyor. İlk bakışta zombiler ve kıyamet senaryosu ön plana çıkıyor, ama asıl mesele, insanların sosyal düzenin yok oluşuna verdiği tepkilerde saklı. Karakterlerin davranışları,…devamı

enes1453 2 weeks ago

Pi'nin Yaşamı

Ang Lee

90 Gönderi

Life of Pi üzerine yapılan çoğu yorum filmi din ve inanç üzerinden okur. Ancak hikâyeyi insan zihninin işleyişi açısından okumak daha tutarlı görünüyor. Hikâyede Pi Patel Hindistan’da büyüyen, meraklı bir çocuktur. Babası bir hayvanat bahçesi işletir. Aile ekonomik nedenlerle Kanada’ya…devamıLife of Pi üzerine yapılan çoğu yorum filmi din ve inanç üzerinden okur. Ancak hikâyeyi insan zihninin işleyişi açısından okumak daha tutarlı görünüyor. Hikâyede Pi Patel Hindistan’da büyüyen, meraklı bir çocuktur. Babası bir hayvanat bahçesi işletir. Aile ekonomik nedenlerle Kanada’ya taşınmaya karar verir ve hayvanları da yanlarına alarak bir gemiye binerler. Pasifik Okyanusu’nda gemi batar. Pi bir filikada hayatta kalır. Filikada zebra, orangutan, sırtlan ve bir Bengal kaplanı vardır. Kısa sürede sırtlan diğer hayvanları öldürür, sonra kaplan sırtlanı öldürür ve geriye Pi ile kaplan kalır. Pi aylarca okyanusta kalır; balık yakalar, su toplar ve kaplanla birlikte yaşamayı öğrenir. Sonunda karaya ulaşır ve kurtulur. Bu anlatı film boyunca izlediğimiz versiyondur. Fakat filmin sonunda Pi olayı bu kez hayvanlar olmadan anlatır. Bu ikinci versiyonda: zebra → yaralı bir denizci orangutan → Pi’nin annesi sırtlan → geminin aşçısı kaplan → Pi’nin kendisi Bu anlatıda olaylar çok daha serttir. Aşçı yaralı denizciyi öldürür. Pi’nin annesi buna karşı çıkar ve öldürülür. Sonunda Pi hayatta kalmak için aşçıyı öldürür. Burada film önemli bir soru sorar: Hangi hikâyeyi tercih ediyorsunuz? Gerçekte muhtemelen ikinci hikâye daha gerçeğe yakındır. Çünkü ilk hikâye birçok açıdan fiziksel olarak sorunludur. Aylarca küçük bir filikada bir insan ve yetişkin bir Bengal kaplanının birlikte yaşaması, özellikle açlık ve susuzluk koşullarında oldukça düşük olasılıklıdır. Dolayısıyla ilk hikâye gerçek bir olaydan çok zihinsel bir anlatı gibi durur. Psikolojide ağır travma yaşayan insanların yaşanan olayı sembollerle yeniden kurabildiği bilinir. Travma araştırmalarıyla bilinen psikiyatrist Bessel van der Kolk, insanların travmatik deneyimleri bazen doğrudan anlatmak yerine sembolik biçimde yeniden yapılandırabildiğini belirtir. Bunun nedeni beynin aşırı acı verici deneyimleri doğrudan işlemekte zorlanmasıdır. Filmde kaplan Richard Parker bu açıdan yorumlandığında, Pi’nin hayatta kalma içgüdüsünü temsil ediyor gibi görünür. İnsan beyninde özellikle limbik sistem ve amigdala tehlike durumlarında hızlı ve ilkel tepkiler üretir. Açlık, ölüm korkusu ve yalnızlık altında insan davranışı daha içgüdüsel hale gelir. Kaplan, Pi’nin bu içgüdüsel tarafını dışsallaştıran bir sembol olabilir. Bir başka ilginç nokta da şudur: kaplan hikâyenin sonunda Pi’ye veda etmeden ormana gider. Bu sahne sembolik olarak okunursa anlamlı hale gelir. Çünkü Pi karaya ulaştığında artık hayatta kalma mücadelesi bitmiştir; dolayısıyla o “kaplan”, yani aşırı hayatta kalma modu da ortadan kaybolur. Bu açıdan bakıldığında film doğaüstü bir şey anlatmaz. Okyanus, açlık, susuzluk ve insan davranışı tamamen doğa yasaları içinde gerçekleşir. Değişen şey gerçeklik değil, gerçekliğin zihinde nasıl anlatıldığıdır. Kısacası film iki hikaye anlatır: biri çıplak ve sert olan gerçekliğe yakın versiyon, diğeri ise insan beyninin aynı olayı daha katlanılabilir hale getirmek için kurduğu sembolik versiyon. Bu yüzden film aslında “hangisi doğru?” sorusundan çok şu soruyu sorar: İnsan zihni gerçekle başa çıkmak için ne tür hikâyeler kurar?

enes1453 3 weeks ago

Game of Thrones

David Benioff

342 Gönderi

Game of Thrones, tarih değildir; fakat tarihi düşünme biçimini büyük ölçüde doğru taklit eden bir anlatıdır. Bu ayrımı baştan koymak gerekir. Dizinin değeri, “ne olduğu”ndan çok, nasıl düşündürdüğü ile ilgilidir. Tarihsel açıdan en güçlü tarafı, iktidarı kişisel erdemlere değil kurumsal…devamıGame of Thrones, tarih değildir; fakat tarihi düşünme biçimini büyük ölçüde doğru taklit eden bir anlatıdır. Bu ayrımı baştan koymak gerekir. Dizinin değeri, “ne olduğu”ndan çok, nasıl düşündürdüğü ile ilgilidir. Tarihsel açıdan en güçlü tarafı, iktidarı kişisel erdemlere değil kurumsal ve yapısal gerçeklere dayandırmasıdır. Tahtta kimin oturduğu ikinci plandadır; asıl belirleyici olan veraset düzeni, ordunun sadakati, mali kaynaklar ve ittifak ağlarıdır. Bu, tarihsel bir hakikattir. Hiçbir devlet yalnızca “iyi niyetle” ayakta kalmaz. Dizi bu gerçeği romantize etmeden verir. Ahlaklı ama siyaseten toy karakterlerin sistem tarafından hızla tasfiye edilmesi, tarih okuyan biri için şaşırtıcı değildir. Hanedan yapısı da doğru kurulmuştur. Evlilikler, çocuklar, soy iddiaları ve gayrimeşru doğumlar; hepsi siyasetin merkezindedir. Bu, Orta Çağ Avrupa’sında olduğu gibi Osmanlı, Safevi ya da Habsburg tarihinde de böyledir. Meşruiyet bir hukuk meselesi değil, kabul görme meselesidir. Dizi bunu iyi anlatır: Haklı olmak yetmez, kabul ettirebilmek gerekir. Feodal düzenin işleyişi de güçlüdür. Lord vasal ilişkileri, karşılıklı sadakatten çok zorunluluk ve çıkar dengesi üzerine kuruludur. Kuzey’in sertliği, insanların daha dayanışmacı ama aynı zamanda daha kaba olmasını açıklar; güneyin refahı ise entrikayı ve yozlaşmayı artırır. Bu noktada coğrafya yalnızca bir fon değil, siyasal karakter üretici bir unsurdur. Bu bakış, tarihsel determinizme yakındır ve isabetlidir. Görsel anlatım burada devreye girer. Mekân tasarımı bilinçlidir. Kuzey’de sadelik, taş ve soğuk renkler hâkimdir; güneyde gösteriş, sıcak tonlar ve abartı vardır. Bu görsel tercihler, izleyiciye söylenmeden bir şey anlatır: Burada iki farklı dünya vardır ve aynı siyaset anlayışıyla yönetilemezler. Tarihte de merkez taşra çatışmaları tam olarak böyle işler. Savaş sahneleri de tarihsel gerçekliğe yakındır. Kahramanlık mitleri uzun süre bilinçli biçimde törpülenir. Savaş; düzenli, temiz ve onurlu bir faaliyet olarak değil, kaotik, kirli ve kontrolsüz bir yıkım olarak sunulur. Bu, modern sinemanın aksine tarihsel gerçekliğe daha yakındır. Orta Çağ savaşları disiplinli ordulardan çok, çözülmeye hazır kitlelerin çarpışmasıdır. Hikâye yapısı da bu tarihsel yaklaşımı destekler. Tek bir ana kahraman yoktur. Olaylar eşzamanlı ilerler, bazen birbirini hiç tanımayan kararlar büyük sonuçlar doğurur. Bu, tarihin işleyiş biçimine uygundur. Tarihte de aktörler çoğu zaman bütün resmi görmez; ama sonuçlar birleşir. Dizinin uzun süre bu çok merkezli anlatıyı koruması ciddi bir başarıdır. Nedensellik zinciri de önemlidir. Alınan kararların sonuçları hemen ortaya çıkmaz. Bazen bir hata, yıllar sonra bir çöküşe yol açar. Bu, tarih bilinci açısından değerlidir çünkü izleyiciyi sabırlı düşünmeye zorlar. “Anlık adalet” yoktur; süreç vardır.

enes1453 1 month ago

Uyanışlar

Penny Marshall

109 Gönderi

1990 yapımı Awakenings, Penny Marshall yönetiminde çekilmiş ve Oliver Sacks’ın klinik gözlemlerine dayanan bir filmdir. Başrollerde Robin Williams ve Robert De Niro yer alır. Film, 1920’lerde görülen ensefalitis lethargica salgını sonrası katatonik hâlde kalan hastaların, 1960’larda levodopa (L-DOPA) tedavisiyle geçici…devamı1990 yapımı Awakenings, Penny Marshall yönetiminde çekilmiş ve Oliver Sacks’ın klinik gözlemlerine dayanan bir filmdir. Başrollerde Robin Williams ve Robert De Niro yer alır. Film, 1920’lerde görülen ensefalitis lethargica salgını sonrası katatonik hâlde kalan hastaların, 1960’larda levodopa (L-DOPA) tedavisiyle geçici olarak “uyanmasını” konu edinir. Eserin en güçlü tarafı, meseleyi mucize anlatısına dönüştürmemesidir. Sinema çoğu zaman hastalık üzerinden ya trajedi üretir ya da kahramanlık. Bu film ise daha ölçülü bir çizgi izler. De Niro’nun canlandırdığı Leonard karakterinin uyanış sürecindeki motor kontrol değişimleri, tikler ve istemsiz hareketler klinik açıdan oldukça inandırıcıdır. Williams’ın doktor karakteri ise dramatik abartıya kaçmadan, gözlemci bir bilim insanı profili çizer. Bu, filmi melodram olmaktan kısmen kurtarır. Ancak film, doğal olarak dramatizasyon içerir. Gerçek klinik süreçler daha karmaşık ve daha az “sinematik”tir. Hastaların levodopaya verdiği yanıt kişiden kişiye değişmiş, çoğu vakada geçici düzelme sonrası ciddi yan etkiler ve regresyon görülmüştür. Film bu gerçeği tamamen gizlemez; fakat duygusal yoğunluğu artırmak için bireysel hikâyeyi merkezileştirir. Bilimsel doğruluk meselesine gelince: Temel çerçeve doğrudur. Ensefalitis lethargica sonrası gelişen post ensefalitik parkinsonizm vakalarında dopamin eksikliği benzeri bir tablo oluşmuş, levodopa tedavisi bazı hastalarda dramatik ama geçici iyileşme sağlamıştır. Ancak bu durum kalıcı bir çözüm olmamıştır. Günümüzde dahi bu hastalığın kesin patogenezi tam olarak çözülebilmiş değildir. Modern nöroloji levodopayı Parkinson hastalığında semptomatik tedavi olarak kullanır; hastalığı ortadan kaldırmaz. Film de aslında bunu gösterir: Bilim ilerler, fakat her ilerleme kesin zafer değildir. Eserin zayıf tarafı, nörobiyolojik süreci derinlemesine işlememesidir. Film, beyin kimyasından çok insan ruhuna odaklanır. Bu bilinçli bir tercihtir; ancak bilimsel perspektiften bakıldığında izleyici, mekanizmanın karmaşıklığını yeterince görmez. Ensefalit sonrası beyin hasarının heterojen doğası, dopaminerjik sistemin rolü ve uzun vadeli nörodejeneratif süreçler arka planda kalır Bilimsel temeli büyük ölçüde gerçeğe dayanır; fakat çözüm kalıcı değildir ve bugün dahi bu tablo için kesin bir tedavi yoktur. Film, tıbbın gücünü değil, insan kırılganlığını ve zamanın acımasızlığını anlatır. Bu yönüyle duygusal olduğu kadar entelektüel bir metindir; ancak bir nöroloji dersi değildir.

enes1453 1 month ago

Özgürlük Yolu

Sean Penn

220 Gönderi

Bu filmde anlatılan hadise, bir “özgürlük arayışı”ndan ziyade, modern Amerikan orta sınıfının yetiştirdiği bir gencin medeniyetle hesaplaşma teşebbüsüdür. Hikâye malum, Christopher McCandless isimli bir genç, ailesini, parasını, kariyer ihtimalini bırakıp Alaska’ya gidiyor ve orada hayatını kaybediyor. Birincisi, bu genç adamın…devamıBu filmde anlatılan hadise, bir “özgürlük arayışı”ndan ziyade, modern Amerikan orta sınıfının yetiştirdiği bir gencin medeniyetle hesaplaşma teşebbüsüdür. Hikâye malum, Christopher McCandless isimli bir genç, ailesini, parasını, kariyer ihtimalini bırakıp Alaska’ya gidiyor ve orada hayatını kaybediyor. Birincisi, bu genç adamın yaptığı şey ideolojik bir devrim değil; kişisel bir kopuştur. Aile içi problemler var, otoriteyle çatışma var, tüketim kültürüne tepki var. Fakat bunlar sistemli bir fikir hareketine dönüşmüyor. Tarihte inzivaya çekilen insanlar olmuştur; ama onlar hazırlıklıydı. Coğrafya bilirlerdi, botanik bilirlerdi, hayatta kalma tekniklerini bilirlerdi. Alaska, tabiat gezmesi yapılacak bir yer değildir. Film, Sean Penn’in tercihiyle meseleyi yer yer romantize eder. Doğa görüntüleri etkileyicidir, yalnızlık hissi kuvvetlidir. Fakat trajedinin teknik sebepleri yetersiz ekipman, bilgi eksikliği, mevsim hesabının yapılmaması dramatik yapının gerisinde kalır. Bu, seyircide yanlış bir “kahramanlık” algısı oluşturabilir. İkincisi, medeniyet eleştirisi ile medeniyetten kaçışı karıştırmamak gerekir. Eleştiri bilgiyle olur. Kaçış ise çoğu zaman tepkiyle olur. McCandless’ın okuduğu yazarlar mesela Henry David Thoreau doğayı bir düşünce disiplini olarak ele alır. McCandless ise doğayı bir arınma mekânı olarak görüyor. Bu ciddi bir farktır. Öte yandan film tamamen haksız da değildir. Modern Amerikan toplumunda aile içi gerilimler, başarı baskısı ve maddi değerlerin aşırı yüceltilmesi gerçektir. Film bu atmosferi isabetli biçimde yansıtır. Dolayısıyla mesele sadece bir “çılgın genç” hikâyesi değildir; aynı zamanda dönemin kültürel yapısının bir sonucudur. Avrupa’da ya da Osmanlı geleneğinde böyle bir kopuş başka türlü yaşanırdı. Bizde birey tamamen köksüz değildir; aile ve cemaat yapısı daha güçlüdür. Amerika’da ise birey çok erken yaşta kendi başına bırakılır. Bu kültürel fark önemlidir. Netice itibarıyla bu eser, sinematografik olarak başarılı; fikrî olarak ise problemli bir anlatıdır. Kahramanlık değil, ibret içeren bir modernlik eleştirisi olarak okunmalıdır. Özgürlük, yalnızca bağ koparmak değil; bilgi, disiplin ve sorumlulukla hareket etmektir. Film, belki istemeden, bunu gösterir.

enes1453 1 month ago

Komşu Kızı

Luke Greenfield

25 Gönderi

The Girl Next Door (2004), Amerikan popüler kültürünün kendini ne kadar kolay tekrar edebildiğini gösteren tipik bir üründür. Film, “masum genç ulaşılamaz kadın” ikiliğini derinleştirmek yerine pornografi endüstrisini yalnızca şok ve merak unsuru olarak kullanır. Bu, cesur bir anlatı değildir;…devamıThe Girl Next Door (2004), Amerikan popüler kültürünün kendini ne kadar kolay tekrar edebildiğini gösteren tipik bir üründür. Film, “masum genç ulaşılamaz kadın” ikiliğini derinleştirmek yerine pornografi endüstrisini yalnızca şok ve merak unsuru olarak kullanır. Bu, cesur bir anlatı değildir; yüzeysel bir kışkırtmadır. Amerikan sinemasının gençlik filmlerinde sıkça görülen ahlaki ikirciklilik burada da vardır: Film bir yandan muhafazakâr değerleri savunduğunu iddia eder, öte yandan bunları ucuz bir fanteziyle pazarlamaktan çekinmez. Senaryo zayıftır çünkü karakterler gerçek insanlar gibi davranmaz. Erkek başkarakter, birey olma sürecini yaşayan bir genç değil; seyircinin kendini koyabileceği bir boş kabuktur. Kadın karakter ise bir insan değil, bir “hikâye aracı”dır. Geçmişi, travması ya da iç dünyası ciddi biçimde ele alınmaz. Bu, psikoloji değildir; bu, erotik bir peri masalıdır. Filmin asıl problemi, pornografi sektörünü eleştiriyor gibi yapıp aslında onu romantize etmesidir. Endüstrinin sömürücü yapısı, kadınlar üzerindeki baskısı ya da psikolojik yıkımı gerçekçi biçimde gösterilmez. Hollywood burada da zor olanı değil, satılabilir olanı seçmiştir. Bu yaklaşım entelektüel bir zayıflıktır. Ancak tamamen yok saymak da doğru olmaz. Film, 2000’lerin başındaki Amerikan gençliğinin bastırılmış cinsellik algısını ve “başarı normal hayat” baskısını farkında olmadan da olsa yansıtır. Komedi temposu yer yer düzgündür; bazı diyaloglar ritim duygusuna sahiptir. Elisha Cuthbert’in oyunculuğu, yazılan karakterin sınırları içinde, dönemi için etkileyicidir. Ayrıca film, gençlik sinemasının hangi noktada tıkandığını anlamak açısından öğreticidir. The Girl Next Door, derinlikli bir film değildir. Amerikan toplumunu, bireyin ahlaki çatışmasını ya da cinselliği anlamak isteyen biri için bir kaynak olamaz. Ama popüler kültürün nasıl çalıştığını, Hollywood’un riskten nasıl kaçındığını görmek isteyen biri için incelenebilir bir örnektir. Sanat değildir; belgedir. Popülerliğin belgesi.

enes1453 1 month ago

IT: Welcome to Derry

Jason Fuchs

31 Gönderi

şimdi… Bu “Welcome to Derry” meselesini yalnız “korku dizisi” diye izlersen, hiçbir şey anlamazsın. Çünkü bu işin içinde palyaçodan çok kasaba ahlâkı, toplumsal çürüme ve kolektif suskunluk var. Derry dediğin yer, Amerika’nın o meşhur küçük şehirlerinden biri: dışarıdan bakınca “düzenli”,…devamışimdi… Bu “Welcome to Derry” meselesini yalnız “korku dizisi” diye izlersen, hiçbir şey anlamazsın. Çünkü bu işin içinde palyaçodan çok kasaba ahlâkı, toplumsal çürüme ve kolektif suskunluk var. Derry dediğin yer, Amerika’nın o meşhur küçük şehirlerinden biri: dışarıdan bakınca “düzenli”, “sakin”, “aile yeri” gibi durur. Ama içeride bir şeyler bozulmuştur. Zaten Stephen King’in yaptığı numara budur: Kötülüğü uzaydan indirmez, insanın içinden çıkarır. Pennywise dediğin şey, tek başına bir canavar değildir; o kasabanın bastırdığı korkuların, günahların, örtbasların vücut bulmuş hâlidir. Dizinin en güçlü tarafı ne? Dizinin güçlü tarafı şu: Derry’yi bir mekân gibi değil, bir “karakter” gibi kuruyor. Yani kasaba yaşıyor. Sokakları, evleri, okul koridorları, insanların bakışı… Hepsi bir şey söylüyor. Bu atmosfer meselesi kolay iş değildir. Korku yapımlarının çoğu “karanlık çek, müzik bas, seyirci zıplasın” diye gider. Burada ise gerilim, yavaş yavaş işliyor Bir de dönem işi yapmışlar. 1960’lar Amerika’sını dekorla, kıyafetle falan taklit etmek kolay; ama önemli olan şu: o dönemin zihniyetini verebiliyor musun? Dizi bunu belli ölçüde başarıyor. İnsanların konuşma biçimi, korkuları, toplum içindeki hiyerarşi… bunlar hissediliyor. Skarsgard meselesi Pennywise rolünde Skarsgård’ın geri dönmesi iyi olmuş. Çünkü bu karakteri “maskot” gibi oynamıyor; gerçekten rahatsız edici bir tarafı var. Şunu da söyleyeyim: Pennywise’ın etkisi sadece makyajla olmaz. O etkiyi veren şey, karakterin ne zaman görünüp ne zaman kaybolduğunu iyi ayarlamaktır. Dizi bazı yerlerde bunu doğru yapıyor: fazlaca gösterip “alıştırmıyor”, dozunu koruyor. Ama dizinin zaafı var mı? Var. Şimdi dürüst konuşalım: Bu tip “prequel” işlerinde hastalık şudur: Her şeyi açıklamaya kalkarlar. Yani seyircinin hayal gücünü öldürürler. “Bak bunun sebebi buymuş, bunun kökeni şuymuş” diye diye bir noktadan sonra büyü bozulur. Bu dizide de zaman zaman o risk var. Bazı bölümlerde anlatı gereksiz uzuyor, tempo düşüyor. Korku dediğin şey bazen kısa ve sert olmalıdır; bazen de sessiz ve ağır. Dizi ikisini dengelerken yer yer tökezliyor. Bir diğer mesele: Bazı sahnelerde “korkutmak için yapılmış korku” hissi geliyor. Yani dramatik olarak şart değil ama “seyirci ürksün” diye konmuş. Bu da kaliteyi aşağı çeker. Çünkü iyi korku, sahneyle değil anlamla korkutur. Dizinin asıl meselesi: İnsan Bu dizinin asıl anlatmak istediği şey şu: Kötülük, tek bir yaratıkla gelmez. Kötülük, bazen komşunun susmasıyla, bazen polisin görmezden gelmesiyle, bazen ailenin “aman adımız çıkmasın” demesiyle büyür. Derry’nin korkunç tarafı Pennywise değil; Derry’nin korkunç tarafı, insanların olup biteni normalleştirmesi. Bu, modern toplumun da hastalığıdır. Sadece Amerika’nın değil. Son hüküm Bu dizi “korku izleyip geçeyim” diyen için bile izlenir. Ama asıl değerini, “korku niye vardır, toplum niye çürür, insanlar niye susar?” diye düşünen adam anlar.

enes1453 1 month ago

The Last of Us

Neil Druckmann

148 Gönderi

The Last of Us, hem oyun hem dizi olarak bu kadar büyüdüyse bunun nedeni “çok özgün bir hikâye anlatması” değil, tanıdık bir hikâyeyi güçlü bir şekilde sunması. Temel yapı basit: çöken bir dünyada sert bir adam, yanında taşıdığı genç birini…devamıThe Last of Us, hem oyun hem dizi olarak bu kadar büyüdüyse bunun nedeni “çok özgün bir hikâye anlatması” değil, tanıdık bir hikâyeyi güçlü bir şekilde sunması. Temel yapı basit: çöken bir dünyada sert bir adam, yanında taşıdığı genç birini koruyarak yol alıyor ve aralarında zamanla baba kız benzeri bir bağ oluşuyor. Bu şablon daha önce çok kullanıldı. Farkı yaratan şey; atmosfer, karakter kimyası ve seyircinin duygusuna doğru yerlerden temas etmesi. Yapımın en güçlü yanı, kıyameti bir dekor gibi kullanıp asıl meselenin insan davranışı olduğunu göstermesi. Enfeksiyon arka planda bir “sürekli tehdit” olarak duruyor ama hikâyeyi taşıyan şey, düzen gidince insanların neye dönüştüğü. Bu yüzden The Last of Us klasik zombi işlerinden çok “indirilmiş insanlık” hikâyesi. Yine de bazen bu fikir doğal akışla değil, senaryonun “temayı göstermek için kurduğu” sahnelerle veriliyor; bazı karakterler dünyayı organik büyütmekten çok mesajı taşımak için varmış gibi durabiliyor. Joel karakteri iyi yazılmış, çünkü kolay sevilecek bir kahraman değil; gri, kırık, bazen acımasız, bazen korumacı. Bu gerçekçilik hissini artırıyor. Ama bazı anlarda Joel’in “hikâye tarafından korunuyor” gibi görünmesi de var: bu kadar uzun süre bu kadar çatışmanın içinde kalıp bu kadar az bedel ödemesi, sert gerçekçilik iddiasını biraz zedeliyor. Ellie ise dizinin en tutarlı başarısı; çocuk/ergen karakterler çoğu işte ya yapay olur ya da sinir bozucu, burada genelde denge korunmuş. Fakat bazı repliklerde Ellie’nin dili fazla “yetişkin kalemi” gibi durabiliyor; özellikle dramatik cümlelerde bu hissediliyor. Dizi ile oyun arasındaki etki farkı da önemli. Oyunda sen olayın içine giriyorsun; gerilimi, kaynak kıtlığını, riski bizzat yaşadığın için bağ daha sert kuruluyor. Dizi ise daha klasik drama formatında, bu yüzden bazı sahneler çok iyi olsa da oyun kadar “yaşatıcı” olmayabiliyor. Üstüne bir de tempo meselesi var: bazı yerler hızlı geçiyor, bazı yan hikâyeler çok güçlü olmasına rağmen ana yolculuğun ritmini kesiyor. Bu yüzden dizi, bir bütün olarak “çok iyi sahneler + dalgalı akış” hissi verebiliyor. Dünya kurgusu atmosferde başarılı: terk edilmişlik, çürüme, sessizlik iyi. Ama mantık tarafı her zaman aynı disiplinle yürümüyor; bazı tehditler bir yerde devasa iken başka yerde yok sayılabiliyor, bazı mekânlar yıllar geçmiş olmasına rağmen fazla “taze” durabiliyor. Cordyceps fikri bilimsel ilham açısından akıllıca seçilmiş olsa da dizi bazen bilimsel ciddiyetle açıklama yapıp sonra bu açıklamaların sonuçlarını dünyaya tam yedirmiyor; bu da tutarlılığı azaltıyor. Şiddet genelde süs değil, sonucu olan bir şey gibi gösteriliyor; bu iyi. Ama yer yer aksiyon koreografisine kaydığı da oluyor ve ton kırılıyor. Diyaloglar çoğunlukla güçlü, özellikle Joel Ellie sahneleri; yine de bazı replikler fazla “mesaj taşıyan” bir dile kaçınca doğallık düşüyor. Yan karakterlerin bir kısmı çok etkili, bir kısmı ise daha çok “hikâyeyi ilerletme aracı” gibi kalıyor. Yapımı sıradan bir hayatta kalma hikâyesinin üstüne çıkaran şey, finaldeki ahlaki düğüm: tek bir hayat ile büyük bir ihtimal arasında seçim. Burada kesin doğru yok. Joel’in seçimi etik açıdan eleştirilebilir ama psikolojik olarak anlaşılır; insan çoğu zaman “insanlık” için değil, sevdiği kişi için hareket eder. The Last of Us’ın kalıcılığı da buradan geliyor. Güçlü atmosferi, iyi taşınan iki ana karakteri ve ciddi bir ahlaki çekirdeği var; buna karşılık tempo dalgalanması, bazı mantık atlamaları, yer yer “senaryo koruması” ve zaman zaman yapaylaşan diyaloglar gibi problemleri de var. En objektif tanım şu: çok iyi zirveleri olan, ama her parçası aynı düzeyde tutarlı olmayan güçlü bir iş. Gel gelelim 3 sezon için önerimm sezonun yapması gereken, “çok olay anlatmak” değil, az olayla daha yoğun etki üretmek. Çünkü seyirciyi kısa vadede sarsmak kolaydır; asıl zor olan, karakter dönüşümünü aceleye getirmeden ikna edici biçimde kurmaktır. Eğer dizi, dramatik ağırlığı artırmak için sürekli büyük kayıplara ve sert sahnelere yaslanırsa, bu bir süre sonra etkisini kaybeder ve hikâye mekanikleşir. Bir diğer risk, karakterlerin araçsallaşması. The Last of Us’ı güçlü yapan şey, karakterlerin mesaj taşımaktan çok “insan gibi” davranmasıydı. 3. sezonda bazı karakterler sadece temayı anlatmak için sahneye sürülürse, dünya organik olmaktan çıkar. O zaman seyirci “yaşayan bir evren” izlediğini değil, planlanmış bir duygu düzeni izlediğini hisseder. Bu da dizinin en değerli sermayesi olan inandırıcılığı aşındırır.