Ratings
Cast

Categories
Country
More
- Director:
- Nacer Khemir
- Duration:
- 1 Hour 36 Minute
Description
The story of a blind dervish named Bab'Aziz and his spirited granddaughter, Ishtar. Together they wander the desert in search of a great reunion of dervishes that takes place just once every thirty years. With faith as their only guide, the two journey for days through the expansive, barren landscape.
Comments
Ne söylesem bilmiyorum inanın ama ruhun kendini arayışı yani anlam arayışı serüveni desem yerinde olur galiba Bence yaşlı derviş şehzade idi , yanılıyor da olabilirim ama içime doğan bu oldu...
Bu dünyadaki insanlar mum önündeki üç kelebek gibidir. İlki ateşe yaklaşmış ve demiş ki, ben aşkı biliyorum. İkincisi ateşe yavaşça kanadıyla dokunmuş ve demiş ki, aşkın ateşinin nasıl yaktığını biliyorum. Üçüncü kendini ateşin ortasına atarak yanarak kül olmuş. Gerçek aşkı sadece o bilir." Bab'Aziz
Tasavvuf gibi son derece derin, soyut ve bireysel bir içsel yolculuğu somutlaştırmak her zaman zordur. Bab’Aziz gibi filmler ise tasavvufu masalsı görseller, şiir ve metaforlar üzerinden ele alırken, bu öğretinin özündeki dinamikleri, şeriat-tarikat-hakikat dengesini ve gerçek hayattaki karşılığını fazlasıyla romantize ediyor. Yönetmenler, ibadet biçimlerini ve fıkhi zemini bilinçli bir tercihle arka plana atıyor ya da tamamen buduyorlar. Açıkçası filmi bir kaç yıl önce izlediğimde derinlikli bir şey hissetmemiş aksine, sufiyatın büyük ölçekte sabote edilmesinden ötürü rahatsızlık duymuştum. Üstelik bu, filmin imgesel yönünü anlamadığımdan değil ruhani yönelişin gerçek boyutlarının perde arkasında kalmasından kaynaklanıyordu. Yönetmenin filme dair verdiği röportajını okudum biraz. Evet, niyeti iyi olabilir ve gayreti anlaşılabilir; belliki suret ile manâ, gösteren ile gösterilen arasındaki mesafeyi görünür kılmayı çabalamış. İslam’ın bilgelik dini olduğunu göstermeye çalışmış. Ancak bana göre çaba bu noktada takılıp kalmış. Bu da anlaşılır zira oda dinde anladığı kadarını yansıtacaktı elbette yapıtında. Yine de sormadan edemiyorum: Batı, İslam'ı bilge ve entelektüel bir dine indirgeyerek kucakladı diyelim ya sonra? Peki, asıl bilgelik ve şefkat bir Müslümanın üzerinden en doğru haliyle nasıl izlenir bunu anlatabildi mi, zannetmiyorum. Bununla beraber bir filmde olabilecek yersiz felsefe ve abartılı metaforların, inancı veya uhrevi fikri kuvvetlendirmekten çok onu daha ziyade aşındırdığını söylemek mümkün. Hakikat arayışı sancılı olabilir fakat hakikatin kendisi ne bu kadar girift ne de bu kadar dağınıktır. Ayrıca bir yeri yaparken diğerini yıkmak diyebileceğimiz bir mesele de oluşuyor, insanlar bu tür filmlerle düşünmeye sürükleniyor ama pratikte bu düşünceyle ne yapacağını bilmediğinde rafa kaldırması olası oluyor. Hakikati anlatabilirsiniz ama onu nasıl elde edeceğinizi doğru tanımlayamazsanız bilmek de eksik kalır. Neticede, ana konunun yalnızca sanatsal bir nesneye indirgenmesi kaçınılmaz olur. İzleyiciler “vay be, ne derin ne felsefik sözler” derken, bu sözlerin hakiki manadan koparılarak ucuz birer özlü söz dekoruna dönüştürüldüğünü maalesef fark edemiyorlar. Bir şeyler anlattı, ama duymak için ama yaşamak için. Şu aralar bunun pek de önemi kalmadı sanırım..
11 Eylül Sonrası İslamofobiye Karşı Estetik Direniş olarak çekilmiştir. Filmin yapım amacı, yönetmenin kendi sözleriyle net biçimde ortaya koyulur. Nacer Khemir, İslamofobinin yükseldiği bir dönemde, tasavvufun temsil ettiği , İslam'ın yaşayan kalbini göstermeyi hedeflemiştir. Yönetmen bu amacı şöyle ifade eder: Babanız düşüp yüzü çamura bulansa ne yaparsınız? Kalkmasına yardım eder, gömleğinizle yüzünü silersiniz. Burada babamın yüzü İslam'ı temsil ediyor. Bu filmle o yüzü, sevgi ve bilgelik dolu, açık, hoşgörülü ve samimi bir İslam kültürü göstererek silmeye çalıştım. Bu bağlamda film, kökten dinciliğin yanı sıra Batı'daki İslam karşıtı önyargılara da bir yanıt niteliği taşır; çöl yolculuğu, yerinden edilmiş insanlar için sembolik bir buluşma zemini olarak okunur. Bab'Aziz , zihinsel analizden çok duygusal ve sezgisel bir katılım gerektiren bir eserdir. Diyalogların azlığı, Mahmoud Kalari'nin çöl görüntüleri ve Armand Amar'ın müziğiyle bir meditasyon atmosferi yaratır. Film, hem belirli bir politik bağlamda kültürel önyargılara verilen incelikli bir yanıt, hem de benliği aşma, yürüyerek ve dinleyerek hakikate yaklaşma üzerine evrensel bir felsefi masaldır. Severek izlediğim filmlerden biri oldu, farklı anlatı yapısıyla bana farklı ufuklar açtı. Puanım 10/8
Yolunu kaybetmiş gibi hiçliğin ortasında gibi ölüme yakın gibi hissederken açıp izlemek lazım bu filmi.. Dedesinin elinden tutmuş bir çocuk gibi oluyor insanın yüreği..
"Dünyadaki ruhlar kadar Allah'a giden yol vardır..." Bu filme ihtiyacım varmış, açtığımda henüz bilmesem bile. İnançsızlığı iyi bilirim; yalnızlığı, kaybolmayı... Dünyanın kötü tarafını iyi bilirim; yanlışın götürdüğü yolu, lezzeti... Kaybetmeyi de iyi bilirim; en tepedeyken her şeyini yitirmeyi; kimsesiz, hiçbir şeysiz kalmayı... Kısacası dünyayı bilirim, tıpkı bildiğini sanan diğer garipler gibi. Yolda olmak gariptir, çok garip. Hâlâ yürüyor, nefes alıyor, kimi zaman kaderin çizdiği yolda irademizin bir izi varmış gibi davranıyoruz. Benim yolum, yürüyüşüm ise biraz daha farklıydı. En azından benim için. Tasavvuf okumaya geçen sene başladım, neye başladığımı bile bilmeden. "Neye başladığımı bilmeden" diyorum zira okuduğum kitapta ne okuduğumu dahi bilmiyordum gerçekten. İlk kıvılcım, hatta en önemli kıvılcım onunla başladı. O kitapla, birkaç cümleyle, ve bir paragrafla... Michael Sugich - Ve Allah Kalpleri Döndürür "İmanım olmasaydı, asla özgür olamazdım." "Düşmanla mülaki olduk; meğer o bizmişiz." "Çünkü kalp, Allah dışındaki herşeyden azat olduğunda özgürdür." "Her nerede olursan ol, Allah seni bulur." "Ben sabırsız bir gençken Şeyh Seyyid Ömer Abdullah Mwinyi Baraka, Şeyh Habib Ömer bin Sumayt'ın sözünü sık tekrar ederdi, "Ne kadar geç, o kadar iyi." Allah ikisinden de razı olsun. Bununla kastettikleri şey, yolcunun, manevi lütuflara, onlarla ne yapacağını bilmeden, vaktinden evvel nail olmak yerine, bunlara hayatın ilerleyen zamanlarında, olgunluğa erişip belli bir derecede irfan ve muvazene sahibi olduğunda mazhar olmasının hakkında çok daha hayırlı olduğuydu. Zamanımızın büyük ârifleri de yavaşça ve kademe kademe aşılacak bir yolda olmayı tavsiye ederler." Kademe kademe aşılacak bir yol, hayatım gibi adeta. Basit cümleler gibi gelse de ilk başta, "Bir damla bin derya olur" derler eskiler, nasıl olduğunu anladım. Anlamsızlığımın, inançsızlığımın bir çıkışı sandım okumayı lakin yanılmışım. İnsan yaşadıkça eksiliyor, okudukça kibrit misali yanıyormuş. Benim yürüyüşüm demiştim, daha doğru bir ifadeyle de çelişkilerim... Onları anlamadan, yaşayamadan, Bab'Aziz'i anlayamaz, kim olduğumu kavrayamazdım. Önce olduğum kişiden kurtulmaya çalıştım her sabah inatla. Çünkü yatağa geçtiğimde biliyordum ki o gün yine yapamadım. Sonra sözlerimi değiştirmeye başladım her cümlede. Çünkü olmamam gereken kişiye ait olduğumu kavradım. Zamanı akıttım sonsuz bir nimetmiş gibi, uyanmadan uyuduğumu göremedim... İnsanım işte, insan. Ama insan olduğumu da ne zaman anladı nefsim, mesele burası: Bir sabah; asıl uykunun geceleri uyuduğum saatler değil, yıllarca gözlerimin açık dolaşıp da kalbimin uyuduğu vakitler olduğunu gördüğümde... Ve o zaman da meselenin dünyayı terk etmek değil, gönlümün dünyayı terk etmesi olduğunun idrakine vardım. Ne kadar başarılı oldum peki? Elbette hiç. Zaten "Başardım," diyen de hiçbir şey başarmış değildir diye söylerler. Yolda olmak demiştik, yürümek... Ne tuhaf... Bir ömür hakikati aradığımı sandım. Oysa aradığım, çoğu zaman kendimden başka bir şey olmadı. Kendimi merkeze koyduğum her adımda O'ndan uzaklaştığımı ise yıllar sonra fark ettim. Tıpkı filmde geçen şu cümle gibi: "Sadece âşık olmayanlar kendi yansımalarını görürler..." Tıpkı her gün bakılan o aynada, eğilip de izlediğim o su kenarında olduğu gibi... Meğer kalbin de bir hicreti varmış. Ayakların yürüdüğü yollar değilmiş insanı Allah'a yaklaştıran. Bazen bir kibirden vazgeçmek, bin adım yürümekten daha yakınmış. Bazen de bir gönlü incitmemek, geceler boyu edilen ibadetlerden daha ağır gelirmiş mizana. "İnancı olan kişi asla kaybolmaz küçük meleğim, barış içinde olan yolunu kaybetmez." Bab'Aziz gibi, her insanın bir kırılma noktası vardır. Bir şeyleri sildiği, bir şeyleri bıraktığı, bir şeyleri de ne yaparsa yapsın bırakamadığı... Bazı alışkanlıklardır bizi biz yapan, bizi insan yapan. Her insanın, daha doğrusu inanan her insanın Rabbiyle arası farklıdır. Kimisi hiçbir zaman O'nu hissedemez, kimisi varlığını her yerde gördüğünü iddia eder, kimisi de sorgulamaz, "Var," deyip geçer. İlahi Tecelli kavramına inanan bir insan olmak, tasavvufun mihenk taşı gibi bir şeydir ve bu düşünceye birkaç sene öncesine kadar inanmayan bir insan olarak yolculuğumun kırılma noktasını yaşamıştım. Zira 23 senelik hayatımda Rabbim bana sadece bir kez göründü. Sadece bir kez. Hayatımda O'nu sadece bir kez hissedebildim, bir kez görebildim. En ihtiyaç duyduğum zamanlarda değil, O'na isyana varacak noktaya gelip bağırdığımda değil, O'nu istediğim zamanlarda değil, gelmesini beklediğim yerlerde ise hiç değil... Gece vakti gittiğim; oturup dakikalarca yalvardığım, ağladığım, pişman olduğumu, hata yaptığımı söylediğim; ağlamaktan bitap kalıp da uzun uzun mescidin halısına baktığım; kimsenin o vakitte orada olmadığını bildiğim zaman gösterdi bana kendisini. Belki 50, belki 100 defa sorduğumu, şunu dediğimi hatırlıyorum Hacı Bayram'da: "Unuttun mu beni, bıraktın mı beni? Bana kendini göstermen, ufacık bir lütuf göstermen bu kadar mı zor? Bu kadar mı kötüydüm nazarında ben, bu kadar mı hata ettim sana karşı? Bu kadar mı yalnız bırakılmaya layıktım ben, hiç mi sevemedin beni..." Ardından duvara yaslandığımı hatırlıyorum yorgunluktan. Bir süre karanlığı izleyip durduğumu... Sonra hayatımın ilk mucizesine tanıklık ettim. Hayatımda ilk defa hissedebildim, ilk defa varlığının bu denli kanıtını görebildim. Kafamı bir süre sonra yaslandığım duvardan sağa çevirdim. Kapının hemen yanında, içeri giren bir kedi... Ayakta, kuyruğu dimdik, gözleri ise bu zamana kadar hiçbir kedide göremediğim kadar keskin ve tehditkâr. Ben ona bakıyordum, o da bana. Gözlerini dahi kırpmıyordu ben gibi. Ama benim ona baktığım gibi değil; daha kötü, daha zalimce bakıyordu sanki olacakları bilirmiş gibi. Belki 10, belki de 15 saniye sürdü orada durması. Sonra çıkıp gitti gecenin bir vakti. Ben ise kaldım orada, sanki taş kesti bütün vücudum. Belki bir saat kapıya baktığımı hatırlıyorum hareket dahi etmeden. Ne ağlıyordum ne de başka bir şey. Öylesine büyük bir boşluk doğmuştu ki içimde; okuyacağım hiçbir kitap, yaşayabileceğim hiçbir şey o boşluğu şu an bile tarif dahi ettiremezdi. Kendime geldiğimde ise sadece mescitten çıktım. Çıkarken mahcup bir "Özür dilerim," sözü ve o kadar. O geceden sonra, daha doğrusu o deneyimden sonra bir saat de avluda oturdum hissizleşmişim gibi. Saat gece 2'ye doğru geliyordu. Uzun zaman o kediyi düşündüm çünkü okuduğum kitaplar bana şunu öğretti: "Hakikat senin gördüğün şeyde değil, sana gösterilendedir." Biz gözümüzün önündekini gördüğümüzü zannederiz. Oysa herkes kalbinin izin verdiği kadarını görebilir zira kalp kirlenince göz de kirleniyor. Göz kirlenince ise dünyan değişmiyor; sadece hakikat, nefsin gölgesinde adım adım biraz daha kayboluyor. Belki de bu yüzden yıllarca Allah'ın sustuğunu sandım. Kendimi "Allah beni görmüyor ki" cümlesine inandırırdım. Ama konuşmayan O değildi, duymayan bendim. Bab'Aziz'in o teslimiyetini de görünce insanın nefsi ister istemez kendinden biraz da olsa utanıyor. En azından benimki utandı. Zira nefis garip bir mahluk. Bundan bir hafta, belki bir ay, belki bir sene öncesi... Hepsinde bir kötülüğüm var muhakkak. Hepsinde bir "ben" var. Hepsinde bir "yapıyorum" var. Belki bugünümde de, yazıyı yazarken bile var. Bunun önüne geçmek, kazanamayacağın bir savaşa girmeyi kabul edip, daha az acı çekerek ölmeyi beklemek gibi adeta. Çünkü hayat denen bu şeyde insan olarak zühd anlayışına sahip olmak, hatta olabilmeye çalışmak bile bu denli zorken "Başardım," diyebilmek; diyebilen insanın samimiyetine güvenebilmek pek zor. Aynaya gerçekten dikkatli bakarsak bir noktada, yaptığın secdeyi bile kendine secde ettirebiliyor o "ben". İbadetinle övünüyorsun, gözyaşınla övünüyorsun, sabrınla övünüyorsun. Sonra bir bakıyorsun ki Allah için çıktığını sandığın yolun her taşına kendi ismini kazımışsın. Benim hikayemdeki en büyük putum, seneler önce böyle başladı işte. Taştan değil, kendime yarattığım bir "ben" ile. Kırılması en zor put, İbrahim'in baltasının ulaşamadığı putmuş derler; en azından ben diyorum, benim sözüm. Göğsünün tam ortasında duran, adına "ben" dediğin o put; insanın göremediği, belki de görmek istemediği ama onu da kırmaya kuvvetini yetiremediği bir put. Çünkü baltayı tutan da o. İnsan bazen ömrünü günahlarıyla değil, iyilikleriyle de kaybediyor. Kendini iyi zannetmenin karanlığı, kötülüğünü bilmenin karanlığından daha koyu olabiliyor bazen. Günahkâr tövbe eder; ama kendini salih sanan neden tövbe etsin? Rabbim bana bu konuda bir iyilik bahşetmiş olacak ki kibrimin yanına "Her şeyde hatalıyım, kusurluyum, iyi bir insan değilim," diyen bir nefis de vermiş. Ben bir arif değilim ama arifler ilim arttıkça susmuş zira bildiklerinin çoğalmadığını görmüşler. Aksine, bilmediklerinin büyüdüğünü görmüşler. Ben ise eskiden bunu anlamazdım. Bir kitap bitirdiğimde kendimi daha dolu sanırdım. Şimdi her kitap bittiğinde biraz daha eksik hissediyorum. Sanki Rabbim her satırda elimden bir şeyi alıyor. Kanaatlerimi alıyor. Kibrimi alıyor. Kendime kurduğum o sahte mabedi parça parça söküyor. İnsan bundan da korkuyor. Çünkü nefsin en sevmediği şey hakikattir. Hakikat ise seni senden alıyor. Bab'Aziz bana kul olmayı hatırlattı... ''Nerede olduğunu bilmeden nasıl gideceksin?'' ''Yürümek yeterli, sadece yürümek. Davet edilenler yolu bulacaktır.'' Ve filmde geçen en sevdiğim (Sebebi Homayoun Shajarian'ın söylemesi) alıntıyı da şöyle eklemek istiyorum: ''Bu dünyadaki insanlar, ateşin önünde duran üç kelebek gibidir. İlki ateşe yaklaşır ve 'Ben aşkı biliyorum,' der. İkincisi ateşe yavaşça dokunur ve 'Aşkın ateşi nasıl yaktığını bilirim,' der. Üçüncüsü ise kendisini ateşin ortasına atarak kül olur... Gerçek aşkı ise sadece o bilir...'' Bana bu iki sene içinde hiçbir zaman böylesine hissedemediğim dünyevi sevginin ne demek olduğunu ve bana kendini göstererek uhrevi sevginin de nasıl hissettirdiğini göstermiş olduğu için mutluyum. Umarım O'na layık bir kul olmayı başarabilirim; ve umarım, bir gün ben de prens gibi olabilirim...
✧₊⁺⋆☾⋆⁺₊✧ alıntılar: ° İnancı olan kişi asla kaybolmaz, küçük meleğim. ° Barış içinde olan kişi yolunu kaybetmez. ° Yürümek yeterli, sadece yürümek. Davet edilenler yolu bulacaktır. ° Sadece aşık olmayanlar kendi yansımalarını görürler. ° Herkes yolunu bulmak için en değerli hediyesini kullanır. ° Kim bilir... Bu büyük dünyada herkesin tamamlaması gereken bir görevi vardır. Bunu unutmadığın sürece, diğerleri çok da önemli değildir. Ama eğer bundan başka herşeyi hatırlıyorsan, hiçbir şey bilmiyorsun demektir. ° Anne karnında karanlıktaki bebeğe denseydi ki: Dışarıda aydınlık bir dünya var, yüksek dağlar dolu, büyük denizleri olan, dalgalanan düzlükleri olan, çiçekleri açmış güzel bahçeleri olan, yıldızlarla dolu bir gökyüzü ve alevli güneşi olan... Ve sen, bu mucizelerle yüzleşmek yerine, karanlıkla çevrilmiş oturuyorsun... Doğmamış çocuk, bu mucizeler hakkında hiçbir şey bilmediği için, hiç birine inanmayacaktır. Tıpkı ölümü karşılarken bizim gibi. İşte bu yüzden korkarız. ° Ölüm nasıl olur da başlangıcı olmayan bir şeyin sonu olur?..
"İmanla, inançla yürürsen kaybolmazsın." Yer yer spoiler var ama o spoilerlara rağmen herkesin izlediğinden kendine göre bir anlam bulan filmlerden olduğunu düşünüyorum. ●Bab'Aziz “hikâye anlatan” bir filmden ziyade bir manevî yolculuk deneyimi gibi ilerler. Film doğrusal bir olay örgüsü kurmaz; daha çok masallar, semboller, şiirler ve tasavvufî düşünceler üzerinden ilerler. Aslında film bir “olay” değil, bir arayış hali anlatıyor. Herkesin kendine göre bir arayışı var ve son hep aynı yere varır aslında. Kör derviş Bab Aziz ile torunu İshtar, çölde yapılan büyük derviş buluşmasına gitmeye çalışırlar. Ama Bab Aziz kör olduğu için yolu torunu bulur. Bu bile filmin ana fikrini daha başta verir: “Kalple yürüyen biri için göz her zaman gerekli değildir.” Yol boyunca farklı insanlarla, hikâyelerle ve sembollerle karşılaşırlar. Her karakter sanki insan ruhunun başka bir tarafını temsil eder. Her bir karakter aslında ruhunun çağrısına uyumuştur o çölde ama farklı farklı şekillerde. Tasavvufta insanın hakikate ulaşması bir “yol” olarak anlatılır. Çöl de bunun sembolü. Çöl: yalnızlığı, arınmayı, dünyevî şeylerden sıyrılmayı temsil eder. Filmde herkes bir yere gidiyor gibi görünür ama aslında herkes: kendini, aşkı, Tanrı’yı, hakikati arıyor. Bu yüzden filmde sık sık kaybolmalar olur. Çünkü tasavvufta “kaybolmak”, bazen hakikate yaklaşmanın başlangıcıdır. Bab Aziz’in şu sözü filmin özeti gibidir: “Kalbini suya bırakan kişi, artık kaybolmaz.” Buradaki “su” teslimiyet ve ilahî akış gibi düşünülebilir. Tasavvufta insanın en büyük perdesi kendi benliğidir. Film sürekli bunu anlatır: İnsan kendinden kurtulmadan hakikati göremez. Ölüm korkusu yerine teslimiyet Film ölümden korkmaz. Ölüm bir son gibi değil, dönüş gibi gösterilir. (Öyle ki Bab Aziz büyük buluşma olarak ölümüne gider, bunu filmin sonunda anlarız) Bu çok tasavvufî bir bakış açısıdır. Özellikle Mevlânâ’nın: “Ölüm günüm, düğün günümdür”fikrine benzer ki son sahnede zaten Bab Aziz de bunu söyler kendi ölümü için. Film klasik Batı anlatısı gibi kurulmamış. Daha çok: mesel, kıssa, sufi hikâyesi, rüya, şiir mantığıyla ilerliyor ve hepsi iç içe işleniyor. Filmdeki müzikler ve dönüşler sadece estetik değil. Tasavvufta dönmek: evrenin hareketini, insanın merkeze dönüşünü, Allah etrafında oluş fikrini temsil eder. Özellikle sema sahnelerinde karakterlerin benliklerinden sıyrılıp daha büyük bir şeye karıştığı hissi yaşanır. (Filmin müzikleri insanın ruhunu bir davete çağırır gibi...) Bab'Aziz filmindeki bazı sahnelerin çoğu aslında tasavvufî sembollerle doludur. O yüzden sahnelerin “hikâyede ne olduğu” kadar “neyi temsil ettiği” de önemli. Dervişlerin buluştuğu sahne Filmin sonunda ulaşılan büyük buluşma çok etkileyicidir çünkü film boyunca aranan şey sonunda görünür olur. Ama orada bile gösterilen şey “görkem” değil, birlik hissidir. Bu sahne: insanların aynı kaynaktan geldiği, farklı yolların aynı merkeze çıktığı, ruhların birleşmesi fikrini taşır. Oradaki insanlar sanki birey olmaktan çıkıp ortak bir ritmin parçasına dönüşür. Film “Tanrı nedir?” sorusuna cevap vermiyor. Daha çok: “İnsan nasıl bir hâle gelirse hakikati hissedebilir?” sorusunu araştırıyor. Zaten Tasavvufta da anlatılan budur. “Prens kendini değil ruhunu gördü” bu film açısından çok güçlü bir okuma. Çünkü Bab Aziz hikâyeyi anlatırken prensin gördüğü şeyi sıradan bir kibir gibi anlatmıyor. Daha mistik bir şey var orada. Prens suda kendi “hakikatini”, içindeki sonsuzluğu görmüş gibi davranıyor. O yüzden artık sıradan dünya ona yetmiyor. Ama film burada ince bir çizgide duruyor: Bu bir uyanış da olabilir, bir kayboluş da. Tasavvufta insan ruhundaki ilahî tarafı fark ettiğinde artık eski hayatına dönemeyebilir. Prensin çölde dolaşması biraz bunu hissettiriyor: Maddî dünyanın içinden taşmak. Ceylan neden önemli? Ceylan/doe/gazel tasavvuf ve Doğu şiirinde çok güçlü bir semboldür. Genelde: ulaşılmaz güzellik, ruh, ilahî aşk, kaçıp duran hakikat anlamlarına gelir. (Ve filmde sık sık yer alır görüntüsü ve adı ile) Özellikle klasik İran ve tasavvuf şiirlerinde sevgilinin gözleri sık sık ceylana benzetilir. Çünkü ceylan: zarif, ürkek, yakalanamazdır. Prensin hikâyesinde ceylanın olması bence şu anlama geliyor: Hakikat insanın peşinden koştuğu ama tam sahip olamadığı bir şeydir. Ceylan bazen ruhun kendisi gibi de düşünülebilir: görünür, çağırır sonra kaybolur. Tasavvufta hakikat çoğu zaman “tam tutulamayan” bir şey olarak anlatılır. O yüzden ceylan sembolü çok uygun. Bir başka yorum daha var: Ceylan dünyevî arzuyla ilahî arzu arasındaki geçişi temsil ediyor olabilir. Çünkü prens önce güzelliğe kapılıyor ama sonra bu onu fiziksel dünyanın dışına taşıyor. Mezardan çıkan dervişler sahnesi Bu sahne çok gerçeküstü görünür ama bence filmin en derin yerlerinden biri. Bab Aziz’in mezarlığa gelip eski dostlarına selam vermesi ve onların kalkması aslında fiziksel bir “diriliş” gibi okunmak zorunda değil. Tasavvufta ölüm kesin bir yokluk gibi görülmez. Oradaki sahne sanki şunu söylüyor: Gerçek dostluk ve ruhsal bağ ölümle bitmez ve bedendir ölen, gömülen, ruhlar bakidir. Dervişlerin mezardan çıkması: geçmişin hâlâ canlı olması, ruhların ölmemesi, hakikati bulanların zamandan taşması gibi okunabilir. Ayrıca o sahnede korku yoktur. Mezarlık ürkütücü değil, huzurludur. Çünkü film ölümle kavga etmiyor. Bir başka tasavvufî taraf daha var: Tasavvufta “uyanmak” çok önemli bir metafor. İnsanlar dünyada aslında uykudadır; ölümden sonra uyanırlar denir bazen. Bu yüzden mezardan kalkış: fiziksel dirilişten çok ruhsal uyanış olabilir. Prensin boynundaki şeyle Bab Aziz’in sonunda İştar’a verdiği şey arasında bilinçli bir paralellik var. Bu yüzden: “Bab Aziz prensin yaşlı hâli olabilir mi?” yorumu yapılabilir. Film bunu açık açık söylemez ama özellikle sembolik sinemada böyle “döngüsel kimlikler” olur. Burada birkaç ihtimal aynı anda açık bırakılıyor: 1. Gerçekten aynı kişi olabilirler Prens: gençlik, arayış, tutkuyla hakikati kovalamak. Bab Aziz ise: teslimiyet, huzur, olgunluk hâli. Yani biri yolun başı, diğeri sonu gibi. Bu durumda kolye: aynı ruhsal yolculuğun izi olur. 2. Bab Aziz prensin “geleceği” değil, tamamlanmış hâli olabilir Tasavvufta zaman doğrusal düşünülmez bazen. Prens hâlâ arıyor. Bab Aziz artık bulmuş gibi. İkisi aynı insanın iki ruhsal seviyesi gibi okunabilir. 3. Kolye “aktarılan sır” olabilir Filmin sonunda Bab Aziz’in kolyeyi İştar’a vermesi çok önemli. Bu: manevî miras, yolun devam etmesi, hakikat arayışının nesilden nesile aktarılması gibi okunabilir. Yani: Prens → Bab Aziz → İştar şeklinde devam eden bir zincir olabilir. Tasavvufta buna bazen “emanet” hissi denir. Ve bence filmin en güzel taraflarından biri şu: Bu yorumların hiçbiri tamamen yanlış değil. Yönetmen Nacer Khemir filmi kesin cevaplar vermek için değil, izleyenin içinde yankılar oluşturmak için kurmuş gibi. Benim için güzel, anlamlı bir filmdi. 14 mayıs perşembe-2026
Bab'Aziz, çölde izi olmayan bir derviş buluşmasına yürüyen kör bir dede ve torunu üzerinden, aslında insanın kendi içine yaptığı o büyük yolculuğu anlatıyor. Tasavvufun "Allah’a giden yollar nefesler kadardır" felsefesini merkeze alan film; ölümü bir son değil, sevgiliye kavuşma anı olarak işler. Masalsı görselliği ve büyüleyici müzikleriyle, insanı dünyevi hırslardan arındırıp sabrın, aşkın ve teslimiyetin o derin sessizliğine davet eden, sinemadan ziyade bir gönül terbiyesi niteliğinde bir film olmuş. Payı olan herkesin emeğine sağlık. 💐 Bu arada Nacer Khemir'in Çöl Üçlemesi'nin son filmi imiş. İlk iki filmi de kısa sürede izlemeyi planlıyorum.
Canınla süpür cananının eşiğini, ancak o zaman gerçek âşık olursun. --- Zaman seviniyor; ikimiz birleştiğimizde.









