Raf Yorumu: the leftover (@leftover)

Çoğu İnsan İyidir: Yeni Bir İnsanlık Tarihi

Bu kitapla anladım ki hepimize Machiavelli'ci, Hobbes'çu düşünce,biz nasıl olduğunu bilmeksizin zihnimizin bir yerlerine sinsice yerleştirilmiş. Bregman bu sinsi oyunları çıkarıp bize ifşa etmesi bakımından mükemmel bir eser yaratmış bayıldım. Ancak... Harari'nin medeniyete giden yolda evrimsel yaklaşımını tam kafama oturtamadığım…devamıBu kitapla anladım ki hepimize Machiavelli'ci, Hobbes'çu düşünce,biz nasıl olduğunu bilmeksizin zihnimizin bir yerlerine sinsice yerleştirilmiş. Bregman bu sinsi oyunları çıkarıp bize ifşa etmesi bakımından mükemmel bir eser yaratmış bayıldım. Ancak... Harari'nin medeniyete giden yolda evrimsel yaklaşımını tam kafama oturtamadığım gibi Bergman'ın da aynı konuda içime sinmeyen cümleleri vardı. Kitabın bir bölümünde şöyle geçiyor: "Üstelik tarihöncesinde de zengin bir hayal gücüne sahiptik. Çok sayıda insanın birlikte çalışmasını olanaklı kılmak için yaratıcı efsaneler tasarlayıp bunları birbirimize anlattık. " Birlikte çalışmak için dünyanın her yerinde benzer motifler taşıyan o efsaneleri oluşturmak biraz fazla zahmetli ve karmaşık bir iş değil mi? Buna itiraz edecek çokça sebebim var ama yazı uzar. Bir başka gözüme çarpan cümlesi: İnsanın güç tehdidi ile vergi ödediği veya borçlarını ödediği(cebri icra tehdidi) söylenmiş. Para denilen kurguya kolayca karşı çıkamamamızın sebebinin de bu olduğu belirtilmiş. O halde hani insanın iyi olan özü? Ben buna karşı çıkarım çünkü para takas ekonomilerinin terk edilip temsili ekonominin yerleştiği bir sistemin getirisi. Yani cebimdeki 20 TL aslında bir ekmek, bir çikolata, iki adet su ve bir simidi temsil ediyor. Para sistemine neden karşı çıkılsın? Komünizmin aslında günlük hayatta varolduğunu söylediği kısımlara da katılmadım. Mesela diyor ki bazı mal ve hizmetler kamusaldır ve karşılıksızdır. Günümüz maliye ekollerinde buna tam kamusal mal denir ama Bregman'ın kastettiği mesela dışarıda bir teyzeyi gönüllü olarak karşıdan karşıya geçirmek falan. Yani komünizm tam olarak bu değil daha çok emeğin ve sermayenin ön planda olduğu bir sistem. Yazar aynı zamanda kapitalizm sayesinde aslında günümüz Refah devletlerinde yaşayabildiğimizi, tarihin en huzurlu ve konforlu döneminde yaşayabildiğimizi söylüyor. Buna katılıyorum. Hukuk fakültesinde bize ilk aylar suçun insanın özü ile alakalı olduğu Stanford Hapishane Deneyi ve Milgram Deneyi ile anlatıldı. Sorgulamadan kabul ettik. Neden sorgulamadan kabul ettik? Yanlış yapmışız. O bölümler çarpıcıydı. Savaşlar neden olur? Almanlar gerçekten câni miydi? Paskalya Adasında gerçekten insanlar birbirlerini mi yemişti? Sineklerin Tanrısı kitabı, Dawkins'in Gen Bencildir kitabı gibi mükemmel bir provakasyon muydu? İnsana dair güzel sorular soran çok cesur bir kitap. Sinan Canan önerisi olarak okudum yine, önerilir.