Sema Kaygusuz'un 2015 yılında yayımlanan romanı. İyi düşünülmüş ama tam anlamıyla beni içine çekmeyi başaramamış bir eser.. Garip birtakım olayları merkeze alsa da, kitabın temel amacı derin bir toplumsal eleştiri ve bir "medeniyet" sorgulamasıdır. Roman, tatil yapan bir grup insanın…devamıSema Kaygusuz'un 2015 yılında yayımlanan romanı.
İyi düşünülmüş ama tam anlamıyla beni içine çekmeyi başaramamış bir eser..
Garip birtakım olayları merkeze alsa da, kitabın temel amacı derin bir toplumsal eleştiri ve bir "medeniyet" sorgulamasıdır.
Roman, tatil yapan bir grup insanın huzurunun bozulması üzerinden, Türkiye'nin (ve genel anlamda modern toplum biçimlerinin) bilinçaltına, ötekileştirme pratiklerine ve şiddet eğilimine sert bir ayna tutuyor.
Roman, bir sahil kasabasındaki (Mavi kumru motel) bir otelde geçer. Her şeyin huzurlu ve nezih göründüğü bu ortam, bir sabah havuzun ortasında görülen sidik (kitapta bu durum bir "kirletme eylemi" olarak sunulur) ile sarsılır.
Kanımca havuz, modern, steril ve "yıkanmış/paklanmış" orta sınıf hayatını temsil ediyor. Bu suyun kirletilmesi sadece hijyenik bir sorun değil aynı zamanda toplumsal sözleşmenin ve yapay huzurun ihlalidir (konforları bozulduğunda ne kadar acımasızlaşabildiklerini gösteren orta-üst sınıf. Kendi küçük cennetlerini korumak için "öteki"ni kurban etmeye hazırdırlar).
Kitap boyunca sorduğumuz "Bu eylemi kimin gerçekleştirdiği" sorusu, romanın temel yapısını oluşturuyor. Ancak yazar, kimin yaptığından ziyade, bu olay karşısında diğerlerinin nasıl tepki verdiğine odaklanıyor..
Kitabın adı olan "Barbarın Kahkahası", romanın temel felsefi sorusunu barındırır. Klasik anlatıda "barbar", medeniyetin dışındaki, kuralsız ve vahşi olandır. Ancak Kaygusuz bu kavramı biraz tersyüz eder, Havuzu kirleten kişi "barbar" olarak etiketlenir, ancak asıl barbarlık, "faili bulmak" adına otel sakinlerinin ve yönetimin sergilediği tutumda ortaya çıkar -ki bu noktada Türk halkının (genel hatlarıyla) toplumsal olaylara yaklaşım biçimine benzetilebilir-. Otelin tipik benzetmesi, "Otoriteyi ve gücü korumak" için baskıyı meşrulaştıran devlet/iktidar metaforu olarak görebiliriz..
Suçluyu bulmak için çalışanların odalarının aranması, mahremiyetin ihlali, garsonların ve temizlikçilerin aşağılanması (birinin kovulması), "nezih" tatilcilerin içindeki faşizan dürtüleri açığa çıkarıyor..
Romanda "beden" ve "atık" kavramları eserin temel yapı taşını oluşturuyor.
Bütün bunlara rağmen eseri vasat buldum zira Kaygusuz, iyi (ve de özgün olmasına rağmen) anlatım biçimine rağmen bolca -bana göre- gereksizlik içeriyor. Öncelikli olarak tercih edilen üslup, iyi anlatımı gölgeliyor. Yersiz "müstehcen ve sokak ağzı" eseri olumsuz yönde etkileyen ilk etkenlerden biri. Buna hiç gerek yokmuş zira bazı karakterler özelinde -özellikle Eda- bu durum daha da komikleşiyor. Bir Henry Miller değilseniz ağzınızı bozmaya gerek yok diye düşünüyorum..
İkinci olarak -bu noktada biraz genel eleştiri yapacağım- eserin postmodern'e sarılması ve bunu abartıya kaçırması. Nevzat hocanın bu bağlamda önemli bir nokta atışı vardı. Batıdaki kültürden yoksun olduğumuz için bu tür temaları ancak "postmodernizm" ile aşık atabiliriz diyor.. Zira modernizm için güçlü kültür kodları gerekiyor (örnek olarak ilyada'yı veriyor ve batıda bunun yaklaşık 1700 yıl önce gerçekleştiğini söylüyor). Konuyu buraya bağlayacağım, Kaygusuz (tabi ki bu konudan bağımsız yine postmodern yazabilir) eserini postmodern nitelikleriyle donatmış olsa da, finalde başaramamış. Modernizm etkisini de arkasına alarak eser boyunca postmodern yaklaşımları -hikayeyi özgünleştirmek pahasına- fazla boğmuş. Buna eserdeki yetersiz karakter gelişimlerinden tutunda finalindeki açık uçlu son'a kadar örnek verebiliriz. Genel olarak bakıldığında, Türk sanatındaki temel sorunlarından biri bu; biz "postmodernizm"i eserin arkasına yerleştiriyoruz; eser, bütün iyi yönlerine rağmen sönük ve tartışmaya açık hale geliyor. 2015 yılındaki ülke eleştirisini, bir otel inşa ederek ve çeşitli statüden insanları buraya yerleştirerek Toplumsal bir eleştiri hedeflemek son derece iyi ama dediğim gibi bunun aktarılma süreci (teknik yönlerinin de zayıflığı ile birlikte) en az hikaye kadar çaba ister. İyi bir konunun oluşumunda postmodernizmin arkasına sığınmamalıyız..
Özetle iyi düşünülmüş ama iyi oluşturulamamış bir eser. Ancak özgünlüğünü takdir ettiğimden başka kitaplarını okuyacağım.
Web yapım aşamasındadır.
En iyi deneyim için mobil uygulamamızı indir.
En iyi deneyim için mobil uygulamamızı indir.
Sema Kaygusuz'un 2015 yılında yayımlanan romanı. İyi düşünülmüş ama tam anlamıyla beni içine çekmeyi başaramamış bir eser.. Garip birtakım olayları merkeze alsa da, kitabın temel amacı derin bir toplumsal eleştiri ve bir "medeniyet" sorgulamasıdır. Roman, tatil yapan bir grup insanın…devamı
Büyük hayal kırıklığına uğradığım George Sand eseri.. Kitap, inanılmaz bir erkek düşmanlığı (mizandrist bakış açısıyla) ile ele alınmış iki öyküyü içeriyor.. Hiçbir erkeğin ve kadının böyle bir "taraflı" (cinsiyetçi) yaklaşım sergileyen eserleri okumaması gerek. Döneminde yarattığı yankı vesilesi ve yazarı…devamıBüyük hayal kırıklığına uğradığım George Sand eseri..
Kitap, inanılmaz bir erkek düşmanlığı (mizandrist bakış açısıyla) ile ele alınmış iki öyküyü içeriyor..
Hiçbir erkeğin ve kadının böyle bir "taraflı" (cinsiyetçi) yaklaşım sergileyen eserleri okumaması gerek. Döneminde yarattığı yankı vesilesi ve yazarı hakkında duyduğum önemle okumak istedim ancak üzülerek söylüyorum, korkunç bir deneyimdi.
Erkekler kadar, kadınlarında rahatsız olması gereken bir eser zira kadını da kötü konuma yerleştiriyor.
İlk öykü Lavinia -en azından- finali hariç beni memnun etmişti. Üslup ve biçem olarak son derece iyiydi, ta ki finaldeki "Bütün erkeklerden nefret ediyorum" bakış açısıyla bir tür ego tatmini yaşayan karakteri görene kadar..
Yani böylesine güzel ve (özellikle saygının ön planda olduğu) iyi işlenmiş bir öykünün bu şekilde final yapması beni derinden üzdü. Ancak diğer öykü olan "Markiz" daha kötüydü. Baştan sona erkek düşmanlığı içeriyor. Toplum tarafından kötü bir hayat sürmüş olsa da bu yaşanan durum insana bir tür zorbalık veyahut küçük düşürme hakkı vermiyor (zira o insanın ne suçu var?) karakterimiz kocasını sevmiyor ve sürekli başka birini arzuluyor. Bu da yetmemiş gibi arzuladığı erkeği -bulunduğu konum- bir tür "obje" olarak görüp arzulamış.
Sand, bu iki metni bir araya getirerek erkeğin hem sosyal hayattaki kibrine hem de fiziksel ve ruhsal bayağılığına karşı bütünlüklü bir reddediş manifestosu oluşturmak istemiş.
İki öyküde de kadın karakterler, erkekleri analiz ederek şu sonuca çıkmakta; "erkek, kadının hayal dünyasındaki o yüce yere layık değildir ve gerçeklikte her zaman bir hayal kırıklığı yaratmaya mahkumdur."
Eserdeki bu mizandrik ton, her iki öykünün finalinde kadının yaptığı seçimlerle zirveye ulaşıyor ve klasik anlatılardaki o mutlu son beklentisini tersyüz editor.
Lavinia, Lionel’in sunduğu evlilik teklifini ve sosyal statüyü elinin tersiyle iterek, erkeğin pişmanlığının bile ne kadar bencilce olduğunu ve affedilmeye değmediğini ifşa ediyor, Markiz ise sahnede hayran olduğu Lelio’yu gerçek hayatta tanıdığında yaşadığı hayal kırıklığıyla, erkeği sadece bir sanat eseri veya uzaktan sevilecek bir imge olarak tutmayı, onunla gerçek bir ilişki yaşamaya tercih ediyor.
Korkunç bir deneyimdi. Yazardan başka bir şey okur muyum sanmıyorum, "feminizm" adı altında mizandrist öykü yazması, erkekler kadar kadınlarında tepki vermesi gereken bir durum. Zira bu feminizm'e zarar veriyor.
Cinsiyetçi, erkek-kadın düşmanlığının yapılmadığı bir Edebiyat dileğiyle..
"Bir Kadın" Fransız yazar Annie Ernaux’nun 1988 yılında yayımlanmış oto-(sosyo)biyografik roman eseri.. Annesinin Alzheimer hastalığı sonrası vefatından kısa bir süre sonra ortaya çıkan bu kitap, yalnızca bir roman değil; bireysel kişiliği kadar sosyal sınıfı tarafından da tanımlanmış bir kadının hayatını…devamı"Bir Kadın" Fransız yazar Annie Ernaux’nun 1988 yılında yayımlanmış oto-(sosyo)biyografik roman eseri..
Annesinin Alzheimer hastalığı sonrası vefatından kısa bir süre sonra ortaya çıkan bu kitap, yalnızca bir roman değil; bireysel kişiliği kadar sosyal sınıfı tarafından da tanımlanmış bir kadının hayatını yeniden inşa etmeye yönelik etkileyici bir girişimidir.
Metnin merkezindeki gerilim, Ernaux'nun yoğun bir duygu karmaşası alanı olarak tasvir ettiği anne-kız ilişkisinde yatmaktadır (bu kısımlarda -ben- Ingmar Bergman'ın "Güz Sonatı" filmindeki temel çatışmanın benzer bir hissiyatını aldım). Anne sevgisini romantize eden geleneksel anı kitaplarının aksine Ernaux, hem şiddetli bir sevgi hem de sert sürtüşmelerle karakterize edilen bir ilişkiye süslemesiz, yalın bir bakış sunmuş.
Annesi, kızının sosyal hayatta kalmasını sağlamak için görgü ve ahlak kurallarını dayatan, hanenin -komuta merkezli- olarak, bazen de baskıcı bir figür olarak resmedilmiş. Kızını bir üst sınıfa taşımak için her şeyi feda etmiştir, ancak tam da bu başarı, aralarında aşılamaz bir kültürel uçurum yaratmıştır.
Ernaux eğitim yoluyla sosyal merdiveni tırmanırken, burjuvazinin zevklerini ve dilini benimsemiş, bu da annesinin kendi evinde yargılanmış ve aşağı hissetmesine neden olmuştur.
Ernaux, bu kişisel tarihi sosyoloji alanın (bir yönüyle kendi kriterleri ile) bu teknik genellikle "oto-sosyo-biyografi" olarak adlandırmıştır. Annesini sadece kendine özgü bir birey olarak görmeyi reddeder; bunun yerine onu belirli bir zamanın, mekanın ve sınıfın ürünü olarak bağlamına oturtur. Annesinin hayatı -Normandiya'daki işçi sınıfı çocukluğundan küçük bir bakkal dükkanı sahibi olarak verdiği mücadelelere kadar- yirminci yüzyıl Fransız işçi sınıfının bir vaka incelemesi olarak ele alınır. Annesinin varoluşunu yöneten ekonomik kaygıları, "el ne der" korkusunu ve bitmek bilmeyen saygınlık arayışını detaylandıran Ernaux, anlatıyı özel bir hikayeden kolektif bir tarihe yükseltir.
Metin, bir kişiyi gerçekten anlamak için, onun arzularını, korkularını ve dilini şekillendiren toplumsal güçleri anlamak gerektiğini ima eder.
Annesi hakkında "sanatsal" bir dille yazmanın bir tür ihanet olacağını savunarak metaforik süslemeleri, lirik betimlemeleri veya duygusal dili açıkça reddeder. Annesi zorunluluklar ve sert gerçeklerle yönetilen bir hayat yaşadığı için, Ernaux bu varoluşu yansıtmak adına nötr, nesnel ve yalın bir düzyazı benimsemiştir. Bu "düz" üslup ikili bir amaca hizmet eder: Nostaljinin çarpıtmalarını ortadan kaldıran bir doğruluk aracı olarak işlev görür ve işçi sınıfı yaşamının üzerini, hakim burjuva kültürünün süslü diliyle örtmeyi reddeden politik bir duruş sergiler.
Anlatı yapısı, annenin ölümünden başlayıp canlı dolu yıllarına geri dönen ve nihayetinde Alzheimer ile gelen çöküşe uzanan bir döngü izleyerek, annenin fiziksel gerileyişi etrafında şekillenir. Bu yapı, bir zamanlar güçlü olan annenin bağımlı bir çocuğa dönüştüğü ve kızının bakım vermenin fiziksel yakınlığını yönetmek zorunda kaldığı rol değişiminin sarsıcı bir portresini çizer. Ernaux, demansın yarattığı yıkımı duygusal patlamalarla değil; annesinin kimliğinin silinişinin - dil, hafıza ve otonomi kaybının- hassas bir kaydını tutarak yakalar.
Tesadüfi bir şekilde yakın zamanda okuduğum "bahçıvan ve ölüm" kitabına benzettim. Aslında benzemiyorlar orada bir baba-oğul ilişkisi varken burada anne-kız ilişkisi var. Edebi düstur olarak bakıldığında Ernaux (kısa sayfada) daha çok derdini anlatabilmeyi başarabilmiş -bana göre-.
Ek olarak (bu tür anlatımların uzmanı sayılacak) Jean Louis Fournier'in anne-oğul ilişkisini anlatan "Kuzeyli Annem" eserinin de yer yer hissiyatını almadım değil. Yine bir Fransız eseri olmasının etkisiyle hissiyatın daha çok ön plana çıkması gayet normal görünüyor.
Fazla uzattım. Kısa ama etkileyici bir eser. Keşke daha uzun ve biraz fazla detay içerseydi.
En sevdiğim 10 Eloy parçası 1- End Of An Odyssey 2- The Apocalypse 3- Atlantis' Agony At June 5th 8498, 13 p.m. Gregorian Earthtime 4- Time To Turn 5- Mighty Echoes 6- Posedion's Creation 7- Rosetau 8- The Answer 9-…devamıEn sevdiğim 10 Eloy parçası
1- End Of An Odyssey
2- The Apocalypse
3- Atlantis' Agony At June 5th 8498, 13 p.m. Gregorian Earthtime
4- Time To Turn
5- Mighty Echoes
6- Posedion's Creation
7- Rosetau
8- The Answer
9- Follow The Light
10- Astral Entrance
Bu tür top 10'ları hazırlarken arada böyle adı duyulmamış grupları da paylaşmak istiyorum. Müzik sanatının -türü ne olursa olsun- belirli sanatçı/gruplarla sınırlandırılmasını hiçbir zaman doğru bulamamışımdır.
Eloy, progressive rock türündeki en önemli gruplardan biridir. Almanya'dan çıkmış en iyi prog grubu desek abartmış olmayız. Son derece mitolojik göndermelerle, türün en ince ve en derin yönlerini dinleyici ile buluşturmuş enfes bir gruptur.
Son derece sabır isteyen bu türün, kendi içerisinde barındırdığı enstrümantal biçim ve estetik melodiler; Eloy gibi donanımlı (entelektüel) müzisyenler eşliğinde büyük haz yaratıyor..
Tek tek albümlerini sıralamak yerine bir tanesini seçtim (Ocean), nasıl bir inceliğe sahip olduklarını göstermek -daha doğrusu anlatmak isterim.
"Ocean" Eloy'un 1977 yılında yayımladığı, grubun kariyerindeki en olgun ve atmosferik çalışmalardan biri olarak kabul edilir. Space Rock veya Krautrock türünün zirve noktalarından olan bu eser, Atlantis efsanesinin yükselişini ve çöküşünü işleyen derinlikli bir konsept albümdür. Ancak grup bu hikayeyi sadece mitolojik bir anlatı olarak değil, insanlığın manevi yozlaşmasına ve ilahi olandan uzaklaşmasına dair güçlü bir alegori olarak kurgulamıştır.
Albümün lirik ve felsefi mimarı, aynı zamanda grubun davulcusu olan Jürgen Rosenthal'dir ve hikayeyi belirli bir kronolojik akışla dinleyiciye sunar.
Albümün hikayesi, Poseidon'un Atlantis'i yaratmasıyla başlar. "Poseidon's Creation" adlı açılış parçası, Atlantis'in bir ütopya olarak kuruluşunu, Klaus-Peter Matziol'un ikonik bas gitar riffleri ve umut dolu, görkemli bir müzikal yapıyla betimler. Hikaye, insanların yaratılışı ve onlara evrensel akıl veya tanrısal söz anlamına gelen "Logos"un bahşedilmesiyle devam eder. "Incarnation of the Logos" parçasında synthesizer ağırlıklı, daha mistik ve ruhani bir atmosfer hakimdir; bu dönemde insanlık henüz saftır ve evrensel düzenle uyum içindedir. Ancak bu uyum kalıcı olmaz.
"Decay of the Logos" parçasıyla birlikte kırılma noktası yaşanır; insanlar hırslarına ve materyalizme yenik düşerek sahip oldukları o tanrısal özü, yani Logos'u yitirmeye başlarlar. Müziğin de bu noktada daha karanlık ve agresif bir tona büründüğü, Frank Bornemann'ın vokallerinin ise bir uyarı niteliği taşıdığı görülür.
Hikayenin finali ise kaçınılmaz bir kıyametle, yani Atlantis'in sulara gömülmesiyle son bulur. "Atlantis' Agony at June 5th - 8498, 13 P.M. Gregorian Earthtime" adlı on beş dakikalık devasa kapanış parçası, yozlaşmış bir medeniyetin tanrılar tarafından cezalandırılmasını anlatır. Parça, kaotik sesler, patlamalar ve okyanus dalgalarıyla biterken dinleyiciyi derin bir boşlukla baş başa bırakır. Jürgen Rosenthal bu hikayeyi kurgularken doğrudan Antik Yunan filozofu Platon'un "Timaeus" ve "Critias" diyaloglarından esinlenmiştir. Özellikle son şarkının isminde geçen "M.Ö. 8498" tarihi rastgele seçilmiş bir rakam değildir; Platon'un Atlantis'in kendi zamanından yaklaşık 9000 yıl önce battığına dair ifadesine dayanan matematiksel bir hesaplamadır.
Albümdeki en önemli felsefi gönderme "Logos" kavramıdır. Antik Yunan felsefesinde ve teolojisinde "akıl", "söz" ve "evrensel düzen" anlamına gelen bu kavram, albümde insanlığın kaybettiği manevi pusulayı temsil eder. Eloy'a göre Atlantis'in batışı fiziksel bir felaketten ziyade, insanlığın aklını ve ruhunu terk etmesinin bir sonucudur. Müzikal açıdan Pink Floyd ile kıyaslansa da Eloy, gitardan çok synthesizer ve org kullanımı, Rosenthal'in törensel davul ritimleri ve Bornemann'ın karakteristik aksanıyla kendine has, dünya dışı bir atmosfer yaratmayı başarmıştır.
Böylesine güçlü bir grubun (Almanlar tarafından bile) az dinleniyor olması çok üzücü...
Eklemeyi çok isteyip ekleyemediğim bonus parçalar;
- Serenity
- Silhouette
- Rainbow
- Escape To The Heights
- On The Verge Of Darkening Lights
- A Broken Frame
- Eclipse Of Mankind
- Jeanne d'Arc
- Up And Down
- Castle In The Air
- The Light From Deep Darkness
- The Tides Return Forever
- Company of Angels
- Point Of No Return
Spoiler içeriyor
"Yeryüzünde asla yaşanmamış ama yine de gerçek olan ve benim kabarıp coşan yüreğimde dalgaları kıyıları dövmek, tüm acı ve sevinçleriyle yaşanmak isteyen bir yaşamın söz konusu kitaplardan bana doğru burcu burcu esip geldiğini tatlı bir ürpertiyle hissediyordum. Dışarıdan yalnızca yakındaki…devamı"Yeryüzünde asla yaşanmamış ama yine de gerçek olan ve benim kabarıp coşan yüreğimde dalgaları kıyıları dövmek, tüm acı ve sevinçleriyle yaşanmak isteyen bir yaşamın söz konusu kitaplardan bana doğru burcu burcu esip geldiğini tatlı bir ürpertiyle hissediyordum. Dışarıdan yalnızca yakındaki kulede çalan saatin sesinin ve kulenin yanı başında yuva yapmış leyleklerin takırtısının içine sızabildiği tavan arasındaki odayı okuma köşesi seçmiştim kendime; Goethe'nin ve Shakespeare'in kahramanları sürekli bu odaya girip çıkıyordu. İnsan denen varlığın gerek Tanrısal gerek komik yanlarını görmeye başlamıştım: Çelişik ve ele avuca sığmaz yüreğimizin oluşturduğu bilmece, dünya tarihinin derin anlamı, kısa günlerimizi aydınlatan ve bilip tanıma gücüyle donatan tin, minik varlığımızı yüceltip onu dünya durdukça duracak zorunlu nesneler arasına katan bu yaman mucize. Daracık çatı penceresinden başımı çıkarınca, güneş ışığıyla aydınlanmış damları ve sokakları görüyor, iş yaşamının, günlük yaşamın küçük gürültülerinin karmaşık bir yumak oluşturarak bir uğultuyla yukarılara kadar çıkıp geldiğini duyup şaşırıyor, büyük büyük kişilerle dolup boşalan tavan arasındaki odamda yalnızlıkla gizemselliğin acayip güzellikte bir masal gibi beni sarıp sarmaladığını hissederek ha bire okuyup duruyordum. Pencereden aşağıya, evlerin çatılarına, sokaklara, aşağılarda akıp giden yaşama baktıkça, yüreğimi daha da tuhaf ve yabancı duygular dolduruyordu. Zamanla öyle oldu ki, içimde ürkek ve bunaltıcı bir duygu boy atmaya başladi; kim bilir, kendim de bir kâhindim belki, önümde serilmiş duran dünya beni bekliyor, hazinelerinden bir bölümünü gün ışığına çıkarıp üzerindeki rastlantı ve sıradanlık örtüsünü çekip almamı, keşfedilen hazineyi bir ozan gücüyle yok oluşların elinden kurtarıp ölümsüzleştirmemi istiyordu."
(Sayfa 36-37)
Büyük yazar Hermann Hesse'nin 1904 yılında yayımladığı ilk romanı.
Sonraki yıllarında daha çok değineceği "eve dönüş" ve "kendini buluş" temalarının ilk örneği.
Hesse'nin o kendine has, doğayı insan ruhunun bir aynası gibi kullanan şiirsel üslubu, kitabın daha ilk sayfalarında İsviçre'nin o sarp, sisli ve yalnız dağlarına götürmektedir.
Başkahraman Peter Camenzind, tıpkı doğduğu Nimikon köyünün sert coğrafyası gibi şekillenmiş bir karakterdir. İsviçre'nin o izole köy yaşamı, Peter'in ruhuna hem bir derinlik hem de insanlardan kaçan bir yabanilik aşılamıştır. Şehir hayatına, Zürih'e veya Basel'e indiğinde yaşadığı o "eğreti duruş", aslında Hesse'nin modern toplum ile doğa insanı arasındaki çatışmayı resmetme biçimidir. Peter, şehirli entelektüellerin yapmacık nezaketinden tiksinirken, köyündeki o basit ama gerçek yönünü özler; ancak köyüne döndüğünde de oraya sığamaz çünkü ruhu artık "okumuş" ve genişlemiştir. Bu arafta kalmışlık, onun içsel dünyasındaki o meşhur yükseliş ve alçalışların, o bitmek bilmez melankolinin ana kaynağıdır.
Hesse'nin daha sonra yıllarda ele alacağı başta "Siddhartha" olmak üzere "Demian" ve "Çarklar Arasında" gibi eserlerinde işleyeceği o meşhur "dostluk, arkadaşlık" temasının ilk örneği Peter Camenzind'dir.
Peter'in başta Richard olmak üzere, eser boyunca ilişki kuracağı insanlar, hayatın gerçekliğinin en iyi yansımalarıdır.
Richard, Peter'in olmak isteyip de olamadığı, hayata daha uyumlu, sanatla barışık, nazik tarafken; Peter'in Richard'a duyduğu sevgi, sadece bir arkadaşlık değil, aynı zamanda kendi eksik parçasına duyduğu özlemdir. Ancak Hesse, karakterine mutluluğu kolay kolay bahşetmez; Richard'ın yokluğunda yaşanan drama, Peter'i tekrar o yalnız dağ başındaki bulutlara, yani kendi içsel yalnızlığına hapseder. Aşk hayatı da benzer bir hüsrandır; Elizabeth'e duyduğu aşk, platonik ve dokunulmaz kaldığı sürece Peter için bir anlam ifade eder. Sevdiği kadına açılmaz, kendisini seven kişiye de dönüp bakmaz.
İtalya seyahatleri ise, onun için sadece coğrafi bir değişim değil, ruhunun Kuzey'in kasvetinden Güney'in estetiğine ve Aziz Francesco'nun doğayı ve tüm canlıları kucaklayan felsefesine açıldığı bir kapıdır. Özellikle edindiği, hayatı ve doğayı sadece izlemek değil, onu "hissetmek" ve "sevmek" gerektiğine dair gözlemler -Peter'in finaldeki dönüşümüne zemin hazırlar.
Fakat kitabın en can alıcı kısmı (bana göre) Peter'in karakterini derinden etkileyen Boppi ile yaşadığı dramadır. Peter, başlangıçta büyük bir yazar, büyük bir şair olmak isteyen, dünyayı fethetme arzusuyla dolu bir gençken, hayat onu kambur, sakat ve yardıma muhtaç Boppi'ye bakmak zorunda bırakır.
Bu kısmın özellikle Hesse'yi -tırnak içinde Hesse yapan ustalığını konuşturduğu yerdir.
Peter, başta Boppi’den tiksinir, onun o aciz halinden, fiziksel deformasyonundan, yemek yiyişinden midesi bulanır. Bu, Peter'in içindeki bencil sanatçının, "çirkin" gerçeğe verdiği tepkidir. Ancak zamanla, o küçümsediği, acıdığı Boppi'nin gözlerinde, dağların zirvesinde bulamadığı bir bilgeliği ve sabrı keşfeder. Boppi ile yaşadığı süreç, Peter'in egosunun ölümüdür. Ona yemek yedirmek, onu temizlemek, onun o sessiz ve şikayetsiz ızdırabına ortak olmak, Peter'e "sevginin" aslında "hizmet etmek" olduğunu öğretir. Boppi'nin kendisinden ayrılışı ile birlikte Peter, artık ünlü bir yazar olma hayali kuran o kibirli genç olmaktan çıkar; o artık acıyı tanıyan, hayatın en zayıf halkasına bile şefkat gösterebilen olgun bir adama dönüşmüştür (özellikle yıllar sonra köyüne dönüp babasıyla kurduğu yeni iletişim gibi).
Boppi sayesinde öğrendiği "hizmet etme" erdemini, babasıyla olan ilişkisine taşır. Babasıyla arasındaki o mesafeli, soğuk dağ havası, yerini sessiz bir kabullenişe bırakır. Peter Camenzind, dünyayı kelimeleriyle fethedememiştir belki ancak başta Boppi'nin olmak üzere yıllar içinde karşılaştığı insanlarlarla birlikte ve babasının yaşlılığı üzerinden kendi ruhunu fethetmiştir.
Hesse'nin temelde anlatmak istediği de budur: Gerçek sanat, kâğıt üzerine yazılan şiirlerde değil, bir insana karşılıksız ve tiksinmeden uzatılan elde, çekilen çilede ve yaşanan o sessiz, gösterişsiz hayattadır.
Bir Hesse'ci olarak fazla etkilendim, muhtemelen sizler benim kadar sevmeyeceksiniz ama okunmayı hak eden bir eser..
"Bugünün bütün bu insanlarının ne büyük bir özlemle esenliği aradığı ve bu özlemin onları ne acayip yollara sürüklediği bazen dikkatimi çekiyordu. Tanrı'ya inanmaya aptalca, neredeyse yakışıksız bir gözle bakılıyor, Tanrı'dan başka bir sürü öğretiye, isme, örneğin Schopenhauer'e, Buddha'ya, Zerdüşt'e ve daha pek çoklarına inanmakta sakınca görülmüyordu. Kendilerine henüz bir isim yapmamış genç şairler vardı, stilize evlerde kimi heykel ve tabloların önünde görkemli ayinler düzenliyorlardı. Tanrı'nın önünde baş eğmekten utanç duyuyor ama Otricoli Zeus'unun önünde dize gelebiliyorlardı. Riyazet ehli kişiler vardı sonra, perhizle kendilerine eza ve cefayı reva görüyor, öte yandan süslerinden geçilmiyordu. Tanrıları Tolstoy'du bunların ya da Buddha. Öyle sanatçılarla karşılaşıyordum ki, zarif ve seçkin duvar kâğıtlarının, müziğin, yedikleri yiyeceğin, içtikleri şarabın, sürdükleri parfümün, tüttürdükleri puroların cazibesiyle ayrı bir havayı soluyorlardı. Cerbezeli bir şekilde, yapay bir doğallıkla müzik alanındaki akımlardan, renk armonilerinden ve benzeri konulardan söz ediyor, her yerde "kendi orijinallikleri"ni açığa vuracakları bir fırsat kolluyorlardı, bu orijinallik de çoğu kez küçük çapta masum bir kendini aldatıştan ya da zıpırlıktan oluşuyordu. Aslında bütün bu zoraki komedi bana eğlenceli ve gülünç geliyor, öte yandan ne çok özlemin ve gerçek manevi gücün bu komedide alevlenip kısa sürede söndüğünü, sık sık içimde tuhaf bir ürpertiyle algılıyordum."
(Sayfa 88)
"Kitapların ölümsüz dünyasını kendine az buçuk yurt edinmiş biri çok geçmeden onların yalnız içeriğiyle değil, kendileriyle arasında yeni bir ilişkinin kurulduğunu görecektir. Sadece okunmalarıyla yetinilmeyip kitapların satın alınmasının da gerektiği sık sık söylenir. Yaşlı bir kitap dostu ve küçük sayılmayacak…devamı"Kitapların ölümsüz dünyasını kendine az buçuk yurt edinmiş biri çok geçmeden onların yalnız içeriğiyle değil, kendileriyle arasında yeni bir ilişkinin kurulduğunu görecektir. Sadece okunmalarıyla yetinilmeyip kitapların satın alınmasının da gerektiği sık sık söylenir. Yaşlı bir kitap dostu ve küçük sayılmayacak bir kitaplığın sahibi olan ben, kendi deneyimlerime dayanarak şunu kesinlikle belirtebilirim ki, kitap satın almak kitapçılarla yazarların karınlarını doyurmalarını sağlamakla kalmaz, salt okumak değil,
kitaplara sahip olmak da tamamen kendine özgü hazlar sunar insana, kendine özgü bir ahlakı içerir. Örneğin, çok kıt parasal olanaklara karşın, katalogları sürekli gözden geçirip halk için hazırlanmış en ucuz baskıları seçerek, akıllıca, yılmaksızın ve giderek artan bir beceriyle davranıp tüm güçlükleri yenerek kendine güzel, küçük bir kitaplık kurmak sevince boğar insanı, büyüleyici bir spor yerini tutar. Bunun tersini düşünürsek, varlıklı aydın biri için her sevilen kitabın en güzel baskısını satın almak, seyrek ele geçen eski kitapları toplamak, sonra onları sevgi taşan güzel ciltlerle donatmak, seçkin haz kaynaklarından birini oluşturur."
(Sayfa 127)
"Bir kez kapsamının büyüklüğü, o tüyler ürpertici devasa mekanizması dolayısıyla bu savaşın gelecek kuşakları savaşmaktan caydırmaya elverişli sayıldığına ilişkin savaş sırasında sık sık açığa vurulan görüş, düpedüz bir yanılgının ürünüydů. Korkutarak caydırma, eğitimde izlenecek bir yol değildir. Öldürmekten zevk duyan kimseyi hiçbir savaş bu zevkinden vazgeçiremez. Davranışlarını ussal düşünce temeline oturtanların sayısı, insanların yüzde birini zor bulur. İnsanlar şu ya da bu eylemin saçmalığına tamamen inanmış olabilir, ama aynı eylemi yine de büyük bir şevkle gerçekleştirmekten geri kalmazlar."
(Sayfa 23)
"Para, ticaret, makine ve devlet çağımızda şeytanın değişik dışavurum biçimleridir, yediğimiz yemeği, soluduğumuz havayı, uyuduğumuz uykuyu ve gördüğümüz düşü bize haram edip dururlar. Yine de bazılarının buna dayanması ve pes etmemesi gerekmektedir, yoksa çağımızın kendinden sonraki çağa bırakacağı bir mirastan söz edilemez."
(Sayfa 67)
"Dünya sarsıntılara uğramış insanlık için doğrulara, yeni ilkelere, yeni yasalara, yeni topluluk ve yaşam olanaklarına şiddetle gereksinim duymaktadır. Ne var ki, yeni doğrular ve yasalar, yalnızca teknolojiden ve alabildiğine büyük sıkıntılardan kaynaklanmaları durumunda güç ve savaşa ilişkin bir zamanki doğrular gibi gölge nesnelerden farksız olacaktır. Bunların kendi kendini tanımalardan doğup çıkması gerekmektedir. İnsanın kendi kendisini tanımasını sağlayan yol da yalnızca kendi kalbinden geçer. Eski ideallerin yıkılıp gidişinden sonra duygularımızda baş gösteren karmaşa, davranışlarımızda hesaba katmamız, tanımamız, perişanlığını ve kendisini doğuran nedenleri kabullenip benimsememiz gereken bir durumdur. Bu yolda eskiden olduğu gibi şimdi de önümüze düşüp bize kılavuzluk edecek olan yazarlardır."
(Sayfa 64)
"İktidar veba gibidir, kimin eline geçerse onu hasta yapar, kaçınılmaz ve istemsiz olarak doğruya ters davranışlara ve kötü eylemlere sürükler."
(Sayfa 49)
"Benim için ne bir vatan ne ideal diye bir şey söz konusudur artık, bütün bunlar bir ilerideki savaşı hazırlayan beylerin başvurduğu dekorasyonlardan başka şey değildir."
(Sayfa 47)
"Tarihin ahlak yasalarının nasıl bir şaşmazlıkla çalıştığını görmek insanı dehşete düşürüyor. Ahlak tanımayan bir iktidarın insanları yok edeceği kuşkusuzdur."
(Sayfa 29)
"Bugün hepimiz, yaşam gücüyle donatılmış bütün uyanık kişiler bir umarsızlık içinde yaşıyoruz, Tanrıyla hiçlik arasında sıkışmış durumdayız. Bu ikisi arasında nefes alıp veriyor, titreşiyor, salınıyoruz. Her gün yaşamı üzerimizden sıyırıp atmaya hevesleniyor, ama içimizdeki o kişisellik üstü töz tarafından alıkonuluyoruz. Böylece güçsüzlüğümüz bizi kahraman yapmasa da cesarete evriliyor. Geçmişten bize kadar gelen inancın birazını kurtarıp gelecek kuşaklara aktarmaya çalışıyoruz."
(Sayfa 76)
"Bir kez biz insanların işinin doğadaki bir kuşun, bir karıncanınkinden daha zor değil, tersine daha kolay ve daha güzel olduğunu görmemiz gerekiyor. Bir kez bizler yaşamın acımasızlığını ve ölümün kaçınılmazlığını sızlanıp yakınarak değil, bu umarsızlığın tadını çıkararak kabullenip benimsemek zorundayız. Ancak doğanın tüm iğrençliğini ve anlamsızlığını benimsedikten sonra, bu hoyrat anlamsızlığın karşısına dikilip onu anlamlı bir nitelik kazanmaya zorlayabiliriz. Bu, insanın üstesinden gelebileceği en yüce ve biricik şeydir. Geri kalan şeyleri hayvanlar insanlardan daha iyi başarır.
Anlamsızlık nasıl bir solucan için bir üzüntü kaynağı oluşturmuyorsa, insanların çoğu için de asla bir üzüntü kaynağı sayılmaz. Ne var ki, bu üzüntüyü duyup bir anlam arayışına soyunan az sayıdaki kişiler insanlığın anlamını oluşturur."
(Sayfa 87)
"Bir yetişkin, yeterli anlayıştan yoksun, içini güçlülük duygusuyla dolduran bir üstünlük edasıyla davranır çocuğa. Derken bir an gelir; üstünlük duygusunun sadece karşısındaki varlığı tanımamasından kaynaklandığı görülür."
(Sayfa 92)
"Hiç kimse kendisinin yaşamadığı şeyi başkalarında göremez ve anlayamaz."
(Sayfa 95)
"Görünürdeki anlamsızlığına karşın yaşamın bir anlam taşıdığına inanıyorum. Bu son anlamın akılla kavranamayacağını kabulleniyor, ama kendimi feda etmem gerekse bile ona hizmete hazır bulunuyorum.
Buyrukla insana benimsetilecek bir inanç değildir bu, insan kendini zorlayarak bir inanca ulaşamaz. İnanç yaşanabilir yalnızca. Bunun üstesinden gelemeyen kişinin yapması gereken, inanacağı şeyi dinde, bilimde, vatanseverlikte, sosyalizmde ya da hazır ahlak kurallarının, programlarının ve gerçek bulunduğu yerlerde aramaktır."
(Sayfa 102-103)
"Zaman geçer, bilgelik kalır, biçim ve kuralları değişirse de, her zaman aynı temel üzerinde yükselir. Bu da insanın doğayla, evrensel ritimle bütünleşmesidir. Tedirginlik ve telaş dönemleri insanı söz konusu düzenlerden sık sık bağımsız kılmaya çalışırsa da, ele geçirilecek sözde özgürlük her zaman insanı köleliğe mahkûm edecektir. Nitekim günümüzün hayli özgürleşmiş insanı da para ve makinenin istem gücünden yoksun kölesi olmuştur. Büyük bir kentin rengarenk ışıklarına boğulmuş asfaltından ormana sığınan ya da geniş salonların insanı kamçılayan coşkulu müziğinden denizin müziğine dönen biri gibi, ben de yaşamın ve aklın kısa vadeli, heyecan dolu serüvenlerinden dönüp dolaşıp bu eski ve dipsiz bilgeliklerde alıyorum soluğu. Her seferinde de öncekinden daha eskimiş görmüyorum bu bilgelikleri, bir dinginlik içinde duruyor ve bizi bekliyorlar. Yeniliklerini sürekli koruyor, her gün doğan güneş gibi ışıl ışıl parıldıyorlar. Oysa dünün savaşı, dünün modası, dünün arabası bugün artık eskimiş, solmuş ve gülünç duruma gelmiş oluyor."
(Sayfa 125-126)
"Yok olup gitmiş görünen şey bakarsınız günün birinde çıkıp gelir yeniden. Bugün okuduğumuz kimi eski yazarlar vardır, isimlerini bile doğru dürüst bilmezdi babalarımız, omuz silkip geçerlerdi. Öte yandan bugün unuttuğumuz ve omuz silkip geçtiğimiz öyle yazarlar var ki, daha bir kuşak önce klasik yazarlar kataloğun baş köşesinde yer almışlardır. Bir ulusun sanat ve edebiyat hazinesi tek tek kişilerin anı ve deneyim hazinesi gibidir; bu hazinedeki anı ve deneyimlerden hiçbiri yok olup gitmez; hepsi de gün gelir tekrar yenilik ve güncellik kazanabilir; ama bir an bilinçaltının aynasında boy gösteren, bütün hazinenin ancak milyonda biridir."
(Sayfa 129-130)
"Yalnızca yaşamış olmak için yaşamak istemem; sadece bir kadın sevmiş olmak için sevmek istemem; yaşamdan hoşnut olmak, daha da ötesi yaşama katlanabilmek için sanat üzerinden geçecek dolambaçlı bir yola, sanatçının yalnızlık içindeki acayip zevkine gereksinim duyuyorum."
(Sayfa 149)
"Sanat üzerinde hiçbir baskı uygulanmamalıdır. Çağdaş sanatla başı hoş olmayan sanatsever ne bundan yakınmalı, ne de çağdaş sanattan "zevk almaya kendini zorlamalıdır. Örneğin, müzik alaninda elimizde yaklaşık üç yüz yıllık yapıtlar bulunup bunlardan zevk alıyoruz diye günümüz müzisyenlerinin başvurdukları denemeleri ve izledikleri yolları terk etmelerini istememeliyiz; çünkü onların yapıtları sanatımızı yoksullaştırmaz, tersine zenginleştirir. Günümüz müziği bazen bize soğuk ve kurmaca geldi mi, bu müziğin belki aşırı derecede tatlı, aşırı derecede duygusal yarım yüzyıllık müziğe tepki oluşturduğunu akıldan çıkarmamalıyız."
(Sayfa 155)
"Aklı başında, yetenekli, yaşam gücüyle donatılmış bir kişinin tüm yetenek ve güçlerini para kazanmaya ya da siyasal bir parti hizmetinde çalışmaya harcamasını herkes olanaklı, aynı zamanda normal ve yerinde bir davranış sayıyor. Söz konusu yetenek ve güçlerin kadınlara ve sevgiye yöneltilebileceğini günümüzde kimse aklından geçirmiyor. Fanatik bir burjuvazinin egemen olduğu Amerika'dan tutun da koyu kızıl Sovyet Sosyalizmine kadar gerçekten "çağdaş” diye nitelenebilecek dünya görüşlerinde sevgi, yaşamda ikinci derecede bir zevk kaynağının önemsiz rolünden öte bir değer taşımamakta, söz konusu kaynağın düzene sokulması için de birkaç hijyenik reçete yeterli görülmektedir."
(Sayfa 188)
En sevdiğim 10 Scorpions parçası 1- When the Smoke Is Going Down 2- Send Me An Angel 3- Still Loving You 4- Wind of Change 5- Rock You Like a Hurricane 6- No One Like You 7- In Trance 8-…devamıEn sevdiğim 10 Scorpions parçası
1- When the Smoke Is Going Down
2- Send Me An Angel
3- Still Loving You
4- Wind of Change
5- Rock You Like a Hurricane
6- No One Like You
7- In Trance
8- We'll Burn the Sky
9- Leave Me
10- The Good Die Young
Scorpions dinlemekten en çok keyif aldığım rock gruplarından biridir. Alman olduklarını öğrendiğimden beri kendilerine ayrı bir saygı duyuyorum. İngiliz ekolünün yanında böylesine güçlü eserler ortaya koymak büyük yetenek. Solist Klaus Meine'i zaman zaman Dio'ya benzetmişimdir, tabi ikisi farklı lezzetler.
Grubun en sevdiğim yönü her dönem başarılı albüm ortaya çıkarmış olmaları..
70'ler "Lonesome Crow, In Trance"
80'ler "Blackout, Love At First Sting"
90'lar "Crazy World"
2000'ler "Humanity - Our l"
2010'lar "Sting in the Tail
2020'ler "Rock Believer"
Bazı şarkıları yönü ile -başlangıç etkisiyle birlikte- metal olarak kabul edilmiş olsalar da eserlerinin çoğu rock türündedir. Seçerken çok zorlandım. Bazılarını defalarca ekleyip çıkardım. 10 tane seçmek inanılmaz zor.
Grup geçen yıl Türkiye'ye geldiler ve ben gidemedim. Umarım bir sonrakine gidebilirim. Efsaneleri canlı dinlemenin hazzını tahmin edemiyorum.. Gitmiş olanlar çok şanslı..
Lütfen Scorpions dinleyin..
Eklemeyi çok isteyip ekleyemediğim bonus parçalar:
Shinning Of Your Soul
The Best Is Yet to Come
Hold Me Tight
The Riot of Your Time
To Be With You in Heaven
They Need a Million
Yellow Raven
Always Somewhere
Rhythm of Love
The Zoo
Lorelei
"Bir kafedesin ve gazeten elinde oturuyorsun Hayır, yalnız değilsin. Bardağının yarısı boş güneş dolduruyor diğer yarısını... Camın arkasından telaşlı yayaları görüyorsun Ama sen görülmüyorsun [Gaybın sıfatlarından biridir: Görürsün fakat görülmezsin] Ne kadar özgürsün ey kafede unutulan! Kimse görmüyor kemanın sendeki…devamı"Bir kafedesin ve gazeten elinde oturuyorsun
Hayır, yalnız değilsin. Bardağının yarısı boş
güneş dolduruyor diğer yarısını...
Camın arkasından telaşlı yayaları görüyorsun
Ama sen görülmüyorsun [Gaybın sıfatlarından biridir:
Görürsün fakat görülmezsin]
Ne kadar özgürsün ey kafede unutulan!
Kimse görmüyor kemanın sendeki etkisini
Kimse bakışlarını dikmiyor varlığına
veya yokluğuna
Veya kimse incelemiyor sisini bakıp
genç bir kıza kırılırsan önünde...
Ne kadar özgürsün kendi işine bakarken
bu kalabalıkta gözetleyenin olmadan
ya da okuyucun!
Öyleyse istediğini yap kendine. Çıkar
istersen gömleğini veya ayakkabını. Zira
unutulmuşsun ve özgürsün hayalinde. Adının
veya yüzünün önemi yoktur burada.
Nasılsan öylesin... Ne bir dost ne bir düşman
var burada hatıralarını gözleyecek /
Öyleyse mazeret bul, seni bu kafede bırakıp giden kadına
fark etmediğin için yeni saç stilini
ve iki gamzesinde dans eden kelebekler /
Mazeret bul sana suikast yapmak isteyene
günlerin birinde. Bir şey için değil... Sırf
ölmediğin için o gün bir yıldıza çarptığında...
Ve yazdığın için ilk şarkıları onun mürekkebiyle...
Bir kafedesin ve gazeten elinde oturuyorsun
o köşede unutulmuş olarak. Kimse aşağılamıyor saf mizacını
ve kimse sana suikast düzenlemeyi düşünmüyor
Ne kadar unutulmuş ve özgürsün hayalinde!"
(Sayfa 22-23)
Filistinli şair Mahmud Derviş'in 2005 yılında yayımladığı şiir eseri. Çok sevdiğim kıymetli bir arkadaşımın tavsiyesi üzerine okudum. Harika bir eser olduğunu belirtmeliyim. Arap edebiyatı olmasına rağmen batıya yönelik önemli esintiler mevcut; anladığım kadarıyla Derviş, bolca Fransız (Avrupa) ve Amerikan şiirinden etkilenmiş. Okurken benzer tonları hissediyorsunuz. Anladığım kadarıyla -bu eseri özelinde- şiirlerinde aşkı ve sevgiyi son derece gerçekçi motiflerle süslüyor. Arada fantazi ögeler de mevcut. Okurken başta Yeats ve Ezra pound olmak üzere Baudelaire, Celan gibi isimleri andırdı -tabi bunlar benim görüşlerim.
Şiir türünde kaliteli bir şeyler okumak isterseniz tavsiye ederim.
Hoşuma giden diğer şiirler;
"Şimdi sürgünde... Evet evde
Uçup giden bir ömrün altmışında
Senin için mum yakıyorlar
Öyleyse neşelen olabildiğince sakin
Zira sersem bir ölüm yitirdi yolunu
aşırı kalabalıktan... Ve erteledi seni
Meraklı bir ay aptalca gülüyor harabelerin üzerinde
İnanma seni karşılamak için yaklaştığına
O, eski mesleğinde yeni mart gibi... Geri verdi
ağaçlara nostaljinin adlarını
Ve ihmal etti seni
Öyleyse kadehin kırılışını kutla dostlarınla.
Altmışında geriye kalan bir yarın bulmayacaksın
ezginin omuzlarında taşıyacağın
ve seni taşıyacak
Usta bir şaire yaraşırcasına de ki hayata:
Sakince yürü, büyülerinden
ve tuzaklarından emin kadınlar gibi.
Gizli bir seslenişi var her birinin:
Haydi gel, seninim ben” / Nasıl güzelsin öyle!
Sakince yürü ey hayat, görmek için seni
etrafımdaki tüm noksanla. Kaç kez unuttum seni
enginlerinde, aradım durdum seni ve beni. Ne zaman
ulaşsam bir sırrına “Ne kadar cahilsin!” dedin haşince
Yokluğa de ki: Sen beni yok saydın
Ama ben geldim... Tamamlamak için seni.
Ama ben tamamlamak için geldim seni."
(Sayfa 18-19)
.
.
.
"Yürürsen uçuruma götürmeyen bir sokakta
Teşekkür ederim de çöp toplayanlara
Eve sağ dönersen, nasıl dönerse kafiye arızasız
Teşekkür ederim de kendi kendine
Bir tahminde bulunup da ihanet ederse
sana sağduyun, yarın gidip nerede olduğunu gör.
Ve teşekkür ederim de kelebeğe
Avazın çıktığı kadar bağırırsan
ve “kim var orada?" diye yanıt verirse yankı,
teşekkür ederim de kimliğe
İçini acıtmadan bakabiliyorsan bir güle,
Neşeleniyorsan teşekkür ederim de kalbine.
Sabahleyin kalkıp görmüyorsan etrafında
gözlerini ovuşturmada sana yardım edeni
teşekkür ederim de basirete
Bir harf hatırlarsan adından ve memleketinin adından
İyi bir çocuk ol!
Teşekkür ederim desin Allah sana!"
(Sayfa 21)
.
.
.
"Kimseyi beklemedi
Bir eksiklik hissetmedi varlıkta.
Önünde gri bir nehir var paltosu gibi.
Ve berraklıkla dolduruyor güneşin ışığı kalbini
yüksektir ağaçlar /
Bir eksiklik hissetmedi mekânda
Ahşap iskemle, kahvesi, su bardağı yabancılar, kahvehanedeki eşya
hep aynı
Gazeteler aynı: Dünün haberleri ve ölüler
üzerinde yüzen dünya her zamanki gibi /
Bir umuda ihtiyacı olduğunu hissetmedi kendisini avutacak
Mesela çölde yeşermesi meçhulün
yahut kurdun bir gitarı özlemesi
Hiçbir şey beklemedi, bir sürprizi bile
Zira tahammülü yok tekrara... Daha ilk adımdan
Biliyorum yürüyüşün sonunu -
diyor kendi kendine - Ne uzaklaştım bir dünyadan
ne de yaklaştım bir dünyaya
Kimseyi beklemedi... Bir eksiklik hissetmedi
duygularında. Sonbahar hâlâ onun asilzade misafiri
Ayartıyor onu altın Rönesans Çağı'na geri götüren
bir müzikle... Yıldızlarla ve ufukla kafiyeli olan şiire.
Kimseyi beklemedi nehrin önünde /
Bekleyişsizlikte hısım oluyorum serçeyle
Bekleyişsizlikte bir nehir oluyorum - dedi
Acımasız davranmıyorum kendime karşı
Acımasız davranmıyorum kimseye karşı
Ve kurtuluyorum ciddi bir sorudan:
Ne istiyorsun
Ne istiyorsun?"
(Sayfa 28-29)
.
.
.
"Orada bir düğün var iki ev ötemizde
Kapatmayın kapıları... Saklamayın bizden
Aykırı sevincin kabarışını. Solsa bir gül
fark etmez ilkbahar ağlamadaki görevini.
Sussa hasta bülbül ona ödünç verir kanarya
şarkıdaki payını. Ve bir yıldız düşse
başına kötü bir şey gelmez gökyüzünün...
Orada bir düğün var
Kapıları kapatmayın bu havanın yüzüne
zencefil ve henüz ergin gelin eriği kokan
[Su gibi ağlıyor, su gibi gülüyor. Suda yara yok.
Geceleyin akan bir kandan eser yok]
Derler ki: Güçlüdür aşk ölüm gibi!
Diyorum ki: Fakat daha güçlüdür
yaşama arzumuz, hem aşktan hem de ölümden
tatmin edici olmasa da kanıtlarımız /
Öyleyse son verelim ayinine cenazemizin
katılmak için komşularımızın şarkılarına.
Besbellidir hayat... Ve hiçlik gibidir gerçek!"
(Sayfa 31)
.
.
.
"Güzü ve anlamların gölgesini seviyorum
Güzün bilinmezliği hoşuma gider hafif ve mendil şeffaflığında
uzun bir aradan sonra doğan şiir gibi.
gece alazının veya loş ışığın gözleri kamaştırdığı. Emekler ama
isim bulamaz hiçbir şeye
Mahcup bir yağmur hoşuma gider
Yalnızca uzak kadınları ıslatan
[Böyle bir güz karşılaştı bir düğün alayımız ile
bir cenazemiz: Sağ ölüyü kutladı, ölü de sağı]
Bir kralı eğilirken görmek hoşuma gider
Tacının incisini geri almak için göldeki balıktan /
Renklerin komünalliği hoşuma gider güz mevsiminde
Mütevazı altın için bir taht yok mütevazı ağaç
yapraklarında, aşkın susamışlığındaki eşitlik gibi /
İki ordunun ateşkesi hoşuma gider
güzü seven ve metaforun yönü konusunda anlaşamayan
iki kadın şair arasındaki atışmayı bekleyen
Ve hoşlanırım
bakış açısı ile ifade arasındaki uzlaşmadan güz mevsiminde!"
(Sayfa 40)
.
.
.
"Geçmişte saygıyla eğilirdim kışın önünde
ve kulak verirdim bedenime. Yağmur, yağmur
müstehcen bir aşk mektubu gibi akıyordu
göğün arsızlığından. Kış. Bir sesleniş. Kadınları
kucaklamaya aç bir yankı. Bir rüzgâr görülüyor uzaktan
bulutları yüklenen bir atın sırtında... Beyaza, beyaz.
Severdim kışı ve yürürdüm randevuma neşeli
suyla ıslanmış boşlukta keyifli. Kısa saçlarımı
kurutuyordu sevgilim buğday ve kestaneyle
büyümüş uzun saçlarla. Yetinmiyordu bu şarkıyla:
Seni seviyoruz ben ve kış
Gitme kal bizimle!
Ve kalbimi ısıtıyor bir ahunun iki sıcak yavrusu. Severdim
kışı ve dinlerdim onu damla damla.
Yağmur, yağmur âşığın gerdeğine giren bir nida gibi:
Sağanak yağ bedenime!.. Kışın içinde yoktu
hayatın sonunu gösteren bir ağlayış.
Başlangıçtı. Umuttu. Ne yapacağım
saç gibi dökülürken ömür
ne yapacağım bu kış?"
(Sayfa 42)
.
.
.
"Gizli bir şeyin sevinciyle kucaklıyordum sabahı
şarkı söylemenin enerjisiyle, yürüyordum
adımlarımdan emin, yürüyordum önsezilerimden emin.
Bir esin sesleniyordu bana: Gel! Sihirli bir işaretti sanki.
Bir düştü geceleyin yıldızımın efendisi olmam için
sırlarını öğretmeye gelmişti... Kendi dilime yaslanarak.
Ben kendi düşümüm. Ben annemin annesiyim
önsezide, babamın babasıyım ve kendi oğlum.
Gizli bir şeyin sevinciyle taşıyordu beni şarkı
telli çalgılar üzerinde. Parlattıkça parlatıyordu
Doğulu bir prensesin elması gibi
Şimdi söylenmezse şarkılar
Bu sabah
Bir daha söylenmeyecekler
Ey aşk, bize feyzini bahşet ki girelim tutkulu yüreklerin
asil savaşına. İklim müsait zira.
Ve güneş sabahleyin biliyor silahlarımızı
Ey aşk! Tek hedefimiz yenilmektir
savaşlarında... Zafer senin olsun, senin olsun
ve methini dinle kurbanlarından: Zafer senin olsun!
Emeklerine sağlık! Dön bize sağ salim biz kaybederken...
Gizli bir şeyin sevinciyle, yürüyordum
Düşleyerek iki dizelik mavi bir şiiri. İki dizelik...
Hem aleni hem gizli olan hafif bir sevinçle ilgili.
Şimdi âşık olmazsa insan
Bu sabah
Bir daha asla âşık olamaz!"
(Sayfa 44-45)
.
.
.
"Rüya görmek için uyumuyorum - dedi kadın adama
Seni unutmak için uyuyorum. Tek başıma uyumak ne güzel
ipek içinde gürültüsüz. Uzaklaş ki tek başına göreyim
seni orada, beni düşünüyorsun seni unuttuğum sırada /
Herhangi bir acı hissetmiyorum yokluğunda
Ne gece ne de dudakların tırmalıyor göğsümü...
Bedenimin üzerine uyuyorum büsbütün büsbütün
kimseyi ona ortak etmeden
Ne ellerin parçalıyor elbisemi ne de ayakların
tıklıyorlar kalbimi, sen kapıyı kapatırken bir tüfek gibi /
Hiçbir eksiğim yok yokluğunda:
Memelerim benimdir. Göbeğim. Çilim. Benim.
Benimdir ellerim, bacaklarım. Benim olan her şey benim.
Senin olsun şehvetli pozlar. Yanına al onları, yarenlik
etsinler sana sürgününde. Kaldır fantezini son bir kadeh
kaldırırcasına. Ve istersen şöyle de: Katilimdir bu aşk.
Ben ise kulak vereceğim bedenime
bir doktor sakinliğinde: Hiçbir şey, hiçbir şey acı vermiyor
bana yoklukta, varlığın uzletinden başka!"
(Sayfa 56)
"Soruyor, ama cevap alamıyoruz. Yeniden yeniden soruyoruz. Hayatın tümü nasıl da sadece sorulardan ibaret, sorular sorsak da yeniden yeniden cevap alamasak da, gene de var oluyoruz. Soru sormam ama cevap alamamam, varoluşumun gerçekliği bu... kuşkusuz depolamış olduğum enerjileri hissediyorum... ola…devamı"Soruyor, ama cevap alamıyoruz. Yeniden yeniden soruyoruz. Hayatın tümü nasıl da sadece sorulardan ibaret, sorular sorsak da yeniden yeniden cevap alamasak da, gene de var oluyoruz. Soru sormam ama cevap alamamam, varoluşumun gerçekliği bu... kuşkusuz depolamış olduğum enerjileri hissediyorum... ola ki insan doğanın gözlemcisinden başka bir şey değildir, onu yargılayan değildir, buna hakkı yoktur..."
(Sayfa 65)
Avusturya edebiyatının önemli isimlerinden biri olarak görülen Thomas Bernhard'ın 1968 yılında yayımladığı eseri. Kendisinden ilk kez okudum ve sevdim.
Son derece modern, zaman zaman postmoderne kayan bir tarzı var. Aykırı anlatım tarzı ve yarım cümleleriyle ile kuralsız bir tekniğe sahip.
Bernhard, geleneksel anlatı yapısını bilinçli olarak yıkıyor; bunu yaparken de takıntılı -nefes aldırmayan- monologlar ve sürekli tekrarlanan motifler kullanır. Kendine has bu tarzı karakterlerinin zihinsel çıkmazlarını, topluma (ve araştırdığım kadarıyla özellikle kendi ülkesi Avusturya'ya) yönelik bitmeyen öfkesini okura doğrudan aktarır.
Cümleler bazen birbiri üzerine yığılarak boğucu bir ritim yaratıyor, bazen de kesintiye uğrayarak o "kuralsızlığı" ve parçalanmış hissiyatı öne çıkarıyor.. Okuru rahatlatmayı değil, tam aksine onu karakterin huzursuz iç dünyasına çekmeyi ve alıştığı edebi konfor alanından çıkarmayı hedeflemiş yazar. Kesinlikle okunmayı Hak ediyor, tavsiye ederim.
Hoşuma giden alıntılar;
"Avrupa soytarı takkesini yeniden kafasına geçirdi... bok püsür bir kere daha hepimizin üzerinden geçecek... her yirmi ya da yirmi beş yılda bir oluyor, malum, ama gelecekte akıl almaz boyutlarda olacak... taşrada, iş gördüğümüz şehirlerde, bulaşıcı hastalıklar yazıp çizdiklerimizde politika kisvesi altında kasıp kavuruyor... içine girilen evler, kitaplar, politik sapkınlık koleksiyoncuları için hazinelerle dolu... devletler mastürbasyon yapıyor, Amerika da Avrupa da, ve de dünya sathında rezil bir evlilik uyuşmazlığının onların bokları üzerinde tarih yazdığını görüyoruz yeniden... hükümetler alçakça sözlü propagandalarla kendilerini tüketiyorlar... komünizm, sosyalizm, demokratizm dünya çapında, gülünç bir mazoşizm kılığında... yakında dünya üzerinde, ya da daha doğru deyişle neyin nesi olduğunu anlamadığımız bu doğada, bu sadomazoşist yerküre cevheri üzerinde demek istiyorum, sadece iki ya da üç ağzı sıkı sıkıya kapalı buzdolabı, tabiri caizse kıtasal buzdolaplarıyla kalakalacağız, bunlarda geçmiş de gelecek de sonsuza kadar saklanıyor olacak...
(Sayfa 15)
"bugün ne çekiyorsak aklın elinden çekiyoruz, yoksulluktan değil ve yaşlılık gençliğin tersi, ki ben gençliği tamamen doğal bir kendini beğenmişlik olan, itici bir şey olarak tarif ediyorum... umarsızlığa kapılmamak için hangi yana bakmalı? Bu, sizin yaptığınız sevgili Zoiss, bu da bir pes ediş ve ihtimal ki çok daha utandırıcı... çünkü bu paylaştırma, bu, gördüğüm kadarıyla, akıl almaz boyutlarda bölüştürme... çünkü bu gelişme, toplumsallaşma, devletin ve de dünyanın bu şekilde miskinleşmesi de aynı biçimde absurd... çünkü sosyalizm ve komünizm peşinde hep birlikte telef olacağız, tıpkı kralların ve krallıkların peşinde telef olduğumuz gibi, çünkü telef olmak mecburiyetindeyiz... çünkü her şeyin sonuçta varacağı yer orası, çöküş... komünizm de sosyalizm de başlıbaşına ölümcül küresel ruh çöküntüleri, küresel sapkınlıklar... ama küresel çöküntüler dalgası da, küresel sapkınlıklar dalgası da başımızın üzerinden geçip gitmeli... her şeyin üzerinden geçip gitmeli... üç aşağı beş yukarı bir ömür boyu beni uğraştıran gerçek bu, bütün varlığımı bunun sultası altında geçirdim, üç aşağı beş yukarı buna zorlandım... işte bu bölüştürme de böyle anlaşılabilir, siz de tıpkı bir cürüm erbabının cürmünü, hüküm giymiş bir cürüm erbabının, tepesinde sallanan müebbet zindan hapsini, mümkün olan en büyük duygu fukaralığını atlatmak istemesi gibi atlatmak istiyorsunuz bunu, çünkü gördüğüm kadarıyla, en ufak bir duygu kıpırtısı sergilemiyorsunuz... Ungenach'i likide etmek istiyorsunuz, amenna... ama Ungenach'ı bölüştürerek imha etmek..."
(Sayfa 19)
"bu yüzden kitlenin mutlak biçimde aptal bir çehresi var,” dedi Moro, "çünkü milyarlara varan aptallık doğal olarak katlanılmaz şey... ama aptallığın elinde daima araçlar da var, şu sıralar tekrar gördüğümüz gibi, yani şiddet, güç, sevgili Bay Robert, kendisi kadar aptalca olmayan her şeyin hayatını söndürmeye, söndürmeye ve yok etmeye yarayacak araçlar... ama bu esnada," -durdu, düşündü- "aptallık ve yoksulluk apayrı iki araç olmakla birlikte, gene de aynı hedefe varıyorlar... bugün ortalıkta olan bütün fenomenleri değerlendirecek olursak, şunu söylememiz gerekir ki, hiçbir şey bugünkü kadar grotesk olmamıştı, art arda gelen bütün çağlar birbirinden grotesk olmakla beraber... kuşkusuz," dedi Moro, “şunu da söylemek gerekir ki, sayın vasinizin de hep ifade ettiği gibi, insanlığın doğal olarak nefret edilen, soyları tükenmekte ve hemen hepsi imha edilmiş daha yüksek numunelerini yok etmek çok daha acınacak, zalimce, nasıl diyeyim, gereksiz bir şey, alçak ve aşağılık olanları sömürmekten daha çok öyle, yani onları daha yüksek, belki de kendi varlıklarının daha yüksek bir seviyesine yöneltmek, onları buraya doğru sevketmekten çok. Demem o ki, onları olmadıkları bir mevkiye yerleştirmek, rezil ve alçak olanlar yükselsin, daha yüksek varlıklar daha da yükselsin diye vs... ama insanoğlu büyük yenilgilere pek meraklıdır," dedi Moro, "ve de, bünyesinde en büyük mankafanın da dahi biri ile aynı söz hakkı ve söz ağırlığına sahip olduğu demokrasi de tam bir deliliktir... bu bakımdan dünya da," dedi Moro, "dünya diye bir şey kaldı ise hâlâ, hep sonlanmanın eşiğinde olan dünya bugün sonu da aştı geçti artık, çünkü dünyanın sonu dedikleri de bir ergen saçmalığı sonuçta..."
(Sayfa 21-22)
"Anlayamıyorum," dedi, "bu ülke bütün değerli insanlarını kaçırıyor, dışarı atıyor, neredeyse dünyanın başka yerlerine sürüyor... bunu anlayamıyorum... ama tabii bu ülkede hayal edilebilecek en korkunç koşullar hâkim, devlet mekanizmamızın çarkını çeviren akla hayale sığmaz bir eblehlik... bu ülkedeki çoğu şey, hatta her şey gülünç, kabul ediyorum... doğal olarak acıklı, gülünç, tiyatro... burada bilinçli olarak ölünüyor, yaşayan ölü olunuyor, ziyan olunuyor, yaşayan ölü olmaktan başka şansımız yok... bunu düşününce beni bir ürperme alıyor, sevgili Zoiss... ama bütün bunlar karşısında çaresiz ve âciz kalınıyor... böyle korkunç kıyaslamalar içinde uyunamıyorsa, uyku tutmuyorsa ve insan kendi kendine anavatan alelade, acımasız bir budalalıktan başka bir şey diyorsa... utanmazlıktan... çocuklar," dedi ve pencereden aşağı sokağa baktı, "tamamen olaylara koşut yaşar, oyun oynarlar, yetişkinlerse insanlıktan çıkar, hissizleşirler ve aslında artık yokturlar... Ölüm döşeğinde bir güldürü ya da dörtbaşı mamur bir ortaoyunu yazabilen varsa, o her şeyi başarmış demektir. Akıl hastanelerinde herkesçe bilinen delilik var, derdi sayın vasiniz, akıl hastanelerinin dışında ise yasadışı delilik... ama her şey delilik, başka bir şey değil."
(Sayfa 34)
"Bütünden ayrıntılara varacağım yerde, hep ayrıntılardan bütüne varmak zorunda kaldığım için... İnsan varoluşu hiçbir şeyi kavranabilir, elle tutulur yapamayan bilinci yok saymaktan ibaret, bilinçte ot gibi yaşamak yani, görece basit bir hayat değil bir varoluş asgarisinde."
(Sayfa 37)
"Bu cümleler birden her şeyi bir yanlışlık gibi gösteriyor, yanlışlıklar bile yanlışmış gibi."
(Sayfa 41)
"Koşullar öyle ki, yakında hiçbir şey okuyamayacak, hiçbir şeyi kaydedemeyecek, hiçbir şeyin gerçekliğine inanamayacak hale geleceğim."
(Sayfa 45)
"Memories" Katsuhiro Otomo, Koji Morimoto ve Tensai Okamura tarafından çekilmiş 1995 çıkışlı anime filmi. Buradaki animeci tayfanın çoğu izlememiş, şaşırtıcı. Eser birbirinden bağımsız üç bölümden (Antolojik) oluşuyor. Her bir bölüm farklı bir üslup ve tematik derinlik sunuyor. Film ilk olarak,…devamı"Memories" Katsuhiro Otomo, Koji Morimoto ve Tensai Okamura tarafından çekilmiş 1995 çıkışlı anime filmi. Buradaki animeci tayfanın çoğu izlememiş, şaşırtıcı.
Eser birbirinden bağımsız üç bölümden (Antolojik) oluşuyor. Her bir bölüm farklı bir üslup ve tematik derinlik sunuyor.
Film ilk olarak, "Magnetic Rose" adlı bölümle başlıyor. Bu bölüm, Koji Morimoto tarafından yönetilmiştir ancak senaryosu -bana göre en yaratıcı mangacı olan- Satoshi Kon'a aittir. Bölüm gerek konusu, gerekse de atmosferik dünyasıyla bir tür bilimkurgu-korku eseridir. Adeta bir uzay operası formatındaki bu hayalet hikayesi, Heintz ve Miguel adlı iki uzay çöpçüsünün, bir gemi enkazı mezarlığından gelen SOS sinyalini takip etmesini konu alır. Vardıklarında, çoktan ölmüş bir opera divası olan Eva Friedel'in anıları tarafından yaratılmış, gül şeklinde devasa ve holografik bir dünyayla karşılaşırlar. Filmin ana teması, nostaljinin zorbalığıdır; Eva'nın anısı sadece bir kayıt değil, geçmişte yaşamanın tehlikesini gösteren "manyetik" bir tuzaktır. Daha romantik olan Miguel bu illüzyona kapılırken, sinik kıdemli Heintz kendi geçmişinin de yüküyle boğuşarak bu çürümüş fanteziye direnir. Satoshi Kon'un bulanıklaşan gerçeklik temaları ile Yoko Kanno'nun Puccini'nin "Madama Butterfly" operasını adeta bir silah gibi kullanan müzikleri, bu bölümü unutulmaz kılar.
Bu şiirsel korku atmosferinden keskin bir dönüş yapan ikinci bölüm ise, Tensai Okamura'nın yönettiği ve Katsuhiro Otomo'nun senaryosunu yazdığı "Stink Bomb"dır. Bu yüksek oktanlı kara komedi, soğuk algınlığı yaşayan laboratuvar teknisyeni Nobuo Tanaka'nın yanlışlıkla deneysel bir hapı yutmasını anlatır. Hap, Nobuo'yu farkında olmadan yürüyen bir biyolojik silaha dönüştürür; etrafına ölümcül bir koku yayarak her şeyi öldürür. Durumdan bihaber şekilde sadece "işini yapmaya" ve emirlere uymaya çalışan Nobuo'nun Tokyo'ya gitme çabası, tam ölçekli ve komik derecede beceriksiz bir askeri müdahaleyi tetikler.
Film, körü körüne itaate dayalı iş kültürünü, bürokratik saçmalığı ve askeri beceriksizliği sert bir dille hicveder. Felaketin merkezinde kötü niyetli bir canavarın değil, iyi niyetli bir aptalın olması, filmin kara mizahının kaynağıdır.
Antolojiyi kapatan "Cannon Fodder" ise üçlemenin en deneysel ve en politik bölümdür. Yönetmenliğini ve senaristliğini bizzat Katsuhiro Otomo'nun üstlendiği bu bölüm, tümüyle tek bir kesintisiz uzun çekim (one-shot) olarak tasarlanmıştır. Bu teknik, izleyiciyi baskıcı ve kirli bir "steampunk" distopyasında yaşayan bir ailenin "bir gününe" zorla dahil eder. Bu toplumun tek bir varoluş amacı vardır: görünmeyen ve belki de var olmayan bir düşmana devasa toplarla ateş etmek. Çocuklar okulda balistik öğrenir, ebeveynler mühimmat fabrikalarında veya top yükleyicisi olarak çalışır. Film, şoven milliyetçiliğin ve askeri-endüstriyel kompleksin güçlü bir eleştirisidir. Amacı tamamen yitirilmiş olsa da, ebedi bir savaş halinin bütün bir kültürü nasıl ayakta tuttuğunu ustaca gösterir. Çocuğun bir gün o şanlı "top ateşleyicisi" olmayı dilemesi, filmin kasvetli ve unutulmaz sonunu oluşturur.
Kesinlikle izlenmeyi hak eden bir yapım. Tavsiye ederim..