@sudenrdemirr
Tüm insani krizlerin hatta insani olmayan tüm krizlerin çözüldüğü evrenler ütopya değil distopyadır
Benim "Ateşten Gömlek"i eğer zaman söndürüp bir tarafa atmazsa Türk romanları arasında iki tane "Ateşten Gömlek" olacak.Belki elli sene sonra bir kütüphane rafında yan yana oturacak olan bu iki kitap Hans Andersen'in masallarındaki gibi belki dile gelir, birbirlerine geçmis günleri söylerler. Kimbilir o uzak atide Türk gençliğinin sırtındaki "Ateşten Gömlek" ne kadar bizimkilerden başka olacaktır.. Halide Edib "Ben korktum zannediyorum" dedim Cemal gülerek, "Ben de" dedi. Ve bunu söylediği için onu daha çok sevdim. Çünkü hayat bana en korkak adamların iddia ile cesaretten bahsedenler olduğunu öğretti. Ateşten gömlek taşıyanlar sıcağın isıttğı kadar yaktığını da bilirler. İngiliz kanıyla Türk kanı bir mi, Madam? - Mikroskop altında ingiliz kanınt görmedim. Rengi bizimki kadar kırmızı mı yoksa mavi mi, bilmiyorum. Fakat Türk kanı ates gibi sicak ve kırmızıdır. "Ben Sakarya'da bacaklarını kaybetmiş, kafasından vurulmuş bir askerim, elimi tutacak kimsem yok." "Onun gözlerinin derinliğinde en kutsal yerinden vurulmuş, en aziz inancını kaybetmiş bir ruhun sessiz, isyansız acısı var." Ayse isimli bir hemşire hiçbir kolordu seyyarında çalışmamış, İhsan isminde alay kumandanı yok. Akrabaları yok mu? Cemal isminde sehit olan bir dayzadesi var.Cemal'in bir de kız kardeşi varmış, fakat kimse ne ismini, ne de ne olduğunu biliyor. - O halde? Kurşunun dimağındaki tesiri. İki doktor çok uzun ve fenni bir münakaşadan sonra beyninden kurşun çıkarken ölen Peyami'nin ATEŞTEN GÖMLEĞINE çetin ve lâtince bir isim koydular. "işte mitralyöz tıkırtıları... işte top, kurşun vızıltıları... işte durmadan yere serilen atli ve yaya askerler. Hala korkuyorum. Ne garip sey! Harpte biricik korkunç şey insanın korkusu galiba. Bozgun ve geri çekilme olmayan yeede meğer korku yokmuş Savaş ne basit bir şey" Beni onların ayak ucuna gömmelerini yazdım. Bu, bir hıyanet olur mu? Darılma ihsan kardeşim. Senin göğsün bir defa kanadı; bak benimki mezarın öbür tarafinda da, toprağın altında da, senin ayakucunda da her an kanayacak. Bu kadın gibi, çocuk gibi, gül yaprağı gibi bir sey. Bana darılma.. Ben ayağınızın altında yatarken siz yan yana... Yerleri bos olan dizlerimin Ayşe'den son mektubu aldığım zaman nasıl kesildiğini, kalbimin, ellerimin nasıl tehalükle titrediğini, vücudumun bir hâtirası olarak bu sabah yâd ettim.İçimde çaresiz bir arzunun acısı var.Ayse benim İzmir yolunda bacaklarmı bıraktığımı bilmedi. Hâlâ da eğer cephede top patlarsa ve kollarm, kafamla sağ kalırsam sürünüp gideceğimi bilmiyor. Kendi ölümüne telâşsız gözlerle bakan ihsan, hainleri gözünü kırpmadan öldüren İhsan, yatağımın üstünden başını ellerinin içine aldı, birdenbire bir çocuk gibi ağladi.
"Hiçbir iktidar masum değildir. Bütün iktidarlar öyle ya da böyle, birinin katilidir..." Amaç nedir derseniz:İnsanın değerinin sadece insan oluşundan geldiği; din, milliyet, cinsiyet, renk, cinsel tercih, siyaset gibi birtakım ön sıfatlarla ayrımcılığa uğratılmadığı bir hümanizm anlayışı. Salon profesörü alkışlamaya başladı. Güzel sözlerin insanlar üzerindeki etkisi büyük oluyordu ama bu düşünceleri salonun dışına tasımıyorlardı. Her türlü ayrımcılığı yapan insanlar, konferansta bu güzel sözleri alkışlamakta sakınca görmüyorlardı. Biraz sonra olağan hayatlarına geri döndüklerinde, gene "insana insan olarak bakmayacaklar", her türlü ayrımcılık ve nefreti körükleyeceklerdi. Neden böyle davrandıklarını açıklamak için sık sık "ama' diyeceklerdi. "Doğru ama" diye söze başlayıp, lafta savundukları ilkelere aykırı bütün davranışlarına mazeretler uyduracaklardı. "Bu dünyada sana kötülük yapmak isteyen insanlar çıkacak karşına ama unutma ki iyilik yapmak isteyenler de çıkacak. Kimi insanın yüreği karanlık ki iyilik kimininki aydınlıktır.Geceyle gündüz gibi! Dünyanın kötülerle dolu olduğunu düşünüp küsme, herkesin iyi olduğunu düşünüp hayal kırıklığına uğrama! Kendini koru kızım, insanlara karşı kendini koru!" "Her iktidar adam öldürür mü?" "Evet! İktidar zulüm demektir. Hele denetlenemeyen iktidar." "Peki, iyi insanlar iktidara gelirse?" "Öyle şey olmaz!" "Neden?" Acı bir gülümsemeyle açıkladı: "İyi insanlar iktidara gelemez, gelse bile iktidar onu bozar, zalim yapar." "Her iktidar öldürür! Kimi daha az, kimi daha çok." Birilerinin saçma iktidar mücadelesi yüzünden, insanlar birbirlerine kavuşamıyor, acılar yaşanıyordu. İnsanların mutluluğu, iktidar oyunları arasında ne kadar da zavallı bir konu haline geliyordu. Adil olanın peşinden gidilmesi doğrudur,en güçlünün peşinden gidilmesi ise kaçınılmazdır. Gücü olmayan adalet acizdir; adaleti olmayan güç ise zalim. Gücu olmayan adalete mutlaka bir karşı çıkan olur, çünkü kötü insanlar her zaman vardır. Adaleti olmayan güc ise töhmet altında kalır.Demek ki adalet ile gücü bir araya getirmek gerek, bunu yapabilmek için de adil olanın güçlü, güçlü olann adil olması gerekir. Adalet tartışmaya açıktır. Güç ise ilk bakışta tartşılmaz biçimde anlaşılır. Bu nedenle gücü adalete veremedik, çünkü güç, adalete karşı çıkıp kendisinin adil olduğunu söylemişti. Haklı olanı güçlü kılamadığımız için de güçlü olanı haklı kıldık. "Aramızdaki temel fark ne, biliyor musun? Sen insanlara baktığın zaman üniformalar, bayraklar ve din görüyorsun!" "Peki, sen ne görüyorsun bakalım?" "İnsan, sadece insan. Seven, acı çeken, acıkan, üşüyen, korkan bir insan." "Hayatımda mutlu günlerim olmuştu elbette, ama mesele sadece mutluluk değildi. Önemli olan yaşadığını, hayatın bir anlam, bir degeri olduğunu hissetmekti."
Ön yargımı kıramadım.
"insan, yaşadığı yerlerde beraber bulunduğu insanlara görünmez ince tellerle bağlanırmış; ayrılık vaktinde bu bağlar gerilmeye, kopan keman telleri gibi acı sesler çıkarmaya başlar, her birinin gönlümüzden kopup ayrılması, bir ayrı sızı uyandırırmış. "O vakit sadece gözlerim ağlamıştı. Bu gece gönlüm ağlıyor." "Hayatın bir felaketten sonra daima bir saadet verdiğini, o güzel darbımeselin söylediği gibi, ayın on beşi karanlıksa, on beşi mutlaka aydınlık olacağını bilmiyor değildim." "Öyle sanlyorum ki gece, bu kocaman dünyanın bütün evlerini birer birer birer dolaşarak ne kadar keder, ümitsizlik varsa hepsini toplamış getirip benim göğsüme doldurmuşlar." "Kuşlar, ne istediğini bilmeyen zavallı, akılsız mahluklar. Kafesten kaçıncaya kadar türlü türlü üzüntüler içinde çırpınıyorlar. Fakat, sanır misInız ki, dışarıda daha fazla bahtiyar olacaklar? Hayır, buna imkan yok. Ben, öyle sanıyorum ki, bu biçareler her seye rağmen kafeslerine alışıyorlar, açık havaya kavuştukları zaman bir dal üstünde, başlarını kanatları içine gizleyerek geçirdikleri gecelerde sabaha kadar bu kafesi düşünüyorlar, küçük gözlerini pencerelerin aydınlığına dikerek hasret çekiyorlar. Kuşları zorla kafeslerde alıkoymalı, zorla, zorla.." "Hangi ümide sarılsam elimde kalıyor,neyi seversem ölüyor."
Bu dünyada yalnızlığa itilmiş olan Dantès bazen şiddetli bir yalnız kalma ihtiyacı hissediyordu. Zaten hangi yalnızlık gece karanlığında, enginliğin sessizliğinde ve Tanrínın bakışları altında denizde tek başına yol alan bir gemininki kadar dokunaklı ve şiirsel olabilirdi?Bu kez yalnızlığına düşünceleri eşlik ediyor,hayalleri geceyi aydınlatıyor, yeminleri sessizliği canlandırıyordu. "Ve șimdi," dedi meçhul adam, "iyiliğe, insancllğa,minnettarlığa elveda... Yüreği çiçeklendiren tüm duygulara elveda.!.. lyileri ödüllendirmek için Tanrının görevini üstlenmiştim... Şimdi kötüleri cezalandırmam için intikam tanrısı yerini bana brraksın!" Ahláki yaraların gizlenseler de asla kapanmamak gibi bir özellikleri vardır; dokunulduklarında ağrımaya, kanamaya hazrdırlar; yürekte canlı ve açık beklerler. "Size!" diye haykırdı peçesini kaldırırken. "Size, belki de unutamadığım tek kişi olan size. Edmond, sizin yanıiza gelen kişi Madam de Morcerf değil, Mercedes' tir." "Mercedes öldü Madam," dedi Monte Cristo, "ve bu isimde birini tanmıyorum." Ah! Mercedes isminizi melankolik iç çekişlerle, kederli inlemelerle,umutsuz hırıltılarla telaffuz ettim, isminizi,soğuktan donarken, zindanımda samanın üzerine çömelirken, sıcaktan kavrulurken,hücremin döșemeleri üzerinde yuvarlanırken telaffuz ettim.Mercedes, intikamımı almam gerek çünkü on yıl boyunca acı çektim,on dört yıl boyunca ağladım, lanet okudum; şimdi size şunu söyleyeyim Mercedes, intikamımı almam gerek! "İntikam almaya karar verdiğim gün yüreğimi söküp atmadığima göre, aklımı kaçırmış olmalıyım,"dedi. "Sadece iki mezar arasında yaşıyorum. Bu mezarlardan biri uzun zaman önce ölen ve sevdigim Edmond Dantès'e ait! Sevmek sözcüğü solmuş dudaklarıma yakışmıyor ama yüreğim onu hâlâ hatırlıyor ve onun hatırasını asla kaybetmek istemem. Diğer mezar ise Edmond Dantès'in öldürdüğü adama ait,cinayeti onaylıyorum ama ölü için dua etmem gerek." "İşte üzerine oturduğum taş! işte duvara damgasını vuran omuzlarımın izleri! İşte bir gün kafamı duvara vurarak parçalamayı istediğim gün alnımdan akan kan... Ah! Bu rakamlar... onları hatrlyorum... sağ bulup bulamayacağım babamın yașını ve hâlâ bekâr bulacağmı sandığım Mercedes'in yaşını hesaplamak için yazmıştım... Bu hesabı tamamladiktan sonra bir an umutlanmıştm... Açlığı ve sadakatsizliği dikkate almıyordum!" Ve Kontun dudaklarında acı bir gülümseme belirdi.Düște gibiydi, babasının mezara götürüldiğünü, Mercedes'in de sunağa doğru yürüdüğünü gördü! "Düşünceler ölmez efendim, bazen uykuya dalarlar ama uyumadan öncekinden daha güçlü bir şekilde uyanırlar." "Galiba bu dünyada insanın tam anlamıyla mutlu olmasına imkan yok." "Tüm insani bilgeliğin şu iki sözcüikle ifade edileceğini asla unutmayın; beklemek ve umut etmek!" Dostumuz Edmond Dantès Monte Kristo Kontu
Anılarıma başlarken,her şeyden önce gençliğin bir mutluluk,yaşlılığın ise mutsuzluk dönemi olduğu mitosunu yıkmak istiyorum.Gençlerin mutluluğu,gençlerin kendileri dışında herkesin inandığı koca bir yalandır.Hiçbir gencin,"genç olduğum için aman ne mutluyum" dediği duyulmamıştır.Ama her nedense ihtiyarlar"ah!gençken ne mutluydum"diyerek kendilerini aldatıp dururlar.Ailesi ve çevresi tarafından az çok korunan bir çocuk,on altı on yedi yaşına varıp,kimliği henüz gelişmeden, kendini savunma mekanizması henüz işlemeye başlamadan; toplumun insanları,cinselliğin gerçekleriyle ansızın karşı karşıya gelince, nasıl mutlu olabilir ki? ihtiyarlar ne yaparlar? Analarını yazarlar. Ben de bunu yapıyorum işte. Günce tutmak alışkanlığım olmadığı; ancak altmışında sonra ve yalnız yolculuklarımda notlar tuttuğum için, bu dinozorun anıları biraz kopuk kopuk olacak. Üstelik belleğim de hiç güçlü değildir. Bunun nedeni, birçok şeyi kafamdan tamamiyle silmek istememdir belki de. Çünkü bizi derinden yaralayan olayları hiç anmamak, tümüyle unutmak daha doğrusu unutmuş gibi davranmak zorundayız yaşamaya devam edebilmek için. Dün gece düşlerimde gördüm Çoktan ölen sevgilimi. Birbirimizi arıyorduk sokaklarda. Tastan, topraktan değil, Insan etinden, insan kemiğinden Yapılmıştı o sokaklar Sular değil, küçük kan dereleri Akıyordu kaldırımların kenarlarından ○ sıcak, kanlı, karanlık sokaklarla Bir buluyor, bir yitiriyorduk birbirimizi. sürekli olarak kişisel mutluluk peşinden koşmak, bir kepazelikten başka bir sey değildir. Böyle bir dünyada, bunca felaket, bunca yoksulluk, bunca haksızlik ortasında ancak inekler kadar kafasız ve duyarsız olanlar yani gerçekten insan sayılamayacak yaratıklar kişisel açıdan mutlu olabilirler. "Bana ne dünyanın şurasında burasında, hattâ kendi ülkemde kanlı savaşlar varsa; benim evimde yok ya" derler böyleleri 'Bana ne Afrika' da çocuklar açlıktan ölüyorsa; benim çocuklarım açlıktan ölmüyor ya" derler böyleleri. "Bana ne ülkemin yoksulları oğullarını kızlarını okutamıyorsa; benim oğullarım, benim kızlarım en pahalı okullara gidiyorlar ya" der böyleleri. Ve dünyaya,hattâ en yakın çevrelerine kulaklarını tkayarak, gözlerini kapatarak -o ne biçim bir mutluluksa- mutlu olurlar böyleleri. "Her koyun kendi bacağından asılır,","gemisini kurtaran kaptan","köprüyű geçinceye kadar ayıya dayı de","bükemediğin eli öp", "bana dokunmayan yılan bin yaşasın" gibi, iğrenç bulduğum söylemlerde bulunurlar. Ölüler çiçek açar Toprağın altında. Haberler gelmez olur, Kapi zilleri galmaz, Telefonlar susar. Ama ölüler şarkı söyler Toprağın altından Ölüler seslenirler bize Denizlerin derinlerinden. Olüler top top ates olup yanarlar Cecelerin karanlğında Ölüler hep çiçek açarlar Toprağın altında. İntihar edenler, yalnız kendilerini değil, onlan sevenleri de öldürürler bir bakıma. Kaldı ki, kendini öldürmek kolaydır. Anlık bir cesaret meselesidir sadece. Asıl zor olan yaşamaktır. Bunca felâket arasında, fazla rezil olmadan yaşamak gücünü bulmaktır asıl zor olan. Sonunda astı kendini Karadut ağacına. O ağacın kökleri Hepimizin yüreğine dalmıştı. Hep birlikte yemiştik meyvelerini, Hep birlikte gülmüştük gölgesinde. Ama o,tek başına astı kendini Karadut ağacına.
Annem sık sık, "insan mutlu oldugu sürece, fakirlik utanılacak bir şey değildir," derdi. "Umudumuzu yitirirsek nasıl yaşardık?" "Neden ağlıyorsun? Ağlayacak ne var?" dedim ona, ama daha cümlemi bitiremeden ben de çocuk gibi ağlamaya başladım. "Onunla savaş, bununla mücadele et derken, sonunda hayatından oluyorsun."
Şu son ayların bu acayip zulmü neydi bana karşı? Zihnimi toparlayamıyordum artık. Her zaman, her yerde en tuhaf azapları ben çekiyordum. Hayallerime sokulan, kuvvetlerimi darmadağın eden ufak tefek, anlamsız rastlantıların, sefil ayrıntıların baskısına uğramaksızın, bir başıma, ne bir park kanepesinde oturabiliyor, ne de bir tarafa gidebiliyorduk. Yanımdan geçen bir köpek, kibar bir erkeğin yakasındaki sarı gül, zihnimin dengesini bozuyor, beni uzun zaman mesgul ediyordu. Nem eksikti benim? "Uyuyakalmışım ,polis uyandırdı Acımasızca, tekrar hayata ve sefalete çağırmışlardı." insan deli olmasa bile, biraz duyarlı bir kalbe sahip olabilir pekâlâ. Öyleleri vardır ki, ufak tefek şeyler onları yaşatır da sert bir söz onları öldürür.
-"Manolin, yendiler beni" diye söylendi." Beni adamakıll alt ettiler." -" Ama o alt edemedi ya. Balık karşı koyamadı ya, sen ona bak.' -"Evet, orası doğru ama .. Ötekiler.. 'Yenilmedim aslında belki biraz fazla açıldım, o kadar.. Ümidiyle inancını hiç yitirmemişti aslında ya şimdi tekrar hızlanan bir esinti gibi tazeleniyorlardı. Seksen bes sanslı bir rakam, dedi yaşlı adam. Yarın kılçıksız beş yüz kilo çeken bir balık getirmemi ister misin?" Her gün yeni bir gündür. Şanslı olmak daha iyidir. Ama ben titiz olmayı yeğlerim. O zaman şans yüzüne güldüğünde hazır olursun. Tüm acısını, gücünden geriye kalanı ve çoktan tükenen gururunu toplayip balğın ıstırabına karşı koydu...



