zeyinzey (@zeyinzey)

“Zaman değişkeninin sahiden zorunlu olmadığını yavaş yavaş anlayacaktır. Her şeyi, Newton tarafından icat edilmiş bir ‘zımbırtı’ soyut ve mutlak ‘zaman’’a bağlamaktansa, her değişken, diğer değişkenlerin durumu bakımından açıklanabilir. Bunun için kendimizi, carî olarak gözlemlediğimiz A, B, C, değişkenleri listesiyle sınırlamamız…devamı“Zaman değişkeninin sahiden zorunlu olmadığını yavaş yavaş anlayacaktır. Her şeyi, Newton tarafından icat edilmiş bir ‘zımbırtı’ soyut ve mutlak ‘zaman’’a bağlamaktansa, her değişken, diğer değişkenlerin durumu bakımından açıklanabilir. Bunun için kendimizi, carî olarak gözlemlediğimiz A, B, C, değişkenleri listesiyle sınırlamamız ve bu değişkenler arasındaki bağıntıları, yani A(t), B(t),.. gibi gözlemlemediğimiz fonksiyonları değil, A(B), B(C), C(A).. gibi gözlemlediğimiz fonksiyonların denklemlerini kurmamız gerekir. Örneğimiz üzerinden söylersek, karşımızda her ikisi de zamanda evrilen nabız atışı ve sarkaç değil, sadece bize onların birbirine göre nasıl evrildiğini söyleyen denklemler olacak; onlardan birinin hangi değerlerinin, diğerinin hangi değerleriyle bağdaştığını söyleyen denklemler. Tıpkı uzay gibi zaman da bağıntısal bir mefhum haline geli. Zaman mefhumu sadece farklı olgu durumları arasındaki bir ilişkiyi ifade eder. Basit bir değişim söz konusudur ama kavramsal plan üzerinde bu devasa bir adımdır. Dünyayı, zamanda evrilen bir şey olarak değil, başka bir tarzda düşünmeyi öğrenmeliyiz. Temel düzeyde zaman yoktur.” Carlo Rovelli, zamanın var olmadığını, bizim kendi kendimize, olguları bir zemine oturtma ihtiyacı duyduğumuzdan zaman diye bir kavram yarattığımızı iddia eder; bir nabzın atışı ve bir sarkacın (nerden bırakırsanız bırakın aynı periyotta salınır) salınımının da bir değişken olarak kullanılabiliceğini, olayların zamana değil birbirlerine bağlı olan birer fonksiyon olarak düşünülebileceğini öne sürüyor. Kendisi Loop Theory (döngü teorisi) üzerine çalışan bir teorik fizikçi. Kitapta loop teorisi halkalar teorisi olarak çevrilmiş fakat ikisi farklı teorilerdir, doğrusu döngü teorisidir. Carlo bey kitapta loop teorisinin üzerinde pek durmuyor, kitabı biraz daha uzun yapıp teorik fizik üzerine biraz daha bir şeyler yazsaymış çok daha memnun kalırdım. Carlo Rovelli, artık pür fiziğin ilgi görmediğinden, daha çok deneysel fiziğin ön planda ve daha çok fon aldığından yakınıyor. Bence pür fizik ne kadar önemli olsa da kanıtlanması ve hayata geçirilmesi zor ve uzun sürüyor. Bu yüzden fizikçiler daha çok atıyorum nükleer fiziğe veya katıhal fiziğine yöneliyorlar çünkü çok daha fazla olanak, fon ve kontenjan var. Bu da teoriye yönelmek isteyen insanların bir kez daha düşünmeye itiyor. Kitapta sicim teorisine karşı minik bir düşmanlık sezdim. Bunun başlıca sebeplerinden biri sicim teorisinin henüz kanıtlanmamasına rağmen bazı fizikçilerin sanki kanıtlanmış gibi davranması. Ayrıca sicim teorisi ve döngü(loop) teorisi temelde farklı olsa da herhangi birisinin çözüme ulaşıp kanıtlanması sonucunda “Her Şeyin Teorisi” neredeyse ispatlanmış olucak. Bu yüzden loop ve sicim teorisi küçük bir rekabet içerisinde. Loop teorisi, uzay zaman örtüsünün döngülerden, düğümlerden oluştuğunu ve bunların birbirlerine bağlı olduğunu iddia eder. Temelde Kuantum Mekaniği ile kütleçekimin(görelilik) birleştirilme çabasıdır. Sicim teorisi de temel parçacıkların da temeli olan sicimlerden bahseder ve bu sicimlerin farklı titreşmesi ile farklı parçacıkların oluştuğunu iddia eder. Bu teori de temelde genel görelilik ile Kuantum Alanlar Teorisi’nin birleştirilme çabasıdır. İkisinden birinin kanıtlanması halinde Her Şeyin Teorisi (kısaca bu denklemi bulma çabalarının sebeplerinden biri; evren tek bir denklemden oluşmaktadır ve bu denklem 4 temel kuvvetin birleşimi olmalıdır çünkü evren başlangıçta tek bir noktada bulunmaktadır ve big bang sonrası bunlar ayrışıp 4 temel kuvvete bürünmüşlerdir bu yüzden bu dört temel kuvveti birleştirmek mümkündür sonucuna ulaşılıyor)de mümkün olucaktır ve bu gerçekten çok büyük bir gelişme olur. Yani loop ve sicim teori ne kadar akraba olsalar da biraz düşmanlardır. Sicim teorisi çok daha popüler ve bence kanıtlanmaya çok daha yakın çünkü örnek vermem gerekirse teori karanlık enerjinin etkisinin, evrenin büyümesi halinde azalıcağı ve bunun sonucunda evrenin büyüme ivmesinin azalıcağını öne sürer ve çok yakın zamanda bu kanıtlanmıştır. Teorinin öne sürdüğü bazı durumların kanıtlanması için (mesela protonun bozunması) çok daha fazla enerjiye ve zamana ihtiyaç var. Sonuç olarak Carlo Rovelli kitapta (çeviri hataları var maalesef) düşüncelerini çok güzel ve anlaşılabilir bir şekilde açıklamış. Güncel problemlere yer vermesi de hoşuma gitti. Sadece dediğim gibi biraz daha fizik ekleseydi çok daha severdim. Okuduğunuz için teşekkür ederim umarım anlaşılır anlatmışımdır 🙏🏼