(@) - Raf

Spoiler içeriyor çok sevdiğim `woody allen` filmi. film abd'de yaşanan büyük bunalımın en yoğun zamanlarında yoksulluğa ve mutsuz evliliğine saplanıp kalan genç bir kadın filme adını veren kahire'nin mor gülü'nü sık sık sinemaya gidip izleyerek bir tür sığınağa, gerçeklerden kaçış imkanına dönüştürmesiyle…devamıçok sevdiğim `woody allen` filmi. film abd'de yaşanan büyük bunalımın en yoğun zamanlarında yoksulluğa ve mutsuz evliliğine saplanıp kalan genç bir kadın filme adını veren kahire'nin mor gülü'nü sık sık sinemaya gidip izleyerek bir tür sığınağa, gerçeklerden kaçış imkanına dönüştürmesiyle başlar. pür dikkat, adeta büyülenmiş gibi filme bakan gözlerini görürüz. önce kendisi filme girer, sonra film sahnesinden arkeolog `tom baxter` çıkıp genç kadın `mia farrow`'un yanına sinema salonuna gelir. gerçek ile düş birbirine karışır, ikisi arasında romantik bir ilişki başlarken. burada ilgi çekici olan bence gerçek ile sanat arasındaki ilişkiyi ve sanatın ne oldugunu tartışabilme imkanı yaratması filmin. hollywood filmlerine giden ve gerçeklikten olabildiğince uzaklaşmak isteyen bir kadına bir iki saatlik de olsa güzel ve mutlu bir hayata sahip "`miş gibi `" tatmin yaşatması. acaba sanat bu mu? bir tür büyü mü? eğer öyle ise delice bir şey, eleştirme imkanı yaratmaktan dahası kendimizle, ötekiyle karşılaşma deneyimi yaşatmaktan uzak. `bertolt brecht`'in hollywood şiirinde dediği gibi: "her sabah, ekmeğimi kazanmak için yalanların satıldığı pazara giderim ve, umut dolu olarak, diğer satıcılarla aynı hizaya girerim." oysa sanat eserinin gerçekliği yalancı çıkarmaması gerekir, en fantastik olanı bile; tıpkı allen'in bu filminde yaptığı gibi. her ne kadar kadın karakter büyülenmiş olsa da biz entelektüel mesafemizi koruyabiliyoruz filmin izleyicisi olarak. iki izleyici arasında [dolayısıyla kasten aynı ad verilmiş iki film arasında] müthiş fark var. tıpkı `don kişot` romanındaki gibi. ondan önceki romanslar, şövalye edebiyatları ya da bizdeki olağanüstü aşk hikayeleri; gerçeklikten kopuk ve tıpkı bir büyü gibi etkisine alırken, oyalarken, bunların okuru olan don kişot'un gerçek ile hayal akıl ile delilik arasındaki çizgiyi kaybedip büyülenip absürt olaylar yaşamasına karşılık kişot'un okuruna yani ikinci okur olan bize realist, eleştirel mesafe tanıması ve gerçek dünyaya gönderme yapması gibi [ ilk roman oluşunu da bu sebepten haliyle) bu film de sinemada benzer şeyi yapıyor. modern büyülerse hala devam ediyor ticari hayatlarına, kapitalist afyonlara evrilerek. kişisel gelişim kitapları, bilinçdışı temizlikleri, ticari filmler, hollywood, berbat türk dizileri vs yığınla şey piyasaya sürülen, kaçış olan, yalan olan veya gerçekliği salt yeniden üreten bok püsür.

prafheimas 4 years ago

Black Mirror

Charlie Brooker

235 Gönderi

Spoiler içeriyor birinci sezon ikinci bölümünü ayrı sevdiğim seri. adamın bir cam parçası ile yarışmaya çıkıp kendi boğazına dayayıp yaptığı konuşma efsane ve devamında sistemin bu sert isyanı bile bir tür gösteri performansına dönüştürüp yine iğdiş etmesi çok önemli bir sorun. "sakın…devamıbirinci sezon ikinci bölümünü ayrı sevdiğim seri. adamın bir cam parçası ile yarışmaya çıkıp kendi boğazına dayayıp yaptığı konuşma efsane ve devamında sistemin bu sert isyanı bile bir tür gösteri performansına dönüştürüp yine iğdiş etmesi çok önemli bir sorun. "sakın üstüme gelme tanrıya yemin ederim sırf kafanı kesebilmek için seni hayata geri dönünceye kadar döverim. - konuşmasına izin vermeliyiz bence. - hazır bir konuşmam yok! kelimeleri planlamadım. denemedim bile. ..yönlendiren değil, hisseden ifadenizi takının. bir ifade takınıyor ve yüzünüzü sahneye doğru çeviriyorsunuz. bir şeyler yapıyoruz. şarkı söylüyoruz, dans ediyoruz, takla atıyoruz. ve buraya çıkanlar size göre insan değil. sahneye çıkanları görmüyorsunuz. hepsi birer sahte gıda! ne kadar sahteyse o kadar seviyorsunuz. çünkü artık işe yarayan tek şey sahte gıda. sindirebildiğimiz tek şey bunlar. tam olarak bu kadar değil. gerçek acıyı, ahlaksızlığı bunları da sindirebiliyoruz. şişman adamı bir direğe bağlayın ve kendi vahşiliğimize gülelim. çünkü bu hakkı kazandık. batarya vaktimizi tamamladık. ama o adi herif kaytardı, bu yüzden ona gülebiliriz. zihinlerimiz umutsuzlukla tükendiği için ne yapacağımızı bilmiyoruz. tek bildiğimiz sahte gıda ve boktan şeyler satın almak. birbirimizle boktan şeyler satın alarak konuşuyor, boktan şeyler alarak ifade ediyoruz. bir rüyam mı varmış? rüyalarımızın tepe noktası gerçekte var olmayan ikizimize bir şapka almak. orada olmayan bir şeye! olmayan bir şey için boktan şeyler satın alıyoruz. bize güzel, ücretsiz ve gerçek bir şey gösterin. gösteremezsiniz. bu bizi bozardı. bunun için çok uyuşuğuz. boğularak ölebilirim. konu ne kadar dayanabileceğimiz. ...peki nereye gitmek için? neye güç vererek? hepinize koyayım. konuşmamın özeti budur. orada oturup yavaş yavaş işleri kötüleştirdiğiniz için hepinize koyayım. spot ışıklarınıza, kendini beğenmiş yüzlerinize ve size koyayım. ..etrafına sızdığınız ve kemiklerine kadar parçaladığınız bir şakadan ibaret hale getirdiğiniz milyonlarca kişinin huzurunda kötü şaka yaptığınız için size koyayım. benim için, bizim için, herkes için hepinize koyayım. hepinize koyayım!"(black mirror) yanılmıyorsam ursula k. le guin'in mülksüzler'de shavek sanat olarak gösterilenlere ilgiliyle bakınca sanatçı mısınız? diye soruyordu biri. o da şöyle diyordu: hayır ama boku bir görüşte tanırım. black mirror'un bu distopik bölümünde de sanat ile bok, gerçek ile sahte tamamen yer değiştirir. insan bile gerçekliğini yitirmiştir. sanal bir ikiziyle temsil edilmekten ibarettir. bu bölüm baudrillard'nın imkansız takas metnini de anımsattı. bu kitabında insanın gerçek dünyayı tasviye etmeye çalıştığını söylüyor. " onun yerine akla gelebilecek çeşitli parçalardan oluşmuş yapay bir dünya koyarak onu yok etmemiz gerekecek, böylece hickimseye verecek hesabımız kalmayacak." her şey takas edildiğinde gerçek sorunlar ve bunlarla yüzleşme ve anlam vermeye yönelik çabası son bulmuş olacak. "gerçekliği tartışma konusu yapan da artık felsefi düşünce değil, sanal gerçeklik ve onun teknikleri. eskiden düşünce düşünce ortamında gerçeğe son veriyordu, oysa şimdi yeni teknolojiler gerçeğe gerçekten son veriyor." (imkansız takas)

prafheimas 4 years ago

Koca Dünya

Reha Erdem

6 Gönderi

Spoiler içeriyor "eğer çukura babamsın sen diyorsam, eğer kurda anamsın, kardeşimsin diyorsam.. öyleyse benim ümidim nerde?" (reha erdem, 2016) "bu insanlar geceyi gündüze çeviriyorlar, karanlığa 'ışık yakındır' diyorlar. ölüler diyarını evim diye gözlüyorsam, yatağımı karanlığa seriyorsam, çukura 'babam', kurda 'anam, kızkardeşim' diyorsam,…devamı

prafheimas 4 years ago

Gösteri Peygamberi

Chuck Palahniuk

16 Gönderi

roman günümüzün tüm leşliğini ve gösterişe dönüşen her şeyin ne denli sahte ve yalan olduğunu alaycı kara mizahla yerden yere vuruyor. tüm o zengin sınıfların aile içinde bile gösteriden, yapmacıklıktan ibaret davranışları, sahte kibarlıkları, tüketmek, emir vermekten başka bir şey…devamıroman günümüzün tüm leşliğini ve gösterişe dönüşen her şeyin ne denli sahte ve yalan olduğunu alaycı kara mizahla yerden yere vuruyor. tüm o zengin sınıfların aile içinde bile gösteriden, yapmacıklıktan ibaret davranışları, sahte kibarlıkları, tüketmek, emir vermekten başka bir şey bilmeyişleri, kirli çamaşırlarını örtbas edip temizletebilme iktidarları. ve onlara özenen kitleler.. onlar da manevi boşluk içinde yalnız, yabancılaşmış ve kimsenin görmediği birer toz zerresi gibiler. amerikan rüyası ise onlara şunu fısıldıyor: yaşamak, var olmak istiyorsan gösterecek bir şeyin olmalı. sahtekarlar ise bu manevi boşluktan faydalanıp insanlara umut ve iyilik vadederek onları dolandıran birer şarlatandan ibaretler. kilise de ağır eleştiriler alır, çünkü salık verdiği tek şey üst sınıfa köle olun ve sabırla çalışın öğüdüdür. seks sevgiden koparılıp yasaklanarak devasa bir porno sektörüne dönüştürülür. artık insana hiçbir şey kalmamıştır bu dünyada. sapıkça tüketim sapıkça bedeni değiştirip arzu edilir kılma açlığı, porno, medya, cinayetler, intiharlar, şöhret açlığı, sonsuz yalan. " gerçek şu ki, her zaman bana ne yapmam gerektiğini söyleyen biri oldu hayatımda. kilise. işverenlerim. ve yalnız kalmaya dayanamıyorum. özgür olma fikrini kaldıramıyorum." " ormandaki bir ağacın devrilişini kimsenin duymaması gibi, isa'nın çektiği acılara da kimse şahit olmasaydı, kurtulur muyduk? kurtuluşun sırrı ne kadar dikkat çekebileceğinizde yatıyor. ne kadar tanındığınızda. izleyici oranınızda. medyanın sizinle ne kadar ilgilendiğinde.. ..şöhrette. ..insan..bütün dünyanın gözleri önünde canlı yayında geçirmiyorsa hayatını, o kişi yaşamıyor demektir. o kişinin, kimsenin kıçına takmadığı, ormanda devrilen bir ağaçtan farkı yoktur." " ve eger hiç seks yapmazsan, diyor adam güç hissinin ne olduğunu asla bilemezsin. kendi sesin ve kişiliğin olmaz. seks bizi ailemizden ayıran eylemdir. çocukları ebeveynlerinden ayıran eylemdir. gençlerin ilk başkaldırıları seks yoluyla olur. ve eğer hiç seks yapmazsan, diyor adam ailenin sana öğrettiği şeylerin ötesine asla geçemezsin. eğer seksi yasaklayan kuralı çiğneyemezsen bir daha hiçbir kuralı çiğneyemezsin."

prafheimas 4 years ago

Yaşama Sanatı

Alfred Adler

2 Gönderi

- bireyin eylemle ilişkisi nasıl? - bireyin bireysel yaşam amacı nedir? - bireyin kusurlu yanları nelerdir? - gelişimi sırasında bireyin karşısına çıkan güçlükler nelerdir? - bir güçlükle karşılaştığında verdiği tepkiler nelerdir? - bireyin anımsadığı ilk anılar ve ilk hatalar nelerdir?…devamı- bireyin eylemle ilişkisi nasıl? - bireyin bireysel yaşam amacı nedir? - bireyin kusurlu yanları nelerdir? - gelişimi sırasında bireyin karşısına çıkan güçlükler nelerdir? - bir güçlükle karşılaştığında verdiği tepkiler nelerdir? - bireyin anımsadığı ilk anılar ve ilk hatalar nelerdir? - ilk beş yaştan anımsanan şeyin odak noktasında hangi duyu organı var? - ne tür rüyalar görüyor, rüyaya hakim olan duygu nedir? gibi sorularla bireyin öncelikle yaşam üslubunun saptanması gerektiğini düşünür adler. ve saptanan bu idealin analiz edilmesi gerekir. çünkü ilk çocukluk döneminde olumlu veya olumsuz belirginleşen bu ideal, çocuğun ilerideki tüm yaşam biçimini etkileyip belirleyecektir. insanda hem aşağılık hem de üstünlük duygusu olduğunu belirtir. bu aslında doğal ve olması gerekendir, çünkü yapıp etmelerimizde aşağılık duygusundan kurtulup üstün duruma geçmek isteriz. ve yeniden yeniden bu süreç işleyerek eylemlerimize devingenlik verir. harekete geçirir. sorun bunlardan birinin içe yerleşip insanı hapsetmesidir ve bir motor işlevi görmek yerine kişinin kendi tanımına dönüşmesidir. yani ya aşağılık duygusunun giderek kompleks bir hal alması veya bu duyguyla başa çıkmak isterken üstünlük kompleksine dönüşmesidir. iki durumda da gerçeklikten uzaklaşıp patolojiye dönüşürler ve kişinin yaşamın olumsuz tarafına savrulmasına neden olurlar. esas amaç da bu yaşamsal amacın ne olduğunu saptayıp bu yanlış paradigmayı değiştirmek ve yaşamın olumlu tarafından yeni bir amaç belirlemektir. aşağılık kompleksinin belirtileri sabırsızlık, gerekeni yapmamak, kararsızlık, celiskiler, tembellik, ayrıntıda boğulup yaşamın gerçek sorunlarına sırt cevirme, toplumsallık duygusundan uzaklaşma, açıkgözlük, yalan vs. " suçlu, kendisini bir kahraman zanneder, yaptığının korkaklık olduğunu bilmez. ..cezaları ağırlaştırmak hiç de suçlunun gözünü yıldırıp suçtan uzak tutmaz. kendilerini tersine bir kahraman sayılacakları yolunda içlerinde yaşayan inancı güçlendirir. suça yönelik kimselerin egosantrik bir dünyada yaşadığı unutulmamalıdır." " düşlerde uyanık yaşamamız için söz konusu olacak plan ve davranışların duygusal bakımdan denemesini yaparız." yani aslında yaşam üslübumuz neyse onu düşlerde de uygularız. kişiye ve yaşam üslubuna korku duygusu hakimse rüyalarında sürekli tehlike ve sıkıntı içinde bulur kendisini. kişi sorunlardan kaçan biriyse rüyalarında sık sık düştüğünü görür. sorunların üstüne giden kaçmayan kimseler ise daha çok bir dağa tırmandığını manzaraya hayranlıkla baktığını görecektir. kendini çaresiz çıkışsız hisseden rüyasında sık sık kovalandığını görür. "söz konusu seçim, düşü görenin yeğlediği yolu anlatır bize ve nihayet onun varmak istediği amacı da böyle bir seçim sayesinde saptarız." "bir insanı yıkıma sürükleyen şey aşağılık kompleksinden kaynaklanan bir cesaret eksikliğidir." "bazı insanlarda söz konusu komplekslere rastlanmayışın nedeni onlardaki aşağılık ve üstünlük duygusunun toplumsal duygu, cesaret ve sağduyu mantığıyla sosyal bakımdan yararlı olanlara kanalize edilmesidir."

prafheimas 4 years ago

Edebiyat Nedir?

Jean-Paul Sartre

1 Gönderi

"yazmak, özgürlük istemenin bir biçimidir." jean paul sartre'ın düzyazı yazarı ile ozan, ressam ve müzisyenleri karşılaştırarak başladığı ve yazarlık üzerinden edebiyatın ne olduğuna dair çeşitli yanıtlar vermeye giriştiği deneme metni. "konuşmak eylemektir, adlandırılan şey daha o anda eskisi gibi değildir…devamı

prafheimas 4 years ago

Zamanın Kokusu-Bulunma Sanatı Üzerine Felsefi Bir Deneme

Byung-Chul Han

3 Gönderi

Spoiler içeriyor *derin can sıkıntısı, bunalım * geç kalmışlık hissi, kaygı, endişe * özgür hissetmemek * zamanın hızlıca ve anlamsız akıp gittiğini düşünmek * eylemlerin anlamdan yoksunlaşması * acele ve telaş ederek atılmak, başkaları ile sürekli kıyas * eylemden eyleme koşup hala…devamı*derin can sıkıntısı, bunalım * geç kalmışlık hissi, kaygı, endişe * özgür hissetmemek * zamanın hızlıca ve anlamsız akıp gittiğini düşünmek * eylemlerin anlamdan yoksunlaşması * acele ve telaş ederek atılmak, başkaları ile sürekli kıyas * eylemden eyleme koşup hala yaşamı derin algılamayış *belleksiz geçmiş ve geleceksiz hissetmek * zaman ve mekandan kopmuşluk * bağ kurmamayı özgürlük addetmek * ye, iç, çalış, üre ve pass away! mi yani bu nasıl hayat lan diyenler için: byung-chul han'ın zamanın kokusu adlı kitabını tavsiye ediyorum. günümüz insanının zamanla, kendi varoluşuyla yaşadığı tüm krizleri tarihselliği ve simdisi ile ele alıp nasıl başa çıkılabileceğine dair yeni bir bakış açısıyla yeni bir özgürleşme önerisi sunar. [kitap ağır gibi görünüyor, birçok kişiye, kavrama, onermeye gönderme yaptığı için. fakat zihnimizi yormayıp zorlamayacaksak da niçin okuyoruz, anlamanın hiç mi bedeli olmasın? üstelik bayağı basit biçimde özetledim ilgisini çekebilecek olanlar icin] mitolojik zaman tarih öncesi zamandır. daimi bir şimdidir, her şeyin kendi yeri ve anlamı vardır. zaman düzendir, tablodur, ebedi tekerrürdür, döngüseldir. zamana hakim unsur tanrısal anlamdır, insan sadece olması gerektiği yerde bulunmakla mükelleftir. tarihsel zaman özellikle aydınlanma ile birlikte zaman mitsel/ eskatolojik anlamından sıyrılıp tarihselliğe geçiş yapar. varlık salt olmaktan çıkar, oluş biçiminde algılanır artık. zaman doğrusaldır, ilerlemedir, istikameti vardır, gelecek iyidir ve tarih özgürlüğe doğru yol almaktadır. zaman yöneltildiği sürece anlamlıdır, durmak; aksama, sorun ve çöküş demektir. zamana hakim olan artık tanrı değil, insan öznesidir. atomlaşmış zaman [fakat modern dünya bize beklediğimizi vermez. ilerleme fikri modern sonrası süreçte birinci ve ikinci dünya savaşlarıyla bozguna uğrar. klasik fizikten ayrılan modern fiziğin belirsizlik ve görecelik kuramları kesinlik bilgisini, darwin'in evrim kuramı insanın canlılar aleminin efendisi olduğu bilgisini, freud'un psikanalitik kuramı ise insanın akıllı bilinçli rasyonel eylemde bulunan bir canlı olduğu bilgisini çökertir. insan kendi kendinden aldığı anlam ve dayanağı yitirir. artık zaman bir krize girmiştir. tarihin sonuna gelinir böylece. ileriye gitmek anlam kaybına uğrar. ve bu anlamdan yoksunluk zamanın salt hız olarak algılanmasına neden olur.](bu kısmı ben ekledim anlaşılır olması için) tarih ve anlatı zamanı biter ve tarihsel zamandan enformasyona geçilir, yani atomlaşan zamana. şimdiki zamana. günümüzün atom zamanı ise dikkati üzerinde tutamaz, sürekli savrulur, bağlamı, süremi, kokusu, belleği yoktur. çekimi, amacı, merkezi, yönü, dayanağı yoktur. teknoloji, internet, ulaşım ve iletişimdeki hız bu süreci daha da körükler. mesafeler ortadan kalkar, aralıklar, eşikler silinir. her şey şimdi ve burada'ya indirgenir. mekan silindikçe insan yeryüzüne yabancılaşır. "hiçbir anlam zamanı tutamıyor." o halde ne yapmalıyız? * baudrillard aşırı hızlandık ve bu yüzden anlam kaybına uğruyoruz der, biraz yavaşlamak lazım. chul han ise nedenle sonucu karıştırıyorsun der, ona. hızlanmak zaman krizinin dolayısıyla kimlik krizinin nedeni değil sonucudur. haliyle çözümü de yavaşlamak değildir. şu an insan zaten animal laboransa ( çalışan hayvan) dönüşmüştür, çalışma zamanı dışında kalan zaman onun için öldürülecek zamandır. bu zamanı ise tüketimle geçirecektir. şeylerle ilişki tüketim olduğu sürece onları hızlı ya da yavaş tüketmenin anlamı yok. "hızdaki azalma kendi başına şeylerin varlığını dönüştürmez." * heidegger bu zaman krizine çözüm olarak varlık ve zaman'ı yazar. gündelik hayatın içinde sıkışan das man yani herkes gibi olan insan dasein'a dönüşürse insan yeniden yeryüzüne tarih ve mekana kavuşacaktır. velhasıl bugünü ortadan kaldıralım der. çünkü şimdi'nin bir tarihi yoktur. geçmiş ve geleceği birbirine bağlamalıyız der, yani miras ile hedefi. chul han bunu da yeterli görmez. tarihsel zamandaki gibi yeniden benzer bir zamansallık ve anlatı kurmaya gerek yok ona göre. tarihsel zamanın çöküşü tersine bir alternatif ve yeni bir var oluş imkanı ortaya çıkarabilir çünkü. ve bu şimdiki zamanı ortadan kaldırmakla olmayacaktır. * nietzsche ise bu kimlik krizini yaşayan insanı son insan olarak tanımlar. bu son insan, sağlığına dinmişcesine kutsal ve mutlak bir değermişcesine önem verir. gündüz ve gecesinin küçük zevkleri vardır, eğlenceye düşkündür, zamanında ölemeyecek biridir, olabildiğince uzun yaşamak ve hep yeniden başlamak ister. bitirme ve kapatma konusunda beceriksizdir çünkü. nietzsche ise ebedi dönüş kavramı ile zamansallığı yeniden kurarak yeni bir insan tipolojisiyle bu krizi aşmayı dener. * arendt'a değinelim son olarak: arendt derin düşünmeyi kendi içinde durmak, hareketten, akıl yürütmekten azade edilgen bir huzur olarak kavrar. chul han ise kendi içinde duranın eylemden muhaf olması gerekmez, derin düşünme kişinin özgür olduğu anlamına gelir sadece, der. arendt'ın önerisi yeni bir şeyleri ortaya çıkarmak lazım, bunun için de eyleme geçmeye kararlı bir özne gerekir'dir. chul han bunu da reddeder. dünyayı, kültürü oluşturan olaylar aktif bilinçli insan öznenin eylemleriyle oluşmaz çoğu kez. tersine serbest zamanlarda, oyunsu imgelemin ürünü olarak ortaya çıkar. etkinlik ve edilgenlik mevzusu değildir yani sorun. peki chul han ne diyor? öncelikle bize proust'un kurabiyesini anımsatıyor. koku ve tadın zamanın belleğini tutan önemli metaforlar olduğuna dikkat çekiyor. -(deneyim oznesi olarak insanın) geçmişi kaybetmeden, geri çevirmeden, gelmekte olana, geleceğin belirsiz ve şaşırtıcılığına açık olarak kendini şimdide kavramasının mümkün olduğunu söyler. aksi halde bir emekçiye dönüşür insan. yani zamanı aralıksız çalışarak tüketen katı birisine. -iyi zaman mümkündür ve iyi zaman, mutlu eden bir süreklilik deneyimidir. iyi zaman telaşa kapılmaz, acele etmez, ölümden korkmaz, kısa veya uzun hayat ile kendini ölçmez, canı sıkılmaz, aşırı bilgi ve iletişim yoğunluğu altında ağırlaşıp çökmez. önemliyi önemsizden ayırabilir. özgürlüğün bağsızlık değil bağlı olmak demek olduğunu, sevmek demek olduğunu bilir. tam bir iliskisizlik halinin asıl kaygı ve huzursuzluk nedeni olduğunun farkındadır. dostluğun dayanak olduğunu ve dayanağın zamanı tutup anlamını verdiğini kavrar. hayatı doyurucu kılan çok şey yaşamak, çok üretmek ve tüketmek değil, sürem deneyimidir çünkü. bir şey yaşarken hemen gözü başka bir şeyi aramaz. çünkü aralık olmayan yerde peş peselikte kalıcı hiçbir şey meydana gelmez. o ne bir turisttir ne de bir hacı. zamanında bulunabilmeyi başaran biridir sadece. -burada ve orada olan, tanıdık ile yabancı olan, hörünen ile görünmeyen arasındaki eşiklerden geçmeyi bilir. her şeyin görünür erişilir olmasını beklemez. zamanı düzenleyen; tutku, acı ve mutlulukları şekilendirenin bu eşikler, duraklar olduğunu bilir. -iyi zaman bir zaman kristalidir. zamanın kokusu yayılır ondan. hem zaman dışı bir yerdir hem de zamansal malzemeden oluşur. bu zamanın kokusu dolaylıdır, dolambaçlıdır. iyi zaman şeyler arasında dostluk bağı kurar. çünkü hakikat denen şey tam da iliskilenmekle ortaya çıkar. "anlık görkem, dolaysız haz, cazibe güzel şeyleri deneyimlemez. çünkü bir şeyin güzelliği çok daha sonra bir başka şeyin ışığında anımsamanın anlamlılığında görünür olur." -tarihsel anlatının sonu bir özgürleşme fırsatıdır. zamanı yatay anlatı yoluyla kavramak yerine dikeylemesine derinlestirmek imkanı yaratır. zaman mekansallaşır ve böylece her vaktin kendi kokusu olur, giden zaman hüzün vermez, her şey kendisine özgü olunca. zamanın koku yayması için ruhu arzulamaktan da kurtarmak gerekir. çünkü sürekli arzu ruhu ileri atılmaya iter hep, yani geçiciliğe. oysa "ruh sükunetle durduğunda iyi zaman meydana gelir." zaman kokusuna nasıl kavuşacak? - derin düşünmeyle. -daha fazla benlik değil daha fazla dünyayla. -daha fazla edim değil daha fazla bulunmayla. etkin yaşam yani vita aktiva salt emek ve çalışmak demek değildir. ve uzun bir zaman etkin yaşama anlamını veren derin düşünmedir, yani vita contemplativa. fakat para, her şeyi yönetir olup kadiri mutlaklaşınca etkin yaşam salt üretim ve tüketime dönüşür, vita contemplativa ile bağ kopar. artık düşünümsel dinlenmeye ve çalışmak için çalışmaya anlam vermesine gerek yoktur insanın. çalışma zamanı dışında geçici kısa tüketim molaları ile öldürülecek zamanı vardır sadece. üretim tüketim efendi köle diyalektigi içerisinde dengelenerek her iki insan tipinin de şeylerle iktidar dışında bir ilişki kurmasını elinden alır. iki insan tipi de yabancılaşmıştır kendine ve dünyaya. efendi köle diyalektigini sonlandıracak olan şey ise herkesin kendi emeğinin kölesi olması değildir chul han'a göre. çünkü "emek özgür kılmaz." emek tahakkumunden öncelikle köle ozgurlesirse efendi de özgürleşebilecek ve özgür bir toplumda hem şeylerle yeni bir ilişki biçimi hem de derin düşünme ile insanın kendi zamanında bulunması mümkün olacaktır.

prafheimas 4 years ago

Kral Oidipus

Sophokles

18 Gönderi

oidipus'un başına neden bu korkunç olaylar geliyor ki? çünkü kendisi hem masum hem de yiğitçe işler başarıp halkı kurtardığı için kral oluyor, bu haksızlık değil mi? iste asıl hikaye oidipus'un babasıyla başlıyor. babası laios başka bir kente arkadaşını ziyarete gidiyor,…devamıoidipus'un başına neden bu korkunç olaylar geliyor ki? çünkü kendisi hem masum hem de yiğitçe işler başarıp halkı kurtardığı için kral oluyor, bu haksızlık değil mi? iste asıl hikaye oidipus'un babasıyla başlıyor. babası laios başka bir kente arkadaşını ziyarete gidiyor, arkadaşının oğluna tecavüz ediyor. oğlan intihar ediyor. laios eşcinselmiş meğer. neyse oğlanın babası zeus'a yalvarıp adalet istiyor. işte bu cezanın niteliği çok mühim. çünkü nasıl bir suç islediysen antik yunan tragedyalarında benzer bir ceza kesilerek sembolik bir bağ kurulmak zorunda, tekrar düzenin sağlanması için. haliyle ceza laios'un oğluna kesiliyor. laios'un oğlu olursa korkunç suçlar işleyip ölmesine karar verir tanrılar. derken laios karısı lakoste ile çok sarhoşken yatar. ve karısı böylelikle hamile kalır, kader yavaş yavaş gerçekleşir. suç ceza ile birleşir, kozmik düzen ve adalet yeniden sağlanmış olur. burada çok ilginç bir şey var, antik yunan düşüncesinde kader dediğimiz şeyin hep geçmiş kuşakların etkisi altında olması. yani hep babalar suç işliyor oğullar ise bedel ödüyor. hatta o suçun kefaretinin ödenmesi için birkaç kuşak bile geçmesi gerekiyor. hayır sadece oğullar da değil tüm bir toplum etkileniyor. kıtlık oluyor, veba oluyor, yaratıklar şehri ele geçiriyor falan. bu durumun günümüzde de çok farklı olmaması ilgi çekici. yaşadığımız iklim krizi, savaş, göç, ekonomik kriz vd. her şeyin sorumlusu bizden öncekiler. bedelini ise evlatlar ödüyor. ve buna da daima kader diyor ebeveynler. z kuşağına laf ediyorlar, beğenmiyorlar falan gelip. oidipus da anasına hallenmişti zaten. oysa evlatlar ebeveynlerinin suçlarının cezasını öderlerse çok yazık olur. tersine onlarla alay etmeli, onların suçlarını yüzlerine vurmalı, tutarsızlıklarını, saçma sapan düşüncelerini, geri kafalılıklarını, doyumsuz trajikomik ve vasat olduklarını göstermeliler. bir sonraki nesil bir önceki nesli yenemez ve onunla alay edip gülemez onu aşamaz ise antik yunan tragedyalarındaki gibi kendisi bedel ödemeye mahkum kalacak, kaderini ebeveynlerin lanet ve suçları belirleyecek, kendileri belirlemek yerine. ne demektir kader? fatum yani özgürlüğün yok anı. oidipus ne denli iyi şeyler yapıp kral bile olsa özgür değildi. bizler de oidipus ne kadar özgürse o kadar özgürüz yirmi birinci yüzyılda. tragedyalar hala hayatta, varlığını sürdürüyor. bunak babaların suçlarının kefaretini ödemeye devam ediyor evlatlar. toplum adaletsizlikten yozlaşıyor, şimdi veba sifenks değil ama pandemi de var. değişen pek bir şey yok yani. luc ferry çok güzel anlatıyor oidipus'un arka planını: https://youtu.be/WYXQqwXOHSM

prafheimas 4 years ago

İnsan Olmak

Engin Geçtan

57 Gönderi

Spoiler içeriyor insan olmanın sorumluluğundan kaçıp, kaçındıklarının sonuçlarından kaçamayanlar için ufuk açıcı bir kitap. kısaca kendimce sınıflandırıp değineceğim bu kaçış ( daha doğrusu savunma) mekanizmalarına: sahte fedakarlık: başkalarına karşı sorumluluğu kendine karşı sorumluluktan kaçmak için kullanmak. başkasını suçlama: sorumluluğu başkasına atma, koşulları…devamıinsan olmanın sorumluluğundan kaçıp, kaçındıklarının sonuçlarından kaçamayanlar için ufuk açıcı bir kitap. kısaca kendimce sınıflandırıp değineceğim bu kaçış ( daha doğrusu savunma) mekanizmalarına: sahte fedakarlık: başkalarına karşı sorumluluğu kendine karşı sorumluluktan kaçmak için kullanmak. başkasını suçlama: sorumluluğu başkasına atma, koşulları gerekçe gösterme. " eğer x böyle olmasaydı...." kötü talih: böyle olaylar hep beni bulur, kadersizlik. kendini lanetleme: her şey benim yüzümden oluyor, tek suçlusu benim. suçluluk duygusu ile yoğrularak uyuşma. kahır üzüntü kızgınlık: sürekli bu hislerle kendini boğma alışkanlığı sürekli bedensel yorgunluk: ruhsal kökenlidir. genelde çocukken fazla destek görmemiş kişiler ve fazla korunanlarda rastlanır. veya güvensizlik, yetersizlik, sevgisizlik, aşırı bağımlılık duyguları yol açar. çalışma tutkusu: sürekli olarak çalışmak kendine karşı sorumluluk değil aslında kendinden kaçıştır. senin yüzünden: sorumlu olduğu davranışın sonucunu üstlenmeme. kendini ortadan silme: bir kişiyi yaşamın merkezine koyma, tüm anlamı ona yükleme. başkasının isteklerini kendi isteği yapma. varoluşu daraltma, kendini ezdirme, aşırı bağımlılık ve sömürüye açıklık. içine kapanma: yaşamla ilintiyi daraltarak -neticede insan sosyal bir varlık ve varlığı ilişkilerinde açığa çıkar- kendinden kaçma. çevreyle sürekli savaş: sürekli düzeltemeyeceği şeylerle uğraşıp şikâyet ederek kendi içsel çatışmalarından kaçma. bireysellikten vazgeçme: derinlikten yoksun yaşam sürme. topluma uyma, kendini silme, otomatlaşma. günübirlik zevk ve eğlence: kafe, gece kulübü, bar, parti, sürekli alkol, uyuşturucu vs. ile sürüklenme. zaman öldürme. yorumun yaşamı aşması: teorik ve düşünsel olanın eylem alanını daraltıp yerine geçmesi ve yaşamın akışına engel olması. eşdeyişle lafla peynir gemisi yürümüyor. zamanı yönetmeme: sürekli erteleme, tembellik, bahane, özdisipline sahip olmamak. not: kendi sorumluluğunu üstlenmeyiş iyi sergilenirse beğeni toplar. iyi pazarlanırsa toplum gözündeki değerini artırabilir. bu, toplumun kendisinin de sağlıksız olduğunu gösterir. not: kendi seçiminin dışında yaşamanın bedeli mutsuzluktur. işlerin son ana bırakılması kişiyi mutsuz eder. çünkü artık seçim olmaktan çıkmış, zorunluluğa dönüşmüştür. not: iyi yaşama sorumluluğu iniş ve çıkışlarıyla yaşamı olduğu gibi kabul etme, duygusal tepkilerini gizlememe, çevredeki olaylara yüreklice katılabilme, kendine değer verme, başkalarına dengeli biçimde verme ve isteme, kendi istek sınır ve saygısını çiğnemeden kendi sorumluluğunu üstlenerek başkalarına olan sorumluluğu üstlenme. evet, insan olmak bu. dostoyevski'nin güzel bir sözüyle sonlandıralım: "her insan her şey karşısında her şeyden sorumludur."

prafheimas 4 years ago

Malafrena

Ursula K. Le Guin

1 Gönderi

ursula k. le guin'in diğer kitapları kadar ilgimi çekmeyen, benzer bakış ve temaların yinelemesi olduğu için de yer yer sıkan ama yine de aşk, özgürlük, devrim, mücadele, sanat, nasıl yaşamalı, ne yapmalı gibi kavramlar etrafında şekillenen, her biri kendi yolundan…devamıursula k. le guin'in diğer kitapları kadar ilgimi çekmeyen, benzer bakış ve temaların yinelemesi olduğu için de yer yer sıkan ama yine de aşk, özgürlük, devrim, mücadele, sanat, nasıl yaşamalı, ne yapmalı gibi kavramlar etrafında şekillenen, her biri kendi yolundan giden, oldukça canlı kişilerinin olduğu romanı. bu arada metis'ten şimdiye dek hoşuma gitmeyen tek kitap kapağı malafrena'nınki sanırım. gazete kağıdına sarıp öyle okunası korkunç bir kapağı var.. yetmezmiş gibi rahmetli guin de tek b*ktan ismi bu kitaba vermiş malaframnamaneyse ne diyordum, adını kapağını biçimselliği geçersek tabii ki güzel ansıdığım yaşanmış bir anımmışcasına belleğimde kalacak bir eseri, ruhannemizin. bazıları gogol'un paltosundan çıktıysa bazıları da guin'in memelerinden içiyor ve içecek. tadımlık bırakıyorum: "eski ideallerimle fiilen başardıklarım arasındaki uçurumu doldurmak için elimde sabırdan başka bir şey yok. " yapmak istediklerimizle yaptıklarımızın arasındaki o uçuruma sen sabır diyorsun, bense tanrıyı beklemek diyorum. yaratma işi o uçurumda, o yarıkta yapılıyor." " insanın kendi başına, kendisi için yaptığı dışında özgürlük yolu yoktur." " bir kadındı; eylem için, meydan okumak için eğitilmemişti, kadına düşeni yapmak üzere yetiştirilmişti: beklemek için. öyleyse bekleyecekti. çünkü bilinçle yapılan her eylem meydan okuma sayılırdı, bağımsızlık anlamına gelirdi, hayatı baştan aşağı değiştirirdi." " insan dışarıda beklemeliydi. fırtınadan, harcanmaktan, adaletsizlikten, ölümden kaçıp saklanacak yer yoktu. bir durak bir sığınak yoktu, sadece zamanı ve kötülükleri dışarıda bıraktığını sanıp güvence altındaymış gibi yapma alçaklığı, budalalığı vardı. ama hepimiz dışarıdayız ve hepimiz savunmasızız. ..ölümden başka güvenli evimiz yok. binalarımızın hiçbiri bizi koruyamaz, ne hapishaneler ne saraylar ne de rahat evler. ama buna karşılık uçsuz bucaksız ve aldırışsız gökyüzünün altında barınaksız ve savunmasız, yalnız, nihayet kendi başına olduğunu bilmenin görkemi ve gururu! bir hiç, kafası karışık, kederli, korkmuş, saf ..bir kız olmak- ..öte tarafta nihayet ruhunun çapını öğrenmek vardı."